Những điểm mới về Quốc hội theo Hiến pháp năm 2013 so với Hiến pháp năm 1980

Việc tìm hiểu những điểm mới của Quốc hội - cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong Hiến pháp năm 20

LỜI MỞ ĐẦU

"Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm

2013 là bản Hiến pháp thể chế hóa Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, kế thừa Hiến pháp năm

1946, Hiến pháp 1959, Hiến pháp 1980, Hiến pháp 1992" (Trích

Lời nói đầu Hiến pháp năm 2013) Hiến pháp năm 2013 đã có những điểm mới, tiến bộ hơn so với Hiến pháp 1980 và trong đó, chế định Quốc hội cũng có một vài thay đổi Việc tìm hiểu những điểm mới của Quốc hội - cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân,

cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội

chủ nghĩa Việt Nam trong Hiến pháp năm 2013 so với Hiến pháp

năm 1980 có ý nghĩa lí luận và thực tiễn vô cùng quan trọng

Bởi vậy, em chọn đề tài “Những điểm mới về Quốc hội theo Hiến pháp năm 2013 so với Hiến pháp năm 1980.”

NỘI DUNG I.Khái quát về sự ra đời và phát triển của Quốc hội nước ta

Ngày 06/01/1946, nhân dân cả nước đã tiến hành cuộc tổng tuyển cử tự do, thắng lợi, bầu ra Quốc hội khóa một đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa Tại Quốc hội khóa I, kì họp thứ hai, Quốc hội đã thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta -Hiến pháp năm 1946 Lẽ ra sau khi thông qua -Hiến pháp thì Quốc hội phải giải tán để bầu ra Nghị viện nhân dân bởi vì trong sắc lệch số 14 ngày 08/09/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh có nói là "Tổng tuyển cử bầu Quốc hội lập hiến" Nhưng do tình hình đất nước lúc bấy giờ rất nhiều khó khăn, thực dân Pháp đang gây chiến trên phạm vi cả nước, với sự đồng thuận của các đại biểu, Quốc hội tiếp tục làm nhiệm vụ cho đến năm 1959 Từ đó đến nay, Quốc hội có 13 khóa, thông qua 5 bản Hiến pháp của nước Việt Nam

Ở Việt Nam, Quốc hội là cơ quan duy nhất ở trung ương được hình thành bằng con đường bầu cử theo 4 nguyên tắc: trực tiếp, phổ thông, bình đẳng và bỏ phiếu kín Quốc hội được cử tri cả nước bầu ra theo những nguyên tắc, trình tự quy định cụ thể trong Luật bầu cử Quốc hội biểu hiện tập trung ý chí và quyền lực của nhân dân trong phạm vi toàn quốc

II Những điểm mới về Quốc hội trong Hiến pháp năm 2013

so với Hiến pháp 1980

1 Về vị trí, tính chất và chức năng của Quốc hội

Điều 69, Hiến pháp năm 2013 quy định:

"Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Quốc hội thực hiện quyền lập hiến, quyền lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao đối với hoạt động của nhà nước."

Điểu 82, Hiến pháp 1980 quy định:

"Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp Quốc hội quyết định những chính sách cơ bản về đối nội và đối ngoại, những mục tiêu phát triển kinh tế và văn hóa, những quy tắc chủ yếu về tổ chức về hoạt động của bộ máy Nhà nước, về quan hệ xã hội và hoạt động của công dân Quốc hội thực hiện quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của Nhà nước."

- Về vị trí, tính chất: Quốc hội vẫn được quy định là cơ quan đại

biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất

vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao đối với hoạt động của nhà nước như Hiến pháp năm 1980

Tuy nhiên, khác với Hiến pháp năm 1980, Quốc hội trong Hiến

pháp năm 2013 không còn là “cơ quan duy nhất” có quyền lập

hiến Đây là một sự đổi mới cơ bản của Hiến pháp 2013 Trong Hiến pháp 1980, Quốc hội thay mặt nhân dân làm tất cả, trong đó

có quyền lập hiến là quyền cao nhất và thể hiện sâu sắc nhất chủ quyền của nhân dân đều ủy thác cho Quốc hội Nhưng đến Hiến pháp 2013, nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được

quy định là nhà nước "pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân" (Theo quan điểm của bộ môn Lí

luận nhà nước và pháp luật, nhà nước pháp quyền là một trạng thái tồn tại của nhà nước; trong đó một vài đặc điểm cơ bản của nhà nước pháp quyền là: được tổ chức và hoạt động trên cơ sở chủ quyền nhân dân và bảo đảm dân chủ); cho nên, trong nhà nước pháp quyền, quyền làm chủ của nhân dân được nâng lên; không chỉ biểu hiện thông qua các cơ quan đại diện là Quốc hội và Hội đồng nhân dân, qua các cơ quan nhà nước khác mà còn bằng các hình thức dân chủ trực tiếp như phúc quyết Hiến pháp, trưng cầu dân ý, nghĩa là nhân dân cũng có thể tham gia vào hoạt động lập hiến Tuy điều này chưa được quy định rõ ràng trong Hiến pháp 2013, nhưng vẫn được đề cập đến ở khoản 4, điều 120:

