thuyết trinh sinh học - lai khác dòng

 Tạo dòng thuần có các cặp gen đồng hợp  Phát hiện gen xấu  loại bỏ ra khỏi quần thể  Chuẩn bị lai khác dòng để tạo ưu thế lai... Lai tạo giống Cách tiến hành Hiệu quả VD - Phối c

7 – 8 §

I. Dòng tự thụ phấn – Dòng đồng huyết – Hiện

tượng thoái hóa

II. Lai khác dòng – Ưu thế lai

III. Lai kinh tế - Lai cải tiến giống.

IV. Lai khác thứ - Tạo giống mới

V. Lai xa

VI. Lai tế bào

Gv: Nguyễn Hoàng Quí

1 Vì sao tự thụ phấn bắt buộc ở cây giao phấn và giao phối gần ở

động vật qua nhiều thế hệ có thể gây ra hiện tượng thoái hóa ? Cho

ví dụ ?



 Vì:

─ Qua các thế hệ, tỉ lệ dị hợp tử giảm dần, tỉ lệ đồng hợp tử tăng

dần, trong đó các gen lặn có hại được biểu hiện

 Ngô vốn là cây giao phấn, nếu tự thụ phấn bắt buộc qua nhiều thế

hệ thì:

─ Chiều cao thân giảm dần, năng suất giảm, xuất hiện các dạng lùn, bạch tạng

2 Trong chọn giống, người ta dùng 2 phương pháp tự thụ phấn bắt buộc và giao phối gần nhằm mục đích gì ?

 Tạo dòng thuần có các cặp gen đồng hợp

 Phát hiện gen xấu  loại bỏ ra khỏi quần thể

 Chuẩn bị lai khác dòng để tạo ưu thế lai

7 – 8 §

II Lai khác dòng – Ưu thế lai:

1 Hiện tượng ưu thế lai:

 So sánh cây và bắp ngô ở 2 dòng

tự thụ phấn (a/c)với cây và bắp ngô

ở cơ thể lai F1 (b) ?

 Thân và bắp ngô ở cơ thể lai F1 có nhiều

đặc điểm trội hơn so với cây bố mẹ

II Lai khác dòng – Ưu thế lai: Ưu thế lai là gì ?



+ Lợn Móng Cái ♀ x Đại Bạch ♂

 F 1 :  1 tạ/10 tháng tuổi.

 Tỉ lệ nạc > 40%

1 Hiện tượng ưu thế lai:

II Lai khác dòng – Ưu thế lai:

1 Hiện tượng ưu thế lai:

2 Nguyên nhân của hiện tượng UTL:

 Đọc SGK trang 36, II 2  Hoàn thành bảng sau

Ở thuốc lá:

GIẢ

THUYẾT

1 Trạng

thái

dị hợp

2 Tác

động cộng

gộp của

các gen

trội có lợi

3 Siêu trội

F1: AaBbCc

Dòng có 3 gen trội có lợi

 Trong cơ thể lai:

 Phần lớn các gen ở trạng thái dị hợp.

 Gen lặn có hại không được biểu hiện

P: AABBCC X aabbcc

 Thể hiện rõ ở tính trạng đa gen : tính trạng chiều cao cây phụ thuộc số lượng gen trội

P: AAbbCC x aaBBcc Dòng có 2 gen

trội có lợi

Dòng có 1 gen trội có lợi

 Sự tương tác giữa 2 alen khác nhau về chức phận của cùng 1 locut dẫn đến hiệu quả

bổ trợ  AA< Aa > aa

AA  chịu nóng tới 35 0 C

Aa  chịu nhiệt 10 0 -

35 0 C

aa  chịu lạnh tới 10 0 C

 Tại sao khi lai 2 dòng thuần, ưu thế lai biểu hiện rõ nhất ? (so với lai khác loài, lai khác thứ)

 Khi lai khác dòng, ưu thế lai biểu hiện rõ nhất vì:

