sơ đồ hiến pháp

Đặc điểm của cơ quan nhà nước là một bộ phận của bộ máy nhà nước được thành lập và hoạt động theo những nguyên tắc nhất định  thường được thành lập trên cơ sở quy định của pháp luật

Chương IX:

BỘ MÁY NHÀ NƯỚC

Cơ quan nhà nước là tổ chức được thành lập và hoạt động theo những nguyên tắc và trình tự nhất định theo quy định của pháp luật, có cơ cấu tổ chức nhất định và được giao thực hiện những nhiệm vụ quyền hạn nhất định được quy định trong các văn bản pháp luật để thực hiện một phần chức năng, nhiệm vụ của nhà nước

Đặc điểm của cơ quan nhà nước

 là một bộ phận của bộ máy nhà nước được

thành lập và hoạt động theo những nguyên tắc nhất định

 thường được thành lập trên cơ sở quy định của pháp luật và thông qua một văn bản pháp luật cụ thể của nhà nước

 được giao thực hiện quyền lực nhà nước

được quy định trong những văn bản pháp luật

 hoạt động dựa trên cơ sở ngân sách nhà nước

Khái niệm Bộ máy nhà nước

Bộ máy nhà nước là một hệ thống các cơ quan nhà nước có tính chất, chức năng, nhiệm vụ quyền hạn khác nhau nhưng có mối quan hệ mật thiết với nhau trong một thể thống nhất, hoạt động trên

cơ sở những nguyên tắc và quy định của pháp luật để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước.

HỆ THỐNG CÁC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC

 Hệ thống các cơ quan đại diện

Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp

 Hệ thống cơ quan hành chính nhà nước

Chính phủ

Các Bộ, cơ quan ngang bộ

Uỷ ban nhân dân các cấp

 Hệ thống cơ quan xét xử

 Hệ thống cơ quan kiểm sát

Ubnd cấp Tỉnh

Ubnd cấp huyện

TAND cấp huyện

TAND tối cao

Chánh án tandtc

Hđnd cấp huyện

Hđnd cấp Tỉnh cấp tỉnhTAND

vksnd cấp huyện

VKSND TC

Viện trưởng VKSNDTC

vksND cấp tỉnh

Chủ tịch nư

ớc

Hi n phỏp ế

1992

II Các nguyên tắc tổ chức và

hoạt động của Bộ máy nhà nước

 Nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước

thuộc về nhân dân

 Nguyên tắc Đảng lãnh đạo

 Nguyên tắc tập trung dân chủ

 Nguyên tắc nguyên tắc bình đẳng,

đoàn kết và giúp đỡ giữa các dân tộc

2.1 Nguyên tắc tất cả quyền lực nhà

nước thuộc về nhân dân

 Nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước

 Nhân dân không thể trực tiếp thực hiện quyền lực nhà

Quyền lực nhà nước là thống nhất, có

sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong thực hiện các

quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp

Quyền lực nhà nước thống nhất ở đâu?

2.2 Nguyên tắc Đảng lãnh đạo Nhà nước

 Cơ sở pháp lý: Điều 4 Hiến pháp 1992.

 Vai trò lãnh đạo của Đảng thể hiện trong các

Hiến pháp Việt Nam

 Các phương thức Đảng lãnh đạo Nhà nước

 Phương pháp lãnh đạo của Đảng

2.3 Nguyên tắc tập trung dân chủ

Cơ sở pháp lý: Điều 6 Hiến pháp 1992

“Quốc hội, HĐND và các cơ quan khác của nhà nước đều tổ chức và hoạt động theo

nguyên tắc tập trung dân chủ”

Lịch sử lập hiến Việt Nam: từ Hiến pháp năm 1959, Hiến pháp 1980, Hiến pháp 1992

Nội dung của nguyên tắc:

Tập trung – Dân chủ

TẬP TRUNG

DÂN CHỦ

NGUYÊN T C TH HI N Ắ Ể Ệ

NN, chịu trách nhiệm trước nhân dân, thể hiện ý chí, nguyện vọng

và phục vụ lợi ích của nhân dân

quyết định theo đa số Quyết định này buộc thiểu số phải phục

tùng, đồng thời cũng cần lắng nghe ý kiến của cá nhân

trách nhiệm của cá nhân

2.4 NGUYÊN T C BÌNH Đ NG, Ắ Ẳ

ĐOÀN K T VÀ GIÚP Đ GI A CÁC Ế Ỡ Ữ DÂN T C Ộ

đi u 8 Hi n pháp 1946 ề ế

 Ngoài sự bình đẳng về quyền lợi, những quốc dân thiểu số được giúp đỡ về mọi phương diện để chóng tiến kịp trình độ chung.

