bài 7: bộ xương

Kỹ năng - Rèn kỹ năng quan sát tranhbộ xương người kênh hình H7.17.4 SGK tr 24,26, tìm tòi kiến thức các thành phần chính và vai trò của bộ xương, phân biệt được các loại xương và các l

BÀI KIỂM TRA ĐIỀU KIỆN: SOẠN GIÁO ÁN

Họ và tên: Lưu Thị Thanh Thư

Lớp: Liên thông Sinh –k2b

Trường: Đại Học Sư Phạm Hà Nội

CHƯƠNG II : VẬN ĐỘNG

Ngày soạn:

Ngày dạy:

TIẾT 7

BÀI 7 BỘ XƯƠNG

I XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU BÀI HỌC: Học xong bài này HS phải:

1 Kiến thức:

- Trình bày được các thành phần chính của bộ xương và xác định được vị trí các xương chính ngay trên cơ thể mình Chỉ ra được một số đặc điểm tiến hóa của bộ xương người so với bộ xương thú

- Phân biệt được các loại xương dài, xương ngắn, xương dẹt về hình thái, cấu tạo

- Phân biệt được các loại khớp xương

2 Kỹ năng

- Rèn kỹ năng quan sát tranh(bộ xương người) kênh hình (H7.17.4 SGK tr 24,26), tìm tòi kiến thức (các thành phần chính và vai trò của bộ xương, phân biệt được các loại xương và các loại khớp xương)

- phát triển kỹ năng phân tích (thông tin trong SGK kết hợp với thông tin GV cung cấp trả lời các câu hỏi liên hệ thực tế do GV đưa ra), kĩ năng so sánh (bộ xương người với bộ xương thú ), kỹ năng hoạt động nhóm nhỏ ( thảo luận nhóm trả lời các câu hỏi của GV rút ra kiến thức cho chính mình )

- Kĩ năng tự tin khi trình bày ý kiến trước tổ, nhóm, lớp

- Kĩ năng lắng nghe tích cực trong thảo luận

3 Thái độ:

- Giáo dục ý thức giữ gìn vệ sinh bộ xương

II XÁC ĐỊNH PHƯƠNG PHÁP

- Trực quan – Tìm tòi

- Vấn đáp – tìm tòi

- Phương pháp dùng lời

- Thảo luận nhóm

III CHUẨN BỊ:

- GV: - Tranh mô hình bộ xương người.

- Mô hình, tranh cấu tạo một đốt sống điển hình

- HS: đọc trước bài mới

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1.Ổn định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ

- Hãy cho VD một phản xạ và phân tích phản xạ đó?

3 Bài mới:

* Mở bài:

-GV: ? Sự vận động ( đi lại, đứng, ngồi, cười, nhai…) của cơ thể có được là nhờ đâu?

-HS: trình bày ý kiến

-GV: Sự vận động của cơ thể có được là nhờ sự phối hợp hoạt động của hệ cơ và bộ xương

Nhà cao tầng cần có giá thép đỡ, thân người cùng cần phải nhờ bộ xương làm nòng cốt Trong cơ thể ta có tất cả 206 xương to nhỏ, hình dạng khác nhau, nhưng khéo léo kết hợp với nhau làm thành hệ thống giá đỡ kiên cố và hoàn chỉnh

Vậy, 206 xương to nhỏ đó được phân biệt với nhau ra sao, nhờ đâu mà có thể khéo léo kết hợp với nhau để tạo thành một bộ xương hoàn chỉnh và bộ xương hoàn chỉnh đó được chia thành mấy phần chính? Chúng ta cùng đi tìm hiểu trong bài hôm nay

Hoạt động 1: Tìm hiểu về bộ xương

- Yêu cầu HS thảo luận

nhóm(3’) trả lời câu hỏi:

(?) Bộ xương có vai trò gì?

- GV nhận xét và chốt kiến

thức và mở rộng thêm:

Ngoài ra bộ xương còn là nơi

dự trữ canxi và các chất

khoáng khác Khung xương

không những có tác dụng nâng

đỡ mà còn gánh chịu sứ mệnh

tạo huyết (từ tủy trong xương).

- GV chia nhóm, yêu cầu các

nhóm thảo luận trả lời câu hỏi:

Nhóm 1: Bộ xương gồm mấy

phần chính? Nêu đặc điểm của

mỗi phần?

- HS nghiên cứu SGK tr.25 và quan sát hình 7.1 kết hợp với kiến thức đã học ở lớp dưới, thảo luận nhóm trả lời câu hỏi

-Đại diện 1 nhóm trình bày đáp

án → nhóm khác nhận xét → HS kết luận

- HS tiếp tục nghiên cứu SGK/25

Quan sát hình 7.1; 7.2; 7.3 và mô hình

→ Thảo luận để trả lời các câu hỏi

- Yêu cầu:

- Bộ xương có 3 phần chính

I CÁC PHẦN CHÍNH CỦA BỘ XƯƠNG a) Vai trò chính của bộ xương

- Tạo khung giúp cơ thể

có hình dạng nhất định

- Chỗ bám cho các cơ giúp cơ thể vận động

- Bảo vệ các nội quan

b)Thành phần bộ xương

- Bộ xương gồm 3 phần: + Xương đầu: Hộp sọ phát triển

Xương mặt nhỏ có lồi cằm

+ Xương thân: Cột

Nhóm 2: Tìm những đặc điểm

giống nhau và khác nhau giữa

xương tay và xương chân? Sự

khác nhau đó là do đâu?

