Tài liệu dạy tiếng Việt cho HSDT

Học ngôn ngữ thứ hai không cần thiết phải theo một trình tự nhất định nào đó.Khi mục đích của bài học là giao tiếp, nếu học sinh có mắc lỗi về sự chính xác hoặc từphát âm chưa được chuẩn

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẮKLẮK

TÀI LIỆU TẬP HUẤN

TĂNG CƯỜNG TIẾNG VIỆT

CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ

ĐẮKLẮK, NĂM 2013

Modul 1 NGUYÊN TẮC DẠY TIẾNG VIỆT CHO HỌC SINH DTTS

Nguyên tắc 1: Hiểu chính xác nghĩa từ vựng, cấu trúc cú pháp

Học ngôn ngữ thứ hai yêu cầu học sinh cần hiểu nghĩa và thực hiện chính xác (phát âm,nghe, nói, đọc, viết) Học Tiếng Việt như là học ngôn ngữ thứ hai, HS cần hiểu nghĩa từ vựng,cấu trúc câu và nội dung câu trong Tiếng Việt , sử dụng đúng mẫu câu Tiếng Việt Vì vậygiáo viên khi dạy Tiếng Việt cần giúp trẻ hiểu nghĩa của từ, phát âm đúng, biết cấu trúc từ vàcâu Việc học chỉ có hiệu quả khi học sinh học nội dung kiển thức mới của Tiếng Việt dựatrên vốn từ vựng đã biết Việc dạy cần hướng học sinh tập trung đến nghĩa của từ/ nội dungkiến thức chứ không phải là hình thức, bắt chước một cách máy móc Vì thế GV nên thựchiện bài dạy với tiến trình chậm, hiệu quả, kĩ càng, nên sử dụng những ngôn từ đơn giản,thông thường, sử dụng những câu đơn ngắn và nhắc lại, nhấn mạnh những từ trọng tâm

Nguyên tắc 2: Phát triển kỹ năng tư duy theo cấp độ nhận thức

Phát triển kỹ năng tư duy, sử dụng ngôn ngữ thiết kế các câu hỏi theo các tầng bậc khácnhau, chú trọng tầng bậc có vai trò rất quan trọng đối với quá trình học lâu dài và hiệu quả(ghi nhớ, hiểu, vận dụng, phân tích, sáng tạo và đánh giá) HS học ngôn ngữ thứ hai cần

có sự hỗ trợ một cách hệ thống nhằm phát triển năng lực học tập của HS và giúp các emtiếp tục theo học các mức độ tiếp theo Các ví dụ, các hoạt động hỗ trợ cung cấp cho HSnhững chỉ dẫn cụ thể, rõ ràng nhằm giúp HS đạt được kết quả học tập tốt hơn, đơn giảnhóa các bài tập, hoạt động, giảm thiểu mức độ khó/ phức tạp và xác định rõ yêu cầu cầnđạt được của các họat động Để giúp học sinh phát triển các kĩ năng Tiếng Việt trongnhững năm đầu đi học, các em cần được học một khối lượng từ vựng nhất định, và sửdụng từ vựng theo mẫu câu đơn giản dễ hiểu Những từ khó đối với học sinh khi học ngônngữ thứ hai là trạng từ, tính từ, các em cần có những hỗ trợ, giúp đỡ chi tiết để hiểu những

từ này, vận dụng đúng nhằm đạt được khả năng ngôn ngữ cần thiết cho việc học tập

Nguyên tắc 3: Rèn luyện kỹ năng nghe nói, đọc, viết

Quá trình học diễn ra hiệu quả sẽ bao gồm các hoạt động nghe, nói, đọc và viết tậptrung vào cả hiểu nghĩa và tính chính xác Học ngôn ngữ là học các kỹ năng Nghe, Nói,Đọc, Viết HS cần hiểu nghĩa của từ trước khi học âm vần trong từ Học sinh cần hiểuNghĩa các từ trong bài học, những từ khó là trạng từ, tính từ, danh từ trìu tượng không nêngiới thiệu cho học sinh lớp 1 hoặc đầu lớp 2 Mắc lỗi là một phần tất yếu của việc họcngôn ngữ Học ngôn ngữ thứ hai không cần thiết phải theo một trình tự nhất định nào đó.Khi mục đích của bài học là giao tiếp, nếu học sinh có mắc lỗi về sự chính xác hoặc từphát âm chưa được chuẩn thì không nhất thiết sửa ngay lập tức, ngoại trừ lỗi đó gây trởngại cho việc giao tiếp của các em (hoặc khi trọng tâm của bài học là ngữ pháp)

Nguyên tắc 4: Tăng cường hoạt động học tập tương tác

Học sinh học hiệu quả hơn thông qua tương tác với các bạn học, các em cùng nhau học hỏi,cùng nhau khám phá và giải quyết vấn đề Giao tiếp/ trao đổi cùng nhau sẽ giúp học sinh pháttriển tư duy, ngôn ngữ, lắng nghe người khác và tự phát triển

Các hoạt động học tập được thiết kế trong giờ học phải có mục đích cụ thể HS cũngphải hiểu/ biết rõ các em đang được học cái gì và biết được GV yêu cầu các em làm những

gì trong bài học đó Các hoạt động cần phải thể hiện rõ yêu cầu giao tiếp, tương tác vớimục đích phát triển ngôn ngữ, cùng nhau xây dựng câu chuyện đã qua trải nghiệm, chia sẻhoạt động trong nhóm, cùng nhau xây dựng bài học, trang trí trường lớp nâng cao sảnphẩm của mình, biết rõ yêu cầu ý nghĩa nội dung hoạt động, mục đích các sản phẩm bàihọc sẽ giúp HS hứng thú, ham học hỏi, yêu trường lớp

Nguyên tắc 5: sử dụng phương pháp đa dạng

Học sinh những năm đầu đến trường cần có sự tự tin trong việc học ngôn ngữ mới, thôngqua việc GV sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, nhưng tốt nhất nên bắt đầu bằng việc “Nghe-Quan sát-Làm theo” (phương pháp học ngôn ngữ qua hành động)

Nguyên tắc 6: xây dựng môi trường học tập thân thiện

Học sinh sẽ học hiệu quả nếu được học trong môi trường học tập an toàn, thân thiện,được hỗ trợ và được tôn trọng GV cần giúp học sinh tự tin học Tiếng Việt, nếu các emchưa sẵn sàng, cần tìm mọi cách giúp các em hiểu từng câu trong Tiếng Việt, thông quanhân viên hỗ trợ giáo viên( là người dân tộc thiểu số)/ người trong cộng đồng hoặc giáoviên cần học thêm tiếng dân tộc thiểu số của học sinh Cần tạo cơ hội cho các em có cơ hôi

để học tập giáo tiếp tiêng việt khả năng học tiếng Việt của mỗi HS khác nhau có thể khácnhau, phụ thuộc vào những yếu tố như khả năng, sự tự tin và hứng thú ở mỗi em Coitrọng ngôn ngữ cũng như văn hóa của HS, đánh giá cao các sản phẩm học sinh tự sáng tạo,

sẽ giúp các em tiến bộ trong việc học Tiếng Việt

Nguyên tắc 7: Học sinh học hiệu quả với các ngữ liệu học tập mang tính khuyến khích và hứng thú

chủ đề của môn học quen thuộc gắn liền đời sống của HS, có liên quan chặt chẽ đến khảnăng của HS Nội dung môn học cần phải phù hợp với nhu cầu, khả năng của HS và gắnvới thực tế, đời sống xung quanh HS Điều này có thể cần có sự điều chỉnh lại ngữ liệu cótrong chương trình sách giáo khoa hiện tại, xây dựng bổ sung các chủ đề phù hợp vùngmiền, lược bỏ những chủ đề nội dung khó, chưa phù hớp với học sinh Thay đổi tranh ảnhminh họa trong sách giáo khoa, viết lại các bài tập đọc, câu chuyện kể đơn giản hơn đểhọc sinh có thể hiểu được, v.v

Nguyên tắc 8: Học sinh sẽ học tốt hơn khi các em được vận dụng những gì đã học, đã biết để vào học nội dung mới

Tất cả các em đến trường đã có vốn kiến thức sẵn có: dạy/ học cần dựa trên những gì các

em đã biết Trẻ có vốn kiến thức tự tích lũy được từ gia đình, cộng đồng và truyền thốngvăn hóa dân tộc Giáo viên nên khơi gợi và phát triển vốn kiến thức đã có này để hìnhthành vốn kiến thức mới cho trẻ Nên khuyến khích các em nhớ lại và học những kiến thứcmới từ những gì các em đã biết

Nguyên tắc 9: Đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá

Phương pháp kiểm tra hiệu quả sẽ làm cho quá trình học tập ngày một phát triển cũng nhưxác định được quá trình học đang diễn ra như thế nào Các bài kiểm tra giúp cho việc học

có hiệu quả hơn và xác định được trình độ của HS Kết quả bài kiểm tra cho thấy HS đang

ở mức độ nào và cần những hỗ trợ gì Phương pháp kiểm tra nên kết hợp nhiều dạng bàinhằm mang lại kết quả đánh giá toàn diện Hình thức kiểm tra thành phần thông quanhững tương tác trong hoạt động dạy/ học nên kết hợp với hình thức kiểm tra tổng thể sẽmang lại kết quả toàn diện của HS về khả năng và kiến thức

Nguyên tắc 10: Nhận xét mang tính xây dựng của GV

Việc học tập sẽ có hiệu quả khi có những nhận xét, đánh giá GV nên là người công bằngkhi đưa ra những nhận xét, khen ngợi HS bởi vì bất kỳ bài kiểm tra đánh giá nào cũng cótác động tình cảm tới HS GV cần phải nhận thức rõ được tác động của những nhận xét,điểm tới sự tự tin và hứng thú học tập của HS



Modul 2 XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÀU CHỮ VIẾT VÀ THƯ VIỆN THÂN THIỆN; CÁC LOẠI TÀI LIỆU CẦN HỖ TRỢ HỌC SINH DÂN TỘC

I Xây dựng môi trường giàu chữ viết và thư viện thân thiện

1 Xây dựng môi trường giàu chữ viết

1.1 Thế nào là môi trường giàu chữ viết?

Môi trường giàu chữ viết là các điều kiện tự nhiên, xã hội, các phương tiện, hoạtđộng trong và ngoài nhà trường có tác động đến quá trình học tập, rèn luyện và sử dụngngôn ngữ