Đi u 3 Hi n pháp 1959 quy đ nh: ề ế ị

 Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà là một nước thống nhất gồm nhiều dân tộc.

 Các dân tộc sống trên đất nước Việt Nam đều bình đẳng về

quyền lợi và nghĩa vụ Nhà nước có nhiệm vụ giữ gìn và phát triển sự đoàn kết giữa các dân tộc Mọi hành vi khinh miệt, áp bức, chia rẽ dân tộc đều bị nghiêm cấm.

 Các dân tộc có quyền duy trì hoặc sửa đổi phong tục tập quán, dùng tiếng nói chữ viết, phát triển văn hoá dân tộc mình.

 Những địa phương có dân tộc thiểu số sống tập trung thì có thể thành lập khu vực tự trị Khu vực tự trị là bộ phận không thể tách rời được của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà.

 Nhà nước ra sức giúp đỡ các dân tộc thiểu số mau tiến kịp trình

độ kinh tế và văn hoá chung.

Hi n pháp 1980 quy đ nh: t i ế ị ạ Đi u 5 ề

Nhà nước thống nhất của các dân tộc cùng sinh

sống trên đất nước Việt nam, bình đẳng về quyền

và nghĩa vụ.

đoàn kết dân tộc, nghiêm cấm mọi hành vi miệt thị, chia rẽ dân tộc.

gìn và phát huy những phong tục, tập quán, truyền thống và văn hoá tốt đẹp của mình.

lệch giữa các dân tộc về trình độ phát triển kinh tế

và văn hoá.

Đi u 5 ề Hi n pháp 1992 quy đ nh: ế ị

Nhà nước thống nhất của các dân tộc cùng sinh

sống trên đất nước Việt Nam.

kết, tương trợ giữa các dân tộc, nghiêm cấm mọi

hành vi kỳ thị, chia rẽ dân tộc.

gìn bản sắc dân tộc và phát huy những phong tục, tập quán, truyền thống và văn hoá tốt đẹp của mình.

mặt, từng bước nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số.

NGUYÊN T C NÀY TH HI N Ắ Ể Ệ

 Đảm bảo cho các dân tộc có đại biểu của mình

trong các cơ quan nhà nước đặc biệt là cơ quan đại diện nhân dân.

 Trong hoạt động, các cơ quan, cán bộ, công chức, viên chức nhà nước phải xuất phát từ lợi ích của

nhân dân, đồng thời đảm bảo quyền lợi cho các dân tộc thiểu số, đảm bảo quyền bình đẳng về dân tộc.

 Nhà nước có chính sách giúp đỡ đối với các dân tộc thiểu số Kiên quyết nghiêm trị những phần tử gây chia rẽ, thù hằn giữa các dân tộc.

 Bảo tồn bản sách văn hoá dân tộc

2.5 NGUYÊN T C PHÁP CH XHCN Ắ Ế

 Cơ sở pháp lý: Hiến pháp 1980, Hiến pháp 1992

 Nội dung:

Nguyên t c này đòi h i: ắ ỏ

Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với nhà

nước Phân biệt vai trò lãnh đạo của Đảng với chức năng quản lý của nhà nước,

 Kịp thời ban hành những văn bản pháp luật Đảm bảo tính toàn diện, đồng bộ, thống nhất, tính khoa học, tính khả thi và phù hợp với pháp luật và thông

Nguyên t c này đòi h i ắ ỏ

Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật, kịp thời phát hiện sai phạm để đình chỉ, uốn nắn và xử lý kịp thời các vị phạm

Tăng cường năng lực quản lý điều hành của các cơ

quan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức nhà nước đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi của quá trình tổ chức thực hiện pháp luật

Nâng cao chất và lượng của công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho nhân dân, tăng cường ý thức pháp luật cho người dân

III Quá trình hình thành và phát

triển của bộ máy nhà nước Việt Nam

 Giai đoạn trước CMT8 năm 1945

 Bộ máy Nhà nước theo Hiến pháp 1946

 Bộ máy Nhà nước theo Hiến pháp 1959

 Bộ máy Nhà nước theo Hiến pháp 1980

 Bộ máy Nhà nước theo Hiến pháp 1992

 Một số nội dung mới của Hiến pháp 1992

sửa đổi và pháp luật hiện hành.

