chiến dịch việt bắc năm 1947

Âm mưu, kế hoạch tấn công Việt Bắc của TD Pháp - Tháng 3/1947, Chính phủ Ra-ma-đi-ê Ramadier đã quyết định cử Bôlae sang làm Cao ủy Pháp ở Đông Dương thay Đácgiăngliơ, để thực hiện âm mư

Lịch Sử Việt Nam hiện đại (HP1)

CHIẾN DỊCH VIỆT BẮC

THU – ĐÔNG 1947

GVHD: Lê Văn Đạt

Tuyên Quang Bắc Cạn

Thái Nguyên

HÀ NỘI

Chợ Chu

1 Âm mưu, kế hoạch tấn công Việt Bắc của TD

Pháp

- Tháng 3/1947, Chính phủ Ra-ma-đi-ê (Ramadier) đã quyết định cử Bôlae sang làm Cao ủy Pháp ở Đông Dương thay Đácgiăngliơ, để thực hiện âm mưu mới của Pháp là tập hợp lực lượng dựng lên một chính

quyền bù nhìn, đẩy mạnh hoạt động quân sự nhằm tiêu diệt quân chủ lực của ta để nhanh chóng kết thúc chiến tranh.

- Nhận rõ vị trí chiến lược của Việt Bắc, tướng Va-luy (Valluy) - Tổng tư lệnh quân đội Pháp ở Đông

Dương đã giao cho tướng Xa-lăng (Salan) - Tư lệnh quân Pháp ở Bắc Đông Dương ráo riết chuẩn bị “Kế hoạch tiến công Việt Bắc”

- Tháng 6 năm 1947, Va-luy bay về Pháp để thông qua “Kế hoạch tiến công Việt Bắc” trước nội các Ramađiê và xin tăng viện Đầu tháng 7, Chính

phủ Pháp đã thông qua kế hoạch này Ngay sau

đó, 14 tiểu đoàn Âu-Phi trong lực lượng tăng viện

đã đổ bộ lên miền Bắc Việt Nam Một số đơn vị quân Pháp ở Nam Bộ cũng được điều gấp ra Bắc

Bộ

- Lực lượng tham gia tiến công trên 10 nghìn quân, gồm: 5 trung đoàn bộ binh, 3 tiểu đoàn dù, 2 tiểu đoàn pháo binh, 2 tiểu đoàn công binh, 3 đại đội

cơ giới, 2 phi đội với 40 máy bay, 3 thuỷ đội xung kích với 40 tàu, xuồng

-Kế hoạch tiến công, địch dự kiến chia thành hai bước:

Bước 1: Mang mật danh Lê-a (Léa - tên một

ngọn đồi cao 1.362m, trên trục đường số 3 nằm giữa Nguyên Bình và Bắc Cạn) Mục tiêu đánh chiếm là khu tam giác Bắc Cạn - Chợ Đồn - Chợ Mới

Đài Thị Bản Thi

Ngân Sơn Phủ Thông

Chợ Rã

Khe Lau

Chiêm Hóa

Chợ Chu

Việt Trì

-Kế hoạch tiến công, địch dự kiến chia thành

hai bước:

Bước 1: Mang mật danh Lê-a (Léa - tên một

ngọn đồi cao 1.362m, trên trục đường số 3 nằm giữa Nguyên Bình và Bắc Cạn) Mục tiêu đánh

chiếm là khu tam giác Bắc Cạn - Chợ Đồn - Chợ Mới

Bước 2: Mang mật danh “Xanh-tuya”

(Ceinture), tức “siết chặt vành đai” Quân địch sẽ tập trung càn quét khu tam giác: Bắc Cạn - Chợ Chu - Chợ Mới, lấy vùng Chợ Chu làm mục tiêu trọng điểm