- Môi trường giàu chữ viết trong nhà trường bao gồm: Cảnh quan trường lớp; thư viện;

Hoạt động dạy - học; Phương tiện dạy và học; các hoạt động bổ trợ (Đọc sách, xem bănghình, trò chơi, văn nghệ…)

- Môi trường học tiếng ngoài nhà trường bao gồm:Đặc điểm dân cư (Dân số, thành phần dân

tộc, tình trạng cư trú…); Môi trường văn hoá - xã hội (Trình độ dân trí, sinh hoạt văn hoá, ngônngữ giao tiếp trong cộng đồng, tình hình sử dụng tiếng Việt, tiếng dân tộc…); Môi trường giađình (Ngôn ngữ giao tiếp trong gia đình, các phương tiện nghe nhìn…)

1.2.Vì sao phải thường xuyên xây dựng môi trường giàu chữ viết

- GV không thể dạy trực tiếp được tất cả các từ vựng HS cần để học được tiếng Việt vàdùng tiếng Việt để học các môn học kiến thức khác

- Thời gian luyện tập từ vựng trên lớp giới hạn, vì vậy, cần có môi trường ngôn ngữthuận lợi

1.3 Mục đích xây dựng môi trường giàu chữ viết

- Giúp học sinh thường xuyên có ý thức củng cố và hiểu thêm về các từ vựng đã học

- Giúp học sinh mở rộng vốn từ vựng tiếng Việt

- Duy trì và phát triển thái độ hứng thú học tiếng Việt của học sinh

- Phát triển các kỹ năng học và xử lý từ mới cho học sinh

1.4 Một số định hướng phương pháp phát triển môi trường giàu chữ viết thuận lợi

a Khuyến khích thói quen đọc sách:

Xác định ý nghĩa của việc thường xuyên đọc sách rất quan trọng trong việc phát triểnvốn từ vựng và kỹ năng học từ, dùng từ Không gian lớp học cần có góc đọc (thư viện lớphọc) tạo điều kiện cho học sinh thường xuyên có cơ hội đọc; Xây dựng mô hình thư việnthân thiện trong lớp học

b Sử dụng các hoạt động để duy trì hứng thú học tập:

- GV tổ chức các hoạt động học vui - vui học, trò chơi, các hoạt động lớp hoặc

nhóm, cuộc thi, phong trào, v.v cho cả lớp hoặc nhóm thực hiện bên ngoài giờ học để vừagiúp học sinh học tiếng Việt, vừa duy trì hứng thú của học sinh

• Tổ chức hình thức trò chơi từ vựng: ví dụ: đoán từ, tìm từ trái nghĩa, v.v

• Các cuộc thi đua hoặc phong trào: ví dụ: thi đua sưu tầm từ vựng theo chủ điểm Họcvui -Vui học.Tất cả các thành viên cùng tham gia, tạo không khí hứng thú trong lớp/nhóm

c Sử dụng các giáo cụ trực quan trong không gian phòng học Ví dụ: bức tường từ vựng, báo tường, thư viện lớp, v.v.

Áp dụng sáng tạo kỹ thuật “Bức tường từ vựng”

• Đây là kỹ thuật phổ biến để tạo môi trường thuận lợi cho học tiếng Việt

• GV bài trí không gian lớp học để tăng cường sự tiếp xúc của HS với các từ vựng quantrọng của bài học trong ngày/tuần/chủ đề

• Làm cho việc học từ và ngôn ngữ gắn với sinh hoạt thường xuyên ở lớp và gắn vớicuộc sống

Ví dụ về Bức tường từ vựng trang trí các từ theo chủ điểm đang học sẽ giúp học sinh tiếp

xúc với các từ vựng cần học nhiều lần hơn Bức tường được bài trí đẹp và khoa học Cóthể trang trí từ vựng theo các cách sau:

+Theo quan hệ giữa các từ/cụm từ: quan hệ Toàn bộ/Bộ phận, quan hệ Nhân-quả, đồngnghĩa/trái nghĩa, Từ/cụm từ cùng chủ đề (gần nghĩa), Từ/cụm từ có cùng vần/âm hoặc từđồng âm …

+ Theo thứ tự các từ/cụm từ xếp theo thứ tự chữ cái , theo từ loại

+ Các từ/cụm từ khó đối với học sinh

+ Các từ/cụm từ học sinh thích học (có thể do giáo viên hoặc học sinh chọn, hoặc cả hai)

1.5 Một số biện pháp tạo ra môi trường giàu chữ viết

a.Tạo môi trường giàu chữ viết trong nhà trường

- Tạo cảnh quan tiếng Việt trong và ngoài lớp học

Những ấn tượng trực giác hết sức quan trọng đối với trẻ em, đặc biệt là giai đoạn đầucủa cấp Tiểu học Một lớp học sạch sẽ, được trang trí "bắt mắt" sẽ thu hút được sự chú ý,

yêu thích của HS Trưng bày không chỉ có tác dụng trang trí, làm đẹp lớp học mà cần phải

tạo ra môi trường cảnh quan tiếng Việt để tạo tâm thế giúp HSDT học tiếng Việt Nếu

hằng ngày HS được "tắm mình" trong một không gian lớp học tiếng Việt thì chắc chắn

tiếng Việt sẽ dần dần "thấm" vào trí nhớ của các em Ngoài cờ Tổ quốc, ảnh Bác Hồ,khẩu hiệu (quy định chung), các sản phẩm trưng bày để tạo cảnh quan tiếng Việt rất đadạng, phong phú (Danh sách lớp, khẩu hiệu theo chủ đề, truyện tranh, sách đọc thêm );

Đồ dùng dạy học (Mô hình, tranh ảnh, mẫu vật, bản đồ, bảng chữ cái ); Sản phẩm của

HS (Vở sạch chữ đẹp, tranh vẽ, bài kiểm tra, sản phẩm thủ công )

Tuỳ vào điều kiện không gian trường lớp để chọn lựa và trưng bày các sản phẩm cho phùhợp Có những sản phẩm được trưng bày cố định suốt cả năm học (khẩu hiệu, danh sáchlớp ) nhưng lại có nhiều sản phẩm khác cần được thay đổi theo tháng, tuần, ngày cho phùhợp với chủ đề, nội dung học và khả năng nhận thức của HS Sự đơn điệu, thiếu linh hoạttrong trưng bày sẽ dẫn đến tâm lí nhàm chán đối với HS Cần thay đổi, phối hợp giữa cácmôn học trong bài trí không gian lớp học, không nên chỉ trưng bày sản phẩm của môn tiếngViệt Trong khuôn viên nhà trường có thể có bản tin, khẩu hiệu, panô, áp phích

Điều quan trọng là phải tổ chức cho HS "tiếp cận" với sản phẩm Bởi nếu không, trưngbày chỉ dừng lại ở trang trí hình thức mà không đạt được hiệu quả giáo dục tiếng Việt.Trong quá trình dạy học, GV cần tổ chức cho HS tham gia vào các hoạt động như : làmcác sản phẩm để trưng bày, trao đổi về các sản phẩm, thực hành trên sản phẩm nhằm

hướng đến mục đích rèn luyện các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết tiếng Việt cho HSDT.

- Tăng cường hoạt động giao tiếp

HSDT thường ít có cơ hội giao tiếp tiếng Việt ở gia đình và ngoài xã hội Tâm lí nhútnhát, thiếu tự tin, ngại giao tiếp với người lạ thường thấy ở HSDT Do vậy, GV cần tạonhiều cơ hội để HS được thực hành giao tiếp tiếng Việt bằng nhiều cách :

Tận dụng tối đa tình huống giao tiếp thực : Trong quá trình dạy học thường xuyên đặt

câu hỏi và hướng dẫn HS đặt câu hỏi; dạy cách giao tiếp với người lớn trong trường (GV,cán bộ, phụ huynh, khách đến thăm trường); tăng cường tổ chức các hoạt động tập thểnhư: trò chơi, văn nghệ

Xây dựng các tình huống giả định : Cho HS đóng vai các nhân vật trong bài học, tạo ra

các tình huống và hướng dẫn HS xử lí tình huống/đóng vai nhân vật trong tình huống Các hoạt động giao tiếp của HS cần theo hướng mở rộng dần vòng giao tiếp :

+ Từ gần đến xa : HS với HS, HS với GV trực tiếp dạy, HS với các GV khác, HS với

cán bộ, công nhân viên, HS với khách đến thăm trường

+ Từ hẹp đến rộng : Từ giao tiếp với một người đến giao tiếp với nhiều người Chú

trọng giao tiếp giữa HS - HS thông qua hình thức mở rộng nhóm : nhóm 2, nhóm 3 - 4 ,nhóm cùng tuổi, nhóm cùng sở thích, theo tổ Và mở rộng hơn là giao tiếp với HS cáclớp khác Chú ý nhắc nhở HS triệt để sử dụng tiếng Việt để giao tiếp với bạn bè trong giờ

ra chơi, nhất là ở những trường HS gồm nhiều thành phần dân tộc Nội dung giao tiếp cầngắn với chủ điểm đã được học (về bản thân, bạn bè, gia đình ) và các sinh hoạt thườngnhật của HS

b.Tạo môi trường chữ viết ở gia đình

Cùng với sự phát triển chung của xã hội, đời sống đồng bào vùng dân tộc từng bướcđược cải thiện Các phương tiện nghe nhìn như ti vi, ra đi ô, sách báo, Internet đã cótrong nhiều gia đình Hơn nữa, số phụ huynh trẻ biết tiếng Việt ngày càng tăng Đây lànhững tín hiệu tốt làm cơ sở cho việc xây dựng môi trường tiếng Việt ở gia đình HS Tuynhiên, nhiều phụ huynh HS chưa có ý thức và cũng chưa biết cách tạo điều kiện giúp đỡcon em học tập ở nhà Do vậy, GV cần điều tra khảo sát để nắm được điều kiện cụ thể củatừng gia đình HS: tivi, đài, sách báo tiếng Việt, tình hình sử dụng tiếng Việt, góc học tập,nghề nghiệp của bố mẹ

