tài liệu hướng dẫn sinh viên nghiên cứu khoa học

C ÁC NỘI DUNG CHÍNHMột số vấn đề cơ bản về nghiên cứu khoa học Hướng dẫn thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học Hướng dẫn viết bài báo khoa học Trao đổi và thảo luận 2... CÁC PHƯƠNG PH

H ƯỚNG DẪN SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Ths Nguyễn Tri Vũ Trưởng phòng Khoa học và Đối ngoại

Đà Nẵng, tháng 12/2010

14 December 2010

1

C ÁC NỘI DUNG CHÍNH

Một số vấn đề cơ bản về nghiên cứu khoa học

Hướng dẫn thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học

Hướng dẫn viết bài báo khoa học

Trao đổi và thảo luận

2

K HOA HỌC

 Khoa học là hệ thống tri thức về các quy luật của tự

nhiên, xã hội và tư duy

 Phân loại

 Theo phương pháp hình thành khoa học

• Khoa học tiền nghiệm

• Khoa học hậu nghiệm

N GHIÊN CỨU KHOA HỌC

 Nghiên cứu khoa học là hoạt động tìm tòi, khám phá

nhằm phát hiện, sáng tạo ra tri thức mới, làm giàu cho

khoa học

 Nghiên cứu khoa học là công việc đi tìm lời giải thích và

thực hiện các dự báo cho các câu hỏi mà khoa học và

thực tiễn chưa có đáp án nhằm góp phần gia tăng tri

M ỘT SỐ KHÁI NIỆM GẮN VỚI NCKH

 Mục đích nghiên cứu: Nhằm vào việc gì? Để phục vụ cho cái gì?

 Mục tiêu nghiên cứu: Đạt cái gì?

 Nhiệm vụ nghiên cứu: Những việc gì phải làm?

 Đối tượng nghiên cứu: Bản chất của sự vật, hiện tượng

 Khách thể nghiên cứu: Vật mang đối tượng nghiên cứu

 Đối tượng khảo sát: Một bộ phận của khách thể nghiên cứu

 Phạm vi nghiên cứu: Quy mô, không gian, thời gian

 Phương pháp nghiên cứu

P HƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

 PPNCKH là hệ thống những cách thức, nguyên tắc

được sử dụng để đạt được mục tiêu (hay kết quả)

trong nghiên cứu khoa học.

 Mỗi ngành khoa học cụ thể thường sử dụng một số

P HƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

 Quan điểm chung của nhà nghiên cứu (do phương

pháp luận chi phối)

 Phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể: Tuỳ

theo ngành, lĩnh vực khoa học mà lựa chọn, áp

dụng.

 Các PPNCKH thường gặp:

 Các phương pháp thu thập thông tin

 Các phương pháp xử lý thông tin

CÁC PHƯƠNG PHÁP THU THẬP THÔNG TIN

 Thông tin cần thu thập:

 Cơ sở lý thuyết

 Tài liệu thống kê và kết quả nghiên cứu trước

 Kết quả quan sát, thực nghiệm

 Phương pháp thu thập thông tin:

 Nghiên cứu tài liệu

P HƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TÀI LIỆU

 Thông tin có thể thu thập được từ tài liệu

 Nguồn tài liệu

 Phân tích tài liệu: Dạng tài liệu, nguồn cung cấp, tác giả,nội dung

 Đọc và tổng hợp tài liệu

 Viết tóm tắt khoa học: Giới thiệu chung, tóm tắt chủ đề,vấn đề, luận cứ, luận chứng, bình luận (cái mới, mạnh,yếu); đề xuất hướng nghiên cứu mới

P HƯƠNG PHÁP QUAN SÁT

 Quan sát khách quan: Phát hiện vấn đề, đặt giả

thuyết, kiểm chứng giả thuyết

 Phương pháp chuyên gia:

 Phỏng vấn

 Hội đồng

 Điều tra bằng bảng hỏi: Chọn mẫu, thiết kế

bảng hỏi, xử lý kết quả điều tra

P HƯƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM

 Trắc nghiệm (khảo sát và thực nghiệm): Không làm biến đổi đối tượng khảo sát mà chỉ thay đổi tình huống, môi trường khảo sát.