Đài Thị Bản Thi

Ngân Sơn Phủ Thông

Chợ Rã

Khe Lau

Chiêm Hóa

Chợ Chu

Việt Trì

-Pháp chủ trương tập trung sức mạnh tối đa, tiến công chớp nhoáng với chiến thuật hợp đồng thuỷ - lục - không quân càn quét mạnh từng khu vực, lấn chiếm dần để dồn kẹp ta lại mà bao vây tiêu diệt, nhằm “4 mục tiêu chiến lược” của cuộc tiến công là:

•Diệt và bắt cơ quan đầu não của Việt Minh

•Tìm diệt chủ lực, phá tan căn cứ địa Việt Bắc

•Bịt kín, khóa chặt biên giới Việt - Trung, ngăn chặn không cho Việt Minh tiếp xúc với Trung

Quốc và loại trừ mọi chi viện từ bên ngoài vào

•Truy lùng Việt Minh đến tận sào huyệt, đánh cho tan tác mọi tiềm lực kháng chiến của họ

2 Chủ trương của ta

-Về phía ta, yêu cầu chiến lược đặt ra lúc này là phải kiên quyết đánh bại cuộc tiến công của địch, bảo vệ vững chắc căn cứ địa kháng chiến của cả nước, tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực, làm thất bại chủ trương “ đánh nhanh, thắng nhanh” và buộc chúng phải chấp nhận đánh lâu dài theo đúng ý định chiến lược của ta, đưa cuộc kháng chiến của nhân dân ta sang một giai đoạn mới.

-Từ đầu mùa thu 1947,việc chuẩn bị đối phó với một cuộc tiến công lớn có thể xảy ra bất cứ lúc nào đã được xúc tiến -Ngày 15/9/1947, Hội nghị quân sự lần IV và sau đó mười ngày, Hội nghị quân sự lần V được triệu tập liên tiếp để nhận định âm mưu địch, phán đoán hướng tiến công của chúng và đề ra chủ trương, kế hoạch đối phó của ta.

-Từ khi cuộc kháng chiến chống Pháp bắt đầu

nổ ra, so sánh mọi mặt, quân ta luôn ở thế yếu

hơn địch, cả về quân số và vũ khí trang bị, cuộc

kháng chiến đang ở trong giai đoạn phòng ngự Vấn đề quan trọng nhất trong thời điểm này là

phải có phương án tác chiến thích hợp để đập tan được cuộc tấn công của địch, mà vẫn bảo toàn

được lực lượng của ta để kháng chiến lâu dài

-Trong đợt toàn quốc kháng chiến năm 1946,

có lúc ta tổ chức đánh lớn, dàn quân ra đánh với địch như ở Hà Đông, nhưng không hiệu quả do

trang bị của ta thô sơ, bất lợi khi giao chiến trực tiếp với địch

-Trong tình thế hiểm nghèo đó, Võ Nguyên Giáp đã trình bày kế hoạch tổ chức lực lượng theo phương

châm “Đại đội độc lập - Tiểu đoàn tập trung” lên Trung ương Đảng và Hồ Chủ tịch Trong cuộc họp ngày

14/10/1947, Trung ương và Bác đã nhất trí thông qua

kế hoạch, cho tổ chức quân đội ta thành những đại đội độc lập đi vào hoạt động trong vùng địch tạm chiếm

để biến hậu phương địch thành tiền phương của ta.

-Phương thức tác chiến lúc này được xác định đó là: dùng lực lượng nhỏ là chủ yếu; dùng chiến thuật phục kích là chủ yếu, đánh thẳng vào nhược điểm cơ bản

của địch là phải cơ động tiếp tế, tăng viện bằng đường

bộ và đường sông trên một không gian rộng, đường

núi hiểm trở.

-Trên hướng thị xã Bắc Cạn, khi quân dù đổ bộ, tiểu đoàn 49 trung đoàn 72 chưa kịp chuẩn bị nên chỉ giao chiến qua loa rồi rút.