Vận động phụ huynh tạo góc học tập cho con em

Họp phụ huynh hoặc đến từng gia đình vận động, hướng dẫn phụ huynh tạo góc họctập cho con em: Đóng bàn học bằng vật liệu có ở gia đình (có thể chỉ là tre nứa, gỗ, vánđơn giản ) Chú ý độ cao, độ rộng của bàn ghế phải vừa tầm với HS Chọn vị trí đặt bànhọc ở nơi đủ ánh sáng, thoáng, yên tĩnh Trang trí góc học tập : Thời khoá biểu, giấy khen(nếu có), hoa giấy tự làm, dán báo, tranh ảnh (Hướng dẫn HS tự làm)

Hướng dẫn cụ thể, phù hợp với điều kiện và khả năng nói tiếng Việt của phụ huynh.Các hoạt động cần hướng dẫn phụ huynh thực hiện là :Tạo điều kiện về thời gian và nhắcnhở con em học bài (dành khoảng thời gian cố định trong ngày để con em học, không bắtlàm việc nhà) Thỉnh thoảng quan sát việc học của con em : Sách vở có ngăn nắp, gọngàng không? Có chăm chú khi học không ? Vở viết như thế nào ? Thỉnh thoảng hỏi con

em về việc học ở trường (bằng tiếng Việt) Nhắc nhở con em nghe đài, xem tivi, đọc sáchbáo (nếu gia đình có) và trao đổi nội dung nghe, đọc được cho người thân trong gia đình

c Tạo môi trường tiếng Việt trong đời sống cộng đồng

Giao thông, đường sá ở vùng dân tộc từng bước được cải thiện, nhiều vùng dân tộc đã

có người Kinh sống xen kẽ, các phương tiện thông tin bằng tiếng Việt ngày càng nhiều.Nhu cầu giao lưu văn hoá, trao đổi mua bán ngày càng phát triển Do đó, số người biếttiếng Việt trong cộng đồng ngày càng tăng Có thể huy động cộng đồng tham gia vào việctạo môi trường tiếng Việt bằng cách :

- Vận động cộng đồng giao tiếp với HS bằng tiếng Việt: Phối hợp với Hội cha mẹ HS,

chính quyền địa phương tuyên truyền, vận động những người biết nói tiếng Việt có ý thứcgiao tiếp bằng tiếng Việt với HS trong sinh hoạt cộng đồng (đặc biệt là cán bộ xã, cán bộcác đoàn thể trong xã) Hướng dẫn cộng đồng một số biện pháp giao tiếp đơn giản với HSnhư : Khi gặp HS đi học về : nhắc các em chào bằng tiếng Việt/chào các em bằng tiếng

Việt hoặc hỏi HS một số câu đơn giản như : Cháu học lớp mấy ? Cô nào dạy ? Hôm nay cháu được mấy điểm ? Yêu cầu các em đọc các câu khẩu hiệu, áp phích, bảng tin, sách

trong điều kiện có thể

- Mở chuyên mục phát thanh bằng tiếng Việt dành cho thiếu nhi: GV kết hợp với tổng

phụ trách đội; chính quyền địa phương, đài phát thanh xã để phát chương trình thiếu nhihằng tuần vào một ngày cố định, giờ cố định Nội dung chương trình phát có thể là đọctruyện, kể chuyện, đọc thơ, hát, kịch, nêu gương tốt của HS Chọn những HS có năngkhiếu, tập dượt để thực hiện chương trình phát thanh; Thông báo cho HS, GV toàn trường

và phụ huynh về chương trình, thời gian để họ có ý thức lắng nghe.

- Phối hợp với Đoàn Thanh niên xã tổ chức các hoạt động tập thể : Tổ chức lễ hội, văn

nghệ, thể thao, tổ chức cho HS tham gia dán, viết các khẩu hiệu, áp phích quảng cáo,tuyên truyền ở nơi công cộng yêu cầu HS đọc cho gia đình và người khác cùng biết

2 Mô hình thư viện trường học thân thiện

2.1 Giới thiệu về thư viện trường học thân thiện

a Thư viện trường học thân thiện là gì?

- Thư viện trường học thân thiện là hình thức tổ chức thư viện lấy học sinh làm trung

tâm cho mọi hoạt động nhằm đáp ứng Quyền trẻ em, đặc biệt là quyền tiếp cận thông tin,quyền được hưởng một nền giáo dục có chất lượng và tôn vinh văn hóa địa phương

- Thư viện trường học thân thiện còn được hiểu là một không gian mở:

+ Người sử dụng một cách linh hoạt, hiệu quả

+ Tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thông tin, xây dựng thói quen đọc sách và tích cựctham gia các hoạt động của thư viện

+ Hỗ trợ việc dạy và học tích cực

+ Phát triển mối quan hệ thân ái, cởi mở, tích cực giữa thủ thư và học sinh, giáo viên

và học sinh, giáo viên và giáo viên, thủ thư và giáo viên

+ Tăng cường sự tham gia của các cấp lãnh đạo, giáo viên, cha mẹ học sinh và thànhviên cộng đồng

b Tại sao cần có thư viên trường học thân thiện?

- Nhằm đáp ứng quyền tiếp cận thông tin, tiếp cận giáo dục của học sinh

- Góp phần hình thành và phát triển thói quen đọc sách của học sinh

- Góp phần tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh

- Nơi lưu giữ những nét đặc sắc của văn hóa địa phương

c Hướng tiếp cận của thư viện trường học thân thiện:

- Thư viện trường học thân thiện đáp ứng Quyền trẻ em và sự tham gia của trẻ

- Thư viện trường học thân thiện hỗ trợ dạy và học tích cực Là nơi tạo điều kiện tốt nhất

cho giáo viên và học sinh chủ động khám phá và tìm tòi kiến thức Là nền tảng cho sựsáng tạo của học sinh Là cơ sở cho giáo viên áp dụng các phương pháp dạy học mới (Họctheo dự án, học theo hợp đồng, học theo góc…)

d Sự khác biêt giữa thư viện trường học thân thiện và thư viện truyền thống xưa nay:

- Bài trí hấp dẫn, khoa học

- Hệ thống quản lí thuận tiện

- Nguồn sách đa dạng, phong phú, hấp dẫn, phù hợp

- Hoạt động đa dạng, phong phú, phù hợp

- Sự tham gia tích cực, chủ động của học sinh, giáo viên, BGH, cha mẹ học sinh, thànhviên cộng đồng

2.2 Các hình thức tổ chức thư viện trường học thân thiện

a.Thư viện đa năng:

Không gian của thư viện đa năng được chia thành các góc theo chức năng, nội dung

sử dụng: Góc đọc, Góc viết, Góc nghệ thuật Góc văn hóa địa phương, Góc trò chơi…

b Thư viện góc lớp: Có thể là giá sách, tủ sách nhỏ, thường đặt ở cuối lớp

* Tác dụng :

- Là giải pháp cho các trường có phòng thư viện hẹp, không đủ chỗ cho học sinh ngồi đọc sách

- Học sinh dễ dàng tiếp cận với sách và tài liệu

- Hỗ trợ giáo viên trong việc tổ chức các hoạt động trong lớp học

- Tăng cường tính tự quản của học sinh

*Tổ chức hoạt động:

- Giáo viên dùng nguồn tài liệu có trong thư viện góc lớp để tổ chức các hoạt động trongmôn kể chuyện, tập làm văn, vẽ, thủ công…;thi đọc sách, sáng tác truyện, vẽ minh họa…

- Học sinh có thể đọc sách để giải trí trong các giờ ra chơi để tạo tinh thần thoải máicho các em trong những tiết học tiếp theo

- Tổ chức quyên góp sách…

* Tổ chức quản lí :

- Xây dựng nhóm hỗ trợ, chịu trách nhiệm cho các bạn mượn sách, trả sách, luânchuyển sách với các lớp khác hoặc mượn sách từ thư viện trường nhằm xác định vai trò tựchủ của các em trong hoạt động

c.Thư viện lưu động:

- Là thư viện có thể di chuyển được, dưới hình thức là một tủ sách có bánh xe.

- Thư viện lưu động có thể sử dụng ở các trường không có đủ không gian phòng đọchoặc có nhiều dãy lớp học

- Thư viện lưu động sẽ do nhóm hỗ trợ quản lí

d.Thư viện ngoài trời:

- Thư viện được đặt dưới tán cây xanh , chòi lá cọ hoặc hành lang lớp học.

- Thư viện ngoài trời sẽ do nhóm hỗ trợ hoặc lớp trực tuần quản lí

- Thư viện ngoài trời nên chọn những loại sách mỏng, hấp dẫn có những thông tin khoahọc, lịch sử, tự nhiên thú vị vì giờ giải lao thường không nhiều

3 Cách xây dựng thư viện thân thiện tại nhà trường

3.1 Bài trí thư viện trường học theo hướng thân thiện

a.Tại sao cần bài trí thư viện theo hướng thân thiện?