 Thực nghiệm: Quan sát trong điều kiện có gây biến đổi đối tượng khảo sát một cách chủ định

 Phân loại: TN thăm dò; TN kiểm tra; TN song hành; TN so sánh và TN đối nghịch.

 Các PP cụ thể: Thử và sai, tương tự (loại suy), heuristic, hai mù (placebo).

P HƯƠNG PHÁP XỬ LÝ THÔNG TIN

 XL thông tin định lượng:

 Sử dụng kiến thức Toán học, LTXS và TK

 Sử dụng công cụ máy tính, phần mềm (M Excel, SPSS)

 Trình bày kết quả: Con số rời rạc; bảng số liệu; biểu đồ,

C ÁC LOẠI HÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

VŨ CAO ĐÀM

 Theo chức năng nghiên cứu

 Nghiên cứu mô tả

 Nghiên cứu giải thích

 Nghiên cứu dự báo

 Nghiên cứu sáng tạo

 Theo tính chất của sản phẩm nghiên cứu

 Nghiên cứu cơ bản

P HÂN LOẠI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

THEO LÊ TỬ THÀNH

 Tóm tắt khoa học

 Tổng luận khoa học

 Nhận xét khoa học

 Báo cáo khoa học

 Tiểu luận, luận văn, luận án

H ÌNH THỨC TỔ CHỨC

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

 Các hình thức tổ chức hoạt động nghiên cứu

khoa học: Đề tài, dự án, đề án, chương trình…

 Đề tài nghiên cứu khoa học là một hình thức tổ

chức nghiên cứu khoa học được đặc trưng bởi

một nhiệm vụ nghiên cứu và do một người hoặc

một nhóm người thực hiện

 Khi hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học, tác

giả phải viết báo cáo tổng kết thực hiện đề tài.

 Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả có thể

viết bài báo khoa học.

T ẠI SAO SINH VIÊN

1. Góp phần nâng cao chất lượng đào tạo;

2. Tạo môi trường cho sinh viên tiếp cận và vận dụng các

phương pháp nghiên cứu khoa học;

3. Rèn luyện tác phong và kỹ năng nghiên cứu khoa học;

4. Góp phần giải quyết một số vấn đề khoa học và thực

tiễn liên quan đến nội dung đào tạo

T IẾN TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

V Ũ C AO Đ ÀM

1. Phát hiện vấn đề (đặt câu hỏi)

2. Đặt giả thuyết (dự kiến câu trả lời)

3. Lập kế hoạch nghiên cứu

4. Luận cứ lý thuyết (cơ sở lý luận)

5. Luận cứ thực tiễn (quan sát, khảo sát, thực nghiệm)

6. Phân tích, giải thích kết quả

7. Tổng hợp kết quả; kết luận; kiến nghị

Q UY TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

T RƯỜNG ĐHKT TP H Ồ C HÍ M INH

1. Xác định vấn đề nghiên cứu

2. Tổng quan lý thuyết và kết quả nghiên cứu trước đây

3. Xây dựng giả thuyết

4. Xây dựng đề cương nghiên cứu

C ÁCH PHÁT HIỆN VẤN ĐỀ

 Từ quá trình nghiên cứu, đọc, xem, nghe, thu thập

tài liệu (nảy sinh hoài nghi, phát hiện “mâu

T Ừ PHÁT HIỆN VẤN ĐỀ KHOA HỌC ĐẾN

HÌNH THÀNH ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

 Bản thân có thích vấn đề, đề tài này không ?

 Vấn đề có có phù hợp ngành nghề đào tạo và khả năng của bản

thân? Có người hướng dẫn không?

 Vấn đề có phù hợp với chủ đề định hướng?

 Vấn đề có tính mới (cần phải nghiên cứu)?

 Vấn đề có ý nghĩa ? (khoa học, thực tiễn)

 Đề tài có tính khả thi không? Ứng dụng được không?