" Việc trưng cầu ý dân về Hiến pháp do Quốc hội quyết định" Có thể nói, việc xác định vị trí của Quốc hội là cơ quan thực hiện quyền lập hiến như Hiến pháp sửa đổi năm 2013 là đúng và phù hợp với đường lối xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

mà Đảng ta đã đề ra trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ; đồng thời kế thừa tư tưởng lập hiến của Chủ tịch

Hồ Chí Minh trong Hiến pháp năm 1946 và kinh nghiệm của nhân loại

- Về chức năng của Quốc hội: Hiến pháp năm 2013 có sự đổi mới

về cách thể hiện, không liệt kê dài dòng như Hiến pháp năm 1992

Cụ thể, Hiến pháp năm 2013 đã xác định chức năng của Quốc hội

là cơ quan “thực hiện quyền lập hiến, quyền lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao đối với hoạt động của nhà nước” So với Hiến pháp năm 1980, Hiến pháp

năm 2013 có những điểm mới khi quy định chức của Quốc hội sau đây:

Thứ nhất, có sự tách bạch giữa quyền lập hiến và quyền lập

pháp: “thực hiện quyền lập hiến, quyền lập pháp” mà không quy

định như Hiến pháp năm 1980 là “cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp” (nghĩa là coi lập hiến và lập pháp là một quyền)

Thứ hai, “quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước”

nhưng không liệt kê quyết định những vấn đề gì như Hiến pháp

năm 1980: Quốc hội quyết định những chính sách cơ bản về đối nội và đối ngoại, những mục tiêu phát triển kinh tế và văn hóa, những quy tắc chủ yếu về tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước, về quan hệ xã hội và hoạt động của công dân.” Vì ngành

luật Hiến pháp chỉ điều chỉnh những quan hệ xã hội quan trọng nhất, cơ bản nhất, chủ yếu nhất mang tính nguyên tắc, là cơ sở để theo đó, các đạo luật được ban hành quy định cụ thể hơn về việc điều chỉnh các quan hệ xã hội trong từng ngành, từng lĩnh vực, vì thế việc rút gọn điều này trong Hiến pháp là hoàn toàn hợp lí

Thứ ba, “quyền giám sát tối cao đối với hoạt động nhà nước”.

So với Hiến pháp năm 1980 thì quy định này không quy định

“giám sát tối cao toàn bộ hoạt động của nhà nước” (bỏ “toàn bộ”),

tức là phạm vi giám sát tối cao có giới hạn; như vậy, Hiến pháp quy định khái quát để Luật có điều kiện cụ thể hóa những hoạt động nào của nhà nước thuộc thẩm quyền giám sát tối cao của Quốc hội

Tóm lại, về vị trí, tính chất và chức năng của Quốc hội được Hiến pháp năm 2013 quy định phù hợp hơn đối với yêu cầu mà Đảng ta đặt ra: xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Điều này đảm bảo Quốc hội hoạt động thực quyền, có hiệu lực và hiệu quả trong việc thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn được nhân dân giao phó, nhân dân ủy quyền

2 Về nhiệm vụ và quyền hạn của Quốc hội:

So với Hiến pháp năm 1980, Hiến pháp năm 2013 có một số thay đổi về quy định nhiệm vụ và quyền hạn của Quốc hội sau đây:

Quy định rõ hơn và phù hợp hơn về một số nhiệm vụ quyền hạn của Quốc hội: Hiến pháp năm 1980 không có quy định rõ về

nhiệm vụ và quyền hạn của Quốc hội tỏng vấn đề phát triển kinh

tế – xã hội của đất nước Trong khi đó, khoản 3, điều 70, Hiến pháp năm 2013 đã quy định Quốc hội “Quyết định mục tiêu, chỉ tiêu, chính sách và nhiệm vụ cơ bản phát triển kinh tế xã hội của đất nước” Quy định như vậy cụ thể, rõ ràng và phù hợp hơn đối với một nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa Dân chủ bàn bạc, làm việc theo chế độ tập thể và quyết định theo

đa số để đưa ra những quyết sách ở tầm vĩ mô, tầm quốc gia mà không sa vào những quyết định ở tầm vi mô, những công việc sự

vụ

+ Bổ sung thẩm quyền của Quốc hội trong việc “bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Chủ tịch nước, Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng dân tộc, Chủ nhiệm

Ủy ban của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, Chánh án Toà án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia, Tổng Kiểm toán Nhà nước, người đứng đầu cơ quan khác do Quốc hội thành lập; phê chuẩn đề nghị

bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ

trưởng và các thành viên khác của Chính phủ, Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao; phê chuẩn danh sách thành viên Hội đồng quốc phòng và an ninh, Hội đồng bầu cử quốc gia” (khoản 7, điều 70).