-Quân địch đã phá được một số cơ quan, kho tàng, công xưởng và bắt được một số cán bộ, bộ đội và đồng bào ta; thu được 10 triệu bạc Việt

Nam của Ty Ngân khố, nhưng vẫn còn quá xa so với mục tiêu “phá huỷ tiềm năng chiến tranh của Việt Minh” mà chúng đề ra

-Đêm 7/10, Bộ Tổng chỉ huy và Bộ chỉ huy Khu 1 nhanh chóng điều thêm lực lượng về Bắc Cạn Các đơn vị bám sát mọi động tĩnh của địch để điều

chỉnh kế hoạch tác chiến, giành lại thế chủ động Trước mắt Bộ đôn đốc đánh địch trên đường số 4,

số 3, sẵn sàng trên hướng đường số 2 và sông Lô

-Từ 8/10, các đại đội độc lập cùng quân dân du kích liên tiếp tập kích, quấy rối các vị trí: Chợ Đồn, Ngân Sơn, Chợ Rã, diệt hai trung đội địch Đại đội bảo vệ 15 (đơn vị tiền thân của Bộ tư lệnh Cảnh vệ

- Bộ Nội vụ và Lữ đoàn cận vệ 144 - Bộ Quốc phòng sau này) bảo vệ các cơ quanTrung ương Đảng,

Chính phủ khẩn trương sơ tán đến nơi an toàn

-Trên hướng đông, do bị ta đào hào băm nát lộ 4 nên binh đoàn Bôphơrê phải xé lực lượng thành

năm đơn vị hỗn hợp, tiến quân theo kiểu sâu đo

Vừa đi vừa sửa đường vừa đề phòng ta chặn đánh

Cơ giới không phát huy được, Bôphơrê quyết định hành quân bộ và dùng lừa, ngựa vận chuyển hậu

cần, tốc độ rất chậm so với kế hoạch (đến ngày

10/10, cánh quân này mới tới Thất Khê).

- Ngày 9/10 Xa-lăng buộc phải ném 300 quân dù xuống một vị trí xung yếu phía đông nam thị xã Cao Bằng để yểm trợ và đón binh đoàn Bô-phrê Quân

dù chiếm thị xã, củng cố rồi càn quét ra xung quanh; nhưng bị bộ đội và dân quân chặn đánh, quấy rối.

-Cũng trong ngày 9/10, khẩu đội 12,7 mm của đại đội 675 trung đoàn 74 bố trí ở đồi Thiên Văn, thị xã Cao Bằng bắn rơi chiếc máy bay vận tải

Junker Ju 52 chở sĩ quan tham mưu chiến dịch đi thị sát chiến trường, 12 sĩ quan tham mưu, trong

đó có Lăm-be (Lambert), đại tá, phó tham mưu

trưởng quân Pháp ở Đông Dương thiệt mạng Ta thu được bản kế hoạch tiến công Việt Bắc của

Pháp, chiến sĩ liên lạc Nguyễn Danh Lộc của trung đoàn đã chạy bộ, vượt rừng, mang “bản kế hoạch tiến công Việt Bắc” của địch về cho Bộ Tổng chỉ huy

-Ngày 13 tháng 10, Bộ Tổng chỉ huy có trong tay toàn bộ “Kế hoạch tiến công Việt Bắc” của địch nên đã khẩn trương điều chỉnh, tổ chức lại lực lượng Các mặt trận lần lượt được hình thành do chỉ huy cấp chiến lược trực tiếp chỉ đạo Lực lượng gồm các tiểu đoàn chủ lực của Bộ và khu Cụ thể:

•Mặt trận Sông Lô - Đường số 2 do Trần Tử Bình và Tạ

Xuân Thu chỉ đạo Nhiệm vụ đánh quân thủy-bộ vận động, ngăn chặn tăng viện, tiếp tế tiến tới bẻ gãy gọng kìm phía tây.