 Nếu hình thành một đề tài nghiên cứu thì

 Đối tượng nghiên cứu là cái gì?

 Phạm vi nghiên cứu về khoa học, không gian, thời gian?

 Mục tiêu của việc nghiên cứu là gì?

 Đặt tên cho đề tài: ngắn gọn, súc tích, gắn liền với mục tiêu, nội dung và phạm vi nghiên cứu.

L ẬP KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU

Trả lời những câu hỏi: Việc gì? Tại sao?

Như thế nào? Ai? Khi nào? Ở đâu?

 Xác định phương pháp nghiên cứu (định tính hay định lượng)

 Cách thu thập thông tin, dữ liệu

 Dữ liệu thứ cấp: Từ tài liệu gì, ở đâu, bằng cách nào để có…?

 Tìm, đọc và chọn lọc tài liệu

 Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông tin, dữ liệu thực tiễn như thế nào? Mẫu nghiên cứu, kích thước mẫu, bảng câu hỏi, phân công, thời gian, chi phí…

 Các công việc khác phải làm:

 Viết đề cương nghiên cứu/tổng quan tài liệu

 Triển khai nghiên cứu

 Viết báo cáo kết quả nghiên cứu

 Trình bày/bảo vệ kết quả nghiên cứu

T ÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

 Cơ sở dữ liệu và chỉ mục khoa học

 Sách chuyên ngành

 Sổ tay chuyên ngành

 Ý tưởng nghiên cứu

 Thông báo cá nhân

 Báo cáo hội nghị

 Báo cáo nghiên cứu

 Báo cáo chuyên ngành, kỷ yếu hội nghị

TÌM KIẾM TÀI LIỆU

Nơi có thể cung cấp tài liệu

Tủ sách cá nhân

Thư viện

Trung tâm thông tin tư liệu

Khác: Thầy cô giáo, bạn học…

10 NGUYÊN TẮC KHI TÌM KIẾM TRÊN

5. Luôn phân tích thông tin

6. Lưu trữ và sắp xếp thông tin

Đ Ề CƯƠNG NGHIÊN CỨU

 Tên đề tài và tác giả

 Đặt vấn đề

 Lý do chọn đề tài

 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

 Mục đích và mục tiêu nghiên cứu

 Kết quả nghiên cứu trước liên quan đến đề tài

 Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

 Dàn bài sơ bộ của báo cáo kết quả nghiên cứu

 Kế hoạch tiến độ thực hiện

 Danh mục tài liệu tham khảo

L UẬN CỨ LÝ THUYẾT

 Phải dựa vào đề cương nghiên cứu

 Đọc tài liệu phù hợp: Tài liệu gốc (kinh điển)

 Ghi chép cẩn thận và khoa học

 Lập phiếu hoặc sổ ghi chép

 Ghi chép danh mục tài liệu (chủ đề, tác giả, tên tàiliệu, nguồn tài liệu, năm xuất bản, ghi chú…)

L UẬN CỨ THỰC TIỄN

 Phải dựa vào đề cương nghiên cứu

 Lập danh mục các luận cứ phải có

 Dữ liệu có thể là định tính hoặc định lượng Thông

thường phải thiết kế bảng câu hỏi

P HÂN TÍCH , GIẢI THÍCH KẾT QUẢ

N GHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA

 SV chưa phải là nhà nghiên cứu chuyên nghiệp

 Không quá coi trọng kết quả nghiên cứu

 Nên hướng đến phương pháp và kỹ năng nghiên cứu

 Nên đánh giá hoạt động nghiên cứu khoa học của

SV như là một quá trình lao động trí tuệ: phát hiệnvấn đề, xây dựng đề cương, tổ chức thực hiện,phương pháp thực hiện, tìm kiếm tài liệu, thu thậpthông tin, thí nghiệm, quan sát, phân tích số liệu,thử nghiệm kết quả, viết báo cáo, trình bày báo cáo