+ Hầu hết các cặp gen ở trạng thái dị hợp, trong đó chỉ

+ Cơ thể lai khác dòng có độ đồng đều cao về năng suất

và phẩm chất

 Tại sao ưu thế lai biểu hiện rõ nhất ở F1, sau đó giảm dần qua các thế hệ ?

thế hệ vì:

─ Ở các thế hệ sau, tỉ lệ dị hợp tử giảm dần, tỉ lệ đồng hợp tử tăng dần, trong đó các gen lặn có hại được biểu hiện

 Ở cây trồng, biện pháp nào được dùng để duy trì ưu thế lai ?

A F1 được lai trở lại với bố hoặc mẹ

B Cho F1 lai với nhau

C Dùng phương pháp giâm, chiết, ghép

D Cả A và C

 Ở vật nuôi, ưu thế lai được duy trì bằng phương pháp ?

A Lai luân phiên

B Lai cải tiến

C Lai kinh tế

D Lai khác thứ

II Lai khác dòng – Ưu thế lai:

3 Phương pháp tạo ưu thế lai:

 Con người đã tiến hành tạo ưu thế lai bằng những phương pháp nào ?

 Lai khác dòng

 Lai thuận-nghịch

 Lai khác thứ

Lai khác

dòng

Đơn Kép

Lai

thuận-nghịch

Lai khác thứ

 Tạo 2 dòng tự thụ phấn rồi cho giao phấn với nhau: A x B  C

A x B  C

D x E  G C x G H

 LTN giữa các dòng tự thụ phấn để dò tìm ra tổ hợp

lai có giá trị kinh tế nhất

Tổ hợp 2 hay nhiều thứ có kiểu gen khác nhau

 Cơ thể lai khác thứ có ưu thế lai nhưng trong các

thế hệ sau có sự phân tính

 Đọc SGK phần III – IV  Hoàn thành PHT sau:

Mục

đích

III Lai kinh tế IV Lai cải tiến V Lai tạo giống

Cách

tiến

hành

Hiệu

quả

VD

Mục

đích

III Lai kinh tế IV Lai cải tiến V Lai tạo giống

Cách

tiến

hành

Hiệu

quả

VD

- Phối các dạng bố mẹ

thuộc 2 giống thuần

chủng có kiểu gen khác

nhau  F1 làm sản phẩm,

không dùng làm giống.

- Sử dụng ưu thế lai F1

- Dùng giống cao sản

để cải tạo giống có năng suất thấp

- Tổ hợp vốn gen của 2 hoặc 1 số giống khác nhau  giống mới.

- Con đực cao sản

thuần chủng ngoại

nhập phối với con cái

thuộc giống trong

nước

- Dùng giống đực ngoại cao sản phối với những con cái tốt nhất của giống địa phương.

- Con đực ngoại cao sản được dùng làm bố liên tục qua nhiều đời lai.

- Lai 2 thứ hay lai tổng hợp nhiều thứ có vốn gen khác nhau

- Trong các thế hệ lai thường có sự phân tính  chọn lọc rất công phu.

- Con lai có khả năng

thích nghi với điều

kiện khí hậu và chăn

nuôi của giống mẹ,

có sức tăng sản của

giống bố.

- Sau 4 – 5 thế hệ, giống địa phương đã cải tạo sẽ được gần như giống ngoại thuần chủng.

- Ban đầu tăng tỉ lệ thể

dị hợp, sau đó tăng dần

tỉ lệ thể đồng hợp

- Tạo được giống mới, phối được các đặc tính tốt của các giống khác nhau.

- P:Bò vàng Thanh Hoá ♀

x Bò ♂ HônstenHà Lan

-F1:- chịu được khí hậu

nóng.+ 1000kg sữa/năm

+ 4 – 5 % bơ

- Các giống lợn địa phương nước ta tăng tầm vóc, khối lượng cơ thể, tỉ lệ nạc.