Như vậy nhiệm vụ, quyền hạn của Quốc hội trong mối quan hệ với

cơ quan thực hiện quyền hành pháp và cơ quan tư pháp, các cơ quan nhà nước khác được củng cố chặt chẽ, thông qua đó, Quốc hội quyết định về tổ chức nhà nước và thực hiện quyền giám sát tối cao trong toàn bộ hoạt động của nhà nước Quốc hội kiểm soát được nhân sự của Tòa án tối cao, cơ quan xét xử cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Đây cũng là cách thức

để Quốc hội thay mặt nhân dân kiểm soát việc thực hiện quyền tư pháp thông qua quyền phê chuẩn của mình

+ Bổ sung thẩm quyền của Quốc hội trong việc thực hiện quyền giám sát tối cao và xét báo cáo của Chủ tịch nước, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Kiểm toán nhà nước, Hội đồng bầu cử quốc gia và các cơ quan nhà nước khác do Quốc hội thành lập (khoản 2 điều 70)

+ Phân định rõ hơn các loại điều ước thuộc thẩm quyền phê chuẩn hoặc bãi bỏ của Quốc hội Theo đó, Hiến pháp năm 2013

quy định Quốc hội có thẩm quyền: “Phê chuẩn, quyết định gia nhập, hoặc chấm dứt hiệu lực của điều ước quốc tế liên quan đến chiến tranh, hòa bình, chủ quyền quốc gia, tư cách thành viên của Cộng hòa xã hội Việt Nam tại các tổ chức quốc tế và khu vực quan trọng, điều ước quốc tế về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân và điều ước quốc tế khác trái với Luật Nghị quyết của Quốc hội” (khoản 14 điều 70) Trong khi đó, Hiến pháp năm 1980 quy định: “Phê chuẩn hoặc bãi bỏ những hiệp ước quốc

tế khác theo đề nghị của Hội đồng nhà nước” (khoản 15 điều 83).

Như vậy, so với Hiến pháp năm 1980, Hiến pháp năm 2013 phân định rõ những điều ước quốc tế thuộc thẩm quyền phê chuẩn hoặc

bãi bỏ của Quốc hội, phân biệt được với thẩm quyền của Hội đồng nhà nước trong việc phê chuẩn hoặc bãi bỏ điều ước quốc tế + Quy định rõ hơn thẩm quyền của Quốc hội đối với ngân sách

nhà nước Hiến pháp năm 2013 đã bổ sung nhiệm vụ quyền hạn:

“Quyết định phân chia các khoản thu và nhiệm vụ chi giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương, quyết định mức giới hạn an toàn nợ quốc gia, nợ công, nợ Chính phủ” (khoản 4 điều

70) Với quy định mới này, trách nhiệm của Quốc hội được tăng cường trong lĩnh vực ngân sách nhà nước

3 Về tổ chức và hoạt động của các cơ quan của Quốc hội:

Về Uỷ ban thường vụ Quốc hội: được bổ sung một số nhiệm vụ

quyền hạn trong Hiến pháp 2013: Điểu 74 Trước đây thẩm quyền này thuộc Hội đồng nhà nước, nay nhân dân giao cho Uỷ ban thường vụ Quốc hội - cơ quan thường trực của Quốc hội, nhằm đảm bảo cho việc thực hiện quyền giám sát tối cao trong toàn bộ hoạt động của nhà nước theo một quy trình dân chủ hơn, chặt chẽ hơn Đồng thời đây cũng là một phương thức để tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước giữa cơ quan lập pháp đối với các cơ quan khác

Về Hội đồng dân tộc và các Uỷ ban của Quốc hội, Hiến pháp

năm 2013 bổ sung thêm thẩm quyền (điều 77), trong đó có thẩm

quyền quan trong được ghi ở khoản 1, điều 77 như sau: “yêu cầu thành viên của Chính phủ, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tổng kiểm toán nhà nước và các cá nhân hữu quan báo cáo, giải trình hoặc cung cấp tài liệu về những vấn đề cần thiết” Tăng cường giải trình của các

cơ quan hữu quan trước Hội đồng dân tộc và các Uỷ ban của Quốc hội là một hoạt động thể hiện tính dân chủ và pháp quyền của nhà nước pháp quyền trong thời đại ngày nay Giải trình làm cho hoạt động của nhà nước ngày càng minh bạch, công khai; trách

nhiệm của nhà nước trước nhân dân được tăng cường, nhân dân

có điều kiện để kiểm soát hoạt động của nhà nước Vì vậy, nhấn mạnh trách nhiệm giải trình của các thành viên Chính phủ, Chánh