- Cách bài trí kiểu “cũ” học sinh khó tìm sách, không tạo cảm giác thoải mái khi đếnthư viện Tạo ra một khoảng cách lớn giữa thư viện với người đọc

- Việc thay đổi cách bài trí trên bằng một không gian hấp dẫn, khoa học, thuận tiện choviệc sử dụng sẽ tạo cảm giác vui vẻ, hấp dẫn gần gũi Giúp người đọc dễ dàng tiếp cận vớisách Tạo bầu không khí thân thiện giữa người đọc với cán bộ thư viện, nhằm thu hút họcsinh và giáo viên sử dụng thư viện một cách hiệu quả

b Tiêu chí của bài trí theo hướng thân thiện:

- Thoải mái - Khoa học

- Các bảng biểu được trình bày một cách khoa học, hấp dẫn

- Có chỗ cho học sinh trưng bày sản phẩm

- Kích cỡ, kiểu dáng, chất liệu của bàn ghế, giá sách phải phù hợp Nên có nhiều loạigiá sách khác nhau…

3.2 Xây dựng hệ thống quản lí thân thiện

Tiêu chí của hệ thống quản lí theo hướng thân thiện: Khoa học, dễ sử dụng đối với ngườiđọc và thuận tiện cho người quản lí

a Việc phân loại sách:

Một hướng giúp học sinh dễ tiếp cận, dễ tìm sách là kết hợp giữa phân loại đang sử

dụng với phân loại theo mã màu và có bảng hướng dẫn để giúp học sinh, giáo viên tìmsách dễ dàng

b Hệ thống mượn, trả:

Mượn trả sách theo hướng tự phục vụ ( ví dụ một thẻ mượn sách )

Khi xây dựng lịch hoạt động của thư viện thân thiện cần dựa vào một số căn cứ sau:

- Bám sát phân phối chương trình, kế hoạch chuyên môn của nhà trường

- Chú ý đến nguyện vọng của học sinh, đề xuất của giáo viên

- Thời gian của cán bộ thư viện, số lượng người sử dụng mà thư viện có thể phục vụ trong một khoảng thời gian

- Hiệu quả của các hoạt động

- Cần có sự tham gia của học sinh và giáo viên

d Xây dựng nội qui thư viện

Thành phần tham gia xây dựng nội qui gồm: Học sinh, giáo viên, cán bộ thư viện

Khi xây dựng nội qui thư viện cần chú ý các bước sau:

- Lớp và giáo viên thảo luận, đề xuất

- Nhóm hỗ trợ, cán bộ thư viện tổng hợp ý kiến

- Ban giám hiệu phê duyệt

- Viết nội qui và trưng bày tại thư viện

- Phổ biến nội qui đã thống nhất tới các thành viên

e Chọn sách

Khi chọn lựa loại sách để trang bị cho thư viện thân thiện cần chú ý một số căn cứ:

- Mục đích sử dụng

- Nhu cầu, hứng thú, sở thích của người sử dụng thư viện (giáo viên và học sinh)

- Điều kiện sư phạm, khả năng tài chính của nhà trường

4 Tổ chức hoạt động của thư viện thân thiện

4.1 Góc đọc

Mục đích: Góc đọc trong thư viện thân thiện hướng tới mục đích sau:

- Hình thành và phát triển thói quen đọc sách

- Góp phần nâng cao kĩ năng đọc

- Bổ sung kiến thức bài học

- Tạo điều kiện để học sinh giải trí

- Nên sử dụng bàn ghế đơn có thể kê được nhiều kiểu khác nhau, màu sơn tươi sáng

- Đồ dùng ở góc đọc: Giấy A4, Giấy bìa màu, Mẫu bình luận sách, Bút ( bút chì, bút bi,Bút màu, màu sáp), Thẻ đánh dấu sách…

- Hình thành và phát triển kĩ năng viết (đúng câu, đúng chính tả, đúng ngữ pháp, đúngthể loại).

- Phát triển năng khiếu viết, rèn luyện viết chữ đẹp, cung cấp thông tin, thúc đẩy tư duysáng tạo

Cách tổ chức: Các hoạt động có thể tổ chức ở góc viết là:

- Viết thư - Làm thơ, viết văn

- Viết báo - Viết bảng tin

Mục đích: góc nghệ thuật nhằm hướng tới mục đích:

- Tạo không gian cho HS được thư giãn, được thực hiện các sở thích về nghệ thuật

- Tạo cơ hội cho HS thể hiện sự khéo léo, tính kiên trì, tỉ mỉ, phát huy tưởng tượng sángtạo nghệ thuật

- Phát triển khả năng quan sát, cảm nhận, sáng tạo, thẩm mĩ và năng khiếu về hội họa,tạo hình

- Giúp tự tin, mạnh dạn trong giao tiếp

Các hoạt động của góc nghệ thuật:

- Vẽ tranh - Làm thẻ đánh dấu sách

- Làm đồ chơi - Nặn tượng

- Nghe nhạc, đóng kịch, múa rối, hát…

Bài trí góc nghệ thuật:

- Trang trí bằng sản phẩm do chính HS làm ra để tạo cảm hứng nghệ thuật cho các em

- Đồ dùng góc nghệ thuật: Giấy A4, giấy bìa màu, Bút chì, tẩy, kéo, hồ dán, Con rối tay,con rối que, Đất nặn, Giấy vẽ, Bút vẽ, màu vẽ…

4.4 Góc văn hóa địa phương

Mục đích

- Bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống

- Phát triển kĩ năng thu thập thông tin, xử lí thông tin, thuyết trình

- Tự hào về bản sắc văn hóa địa phương

Các hoạt động của góc văn hóa địa phương

- Sưu tầm, trưng bày nhạc cụ, trang phục, sản phẩm, các loàn điệu dân ca, món ăn, tròchơi dân gian…

- Tìm hiểu về lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh, phong tục tập quán địa phương…

Bài trí góc văn hóa địa phương

- Hình ảnh về danh lam thắng cảnh, lễ hội của địa phương, trưng bày các sản phẩm,trang phục, nhạc cụ độc đáo của địa phương…

- Đồ dùng góc văn hóa địa phương: Giấy A4, gấy bìa màu, bút chì, màu, kim chỉ, vải…

4.5 Góc vui chơi

Mục đích

- Giải trí, thư giãn - Phát triển, củng cố kiến thức

- Rèn luyện kĩ năng tư duy, khả năng vận động

- Tăng cường kĩ năng giao tiếp, tự nhận thức, hợp tác

Các hoạt động

- Ghép tên tác phẩm với hình minh họa

- Ghép tên tác giả với tác phẩm

- Một số trò chơi phù hợp: Cờ vua, cá ngựa, xếp hình…

5 Các hoạt động đặc biệt của thư viện thân thiện

5.1 Hoạt động nghiên cứu dự án

- Lựa chọn chủ đề vừa sức (thủ thư lựa chọn và giao cho một nhóm học sinh có khả nănglàm việc)

- Lập kế hoạch nghiên cứu (học sinh)

- Thực hiện thu thập và xử lí thông tin (học sinh)

6 2 Sự tham gia của nhóm hỗ trợ (cộng tác viên)

Nhóm hỗ trợ ( cộng tác viên) tham gia vào các hoạt động như:

- Trang trí, sắp đặt, dọn dẹp vệ sinh thư viện

- Sắp xếp các đồ dùng, thiết bị trong các góc, sắp xếp lại giá sách

- làm thẻ mượn sách, làm mã màu

- Hướng dẫn các bạn hoạt động trong các góc, nhắc nhở mượn, trả sách

- Phụ trách thư viện ngoài trời, phân phối sách về thư viện góc lớp

- Tổ chức một số hoạt động của thư viện

- Hỗ trợ thư viện giới thiệu sách mới…

6 3 Sự tham gia của cán bộ giáo dục, cán bộ giáo viên, nhân viên nhà trường

- Cấp quản lí: làm công tác tuyên truyền, chỉ đạo triển khai xây dựng thư viện thân thiện

- BGH, nhân viên: Xây dựng kế hoạch, tạo điều kiện thuận lợi cho cán bộ thư viện và học

sinh thực hiện.

6.4 Sự tham gia của cha mẹ học sinh, thành viên cộng đồng

- Hỗ trợ thư viện tổ chức các hoạt động.

- Hỗ trợ xây dựng thư viện (tự nguyện góp kinh phí xây dựng thư viện)

- Tham gia đánh giá thư viện…

7 Đánh giá thư viện trường học thân thiện

7.1 Nguyên tắc

Tất cả mọi thư viện trường học đều có khả năng trở thành thư viện thân thiện vì yếu tố

quyết định là chính sách và thái độ của cán bộ, nhân viên và giáo viên nhà trường

7.2 Các thành tố đánh giá

Thành tố 1: Cơ sở vật chất đảm bảo cơ hội tiếp cận cho tất cả học sinh.

Thành tố 2: Bài trí hấp dẫn, khoa học.

Thành tố 3: Hệ thống quản lí thuận tiện cho ngừời sử dụng và quản lí.

Thành tố 4: Hoạt động đảm bảo sự phát triển toàn diện của học sinh và đáp ứng

nhu cầu của các em

Thành tố 5: Sự tham gia tích cực, chủ động của cac đối tượng liên quan vào quá

trình xây dựng và hoạt động của thư viện

Thành tố 6: Môi trường tâm lí xã hội thân thiện trong thư viện

II Các loại tài liệu cần hỗ trợ học sinh dân tộc

1 Các loại tài liệu

1.1.Tài liệu cần cho Tiểu học

- Sách giáo khoa các môn lớp 1,2,3

- Sách chương trình: tài liệu chỉ ra những mối liên hệ giữa những kế hoạch bài giảngvới chuẩn kiến thức, kỹ năng cần đạt của chương trình

- Kế hoạch bài giảng hàng ngày

- Bảng từ của từng môn, từng năm học

- Giáo án mẫu các phân môn

1.2 Tài liệu bổ trợ phát triển Tiếng Việt như ngôn ngữ 2 cho học sinh dân tộc thiểu số các lớp 1,2,3

a Tài liệu phục vụ phát triển ngôn ngữ nghe và nói tiếng Việt

- Tranh khổ lớn với các khung cảnh quen thuộc (khoảng 20 tranh)

• Tranh khổ lớn theo chủ đề học trong SGK

• Tranh, ảnh phục vụ từng tiết học cụ thể, đặc biệt các tiết kể chuyện

• Những thẻ tranh về đồ vật, người hoặc động vật đang trong hành động, hoạt động nào

đó (đạp xe, cưỡi ngựa, thổi sáo…)

- Truyện khổ lớn và truyện đọc tham khảo các cấp độ

• Các sách hướng dẫn trò chơi, hướng dân hoạt động tình huống và các hoạt động tăngcường ngôn ngữ nói tiếng Việt

• Các bài hát, bài thơ, ca dao tục ngữ

b Tài liệu phát triển ngôn ngữ đọc và viết tiếng Việt

- Bảng chữ cái tiếng Việt

- Bảng âm vần tiếng Việt

- Từ điển tranh

- Truyện đọc tham khảo các cấp độ (khoảng 40 truyện cho cấp độ 1; 40 truyện cho cấp

độ 2; 40 truyện cho cấp độ 3)

- Vở luyện tập cho việc viết sáng tạo hàng ngày/ nhật ký ghi chép

- Các loại sách bài tập, sách hướng dẫn trò chơi phát triển ngôn ngữ…

c Tài liệu phát triển vốn Văn hoá cộng đồng

Nguồn tài liệu tận dụng các nguyên liệu có sẵn trong cộng đồng làm đồ dùng trực quandạy học

- Các đồ dùng địa phương, đồ thủ công mỹ nghệ, trang phục và các đồ vật khác nhằmthôi thúc, khuyến khich trẻ thảo luận và học tập