•Mặt trận Bắc Cạn - Đường số 3 do Hoàng Văn Thái phụ trách Nhiệm vụ tiêu diệt địch cơ động trên đường Bắc Cạn - Cao Bằng và nống ra xung quanh thị xã Bắc Cạn; bảo vệ cơ quan Trung ương

•Mặt trận đường số 4 do Võ Nguyên Giáp trực tiếp theo dõi, chỉ đạo Nhiệm vụ đánh địch cơ động trên đường Lạng Sơn - Cao Bằng, hạn chế sức mạnh cơ giới của địch, từng

bước vô hiệu hoá gọng kìm phía đông của chúng.

-Bộ Tổng chỉ huy chỉ thị: hình thức tác chiến

chủ yếu trên ba mặt trận là đánh phục kích với

quy mô cấp đại đội bố trí độc lập, nhằm tiêu hao, tiêu diệt từng bộ phận nhỏ quân địch đang cơ

động là chủ yếu Các tiểu đoàn tập trung phải luôn đứng chân ở địa bàn, sẵn sàng cơ động đánh địch khi chúng xuất hiện

-Trên trục lộ 4, trung đoàn 74 Cao Bằng và

trung đoàn 11 Lạng Sơn cùng dân quân du kích

liên tiếp phục kích, đã tiêu hao và làm giảm bước tiến của địch

Chiêm Hóa Đài Thị

Bản Thi

11/10

Ngân Sơn Phủ Thông

Chợ Rã 20/10

-Chiều ngày14/10, Thường vụ Trung ương Đảng họp thông qua chỉ thị “Phải phá tan cuộc tiến công mùa đông của giặc Pháp” Hội nghị nhận định:

Cuộc tiến công lần này của Pháp chứng tỏ địch

không mạnh, mà vì yếu nên mạo hiểm Địch sẽ

gặp nhiều khó khăn to lớn, nếu ta biết lợi dụng

khai thác những chỗ yếu của địch thì nhất định

cuộc tiến công của chúng sẽ thất bại

-Thường vụ nhất trí thực hiện ngay công thức

“Đại đội độc lập, tiểu đoàn tập trung”, nhất trí tổ chức ba mặt trận như báo cáo của Tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp

-Kết thúc cuộc họp, Chủ tịch Hồ Chí Minh

nói: “Tình hình cực kỳ rối ren về chính trị ở

Pháp và phong trào đấu tranh ở các nước

thuộc địa đã dẫn Pháp đến chỗ muốn sớm kết thúc chiến tranh Đông Dương Chúng chỉ tiến công ồ ạt lúc đầu Nếu ta thực hiện được đánh địch khắp nơi, buộc chúng dàn mỏng lực lượng đối phó, chúng sẽ thất bại Ta giữ gìn được chủ lực qua mùa đông này là coi như thắng lợi Nếu chuyến này không thắng nhanh để kết thúc

chiến tranh thì cục diện sẽ đổi mới có lợi cho

ta”

-Ngày hôm sau, 15/10, sau khi Thường vụ Trung ương Đảng ra chỉ thị đánh bại cuộc tiến công mùa đông của địch,

Bộ Tổng chỉ huy ra Huấn lệnh (ĐB/101) cho các khu: Phát động chiến tranh du kích trên toàn vùng, lấy đại đội làm

đơn vị bố trí trên các chiến trường địa phương, làm nòng cốt cùng các lực lượng địa phương tiêu diệt từng bộ phận quân địch và thực hiện phá hoang trên địa bàn

-Cũng trong ngày 15, Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi toàn quân và dân Việt Bắc ra sức đánh bại cuộc hành binh của địch, quân dân cả nước tích cực đánh địch để phối hợp với Việt Bắc Người chỉ rõ: “Địch hội quân ở Bắc Cạn tạo thành cái ô bọc lấy Việt Bắc, rồi cụp ô xuống, dưới đánh lên, trên đánh xuống, phá cho được cơ quan đầu não của kháng

chiến Chúng mạnh ở hai gọng kìm, gọng kìm mà gãy thì cái ô cụp xuống sẽ thành ô rách và cuộc tiến công thất bại”.

