Chín người con trai không bằng một người cha, Chín ngôi sao không bằng một mặt trăng... Hứa ma không làm thì chết, Hứa với người không làm thì xấu hổ.. Thương vợ thương con thì được che
Trang 1LUL TXAX, TXUX LUL HMÔNGZ
Thành ngữ, tục ngữ Mông
1 Changs ntông đha tâuk buz,
Hluô hnênhr đha siz xuz
Rễ cây bật, búa cùn
Dây cung bật, mũi tên nhẹ.
2 Nthê nuv tsês nuv bluô,
Nthê tul truôs tsês truôs lơưr tuô
Mắng quan thì quan phạt,
Mắng dại thì dại giết.
3 Nthês zuôr nthês zaos lul,
Heik lu lul zuôr heik cuôs tul
Mắng thì mắng cho đúng,
Dạy thì dạy cho tốt.
4 Chuôx lênhx tuz tsi chuôs iz lênhx txir,
Chuôx luz hnuz kuz tsi chuôs iz luz hli
Chín người con trai không bằng một người cha, Chín ngôi sao không bằng một mặt trăng
Trang 25 Chơưr kangz thơưx txâuv,
Kôngz lông jông thâux fâuv
Rượu ngon nước đầu,
Mùa màng tốt vụ đầu.
6 Phir đangz tâu tuôs,
Phir nênhs tâu txangx muôs
Hứa ma không làm thì chết,
Hứa với người không làm thì xấu hổ.
7 Kôngz tsi jông jaos iz chiv,
Pus tsi jông puôl iz siv
Mùa màng không tốt hỏng một vụ,
Vợ không tốt hỏng cả đời.
8 Đêx ntưl laos viv muôx tul cưx,
Zôngr tsơưk zaos viv greix tsư lưx
Nước chảy vì có máng, ruồi bâu vì thịt ôi.
9 Đêr tsêx đêr tsi tuv,
Luôk zuôr tuô caox luôk tsi haov
Trang 3Chó sủa chó không cắn,
Giết mình người ta không đánh dấu.
10 Đênhr hluôk tru cêr đêz,
Jông xưk cxaov njêl kraor jêz
Rủ bạn đi chơi xa,
Chẳng khác gì bắt cá trong khe đá.
11 Đênhr hluôk tru cêr đangr,
Jông xưk cxaov njêl kraor ăngr
Rủ bạn đi chơi đường to,
Chẳng khác gì bắt cá dưới bùn.
12 Đênhr chuôs đênhr gâux suô,
Naox chuôs naox greix xang kruô
Dỗ cô dâu như dỗ công chúa,
Ăn cỗ cưới như ăn tiệc.
13 Heik tuôz jông đraor tuôz tsuôs, heik hâur tsêr ndangr tru luôk
Trong nhà chưa tỏ,ngoài ngõ đã tường.
14 Heik txus txux cêr laov jêv tsês xangv luôk,
Trang 4Heik txus txux cêr txaov nhêv tsês xangr tuôs
Nói đến chuyện vui thì buồn cười,
Nói đến chuyện buồn thì muốn chết.
15 Hlăng đêx zuôr hlê khâu,
Tsir têz qơư zuôr hlê hâu
Qua sông phải cởi giày,
Di cư thì trọc đầu 1
16 Hleik greix nyơư jông tras,
Uô nênhx nyơư jông pux nas
Thái thịt thích có dao sắc,
Sống tốt thích có vợ hiền.
17 Hluz pux nav cxaoz tsês cưr tix,
Hluz gâux muôv cxaoz tsês zơưv zix
Thương vợ đừng làm mất lòng anh em,
Thương em đừng làm mất lòng em.
18 Hluz cưr hluz tix cxaoz tsês lênhx blơưl, Hluz nav hluz txir cxaoz tsês pux zơưv
Thương anh thương em, đừng quên bạn,
1 Trọc đâu: nghĩa là nghèo tiền của.
Trang 5Thương cha thương mẹ, đừng quên ông bà.
19 Hưv pux nav tuz sê hao tâu câuk trôngl,
Hưv đangz hưv kruô hao tâu nhaoz lâul gâul
Thương vợ thương con thì được che ô,
Thương bạn thương bè thì được sống lâu.
20 Iz zangr tơưl uô tsi tâu iz lâux câuz maor,
Iz pluôx ntuôs uô tsi tâu iz nyuô xor
Một thanh củi không nấu được một nồi cơm,
Một sợi đay không làm được một cây chỉ.
21 Iz zangr tơưl uô tsi tâu iz lâux câuz jâuz,
Iz pluôx ntuôs uô tsi tâu iz qơưk ntâuz
Một thanh củi không nấu được một nồi rau,
Một sợi đay không làm được một mét vải.
22 Ndâu khâur khơr, têl tuôs fơr
Mồm miệng thì khéo léo, chân tay thì lười biếng
23 Câuv lênhx tsaov, tsi chuôs zul kraor muôs puv
Mười người xem không bằng mắt mình trông thấy.
24 Cêr pluôs tsi zaos tiv txux hmông,
Trang 6Cêr yeiz nkrêk tsi zaos tiv kôngz lông.
Nghèo đói không phải vì số phận,
Đói khát không phải vì mùa màng.
25 Côngz mênhx ntao bê muôx lư, môngl txus tsêr tsi muôx qơư pư
Công lao nổi tiếng, về đến nhà không có chỗ ngủ.
26 Cuô kruz njiv zuôr njêr đơư,
Pux nav tơưr zuôr ndơưk tơư
Ớt cay cần muối mặn,
Vợ bướng cần phải dạy.