- Những bức tranh của cộng đồng nhằm khuyến khích trẻ thảo luận

- Những bài hát, bài thơ, câu truyện, tục ngữ …của địa phương

2 Hướng dẫn cách sử dụng các nguồn tài liệu hỗ trợ học tiếng Việt

2.1 Cách xây dựng, sử dụng truyện tranh khổ nhỏ

a Mục đích sử dụng

- Phát triển vốn ngôn ngữ tiếng Việt của học sinh DTTS

- Tăng cường kỹ năng đọc hiểu tiếng Việt

- Tăng trí tưởng tượng thông qua các hình ảnh và trải nghiệm diễn ra trong truyện

- Có thêm về kiến thức, văn hoá của dân tộc mình cũng như các dân tộc khác;

- Góp phần xây dựng thói quen và niềm ham thích đọc sách

c Nội dung miêu tả

Tranh miêu tả những chủ đề, địa điểm, tên nhân vật quen thuộc với HS

- Nội dung đơn giản, dễ nhớ

- Cốt truyện hấp dẫn, gây hứng thú;

- Nội dung giữa tranh và lời phù hợp;

- Từ ngữ sử dụng tự nhiên, trong sáng, tránh các từ trừu tượng, các từ khoá chính lànhững từ HS đã biết;

- Cấu trúc ngữ pháp đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với trình độ tiếng Việt của HS

d Phân loại tranh

Cấp độ 1:

- Giai đoạn đầu: 6-8 trang, mỗi trang 1 câu

- Giai đoạn sau: 8-12 trang, mỗi trang 2-3 câu

Cấp độ 2:

- Giai đoạn đầu: 10-15 trang, mỗi trang 3-6 câu

- Giai đoạn sau: 15 –30 trang, mỗi trang 3-6 câu

Đối với học sinh DTTS lớp 1,2,3 mới bắt đầu học tiếng Việt, truyện đọc tham khảo nên lànhững truyện đọc ở cấp độ 1 Cấp độ 3 - 4: không giới hạn số tranh và số trang, tuỳ thuộcvào trình độ ngôn ngữ, lứa tuổi và loại văn bản

d Cách sáng tác, xây dựng truyện tranh

- Giáo viên và học sinh có thể tự sáng tác truyện theo những chủ đề quen thuộc trongcộng đồng và trong chương trình, sử dụng các vốn từ vựng, cấu trúc ngữ pháp mà học sinh

- GV huy động sự tham gia của các thành viên cộng đồng cùng sưu tầm, viết, vẽ các câuchuyện gần gũi với trẻ, sử dụng vốn văn hoá địa phương

- Giáo viên chỉnh sửa/biên soạn lại giúp học sinh những truyện các em tự sáng tác thôngqua trí tưởng tượng hoặc các trải nghiệm của mình

* Chú ý : Đối với lớp 1,2 HS tưởng tượng và kể chuyện bằng ngôn ngữ thứ nhất, GV ghi

lại bằng tiếng Việt và sử dụng tranh của HS tự vẽ

Ở lớp 3, HS có thể bắt đầu sáng tác truyện bằng tiếng Việt và GV hỗ trợ các em về ngôn ngữ

d Cách sử dụng truyện tranh

- Dùng như truyện đọc tham khảo cho học sinh đọc cá nhân, theo cặp hay theo nhómnhỏ Nên để học sinh được đọc truyện trong môi trường quen thuộc, thoải mái để tăng sựthích thú khi đọc truyện

- Khuyến khích các em thảo luận để nắm vững nội dung truyện (các nhân vật, các hoạtđộng, chuyện gì sẽ xảy ra nếu…thay đổi cách kết truyện) Học sinh có thể thảo luận bằngtiếng mẹ đẻ nếu chưa đủ vốn từ tiếng Việt ; học sinh có thể đọc diễn cảm, nhìn tranh kểchuyện, sắm vai diễn theo các nhân vật trong truyện bừng tiếng Việt

- Để phát triển ngôn ngữ cho học sinh, giáo viên cũng nên khuyến khích học sinh họcmột số từ ngữ/câu hay cách diễn đạt mà trẻ thích; đoán nghĩa của từ mới dựa vào tranhminh hoạ hoặc ngữ cảnh; trả lời các câu hỏi đọc hiểu; tập kể lại truyện một cách sinhđộng, diễn cảm; giao cho học sinh một số bài tập về ngôn ngữ như "tìm từ diễn tả …",

"tìm cách nói khác của …", "đặt câu với …"

- Hướng dẫn trẻ viết cảm nghĩ của mình sau khi đọc truyện Nếu vốn từ của trẻ chưa đủ,giáo viên có thể trợ giúp học sinh về từ ngữ, hoặc trẻ cũng có thể "vẽ" lại những ý màmình muốn diễn đạt

2.2 Cách xây dựng, sử dụng truyện tranh khổ lớn

a Mục đích sử dụng

- Truyện tranh khổ lớn dùng để luyện cấu trúc và tập đọc,dành cho đối tượng trẻ mớibắt đầu học tiếng Việt.

- Truyện tranh khổ lớn dùng để nâng cao vốn từ vựng, cấu trúc tiếng Việt, luyện kỹnăng đọc cho trẻ, khơi gợi niềm ham thích đọc sách và phát huy trí tưởng tượng

b Phân loại

- Truyện tranh khổ lớn luyện cấu trúc:có cấu trúc hoặc câu được lặp đi lặp lại trong cáctrang Một trang truyện có thể có 4-5 câu trong đó có 1 -2 câu hoặc cấu trúc được nhắc lạinhiều lần

- Truyện tranh khổ lớn bình thường: là loại truyện tranh đơn giản được phóng to cho trẻcùng xem và cùng đọc với nhau

c Hình thức thể hiện

- Khổ giấy lớn: dễ nhìn (thường là khổ giấy A3), tranhvà chữ in to, rõ ràng

- Tranh sinh động, bắt mắt, dễ hiểu, nét vẽ đơn giản

- Kiểu chữ: chữ in thường

- Dùng bìa cứng để có thể để truyện dựng trên bàn, trên giá

c Nội dung miêu tả

- Chủ đề quen thuộc, thân thiện gần gũi với đời sồng

- Nội dung truyện dễ nhớ, hấp dẫn

- Lời dẫn truyện đơn giản, sử dụng từ ngữ tự nhiên, địa danh quen thuộc, gần gũi vớihọc sinh

- Từ, ngữ, cấu trúc câu sử dụng tự nhiên, dễ hiểu Các từ khoá chính là các từ học sinh

đã được học

- Nội dung giữa tranh và lời phù hợp

- Mỗi trang truyện có thể tới 4-5 câu, trong đó có từ 1-2 câu/cấu trúc được lặp đi lặp lại

- GV tự vẽ tranh minh hoạ đơn giản

- Sử dụng giấy khổ A3(hoặc các cuốn lịch treo tường để có khổ giấy lớn, và dùng bìacát tông dán giấy để làm bìa sách)

- Tranh bên trái và lời truyện bên phải

e Cách sử dụng

* Đọc cá nhân, đọc theo nhóm

Giáo viên có thể để học sinh xem tranh và đọc truyện theo hình thức đọc cá nhân hoặcđọc nhóm như truyện tranh bình thường để xây dựng sự hứng thú đọc truyện hoặc luyệncác cấu trúc câu mà các em đã được học

- Giới thiệu truyện: Trước khi bắt đầu vào truyện, giáo viên nên có phần dẫn dắt đến nộidung truyện, hỏi các câu hỏi liên quan đến chủ đề truyện

- Đọc truyện

Các bước đọc truyện

+ Giáo viên đọc toàn bộ truyện cho học sinh nghe

+ Giáo viên đọc lại truyện cùng với học sinh

+ Giáo viên đọc từng phần lời truyện cùng với1 hoặc 2 học sinh xung phong

+ Giáo viên gọi 1 hoặc 2 học sinh xung phong tựđọctừng phần lời truyện

+ Giáo viên đọc lại toàn bộ truyện cùng với học sinh

Phương pháp tiến hành đọc :

+ Khi lần đầu đọc cho học sinh nghe, giáo viên cho học sinh xem bức tranh thứ nhất, hỏitrẻ tranh vẽ về cái gì? Sau đó giáo viên đọc lời cho tranh thứ nhất

+ Trước khi sang tranh thứ 2, giáo viên cần gợi trí tò mò, sáng tạo của học sinh bằngcách đặt ra các câu hỏi: “Em nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra? Tại sao?” để tăng tính hấp dẫn + Khi vào nội dung tranh thứ 2, GV chỉ vào bức tranh và hỏi các câu hỏi: Ai, Cái gì?Khi nào? Như thế nào? (theo nội dung tranh) rồi mới đọc lời tranh thứ 2.

+ Giáo viên thực hiện các bước tương tự đối với các tranh tiếp theo

- Học sinh có thể tự vẽ về câu chuyện, tự bổ sung lời và kể lại cho các bạn khác nghe

*Kể chuyện theo tranh

- Dùng truyện tranh khổ lớn trong giờ kể chuyện, GV chỉ sử dụng và khai thác phầntranh, còn phần chữ nên che không để HS nhìn thấy

- Dùng các tranh để kể như một giờ học kể chuyện thông thường, nhấn mạnh vào cáccấu trúc câu lặp lại

- Khi kể chuyện cho HS, giáo viên cần bảo đảm là học sinh đã nắm chắc và hiểu tườngminh nghĩa các từ khóa và cấu trúc bằng tiếng Việt trước khi được nghe kể chuyện

- Sau khi kể, giáo viên có thể đưa ra phần lời có chữ khổ to để học sinh học đọc bằngtiếng Việt

- Nâng cao kỹ năng tư duy và phát triển trí tưởng tượng

c Cách lựa chọn chủ đề cho tranh

- Các chủ đề quen thuộc: các cảnh, sự kiện trong cộng đồng (cảnh lễ hội, cảnh chợ, cảnhsinh hoạt cộng đồng, cảnh lên rẫy, cấy lúa, ….)