án Tòa án nhân dân, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tổng kiểm toán nhà nước và các cá nhân hữu quan trước các cơ quan của Quốc hội là một điểm mới trong tổ chức và hoạt động của Hội đồng dân tộc và các Uỷ ban của Quốc hội Bên cạnh đó,

để tạo điều kiện cho các đại biểu Quốc hội tham gia các Uỷ ban và Hội đồng dân tộc một cách thuận lợi, thực chất, Hiến pháp năm

2013 quy định: “Các Phó Chủ tịch, Phó Chủ nhiệm các Uỷ ban, các

Uỷ viên của Hội đồng dân tộc và các Uỷ viện của các Uỷ ban do

Uỷ ban thường vụ Quốc hội phê chuẩn” (điều 75 và điều 76)

Về các Ủy ban của Quốc hội: Hiến pháp năm 2013 lại quy định

chi tiết hơn về cơ cấu của mỗi Ủy ban: bao gồm Chủ nhiệm, các Phó chủ nhiệm, các Ủy viên; và sự hình thành mỗi Ủy ban, trong

đó, Chủ nhiệm do Quốc hội bầu, các thành viên còn lại do Ủy ban Thường vụ Quốc hội phê chuẩn (điều 76)

4 Về nhiệm kỳ, kì họp, đại biểu Quốc hội

Về nhiệm kỳ: Hiến pháp năm 2013 giới hạn cụ thể hơn về nhiệm kỳ của một khóa Quốc hội: “Trong trường hợp đặc biệt, nếu được ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội tán thành thì Quốc hội quyết định rút ngắn hoặc kéo dài nhiệm kì cảu mình theo đề nghị của Ủy ban thường vụ Quốc hội Việc kéo dài nhiệm

kỳ của một khóa Quốc hội không được quá 12 tháng, trừ trường hợp có chiến tranh” (khoản 3, Điều 71)

Về kì họp: Hiến pháp năm 2013 bổ sung tính chất của phiên

họp Quốc hội: Quốc hội họp công khai; chỉ khi theo đề nghị của Chủ tịch nước, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ hoặc ít nhất của 1/3 tổng số đại biểu Quốc hội, Quốc hội mới họp kín (Khoản 1, điều 83) Như vậy, việc quy định này làm tăng tính

công khai, minh bạch của mối kì họp, tạo điều kiện cho đông đảo Nhân dân quan sát, giám sát mỗi kì họp Ngoài ra, kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa mới được triệu tập chậm nhất là 60 ngày, do Chủ tịch Quốc hội khóa trước khai mạc và chủ tọa cho đến khi Quốc hội khóa mới bầu ra Chủ tịch Quốc hội (khoản 3 điểu 83), chứ không phải do Chủ tịch hội đồng nhà nước khai mạc và chủ tọa

Về đại biểu Quốc hội: Hiến pháp 2013 quy định rõ hơn: Đại biểu

Quốc hội có quyền chất vấn Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ (khoản 1, điểu 80); người bị chất vấn phải trả lời trước Quốc hội tại kỳ họp hoặc tại phiên họp Ủy ban thường vụ Quốc hội trong thời gian giữa hai kỳ họp Quốc hội (khoản 2, điểu 80), việc bổ sung như vậy đảm bảo tính dân chủ, công khai, minh bạch trong các kỳ họp Quốc hội Thêm vào đó, đại biểu Quốc hội

có trách nhiệm thực hiện đầy đủ nhiệm vụ đại biểu (điều 82); không chỉ là dành thời gian để làm nhiệm vụ đại biểu như Hiến pháp năm 1980 Điều này làm tăng tính trách nhiệm đối với mỗi đại biểu Quốc hội khi thực hiện nhiệm vụ của mình

TIỂU KẾT

Quốc hội - cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, trực tiếp thay nhân dân thể hiện quyền làm chủ của mình Những điểm mới về chế định Quốc hội trong Hiến pháp

2013 so với Hiến pháp 1980 thể hiện sự phát triển của Quốc hội qua từng thời kì, phù hợp với thực tiễn đất nước, đảm bảo tính dân chủ, công khai, minh bạch được thực hiện rộng rãi

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật Hiến pháp Việt

Nam, 2014, NXB Công an nhân dân.

2 Hiến pháp năm 2013 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt

Nam, 2014, NXB Lao động.

3 Văn bản luật môn luật Hiến pháp, “Hiến pháp 1980”.

4 Văn bản luật môn luật Hiến pháp, “Luật tổ chức Quốc hội

2014”

Tài liệu trên mạng