QUY TRÌNH TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

1. Thông báo của Trường

2. Đăng ký đề tài

 Chủ động liên hệ với GVđể được tư vấn lựa chọn đề tài

 Chuẩn bị hồ sơ theo mẫu

 Nộp hồ sơ (có xác nhận của GVHD) vê P.KH&ĐN

3. Xét duyệt đề tài

 Hội đồng xét duyệt và nghiệm thu đề tài khao học cấp trường

 P.KH&ĐN thông báo kết quả phê duyệt đề tài cho SV

QUY TRÌNH TỔ CHỨC THỰC HIỆN

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

4 Tiến hành nghiên cứu và viết báo cáo kết quả

 SV thực hiện

 GV hướng dẫn, giúp đỡ

 P KH&ĐN hỗ trợ

5 Nghiệm thu đề tài

 SV nộp báo cáo kết quả (có xác nhận của GV)

 Hội đồng nghiệm thu đề tài khoa học họp, SV bảo vệ đề tài.

 SV hoàn chỉnh báo cáo và các thủ tục theo quy định.

6 Ứng dụng và phổ biến kết quả nghiên cứu

 Triển khai ứng dụng kết quả nghiên cứu

 Phổ biến kết quả nghiên cứu trên các kênh truyền thông như thông báo nội bộ, bản tin khoa học, website

 Tham dư các hội thi về nghiên cứu khoa học

Thống kê, báo cáo và lưu trữ hồ sơ.

T RÌNH BÀY BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

 Phần khai tập

 Lời giới thiệu

 Lời nói đầu

V IẾT BÀI BÁO KHOA HỌC

Q UY TRÌNH VIẾT BÀI BÁO ,

THAM LUẬN KHOA HỌC

1. Thông tin về nhu cầu viết bài

2. Tự chọn hoặc tham khảo ý kiến GV để lựa chọn chủ đề

3. Tiến hành nghiên cứu, viết bài

4. Tham khảo ý kiến GV, hoàn thiện bài viết

5. Gửi bài để đăng báo hoặc in vào tài liệu hội nghị…

T RÌNH BÀY BÀI BÁO KHOA HỌC

TRẦN VĂN TUẤN

 Tựa bài (title): Tên bài báo Có thể có tên tác giả

 Tóm tắt (Summary or Abstract)

 Giới thiệu (Introduction)

 Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu (Materials

and Methods)

 Kết quả (Results)

 Diễn giải và Phân tích kết quả (Discussion)

 Phần cảm ơn (Acknowledgements) hay Tài liệu

tham khảo (Reference)

N ỘI DUNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

CỦA SINH VIÊN

 Những vấn đề thuộc lĩnh vực được đào tạo:

 Nghiên cứu sâu các vấn đề lý thuyết trong chương

trình đào tạo;

 Vận dụng lý thuyết để thựchienẹ một hay một số

nhiệm vụ cụ thể gắn với chuyên ngành đào tạo

 Những vấn đề khác: Hoạt động học tập, phong trào,

H ÌNH THỨC NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

CỦA SINH VIÊN

 Viết bài báo khoa học đăng trên bản,tin, website,

kỷ yếu của trường hoặc các tạp chí khoa học

chuyên ngành;

 Viết bài tham luận tại các hội nghị, hội thảo, hội

thi về khoa học trong và ngoài trường;

 Thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở

(khoa, trường) trở lên

 Các hoạt động: Đọc tài liệu; thảo luận, tranh luận;