-Nghiên cứu thế và lực của ta và địch trên chiến trường, Bộ Tổng chỉ huy quyết định tập trung lực lượng đánh địch trên ba mặt trận: mặt trận sông Lô-Chiêm Hóa; mặt trận Đường số 4 và mặt trận Đường số 3.

-Nhận rõ chỗ yếu chí mạng của Pháp là vấn đề bảo đảm hậu cần, Bộ Tổng chỉ huy chủ trương

“Đánh mạnh ở Mặt trận Sông Lô và đường số 4,

phá giao thông vận tải tiếp tế của địch, kết hợp

chặt việc phát động nhân dân làm vườn không

nhà trống, triệt nguồn tiếp tế tại chỗ của địch”

Chiêm Hóa Đài Thị

Bản Thi

Ngân Sơn Phủ Thông

Chợ Rã

Khe Lau

-Sau 2 ngày nghi binh và chuẩn bị, 2 giờ sáng

ngày 22/11, cánh quân của Commuynan bí mật rút khỏi Tuyên Quang Rút đến Bình Ca, cánh quân của Commuynan chiếm đường liên tỉnh Tuyên Quang - Thái Nguyên để hỗ trợ cho quân Bôphơrê từ Bắc Cạn về Cùng ngày, trung đoàn Ma-rốc số 5 từ Hoà Bình ra càn quét Hưng Hoá, vượt sông Hồng đánh chiếm Việt Trì làm bàn đạp đón đồng bọn.

-Ngày 25/11, trên mặt trận đường số 3, quân Pháp

từ Bắc Cạn xuống Chợ Mới theo quốc lộ 3, rồi từ Chợ Mới một mũi tiến vào Chợ Chu

-Ngày 26/11, địch rút khỏi Chợ Chu Một tiểu đoàn quân dù nhảy xuống Thái Nguyên, Cù Vân, La Hiên,

Tràng Xá yểm trợ cho quân Bôphơrê truy lùng cơ

quan Trung ương ta, nhưng ta đã chủ động di chuyển

từ trước Quân ta di chuyển xuống phía Nam, vừa

đánh quân rút chạy, phục kích quân ứng cứu vừa bao vây uy hiếp những điểm chúng chiếm đóng Quân

Pháp bị vây đánh ở nhiều nơi nên phải luồn rừng chạy

về Quảng Nạp (Định Hoá), Phú Minh, Phục Linh (Đại Từ) nhưng vẫn bị ta đánh thiệt hại nặng Thế trận

ngày càng nghiêng về phía quân ta

Phối hợp với cuộc chiến đấu ở Việt Bắc,

quân dân ta trên các chiến trường trên toàn

quốc hoạt động mạnh, đánh kiềm chế không cho địch tập trung binh lực vào chiến trường chính.

-Quân dân Hà Nội liên tiếp mở những cuộc tập kích vào các đồn bốt địch ở ngoại thành, như Gia Lâm, Thạch Bích, Chèm, Văn Điến, Vĩnh Tuy, cầu Giấy, cầu Đuống

-Đầu tháng 12-1947, quân dân Sài Gòn mở hàng loạt cuộc tập kích vào các đồn bốt, kho

tàng của địch ở Thị Nghè, Gia Định, Gò vấp, Bến Cát, Bà Quẹo, Bà Điểm, Phú Lâm, Phú Thọ

-Ở nhiều địa phương khác cũng có những

cuộc tập kích vào các đồn bốt, kho tàng của

địch, như Sơn La, Sơn Tây, Hà Đông, Bắc Ninh, Hải Phòng, Hải Dương, Quảng Nam, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Bình Thuận, Vĩnh Long và các tỉnh Tây Nguyên.