Nhóm 3: Đặc điểm của bộ

xương người thích nghi với

dáng đứng thẳng và lao động ở

người

Nhóm 4: ?Tại sao xương sống

lại toàn những đốt, uốn cong

mà không phải là một đoạn dài

thẳng như xương ống chân?

-Nhận xét tóm tắt kiến thức

chuẩn

+ xương sọ gồm 8 xương ghép

lại với nhau tạo hôp sọ lớn

chứa não Xương mặt nhỏ, có

xương hàm bớt thô do ăn chín

và không phải là vũ khí tự vệ.

Lồi cằm liên quan tới các cơ

vận động ngôn ngữ.

+ Xương sống là cột trụ của

thân mình, là cột cái của bộ

khung xương Các xương sườn

tạo thành lồng ngực, các bắp

thịt ngực và bụng đều bám vào

xương sống Tay chân, qua

các xương đòn, xương chậu,

đều tựa vào cột sống Cột trụ

đó vững vàng và uyển chuyển,

nhờ một chồng 33 đốt sống,

được đệm giữa bằng những

đĩa sống có tính đàn hổi Các

đĩa đệm này có tác dụng

chống ma sát và giảm xóc khi

đi lại, chạy nhảy… Các dây

- +Giống: các thành phần tương ứng với nhau

+khác: về kích thước cấu tạo đại vai đai hông, xương cổ tay, bàn tay, bàn chân

+Sự khác nhau đó là do tay thích nghi với quá trình lao động, chân thích nghi với dáng đứng thẳng

-Cột sống cong hình chữ S

- Xương tay và chân có các phần tương ứng nhau nhưng phân hoá khác nhau

=> Phù hợp với chức năng đứng thẳng và lao động

- Cột sống mềm dẻo, cử động dễ dàng, duy trì thăng bằng

- Đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác lắng nghe, nhận xét,

bổ sung

sống: có 4 chỗ cong.4 đốt sống cổ, 12 đốt sống ngực, 5 đốt sống thắt lưng, 5 đốt xương cùng Lồng ngực rộng 2 bên (xương sườn, xương ức)

+ Xương chi: Đai vai → đai hông Xương tay chân (cánh, ống, bàn, ngón tay; đùi, ống, bàn, ngón chân)

chằng và bắp thịt nhỏ bện cho

cột sống thêm bền.

Cột sống là trung tâm phát đi

mọi cử động của thân thể Nhờ

cột sống uốn dẻo mà cơ thể kịp

thời duy trì được thế thăng

bằng.

Cũng như hộp sọ bảo vệ bộ

não, cột sống là cái ống xương

rắn chắc bảo vệ tuỷ sống từ

não nối xuống Qua các lỗ

giữa các đốt sống, tua tủa

những hệ thần kinh từ não tuỷ

toả ra toàn thân Hệ thần kinh

như một mạng dây điện, đảm

bảo thông tin thông suốt, chỉ

huy bộ máy cơ thể hoạt động

điều hoà Tuỷ sống là gốc

mang bộ rễ thần kinh, phát ra

các phản xạ Vì thế bấm nắn

sống lưng gây ra các phản xạ

làm giảm đau mãi tận các phủ

tạng trong sâu Và tổn thương

cột sống sẽ làm căng cứng bắp

thịt, mặt khác một điểm đau ở

xa cũng ảnh hưởng đến tư thế

cột sống.

Ở người khỏe mạnh, sức nặng

của thân hình ở tư thế đứng

thẳng uốn cột sống thành hình

chữ S Nhưng điều này chỉ

thấy khi nhìn nghiêng, còn nếu

nhìn trước mặt ta sẽ tưởng

như cột sống thẳng băng Nhờ

uống khúc rồng rắn như thế,

cột sống trở nên mềm dẻo, cử

động dễ dàng, chịu nổi trọng

tải lớn, khối lượng vận động

nặng.

 Hỏi : vì sao trong một

ngày chiều cao của cơ

thể có thể thay đổi?

 Chỉ ra một số đặc điểm

- Dựa vào thông tin trong SGK và thông tin GV cung cấp phân tích thảo luận trả lời câu hỏi

tiến hóa của bộ xương

người so với bộ xương

thú?

Hoạt động 2: Phân biệt các loại xương

- Hướng dẫn HS nghiên cứu

SGK mục II/25, quan sát

mô hình bộ xương

(?) Có mấy loại xương? Xác

định các loại xương đó trên

mô hình bộ xương?

GV nhận xét và chốt kiến

thức:

(?) Dựa vào đâu để phân

biệt thành 3 loại xương?