- Minh họa các chủ đề trong SGK: gia đình, trường học, bạn bè, quê hương, động vật,cây cối…

- Các chủ đề khác: các mùa, thời tiết, các khoảng thời gian trong ngày; các trải nghiệmhàng ngày của học sinh

d Cách sử dụng

- Dùng trong các hoạt động:phát triển ngôn ngữ nói tiếng mẹ đẻ, phát triển ngôn ngữnói tiếng Việt

- Giới thiệu từ mới, giới thiệu bài tập đọc

- Hoạt động động não tìm ý trong bài tập làm văn

- Hoạt động vẽ/viết sáng tạo

- Hình thức thực hiện:hoạt đông tập thể lớp, hoạt độngnhóm

* Một số lưu ý khi sử dụng tranh chủ đề

- GV sử dụng các câu đơn giản để miêu tả, so sánh, …

- GV có thể chuẩn bị một số từ vựng hoặc các cụm từ/cấu trúc liên quan đến chủ đề

- GV dựa vào nội dung bài học và yêu cầu chuẩn kiến thức và kỹ năng cần đạt của họcsinh ở giai đoạn đó để đưa ra các yêu cầu phù hợp.

- Có thể sử dụng tiếng mẹ đẻ nếu HS chưa tự tin và chưa đủ vốn từ tiếng Việt

2.4 Một số cách xây dựng truyện tham khảo cho học sinh dân tộc thiểu số

a.Tự sáng tác truyện

Đây là những câu chuyện do giáo viên, học sinh, người cộng đồng tự sáng tác Chủ

đề phản ánh về con người, cảnh vật, hoạt động quen thuộc, phù hợp với văn hoá cộngđồng và lứa tuổi HS

Ví dụ: Truyện do các thành viên trong cộng đồng tự sáng tác; Truyện trải nghiệm củacác thành viên trong cộng đồng

b Điều chỉnh, lược sửa truyện

Truyện có sẵn trong và ngoài cộng đồng được điều chỉnh lại cho phù hợp với trình độngôn ngữ và vốn sống của học sinh

Ví dụ:Truyện cổ tích của các dân tộc được rút ngắn,Truyện trong SGK được lược bớt,Truyện đọc/ truyện tranh tiếng Việt được điều chỉnh

c Dịch truyện

Những câu chuyện của dân tộc khác hoặc truyện nước ngoài: Ngôn ngữ, lời văn, nhânvật, cốt truyện được dịch trực tiếp sang tiếng Việt; Chủ yếu dành cho đối tượng đã tươngđối thành thạo ngôn ngữ tiếng Việt

Ví dụ:Truyện của các dân tộc khác dịch sang tiếng Việt, Truyện nước ngoài dịch sangtiếng Việt

d Mua truyện in sẵn ngoài thị trường

Truyện sẵn có trên thị trường phù hợp với đối tượng học sinh đã tương đối thành thạongôn ngữ tiếng Việt

Ví dụ:Truyện mua trực tiếp từ các nhà xuất bản hoặc các hiệu sách



Modul 3 PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG NGHE, NÓI, ĐỌC, VIẾT CHO

HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ

A Đặt vấn đề : Thực tế việc học tiếng Việt của học sinh dân tộc thiểu số

I Đặc điểm học sinh dân tộc thiểu số khi học tiếng Việt

1 Học sinh dân tộc thiểu số học tiếng Việt là học ngôn ngữ thứ hai

Ở bậc Mầm non tuy HS có học tiếng Việt nhưng bậc Tiểu học tiếng Việt vẫn là một

ngôn ngữ hoàn toàn xa lạ Nguyên nhân là do đời sống sinh hoạt đồng bào sử dụng ngôn

ngữ mẹ đẻ rất tự nhiên, bản năng Họ ngại sử dụng tiếng Việt (vốn kiến thức về tiếng Việt

ở họ quá ít ỏi, cũng có lẽ vì bản năng ngôn ngữ mẹ đẻ luôn tồn tại trong tâm thức họ).

Học sinh vẫn chỉ sử dụng tiếng mẹ đẻ khi rời trường, rời lớp; nhiều em không thể sử dụngtiếng Việt, quên ngay những kiến thức về tiếng Việt đã học trên lớp; thụ động, thiếu linhhoạt khi giao tiếp bằng tiếng Việt

2 Mặc cảm của học sinh dân tộc thiểu số khi đến trường học tiếng Việt

Vốn kiến thức về tiếng Việt ở các em hạn chế, ít ỏi nên các em rất ngại phải giao tiếpbằng tiếng Việt, lo sợ phải phát biểu xây dựng bài trong giờ học, lo ngại phải giao tiếp vớigiáo viên ngoài giờ học, đặc biệt là các em rất khó tiếp thu bài ở những môn học khác.Điều này đồng nghĩa với việc hạn chế sự phát triển tư duy ở các em, khó tạo ra một môitrường giáo dục thân thiện! Học sinh đã bắt đầu lo lắng cho mỗi giờ đến lớp, "sợ" phải đếntrường Học tập tiếng Việt lúc này là công việc quá khó khăn đối với các em

3 Đội ngũ giáo viên

Đa số giáo viên người Kinh ở nơi khác đến giảng dạy ở buôn làng các tỉnh Tây Nguyên đềukhông biết ngôn ngữ dân tộc (nếu biết thì cũng chỉ dừng ở mức độ rất ít), nên họ không thể sosánh, đối chiếu, liên hệ khi gặp những tình huống cần thiết trong dạy học tiếng Việt cho đốitượng học sinh đặc biệt này Mặt khác họ không có điều kiện tìm hiểu phong tục tập quán,nên khó có thể tiếp cận với phụ huynh, gia đình các em, khó rút ngắn khoảng cách, xóa ranhgiới không cần thiết giữa thầy và trò, để dạy tiếng Việt hiệu quả Trong khi đó số lượng giáoviên bản địa còn quá ít không thể đáp ứng nhu cầu dạy song ngữ

II Những điểm khác biệt giữa HSDT với HS người Kinh khi học tiếng Việt

1 Về điểm xuất phát khi học tập

- HS người Kinh đã có vốn tiếng Việt đủ để tìm hiểu thế giới xung quanh Các em được

học một ngôn ngữ đã sử dụng trong khoảng 5 năm trước khi tới trường với một vốn từkhoảng 4.000 - 4.500 từ và những cấu trúc câu cơ bản Ngoài ra, các em có điều kiện thờigian và cơ hội sử dụng tiếng Việt liên tục với nhiều người trong gia đình, cộng đồng dân cư;được tham gia giao tiếp với nhiều mục đích khác nhau trong cuộc sống ngoài nhà trường

- HSDT trước khi đi học các em mới chỉ nắm vững tiếng mẹ đẻ và phát triển nhậnthức bằng tiếng mẹ đẻ chứ không phải bằng tiếng Việt Vốn tiếng Việt của các em rất ít,chưa chuẩn xác trong cách phát âm và sử dụng Khi đến trường các em mới bắt đầu họctiếng Việt và các em phải học tiếng Việt trên cơ sở kinh nghiệm của tiếng mẹ đẻ (chịu tácđộng của hiện tượng giao thoa ngôn ngữ)

2 Môi trường học tiếng Việt bị bó hẹp

Khi học tiếng Việt, HS người Kinh có rất nhiều cơ hội giao tiếp với người lớn ở mọilúc, mọi nơi, trong và ngoài nhà trường Những lĩnh vực được tiếp cận khi đối thoại rất đadạng và phong phú HSDT chỉ giao tiếp tiếng Việt duy nhất với thầy, cô giáo qua môitrường lớp học Do số HS trong lớp thì đông mà lại chỉ có một GV nên cơ hội giao tiếpbằng tiếng Việt giữa HS và GV rất có hạn Nội dung các vấn đề được đề cập trong cáccuộc giao tiếp chủ yếu chỉ liên quan tới bài học, trong khi các vấn đề của đời sống ngônngữ lại luôn sôi động và đa dạng

3 Quá trình học tiếng việt của HSDT luôn chịu cộng hưởng từ tiếng mẹ đẻ

Theo một xu hướng tự nhiên, những thói quen sử dụng tiếng mẹ đẻ được HSDT đưa

vào trong quá trình học tiếng Việt Hệ quả tất yếu là, những yếu tố giống nhau giữa tiếngViệt và tiếng dân tộc tạo điều kiện thuận lợi, còn những yếu tố khác nhau lại cản trở, gây

khó khăn cho HSDT khi học tiếng Việt Đây chính là nguyên nhân khiến HSDT mắc cáclỗi khi sử dụng tiếng Việt như: lỗi phát âm, lỗi dùng từ, lỗi sử dụng câu.

B Định hướng phương pháp phát triển kỹ năng nghe, nói, đọc, viết trong dạy tiếng

Việt cho học sinh dân tộc thiểu số :

I Kỹ năng phát âm, đánh vần

1.Tầm quan trọng của việc dạy HS phát âm đúng

- Bất kì một ngôn ngữ nào cũng bao gồm hệ thống ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp Đểnắm được một ngôn ngữ nào đó, trước hết phải nắm được hệ thống ngữ âm Người học phảiphát âm được các âm đơn lẻ cũng như những đơn vị cao hơn là tiếng, từ, câu Cuối cùng làcách sử dụng chúng để người khác hiểu thông qua ngôn ngữ nói và viết Mục đích của việchọc một ngôn ngữ nào đó là để có thêm một phương tiện giao tiếp, để học tập Việc họcphát âm và phát âm đúng chính là điều kiện cơ bản đầu tiên để đảm bảo cho người học chiếmlĩnh được ngôn ngữ đó Nếu phát âm không đúng trước hết làm cho người khác không hiểuđược điều mình nói Từ phát âm lệch chuẩn dẫn tới viết sai Như vậy người học sẽ không sửdụng có hiệu quả ngôn ngữ mà mình đang học

- Trẻ bắt đầu học nói tiếng mẹ đẻ khi được một năm tuổi Đứa trẻ được bố mẹ, ông bà,

anh chị dạy nói từng âm, từng từ Như vậy, đứa trẻ được lớn lên trong môi trường ngônngữ đó một cách rất tự nhiên Nó bắt đầu biết nói những mẫu câu đơn giản để bày tỏ ý muốncủa mình Đến sáu tuổi đứa trẻ đã có một vốn từ khá phong phú và những mẫu câu cơ bản để

có thể giao tiếp được trong môi trường sống của mình Người lớn và cộng đồng luôn là ngườihướng dẫn đứa trẻ trong quá trình sử dụng tiếng mẹ đẻ HSDT khi tới trường mới bắt đầu tiếpxúc, làm quen và học tập bằng tiếng Việt (ngôn ngữ thứ 2-một ngôn ngữ hoàn toàn mới lạ).Các em không có thời gian để học nói tiếng Việt trước, cũng không có điều kiện để tiếp xúc,