- G/ lúa X1 (NS cao, chống bệnh bạc lá, không kháng rầy, chất lượng gạo trg /bình) lai với

- G/ lúa CN2,(NS trg /bình, ngắn ngày, kháng rầy, chất lượng gạo cao.)

 VX – 83 (ngắn ngày, NS cao, kháng rầy…

 So sánh điểm giống nhau

và khác nhau giữa:

- Lai kinh tế

- Lai cải tiến

Giốn

g

nhau

Khác

nhau

Lai kinh tế

Lai cải tiến

- Cặp bố mẹ thuần chủng có kiểu gen khác nhau.

- F1: đa số gen ở thể dị hợp và đều có ưu thế lai.

sữa, trứng)

- Không làm giống.

- F1: được đem lai trở lại với đực cao sản qua nhiều

thế hệ.

- Tạo giống thuần có đặc điểm như giống cao sản.

( giống được cải tiến đưa vào làm giống )

Mục

đích

Lai cải tiến Lai khác thứ & tạo giống mới

Cách

tiến

hành

Hiệu

quả

- Dùng giống cao sản để cải

tạo giống có năng suất thấp.

- Tổ hợp vốn gen của 2 hoặc 1 số giống khác nhau  giống mới.

- Lai 2 thứ hay lai tổng hợp nhiều thứ có vốn gen khác nhau

- Trong các thế hệ lai thường có sự phân tính  chọn lọc rất công phu.

Giống địa phương

Giống cao sản -Lúc đầu tăng tỉ lệ thể dị hợp

- Sau đó, tăng dần thể đồng

hợp giống bố

- Tạo được giống mới, phối được các đặc tính tốt của các giống gốc.

x

Lúa X1

( NS cao chống bệnh bạc lá ch/lượng tr/bình)không kháng rầy

Lúa CN2 (NS tr/bình ngắn ngày kháng rầy ch/lượng cao)

VX83: ngắn ngày, kháng rầy, chống bệnh bạc lá, NS 52 tạ/năm

VD: Lợn tăng tầm vóc, tăng

nạc trong thịt

NS-PC

4 – 5 thế hệ

III Lai kinh tế :

A Giao phối giữa 2 cá thể thuộc 2 nòi khác nhau, con lai F1 được sử dụng cho mục đích kinh tế, không dùng để nhân giống

B Giao phối giữa 2 cá thể thuộc 2 loài khác nhau, con lai F1 được sử dụng cho mục đích kinh tế, không dùng để nhân giống

C Giao phối giữa 2 cá thể thuộc 2 dòng thuần khác nhau, con lai F1 được sử dụng cho mục đích kinh tế, không dùng để nhân giống

D Giao phối giữa 2 cá thể thuộc 2 thứ khác nhau, con lai F1 được sử dụng cho mục đích kinh t, không dùng để nhân

giống

 Vì sao người ta không dùng con lai kinh tế để nhân giống ?

A Vì F1 có ưu thế lai

B Vì F1 có kiểu gen đồng hợp

C Vì thế hệ sau có hiện tượng phân tính

D Vì tỉ lệ dị hợp giảm, đồng hợp tăng nên không biểu hiện ưu thế lai

 Để tạo ưu thế lai ở vật nuôi, ở nước ta thường sử dụng công thức lai nào sau đây ?

A Phối con cái cao sản thuộc giống thuẩn nhập nội với con đực thuộc giống trong nước

B Phối con đực cao sản thuộc giống thuẩn nhập nội với con cái thuộc giống trong nước

thuộc giống thuẩn nhập nội

thuộc giống thuẩn nhập nội

 Khi lai kinh tế, người ta thường dùng đực giống cao sản ngoại nhập, con cái giống địa phương, vì:

A Con đực giống ngoại nhập có khả năng giao phối với nhiều con cái địa phương

B Con lai có khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu

và chăn nuôi của giống mẹ

C Con lai có sức tăng sản của giống bố

D Cả A, B và C