viết báo cáo chuyên đề; làm đề án môn học; làm

bài tập lớn; viết chuyên đề thực tập; làm luận văn

tốt nghiệp cũng nên được xem là hoạt động nghiên

cứu khoa học của sinh viên

L ỰA CHỌN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

 Tự phát hiện vấn đề trong quá trình học tập hoặc theo

sự hướng dẫn của giảng viên

 Nhà trường gợi ý, hướng dẫn các đề tài gắn với mục

tiêu và nội dung đào tạo chuyên ngành mà sinh viên

đang theo học, có tính thời sự và thật ý nghĩa thực

T Ổ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU

 SV nghiên cứu khoa học được hưởng các chế độ, quyền

lợi theo Quy chê vê NCKH của SV do Bô GD&ĐT ban

hành và các quy định về đánh giá kết quả học tập, rèn

luyện, thi đua, khen thưởng hiện hành của Trường

 Trường hợp thực hiện đề tài cần hỗ trợ kinh phí thì SV

làm các thủ tục đề nghị Hiệu trưởng xem xét giải quyết

M ỘT SỐ VẤN ĐỀ TRỞ NGẠI , HẠN CHẾ

 Không quan tâm, ham thích

 Không biết thủ tục, phương pháp

 Kiến thức hạn chế

 Thiếu sự giúp đỡ, hợp tác, động viên

 Thiếu điều kiện vật chất

 Thiếu thời gian

 Nảy sinh ý tưởng, phát hiện vấn đề, chọn và đặt tên đề tài

K INH NGHIỆM TRIỂN KHAI NGHIÊN CỨU

 Xác định đề tài nghiên cứu và thể loại công trình nghiên cứu

 Đọc lướt các tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu

 Qua quá trình đọc (tại bước 2) và thảo luận, phân nhóm các quan điểm về từng vấn đề của đề tài nghiên cứu

 Suy nghĩ để định ra quan điểm của riêng mình

 Phác thảo đề cương

 Viết từng phần của công trình nghiên cứu

 Quên đi tất cả những gì đã viết (1-2tuần)

 Đọc lại, tự phản biện và nhờ thầy cô sửa giúp

 Chỉnh sửa, hoàn thiện và nộp

 Tiếp tục nghiên cứu, đọc lại và chuẩn bị cho công việc bảo vệ.

K INH NGHIỆM ĐỌC TÀI LIỆU

 Đọc từ tổng quát đến chi tiết

 Đọc có chọn lọc

 Đọc có phản biện, phê phán, đối chiếu

 Đọc xong rồi ghi chép lại

K INH NGHIỆM VIẾT

 Viết theo đề cương chuẩn bị trước

 Viết từng phần tự do theo mạch suy nghĩ (viết hết những gìmình nghĩ)

 Sửa phần đã viết cho phù hợp với đề cương, logic và tốt vềcách hành văn, đúng ngữ pháp

 Không gò bó về dung lượng (cố viết dài hoặc viết ngắn quá)

 Viết rồi đọc lại, tự phản biện và sửa chữa

 Hoàn chỉnh bài viết theo bố cục, dàn bài đã định

ĐỂ THÚC ĐẨY PHONG TRÀO NCKH CỦA SV ?

 Bản thân sinh viên

 Xác định tư tưởng, tinh thần cho tốt

 Bồi dưỡng, nâng cao năng lực bản thân

 Tận dụng cơ hội, khắc phục khó khăn và xây dựng chiến lược học tập, nghiên cứu khoa học phù hợp.

 Giảng viên

 Định hướng, gợi mở hướng nghiên cứu (cả trong quá trình giảng dạy)

 Huấn luyện kỹ năng, hướng dẫn phương pháp, thủ tục

 Tư vấn, giúp đỡ

 Phản biện

 Trường:

 Quy chế, hướng dẫn, động viên, hỗ trợ…SVnghiên cứu khoa học

 Tổ chức các hoạt động khoa học và thu hút SV tham gia

 Gián tiếp: Quan điểm, chương trình, nội dung, tài liệu, CSVC, phương pháp đào tạo…

G IỚI THIỆU MỘT SỐ TRANG WEB HỮU ÍCH

D ANH NGÔN KHOA HỌC

 “Trong khoa học không có con đường nào rộng rãi thênh thang cả, chỉ những ai không sợ chồn chân, mỏi gối leo lên những vách đá gập ghềnh mới mong đạt đến đỉnh vinh

quang của khoa học mà thôi” - C Mác.

 "Học kiến thức phải giỏi suy nghĩ, suy nghĩ, lại suy nghĩ Chính nhờ cách ấy tôi đã trở thành nhà khoa học“ A

CÁM ƠN!