để được mọi người xung quanh dạy nói một cách tự nhiên như HS người Kinh Ngay lập tứckhi tới trường, các em phải học đồng thời cả ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết Các em phảilàm quen với một hệ thống âm không hoàn toàn giống với tiếng mẹ đẻ

Với người học ngôn ngữ 2 thì khâu phát âm đóng vai trò quan trọng, khi đã quen với cáchphát âm thì những khâu tiếp theo như đọc tiếng, từ, câu sẽ dễ dàng hơn Bởi vậy, cần phảidạy cho các em phát âm đúng ngay từ khi học âm vần tiếng Việt

- GV cần quan tâm tới việc phát âm đúng với những âm, vần, tiếng, từ cụ thể ngay từnhững bài học âm, vần đầu tiên Nếu các em phát âm không tốt sẽ ảnh hưởng tới chất lượngđọc, viết và ảnh hưởng tới chất lượng các môn học khác Để phát âm đúng đòi hỏi các emphải được hướng dẫn theo những phương pháp phù hợp, có thời gian thực hành luyện tập

GV là người có vai trò quan trọng trong các hoạt động tiếp nhận hệ thống âm vần tiếng Việtcủa các em, ngoài ra sự nỗ lực của bản thân người học cũng rất cần thiết

2 Một số yếu tố ảnh hưởng đến việc học sinh dân tộc phát âm không đúng

- Khả năng nghe để phân biệt về mặt âm thanh ngôn ngữ của HS hạn chế, đặc biệt lànhững âm, vần, tiếng, từ đọc gần giống nhau

- Khó thực hiện các thao tác phát âm với những âm khó hoặc những âm khác lạ với tiếng

mẹ đẻ của các em như điểm đặt lưỡi, cách bật hơi, độ mở của miệng Sự điều khiển luồng

hơi và các bộ phận của bộ máy phát âm chưa nhịp nhàng linh hoạt

3 Định hướng phương pháp rèn luyện HSDT phát âm đúng

3.1.Yêu cầu rèn luyện

3.1.1 Luyện khả năng tri giác âm thanh ngôn ngữ cho HS

Khi nghe phát âm, âm thanh ngôn ngữ truyền đến tai HS tạo ra những xung động ởbán cầu đại não khiến HS nhận biết và phân biệt được các âm thanh ngôn ngữ khácnhau Hoạt động đó được gọi là sự tri giác âm thanh ngôn ngữ Trẻ chỉ có thể phát âmlại được khi nó nghe được một cách chính xác, rõ ràng, vì vậy việc luyện kĩ năng nghecho trẻ là hết sức quan trọng

Mục tiêu môn tiếng Việt ở Tiểu học là dạy cho HS cả bốn kĩ năng nghe, nói, đọc,viết Trong SGK của chương trình Tiểu học mới, kĩ năng nghe thường xuất hiện dướidạng yêu cầu nghe và kể lại nội dung một đoạn truyện hay một câu chuyện nào đótrong giờ kể chuyện

Với HSDT việc rèn kĩ năng nghe là yêu cầu quan trọng hàng đầu bởi nghe có mộtvai trò hết sức quan trọng Nếu không nghe tốt, HS không thể nhận diện được âm, tiếng,

từ, câu để phát âm lại HS phải nghe và hiểu tốt mới có thể tiếp thu bài học và có thểgiao tiếp được Để rèn luyện kĩ năng này, cần phải có một số bài tập bổ trợ, đặc biệt

là những lớp đầu cấp tiểu học GV có thể thông qua những trò chơi vận động, khởiđộng đầu giờ, giữa giờ, trò chơi học tập để rèn kĩ năng nghe, hiểu, xử lí thông tinnhanh và phản xạ ngôn ngữ cho HS.Nội dung các bài tập có thể là :

- Nghe, phân biệt các từ có âm vần giống nhau : be, bè, bé, bẻ, bẽ, bẹ

- Nghe và nhận diện hai âm, vần gần nhau : cái kẻng/ cái xẻng

- Nghe và nhận biết các vần có trong tiếng, từ

- Nghe và ghép đúng các mảnh thẻ từ được cắt rời thành tiếng, từ

Để HS nhận biết chính xác các âm thanh ngôn ngữ đòi hỏi việc phát âm mẫu của GVphải chuẩn xác, tròn vành rõ tiếng, HS được thực hành luyện tập nghe nhiều và thườngxuyên Trong giao tiếp với HS, lời nói của GV phải chậm rãi rõ ràng, dễ hiểu, nên sửdụng nhiều câu đơn hơn là câu phức, nhiều thành phần để HS dễ nghe, dễ hiểu

3.1.2 Luyện vận động các bộ phận của cơ quan phát âm

Cơ quan phát âm gồm: phổi, các dây thanh, lưỡi, răng, môi, ngạc cứng, ngạc mềm.Các âm được phát ra chuẩn chỉ trên cơ sở các bộ phận của bộ máy phát âm hoàn chỉnh

và HS có khả năng điều khiển bộ máy phát âm Một trong những bộ phận nào đó của cơquan phát âm có khuyết tật như lưỡi ngắn, môi hớt, răng thưa sẽ làm cho sự phát âmtrở nên khó khăn, các âm được phát ra sẽ thiếu chính xác

Trước khi hướng dẫn HS phát âm, GV cần phát âm mẫu nhiều lần, thật chậm để HSquan sát khuôn miệng cũng như cách cử động của môi, lưỡi, hàm của GV GV nênhướng dẫn HS vận động các bộ phận của cơ quan phát âm như : độ uốn của lưỡi, độ mởcủa miệng, hình dạng của môi, độ mạnh của hơi trước khi tập phát âm một âm, vần cụthể nào đó

3.1.3 Luyện giọng để phát âm tròn vành rõ tiếng

Cường độ âm thanh khi phát âm rất quan trọng để phát âm tròn vành rõ tiếng Phát

âm nhỏ quá luồng hơi không thoát ra hết sẽ rất khó nghe Phát âm quá to sẽ gây cảmgiác chói tai khó chịu cho người nghe mà vẫn không rõ Cần luyện giọng phát âm vừaphải, phát âm bằng chính giọng thật của mình, không lí nhí trong cổ họng, không thethé Muốn HSDT phát âm đúng, cần luyện cho các em cách lấy hơi, bật hơi, hámiệng chuẩn xác

3.2 Phương pháp và hình thức rèn luyện phát âm

3.2.1 Phương pháp luyện phát âm theo mẫu

Mẫu có thể từ băng hình, băng tiếng hoặc là giọng phát âm mẫu của GV Với vùngdân tộc, miền núi do thiếu các phương tiện dạy học thì mẫu phổ biến nhất là phát âmtrực tiếp của GV Đây là một phương pháp chủ đạo trong việc dạy phát âm cho HSDT.Thực hiện phương pháp này, khi dạy phát âm, GV phát âm mẫu vài ba lần một âmhoặc một từ nào đó, miệng hướng về phía HS cho tất cả HS đều thấy và nghe rõ GVyêu cầu HS nhắc lại nhiều lần (cá nhân và đồng thanh) GV theo dõi HS phát âm và sửalỗi phát âm cho HS Được trực tiếp quan sát, nghe và bắt chước cách phát âm của GV,

HS sẽ nhanh chóng học được cách phát âm đúng

Việc luyện tập phát âm được tiến hành với các mức độ khác nhau: phát âm âm, vầnrời, phát âm tiếng, từ có chứa âm vần đó, đọc câu, bài khoá có tiếng chứa âm, vần đó

Bởi vì trong thực tế giao tiếp âm, vần tiếng Việt không đứng độc lập riêng lẻ mànằm trong các đơn vị ngôn ngữ trên nó (đơn vị tiếng).

Khả năng bắt chước của trẻ rất lớn GV cần động viên HS nghe và tập phát âm theothầy, cô ; nghe và tập phát âm theo bạn ; tập phát âm trong giờ học, ngoài giờhọc thông qua các tình huống giao tiếp cụ thể, thông qua các trò chơi Để thay đổihình thức hoạt động, tăng sự hấp dẫn đối với học trò, GV có thể sử dụng băng, đĩacát sét có ghi âm sẵn cho các em nghe và luyện tập theo

3.2.2 Phương pháp quan sát và giải thích cách phát âm

Với những âm, tiếng khó phát âm, khi phát âm GV có thể mô tả bằng cách: nêu rõcách đặt lưỡi, vị trí của lưỡi với răng, độ mở của môi Ở giai đoạn đầu học tiếng Việtcủa HS, do khả năng nghe của HSDT chưa tốt nên GV cần sử dụng các từ ngữ mô tả

dễ hiểu, kết hợp với việc cho HS quan sát GV phát âm Thông qua quan sát GV phát

âm, kết hợp với việc điều chỉnh các bộ phận của cơ quan phát âm của mình, HS sẽ dễdàng phát âm đúng một âm nào đó

3.3.3 Phương pháp tổ chức trò chơi học tập

Trò chơi học tập là một phương pháp cung cấp kiến thức hoặc củng cố khắc sâu nộidung kiến thức của bài thông qua một trò chơi Có thể tận dụng trò chơi học tập đểluyện phát âm cho HS

Trò chơi học tập là hình thức hoạt động rất phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi của HStiểu học Trò chơi phù hợp, gắn với nội dung bài, hấp dẫn sẽ có tác dụng tốt với việcluyện phát âm của HS Trong việc đổi mới phương pháp dạy học, trò chơi học tập đượccoi là một nội dung học tập, một hoạt động không thể thiếu trong mỗi giờ học

Các trò chơi học tập nhằm luyện phát âm rất phong phú đa dạng sinh động Từ một môhình trò chơi, GV có thể sáng tạo ra rất nhiều trò chơi để vận dụng cho từng bài cụ thể

Ví dụ :