-Đêm 30/11, tiểu đoàn 160 cùng với một đại đội thuộc trung đoàn 72 và du kích thị xã Bắc Cạn tập

kích đồn Phủ Thông, diệt 50 tên

-Quân Pháp hốt hoảng rút lui càng vội vã Ngày

6/12 chúng rút khỏi Định Hoá; 7/12 rút khỏi Võ Nhai

-Nắm chắc thời cơ, ngày 15/12, bộ đội trung đoàn

165 đánh trận phục kích xuất sắc tại đèo Giàng, phá huỷ 17 xe, diệt 60 tên, thu hai triệu tiền Đông Dương

và nhiều vũ khí, quân dụng Các cánh quân Pháp trên đường rút chạy đều bị đánh thiệt hại nặng, kế hoạch

“vành đai” không thực hiện “siết chặt” được mà bị băm nát

-Ngày 19/12, đại bộ phận quân Pháp rút khỏi Việt Bắc, cuộc hành quân kết thúc

máy bay; 16 tàu chiến và 38 ca nô bị đánh chìm;

255 xe các loại bị phá huỷ; ta thu được nhiều vũ

khí, hàng chục tấn quân trang, quân dụng của

địch

-Về phía quân ta: hy sinh 260 người, bị thương

168 người, hỏng 1 pháo 75mm, mất 4 trung liên và

40 súng trường (theo Hồ sơ VL-11-780, Trung

tâm TT-KHQS)

quan đầu não kháng chiến; bảo toàn và nâng cao sức chiến đấu của bộ đội chủ lực, bảo vệ căn cứ

“Cuộc phản công thắng lợi ở Việt Bắc và chiến tranh nổi mạnh ở miền Nam đã gây thêm tinh thần

nỗ lực phấn khởi trong toàn dân, tăng thêm tin

tưởng ở tiền đồ kháng chiến vẻ vang của dân tộc

Nó chứng tỏ Việt Nam nước nhỏ, không có căn cứ địa chắc chắn, biên giới có thể bị bao vây, vũ khí kém, nhưng với sự đoàn kết và cố gắng của toàn dân, dưới chế độ dân chủ cộng hòa, dưới sự lãnh đạo của Chính phủ Hồ Chí Minh và của Hội (tức

là Đảng Cộng sản Đông Dương) vẫn có thế kháng chiến thắng lợi”

Văn kiện Đảng 1945 – 1954, Tập II, Quyển I

6 Nguyên nhân thắng lợi và bài học kinh nghiệm

-Có được thắng lợi to lớn mang tính bước ngoặt đó (trong điều kiện tương quan lực lượng quân sự bất lợi cho ta), điều căn bản là do Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lãnh đạo quân và dân ta xây

dựng được thế trận toàn dân đánh giặc trên nền tảng vững chắc của cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện

để triệt phá thế trận áp đảo về quân sự của địch, đã

khẳng định đường lối chiến tranh nhân dân đúng đắn, cùng nghệ thuật quân sự đặc sắc của Đảng ta, trong đó nổi bật là nghệ thuật xây dựng, tạo lập thế trận toàn

dân đánh giặc rộng khắp, vững chắc ngay từ đầu và

suốt quá trình chiến tranh.

-Thế trận đó, đã tạo điều kiện có lợi cho các mặt trận và các lực lượng: cả bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân, du kích đều phát huy cao nhất khả năng tác chiến, phối hợp chặt chẽ với nhau để đánh địch, hoàn thành mục tiêu,

TÀI LIỆU THAM KHẢO

• Giáo trình Đại Cương LỊCH SỬ VIỆT NAM, tập III, Lê Mậu Hãn (chủ biên), Nhà Xuất Bản Giáo Dục Việt Nam

• Lịch Sử Việt Nam (TS Huỳnh Công Bá)