H§ND x·

H§ND tØnh

UBHC Bé (3 Bé)

Toµ ¸n tèi cao

HI N PH P 1946Ế Á

Ubhc cấp Tỉnh

UbHC cấp xã

UbHC cấp huyện

TAND cấp huyện

TAND tối cao

Chánh án tandtc

Hđnd cấp huyện Hđnd cấp Tỉnh

Hđnd cấp xã

TAND cấp tỉnh

vksnd cấp huyện

VKSND TC

Viện trưởng VKSNDTC

vksND cấp tỉnh

Chủ tịch

nước

Hi n phỏp ế

1959

Quốc hội

Hội đồng nhà nước

Hội đồng bt

Thường trực

Ubnd cấp Tỉnh

Ubnd cấp xã

Ubnd cấp huyện

TAND cấp huyện

TAND tối cao

Chánh án tandtc

Hđnd cấp huyện Hđnd cấp Tỉnh

Hđnd cấp xã

TAND cấp tỉnh

vksnd cấp huyện

VKSND TC

Viện trưởng VKSNDTC

vksND cấp tỉnh

Hi n phỏp ế

1980

Ubnd cấp Tỉnh

Ubnd cấp xã

Ubnd cấp huyện

TAND cấp huyện

TAND tối cao

Chánh án tandtc

Hđnd cấp huyện Hđnd cấp Tỉnh

Hđnd cấp xã

TAND cấp tỉnh

vksnd cấp huyện

VKSND TC

Viện trưởng VKSNDTC

vksND cấp tỉnh

Chủ tịch nư

ớc

Hi n phỏp ế

1992

3.1 GIAI ĐOẠN TRƯỚC CÁCH MẠNG THÁNG 8

► Mô hình Xô viết Nghệ Tĩnh

► Chính phủ cách mạng lâm thời (UBDTGP)

► Có nhiều quan điểm khác nhau về xây dựng

mô hình chính quyền theo Hiến pháp mới:

(cách mạng tư sản dân quyền => CNXH), Quốc hội một viện, thành lập Chính phủ, Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội Nhà nước của nhiều đảng phái

Chính phủ

H§ND x·

H§ND tØnh

UBHC Bé (3 Bé)

Toµ ¸n tèi cao

HI N PH P 1946Ế Á

3.2.Giai đoạn Cách mạng DTDCND và Bộ máy

nhà nước theo Hiến pháp 1946

► Chính thể Cộng hoà dân chủ nhân dân

► Ba nguyên tắc của Hiến pháp năm 1946

► Tất cả quyền bính trong nước thuộc về

toàn thể nhân dân Việt Nam

► Chính thể chưa mang những đặc điểm của chính quyền xô viết (mô hình xhcn) phù hợp với điều kiện hoàn cảnh thực tế.

Các cơ quan nhà nước theo Hiến pháp 1946

► Quốc hội là cơ quan có quyền cao nhất do nhân dân bầu

ra với nhiệm kỳ 3 năm

► Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của toàn quốc Do Quốc hội thành lập, nội các chịu trách

nhiệm trước Nghị viện

► Chủ tịch nước là người đứng đầu nhà nước, vừa là người đứng đầu chính phủ, tập trung quyền lực rất lớn CTN do nghị viện bầu ra trong số các nghị viên, với nhiệm kỳ 5 năm Không phải chịu trách nhiệm trước nghị viện trừ khi phạm tội phản quốc

► Toà án được thành lập theo cấp xét xử, thẩm phán do Chính phủ bổ nhiệm (BTP)

Địa vị của Chủ tịch nước theo Hiến pháp 1946

CHỦ

TỊCH

NƯỚC

Phải là nghị viên, do nghị viện bầu Phải được ít nhất 2/3 số nghị

viên tán thành Bầu lần 2 theo đa số tương đối

Vừa là người đứng đầu Nhà nước vừa đứng đầu Chính phủ

Tập trung nhiều quyền hạn quan trọng

Không phải chịu trách nhiệm trước nghị viện

Không thể bị nghị viện phế truất

Nhiệm kỳ 5 năm (khác nghị viện)

Một số nhiệm vụ quyền hạn quan trọng của CTN theo Hiến pháp 1946

► Vừa là người đứng đầu nhà nước, vừa đứng đầu chính phủ

► Tổng chỉ huy các lực lượng quân đội toàn quốc,

chỉ định hoặc cách chức các tướng soái

► Ký hiệp ước

► Đề nghị Nghị viện biểu quyết chọn Thủ tướng

► Có quyền yêu cầu nghị viện thảo luận lại luật hoặc vấn đề bất tín nhiệm chính phủ.