- Trò chơi nghe và đọc vần, tiếng, từ theo giai điệu : cao, thấp, nhanh, chậm

- Nghe và nhận biết các vần có trong tiếng, từ và đọc lại

- Nghe, đọc lại và ghép đúng các mảnh thẻ từ được cắt rời thành tiếng, từ

II Kỹ năng nghe, nói tiếng Việt

1 Dạy nói tiếng Việt thông qua dạy từ

1.1 Những hình thức phát triển ngôn ngữ nói

Trong Chương trình tiếng Việt Tiểu học, tuy không có phân môn dành riêng cho pháttriển kĩ năng nói nhưng phân môn Học vần, Luyện tập tổng hợp (lớp 1), Tập làm văn và

Kể chuyện đều có nội dung phát triển ngôn ngữ nói Chương trình có những hình thứcphát triển ngôn ngữ nói như sau :

Luyện nói ở lớp 1 : luyện nói theo chủ đề (kể chuyện); luyện nói câu có tiếng chứa âm vần

đã học ; hội thoại theo nội dung bài đọc hoặc về một chủ đề đơn giản, gần gũi với trẻ em

- Rèn luyện các nghi thức lời nói trong giao tiếp thông thường (Tập làm văn): chào hỏi,cảm ơn, xin lỗi, yêu cầu

- Thực hành trao đổi, trò chuyện với người khác (Tập làm văn): họp lớp, họp Đội; giảithích vấn đề đang trao đổi; tán thành, bác bỏ hay bảo vệ một ý kiến

- Nói thành bài (Tập làm văn): giới thiệu về bản thân, gia đình, bạn bè; thông báo tinngắn; thuật lại câu chuyện hoặc sự việc đã nghe, đã chứng kiến

1.2 Tầm quan trọng của việc dạy nói thông qua dạy từ

- Lời nói là một hoạt động của con người, là sự thể hiện tư duy dựa vào phương tiện ngônngữ (từ, cụm từ, câu ) Muốn nói tốt, ngoài yêu cầu phát âm còn phải có vốn từ ngữ vì từngữ là chất liệu được sử dụng để nói ; nếu không có vốn từ HS sẽ không thể nói được.

- Trong dạy nghe, nói tiếng Việt thì việc dạy từ là bước đi đầu tiên và có vai trò quantrọng Đối với HSDT thì công việc này lại càng cần thiết vì vốn từ tiếng Việt của trẻ emdân tộc trước khi tới trường rất hạn chế; phần lớn các em trước khi đi học chưa nói đượctiếng Việt thành thạo Số trẻ nói được chút ít thì phát âm cũng chưa chuẩn, hiểu nghĩa từchưa chính xác

1.3 Phương pháp dạy nói thông qua dạy từ

1.3.1 Cung cấp nghĩa từ

Có nhiều phương pháp cung cấp nghĩa từ khác nhau Do đặc điểm của việc dạy từtrong dạy nói, có thể sử dụng các phương pháp cung cấp nghĩa từ sau :

a Phương pháp trực quan : Sử dụng vật thật, mô hình, tranh ảnh, điệu bộ, cử chỉ, nét

mặt, mô phỏng các việc làm, hành động; quan sát các hoạt động của người, vật; sử dụngcác sự vật, hiện tượng của môi trường xung quanh

b Phương pháp giải thích bằng lời (mô tả mở rộng trong vài ba câu kết hợp với lấy ví

dụ câu có từ đó)

c Phương pháp dịch ra tiếng dân tộc.

1.3.2 Luyện phát âm từ ngữ

a Sử dụng phương pháp quan sát và giải thích cấu âm: Đối với HS tiểu học, phương

pháp này cũng có thể sử dụng nhưng chỉ với mức độ nhất định Cách giải thích đơn giảnkết hợp với việc cho HS quan sát Chủ yếu giải thích cách đặt lưỡi, môi khép mở ra sao ,tức là những cơ quan tham gia cấu âm mà HS có thể quan sát được

b Sử dụng phương pháp so sánh: So sánh âm khó trong tiếng Việt với nhau và với âm

trong tiếng dân tộc Lưu ý : Chỉ so sánh những âm có sự tương đồng nhất định trong cáchcấu âm và chỉ khác nhau ở một vài điểm như độ mở của miệng, tính hữu thanh và vôthanh của phụ âm

1.3.3 Các bước dạy từ

Bước 1: Cho HS quan sát tranh, vật thật : Bước này nhằm giúp HS có một hình ảnh

chung về từ mà mình sẽ học GV chỉ tranh, đồ vật hoặc làm động tác cho HS quan sát(giáo viên có thể vừa chỉ, vừa nói)

Bước 2: GV giới thiệu từ - phát âm mẫu (lần 1) Bước này nhằm giúp HS chú ý hơn

vào hình ảnh tương ứng với từ cần cung cấp Đây là bước quan trọng nhằm giúp HS vừanắm được nghĩa từ vừa biết được cách phát âm Thực hiện bước này, giáo viên vừa chỉvào hình ảnh trong tranh, vào vật thật hoặc làm động tác, cử chỉ đồng thời phát âm từ ;

HS lắng nghe

Bước 3: GV phát âm mẫu (lần 2); HS phát âm theo

* Lưu ý : Khi dạy từ nên :

- Tiến hành đồng thời việc phát âm đúng từ và cung cấp nghĩa từ

- Sử dụng phương pháp dịch ra tiếng dân tộc khi giải nghĩa từ trừu tượng

- Không nên cho HS nhắc lại từ nhiều lần, vì việc lặp lại nhiều lần dễ gây nhàm chán

và không đem lại hiệu quả trong việc hiểu nghĩa của từ ; chỉ lặp lại nhiều lần trong trườnghợp cần luyện phát âm

- Phối hợp các phương pháp và luôn thay đổi cách cung cấp nghĩa từ

2 Dạy dạy nói thông qua dạy câu

2.1 Tầm quan trọng của dạy câu

- Trong dạy nói, không thể dạy HS nói từng từ riêng lẻ mà tối thiểu phải bắt đầu từđơn vị câu

- Dạy nói cho HSDT không dừng lại ở những phát ngôn đơn lẻ mà dạy lời nói liên kết;dạy kĩ năng giao tiếp Để thực hiện giao tiếp, HS buộc phải phát ngôn được câu hoàn chỉnh

theo các nội dung chào hỏi, làm quen, giới thiệu; yêu cầu (hỏi mượn, hỏi xin, xin phép )

- Câu cũng là đơn vị tối thiểu để GV có thể đánh giá được khả năng ngôn ngữ của HS

ở dạng nói

2.2 Đặc điểm của dạy nói thông qua dạy câu

2.2.1 Đặc điểm của câu trong lời nói và văn bản viết

- Câu trong lời nói sử dụng âm thanh, ngữ điệu làm phương tiện biểu hiện, còn câutrong văn bản viết sử dụng kí tự

- Dạng nói thường sử dụng kiểu câu ngắn gọn; dùng nhiều biến thể câu đơn giản Loạicâu này giúp người nghe dễ theo dõi, dễ hiểu nội dung cần truyền đạt Câu trong lời nóithường có các yếu tố dư như: hình thức lặp, nghi vấn, cảm thán, các phụ từ Dạng viếtthường sử dụng câu dài hơn, câu có nhiều thành phần phong phú

- Các loại câu sử dụng trong lời nói thường phong phú hơn trong văn bản viết

- Ngữ điệu của câu đóng vai trò hết sức quan trọng, làm cho câu giàu sắc thái biểu cảm và

có thể làm thay đổi cả ý nghĩa của câu Câu trong văn bản viết không có đặc điểm này

2.2.2 Sự khác nhau giữa dạy câu trong dạy nói và dạy viết

- Do phương tiện biểu hiện và các điều kiện giao tiếp khác nhau nên dạy nói câu chủyếu dựa vào nghe và dường như không có điều kiện để chuẩn bị, "nháp" hoặc sửa chữa;trong khi đó, dạy viết có thể thực hiện được điều này

- Trong dạy viết có thể dễ dàng thiết kế và thực hiện các bài tập luyện đặt câu hơn sovới trong dạy nói

2.3 Phương pháp dạy nói thông qua dạy câu

2.3.1 Cách chọn mẫu câu

Chọn những mẫu câu chuẩn, tường minh, tránh cách nói vòng vo, sử dụng những

từ ngữ chêm xen không cần thiết

Ví dụ : Khi dạy nghi thức chào với người trên, nên dạy mẫu câu?: Con/Cháu/Em chào bố mẹ, ông bà, anh chị ạ !, còn những cách chào khác sẽ được bổ sung sau khi vốntiếng Việt của các em đã phong phú

2.3.2 Có thể hướng dẫn học luyện nói câu theo trình tự sau :

- Giáo viên nêu tình huống câu cần nói

- Giáo viên giới thiệu câu nói mẫu (lần 1)

- Giáo viên nói mẫu (lần 2); HS nói theo

- HS luyện nói (cá nhân, trong nhóm )

* Lưu ý :

- Cũng như dạy từ, dạy câu trong dạy nói chủ yếu dựa vào nghe nên giáo viên phải rấtchú trọng vào khâu nói mẫu; ở một mức độ nào đó cần nói chậm, nói rõ từ (chấp nhận lờinói có thể không được tự nhiên), nhấn vào các từ ngữ đánh dấu các dạng câu, ví dụ như :

ai, gì, như thế nào (đối với câu hỏi); hãy, chớ, đừng (đối với câu cầu khiến)

- Với mỗi loại câu cần có cách dạy phù hợp

- Yêu cầu về phát âm trong giai đoạn đầu học nói tiếng Việt: chú ý đến những phát âmkhác biệt làm sai lạc thông tin; cần chấp nhận sự gần đúng và các lỗi trong lời nói của HS;không nên có những đòi hỏi quá sức của các em, dễ gây tâm lí nhàm chán hoặc sợ sệt dẫnđến làm mất nhu cầu nói tiếng Việt ở HS

3 Dạy nói thông qua hoạt động hội thoại

3.1 Đặc điểm các dạng hội thoại trong dạy nói

3.1.1 Yêu cầu kĩ năng nói trong hội thoại

Hình thành những nghi thức lời nói trong giao tiếp thông thường như: chào hỏi, cảm

ơn, xin lỗi, đề nghị giúp đỡ, chúc mừng, chia buồn, nói chuyện qua điện thoại , đáp lạitrong những tình huống nói trên và trong giao tiếp nghi thức chính thức trong sinh hoạt ởtrường tiểu học, nơi công cộng

3.1.2 Dạng hội thoại thường sử dụng trong các tình huống