phác thảo

tổ tiên Là kháI niệm dùng để chỉ những người có cùng mất như: ông bà, cụ công sinh thành, nuôI dư ỡng và có ảnh hưởng lớn đến đời sống vật chất và tinh thần của thế hệ những người

Bài 2 tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

của người Việt

1 Khái niệm tổ tiên, thờ cúng tổ

tiên

tổ tiên

Là kháI niệm dùng để chỉ

những người có cùng

mất như: ông bà, cụ

công sinh thành, nuôI dư

ỡng và có ảnh hưởng lớn

đến đời sống vật chất và

tinh thần của thế hệ

những người đang sống

Tổ tiên không chỉ là những người có công sinh

thành, nuôI dưỡng và đ ã khuất (có cùng huyết thống), Mà còn cả những người có công với cộng

đồng làng x , đất nước ã

Thờ cúng tổ tiên là hoạt động có ý

thức của con người thể hiện lòng thành kính, biết ơn, tưởng nhớ về tổ tiên đồng thời cũng là sự thể hiện niềm tự hào, sự che chở,bảo trợ, giúp đỡ của tổ tiên đối với con cháu (những người đang sống).

2 Cơ sở hình thành và phát triển của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

X.A.Tocarev

Tổ tiên tô tem

ý niệm về linh hồn bất tử của người chết

Tổ tiên thật che chở cho gia đình thị tộc phụ quyền

Nguồn gốc

X hội ã : + Sự thấp kém của LLSX dẫn đến quan niệm

về tổ tiên tô tem;

+ Sự ra đời và phát triển của chế độ phụ quyền

+ Nền nông nghiệp trồng lúa

Nhận thức: Lý giảI về thế giới sau khi chết, quan niệm về linh hồn

Tâm lý:

+ Sự sợ hãI cáI chết và các yếu tố siêu nhiên khác

+ Sự kính trọng những người đã khuất

3.1 Không gian thờ cúng trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

Gia đỡnh

3 Nội dung của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của

người Việt

Dũng tộc

- Về vị trí của bàn thờ gia tiên: thường được

đặt ở những chỗ cao ráo, trang trọng nhất trong gia đình

- Bàn thờ gia tiên là “nơi đi về” (giữa cõi âm và cõi trần) của tổ tiên, nó có mối quan hệ mật thiết với cuộc sống của những người sống trong gia đình

K ết cấu của bàn thờ gia tiờn:

-Ngai (ỷ) đặt bài vị tổ tiờn - được đặt ở vị trớ cao nhất, chớnh

giữa bàn thờ Bài vị của ụng bà, cụ kỵ… được đặt ở hai bờn

và thấp hơn một chỳt

Bộ ngũ sự:

1 Bát hương, lư hương

2 Cây đèn, nến

3 Lọ độc bình cắm hoa

4 Mâm bồng ngũ quả

5 Bộ đài đặt chén nước, rượu

- Bộ tam sự gồm đỉnh đồng và hai con hạc

- Bộ thất sự gồm ngũ sự và hai ống cắm hương

-Ngoài ra còn có hoành phi, câu đối

Tuy nhiên, dù giàu hay nghèo, sang hay hèn thì bàn thờ gia tiên

bao giờ cũng phảI có: bài vị tổ tiên, bát hương, chén đựng nước,

lọ, đĩa để cắm (đựng) hoa

3 2 Thời gian thờ cúng trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

Thường niên: ngày

giỗ, ngày lễ, tết, ngày

rằm, mùng một

Không thường niên:

khi gia đình, dòng họ

có việc vui hay buồn hoặc khi có những việc quan trọng sắp,

đang và đã xảy ra …

3.3 Nghi lễ thờ cúng trong tín ngưỡng

thờ cúng tổ tiên

* Chủ thể thờ cúng: Trưởng họ hoặc người

con trai trưởng trong gia đình Trong một

số trường hợp, người chủ lễ không phảI là con trai trưởng

* Đối tượng thờ cúng: Tổ tiên trong vòng 5

đời

Sơ đồ phổ hệ 5 đời thờ cúng tổ tiên

tr a i th ứ

B 1 A 1

D 1

C 1

tr a i c ả

B A 1

tr a i th ứ

B 2 A 1

tr a i th ứ

A 1

tr a i th ứ

B 1 A

D

C

tr a i c ả

B A

tr a i th ứ

B 2 A

tr a i c ả

A

tr a i th ứ

B 1 A 2

D 2

C 2

tr a i c ả

B A 2

tr a i th ứ

B 2 A 2

tr a i th ứ

A 2

C h a m ẹ tổ

Người tham gia: các thành viên trong gia

đình, bạn bè, hàng xóm …

Lễ vật: tuỳ thuộc vào tính chất của từng buổi

lễ, vào khả năng kinh tế của gia chủ aà lễ vật là khác nhau Lễ vật có thể là lễ chay hoặc lễ măn Dù là lễ gì thì cũng phảI đảm bảo yếu tố tinh khiết thể hiện sự kính –

trọng đối với tổ tiên

3.4 ý nghĩa văn hoá và tình hình phát triển hiện nay của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

* ý nghĩa của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên:

- Giáo dục ý thức uống nước nhớ nguồn

- Giáo dục truyền thống yêu quê hương

đất nước

- Củng cố mối liên hệ, tinh thần đoàn kết, tương thân tương áI giữa những người

cùng huyết thống nói riêng, những người cùng cộng đồng dân tộc nói chung

thờ cúng tổ tiên:

- Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ngày càng được

chú ý và coi trọng

- Đồng thời tồn tại hai xu hướng hiệnn nay: đơn giản hoá những nghi lễ thờ cúng cũng như không gian thờ cúng của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên;

KhôI phục lại những yếu tố truyền thống trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên (thiết chế bàn thờ, việc cúng lễ, ) …

- Gia tăng các hiện tượng mê tín dị đoan trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên: đốt vàng mã, xem bói,

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của một số dân tộc ít người

cha mẹ còn hay mất, là con trai khi tách hộ ra ở riêng thì phải lập bàn thờ tổ tiên bàn thờ tổ tiên

đặt ở vị trí trang trong nhất

Việt mà chỉ dán miếng dấy đỏ ở phía vách sau

gian giữa đối diện với cửa chính, khi nào cúng

mới đặt bàn thờ và thắp hương Tổ tiên của họ đư

ợc gọi là ma và tính đến 3 đời được biểu hiện

bằng 3 bát hương (cụ kỵ, ông bà, cha mẹ) Hàng

năm thường chỉ cúng vào dịp tết.

thời gian cúng không phải ngày giỗ mà vào ngày tết,

thanh minh tháng 3 Họ đặt bàn thờ ở nơi trang trọng

nhất trong nhà Nếu người con trai lập gia đình thì không phân biệt là con trưởng hay thứ đều lập một bàn thờ tổ

tiên mới

trong nghi lễ “nuôi mả” và nghi lễ “bỏ mả”