CHỦ TỊCH NƯỚC PHÓ CHỦ TỊCH NƯỚC

NỘI CÁC THỦ TƯỚNG PHÓ THỦ TƯỚNG

CÁC BỘ TRƯỞNG, THỨ TRƯỞNG

CƠ CẤU CỦA CHÍNH PHỦ THEO HIẾN PHÁP 1946

Con đường hình thành chính phủ

theo Hiến pháp năm 1946

► Nghị viện bầu ra Chủ tịch nước, Phó chủ tịch nước

► CTN giới thiệu Thủ tướng để Nghị viện phê chuẩn

► Thủ tướng giới thiệu danh sách các bộ trưởng để nghị viện biểu quyết toàn bộ danh sách.

► Thủ tướng giới thiệu các thứ trưởng để Hội đồng Chính phủ duyệt y.

► Chủ tịch nước, Thủ tướng, Bộ trưởng phải là nghị viên Phó chủ tịch nước là người trong nhân dân

H§ND x·

H§ND tØnh

UBHC Bé (3 Bé)

Toµ ¸n tèi cao

HIẾN PHÁP 1946

3.3 BỘ MÁY NHÀ NƯỚC THEO HIẾN PHÁP 1959

Quốc hội

Uỷ Ban Thường

vụ quốc hội

HộI ĐồNG CP

Thủ tướng chính phủ

Ubhc cấp Tỉnh

UbHC cấp xã

UbHC cấp huyện

TAND cấp huyện

TAND tối cao Chánh án tandtc

Hđnd cấp huyện Hđnd cấp Tỉnh

Hđnd cấp xã

TAND cấp tỉnh

vksnd cấp huyện

VKSND TC

Viện trư ởng VKSNDTC

vksND cấp tỉnh

Chủ tịch

nước

Hiến phỏp

1959

3.3 BỘ MÁY NHÀ NƯỚC THEO

 Các cơ quan nhà nước có sự thay đổi về vị trí, tính

chất, vai trò, nhiệm vụ quyền hạn.

 Tập trung nhiều quyền lực vào Quốc hội và HĐND

Các đặc điểm:

► Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân Có 3 chức năng quan trọng

► Hội đồng Chính phủ là cơ quan HCNN cao nhất, cơ quan chấp hành của Quốc hội Do Quốc hội thành lập và chịu trách nhiệm trước Quốc hội

► Chủ tịch nước không nằm trong thành phần Chính phủ Chỉ giữ vai trò nguyên thủ quốc gia Không còn đặc

quyền và đặc miễn Chịu trách nhiệm trước Quốc hội

► Toà án tổ chức theo đơn vị hành chính lãnh thổ

► Hệ thống Viện kiểm sát được thành lập

► Chính quyền địa phương được tổ chức ở ba cấp (đều có

Quốc hội

Uỷ Ban Thường

vụ quốc hội

HộI ĐồNG CP

Thủ tướng chính phủ

Ubhc cấp Tỉnh

UbHC cấp xã

UbHC cấp huyện

TAND cấp huyện

TAND tối cao Chánh án tandtc

Hđnd cấp huyện Hđnd cấp Tỉnh

Hđnd cấp xã

TAND cấp tỉnh

vksnd cấp huyện

VKSND TC

Viện trư ởng VKSNDTC

vksND cấp tỉnh

Chủ tịch

nước

Hiến phỏp

1959

Quốc hội

Hội đồng nhà nước

Hội đồng bt Thường trực

Ubnd cấp Tỉnh

Ubnd cấp xã

Ubnd cấp huyện

TAND cấp huyện

TAND tối cao Chánh án tandtc

Hđnd cấp huyện Hđnd cấp Tỉnh

Hđnd cấp xã

TAND cấp tỉnh

vksnd cấp huyện

VKSND TC

Viện trư ởng VKSNDTC

vksND cấp tỉnh

Hiến phỏp

1980

3.4 BỘ MÁY NHÀ NƯỚC

THEO HIẾN PHÁP 1980

 Xây dựng theo mô hình bộ máy nhà nước

xhcn

 Tập trung thống nhất quyền lực vào Quốc hội

 Thể hiện tư tưởng làm chủ tập thể.

 Có sự thay đổi khá cơ bản trong tổ chức bộ máy nhà nước,