- HS đọc thông tin SGK, quan sát mô hình sau đó xác định vị trí các loại xương trên mô hình

- Đại diện 1 HS lên trình bày đáp án, cả lớp theo dõi

và nhận xét

- Dựa vào hình dạng, cấu tạo của các xương

II PHÂN BIỆT CÁC LOẠI XƯƠNG

có 3 loại xương:

+ Xương dài: Hình ống, giữa rỗng chứa tuỷ VD: xương ống chân….

+ Xương ngắn: Ngắn, nhỏ VD: xương đốt sống … + Xương dẹt: Hình bản dẹt, mỏng VD: xương bả vai…

HOẠT ĐỘNG 3: Các khớp xương

Nhờ có khớp xương mà các

đầu xương mới có thể tiếp

hợp với nhau một cách hoàn

hảo, tư chí và thân người

mới có thể vận động cong

gập lên xuống, vặn sang

trái, sang phải…

Yêu cầu HS nghiên cứu

thông tin và quan sát hình

7.4 thảo luận nhóm trả lời

các câu hỏi:

(?) khớp xương là gì?

(?) Có mấy loại khớp, dựa

vào đâu để phân loại khớp

xương, nêu đặc điểm của

từng loại khớp đó?

(?) Vì sao cử động của khớp

động và khớp bán động lại

khác nhau?

- Cá nhân nghiên cứu T.T SGK tr.25, quan sát tranh vẽ

- Trao đổi nhóm để trả lời các câu hỏi

- Đại diện 1 số nhóm trả lời, các nhóm khác nhận xét

-bổ sung → HS nêu kết luận

- HS thảo luận để trả lời Yêu cầu chỉ được vị trí 3 loại khớp trên cơ thể, dựa vào mức độ vận động để phân loại khớp, chỉ ra vai

III.CÁC KHỚP XƯƠNG

- Khớp xương là nơi tiếp giáp giữa các đầu xương.

- Có 3 loại khớp:

+ Khớp động: Cử động dễ dàng (do hai đầu xương có lớp sụn, giữa có dịch khớp, bên ngoài có dây chằng) + Khớp bán động: hạn chế

cử động (giữa hai đầu xương có đĩa sụn)

+ Khớp bất động: không cử động (Các xương gắn chặt

= khớp răng cưa)

- GV chốt kiến thức:

Khớp động: là loại khớp cử

động dễ dàng và phổ biến

nhất trong cơ thể người.

Mặt khớp ở mỗi xương có

một lớp sụn trơn, bóng và

đàn hồi, có tác dụng làm

giảm sự cọ xát giữa hai đầu

xương Giữa khớp có một

bao đệm chứa đầy chất dịch

nhầy do thành bao tiết ra

gọi là bao hoạt dịch Bên

ngoài khớp động là những

dây chằng dai và đàn hồi,

đi từ đầu xương này qua

đầu xương kia làm thành

bao kín để bọc hai đầu

xương lại Nhờ cấu tạo đó

mà loại khớp này cử động

dễ dàng

Khớp bán động: là loại

khớp mà giữa hai đầu

xương khớp với nhau

thường có một đĩa sụn làm

hạn chế cử động của khớp.

Khớp bất động : Trong cơ

thể có một số xương được

khớp cố định với nhau, Các

xương này khớp với nhau

nhờ các răng cưa nhỏ hoặc

do những mép xương lợp

lên nhau kiểu vảy cá nên

trò của khớp động và bán động giúp người vận động

và lao động

khi cơ co không làm khớp

cử động.

(?) Hãy chỉ trên cơ thể

người loại khớp có ở vị trí

nào?

(?) Ở người loại khớp nào

chiếm nhiều hơn, điều đó có

ý nghĩa ntn với hoạt động

sống của con người?

Khớp bán động điển hình là

khớp đốt sống, ngoài ra còn

có khớp háng? Tại sao ở trẻ

em dễ uốn lưng, xoạc chân

hơn ở người trưởng thành?

HS thảo luận theo nhóm  đại diện nhóm trả lời, các nhóm khác lắng nghe nhận xét

Yêu cầu nêu được:

+khớp động:khớp xương đùi và xương chày, khớp xương cánh chậu và xương đùi

+Khớp bán động: khớp đốt sống, khớp háng…

+khớp bất động: xương hộp

sọ và một số xương mặt.

+ Khớp động và bán động nhiều hơn vì chúng giúp ích nhiều cho con người vận động và lao động

Ở trẻ em, các đĩa sụn rất đàn hồi nên dễ uốn lưng mềm mại hay xoạc chân ra

dễ dàng Trái lại ở người trưởng thành và nhất là người già, các đĩa sụn dẹp lại làm cột sống khó cử động hơn, xoạc chân ra khó khăn

4 Củng cố và đánh giá:

GV gọi 2- 3 HS chỉ trên mô hình các phần của bộ xương, các loại xương, các loại khớp

5 Hướng dẫn về nhà:

- Học bài trả lời câu hỏi SGK

- Đọc mục “Em có biết”

- Chuẩn bị mỗi nhóm 1 xương đùi ếch (hay x sườn gà), bao diêm