27 Cưk ntâuk faov tuô hênhr,
Nênhs đis muôs txơưx lux tênhr
Thợ rèn súng biết bắn giỏi,
Người mù biết xem cân.
28 Langx luôv jông thơưx ntuk,
Pux nav jông thơưx tul
Buôn bán được thời đầu,
Vợ tốt là người đầu.
Trang 729 Langs njêx hnaor lul nxi,
Đis muôs puv cêr hli
Điếc tai nghe thấy nói thầm,
Mù mắt nhìn thấy ánh trăng.
30 Tâus cêr puv txax pôngz tsi langv khơưk, nhaoz tsangv hax tsuv ndơưk
Đi đường thấy tiền rơi đừng nhặt, kẻo bị vạ lây.
31 Tơưl nkhâuk qaor trâur, nênhs lâul qaor zus
Củi cong khó đốt, người già khó chiều.
32 Muôx ntux lê muôx têz,
Muôx nav muôx txir cxax muôx pêz
Muôx têz lê muôx tsuôs,
Muôx nav muôx txir lê muôx tuz nhuôs
Có trời mới có đất
Có bố mẹ mới có chúng ta.
Có đất mới có non
Có bố có mẹ mới có con có cháu.
Trang 833 Muôx tsir pluôs,
Pluôs tsir tuôs
Giàu di cư thì nghèo,
Nghèo di cư thì chết.
34 Uô kôngz uô lông lul fangx yaz,
Tu tuz tu cir lul fangx lâul
Làm nương làm ruộng để xây đời mới,
Nuôi con nuôi cái tính kế dài lâu.
36 Zêv muôx ziv txênhv,
Zêv pluôs ziv gênhl
Càng giàu càng chăm làm,
Càng nghèo càng lười nhác.
37 Zuôr pux zuôr zơưs nzur, uô luz nênhx saz txi sur Zuôr pux zuôr zơưs lis, uô luz nênhx yangr ntux đris
Lấy vợ lấy chồng sớm, cuộc sống không êm ấm.
Lấy vợ lấy chồng muộn, cuộc sống mới lâu bền.
38 Pâuz hnuz chax, tsi pâuz hnuz tuôs
Trang 9Pâuz hnuz muôx, tsi pâuz hnuz pluôs
Biết ngày sống, không biết ngày chết.
Biết ngày giầu, không biết ngày nghèo.
39 Kaok đangx muôx txuôk gra, txuôk ntus Siv nênhx thâuk ndê, thâuk ntâus
Củ mài có đoạn nhỏ, đoạn to.
Cuộc đời có lúc lên, lúc xuống
40 Tênhz tsi yuôz tsi tuôs,
Nênhs tsi khưr zuôr pluôs
Đèn không thổi, không tắt,
Người không làm, không có.
41 Têz zuôr leix cxax nxênhr
Nương phải cày mới tơi
42 Nênhs gruôs, muôx nhax txax,
Nênhs gênhl khênhr tuz nhas
Người chăm, có tiền bạc
Kẻ lười hay ăn cắp.
43 Muôx têz tsi uô cxangz fơưr đruôs
Trang 10Muôx ntơưr tsi cơưv tuz ci truôs.
Có nương không làm thì bồ,bịch rách
Có sách không học thành người ngu.
44 Cêr đêz lê cxêv xeir tâu nênhl njê
Chax lêx cxax pâuz minhx nênhs jông fêv
Đường xa mới biết ngựa tốt.
Sống lâu mới biết người tốt xấu.
45 Tênhz tsi muôx traox tênhz tsi chis,
Nhuôs tsi cơưv ntơưr tsi yênhx qiv
Đèn không có dầu đèn không sáng.
Trẻ không học chữ không nên người.
46 Kôngz jông zaos khaov trâu ntâu qir
Mùa màng tốt nhờ bón nhiều phân.
47 Zus tuz tsi kra xưk zus tsuôs,
Zus nxeik tsi kruôz xưk zus buô
Nuôi con trai không dạy bảo như nuôi chuột Nuôi con gái không dạy bảo như nuôi lợn.
48 Têz tsi nthuô đraox têz tsi jông
Trang 11Nương không làm cỏ thì nương không tốt
49 Tras txuôk nkhik hnar tsi yênhx zôngv
Dao rựa mẻ lưỡi chẳng nên dùng.
50 Hâuk đêx ndu nzê, môngl đêz ndu tsêr
Uống nước nhớ nguồn, xa quê nhớ nhà
51 Tix cơưv laok cưr tưz pâuz
Cưr uô laok tix zuôr sik pangz
Anh học thì như em biết
Em làm thì anh giúp đỡ
52 Tix cxuv laok cưr zuôr grul
Cưr yeiz laok tix zuôr puv
Anh nhầm lối thì em kéo
Em đói thì anh nhìn thấy
53 Tix yaov laok cưr pâuz cxuv
Cưr ntaz laok tix zuôr grul luv
Trang 12Em đuổi thì anh gần gũi
54 Tix hluz tăngl cưr hluz thaz Cưr thôngz njê tix caz gruôs
Anh thương hết em thương thêm
Em thông minh anh khôn ngoan
55 Tix tuôr đrênhl tru cưr hlăng Cưr muôx nuv tix đrus tangz
Anh giữ thì em bước qua
Em có việc anh cùng đỡ
56 Tix muôx cuz cưr muôx nhax Cưr nhangz saz tix saz tul
Anh có vàng em có bạc
Em yên lòng anh lòng tốt
57 Tix uô cxuô cưr uô cxix
Li txơưv zaos hlao cưr tix
Anh làm đầy em làm đủ
Thế mới gọi là anh em