slide bài giảng nhập môn triết học

CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNGVật chất và các phương thức tồn tại của vật chất... Lượt khảo các quan điểm trước Marx về vật chất Theo quan điểm của chủ nghĩa duy tâm thì thực thể của thế g

Trang 2

Chủ nghĩa Marx – Lenin

Triết học Marx – Lenin Kinh tế chính trị Marx – Lenin Chủ nghĩa xã hội khoa học

Trang 3

Triết học Marx – Lenin

Trang 4

Vấn đề cơ bản của Triết học

Lịch sử triết học phương Đông

Lịch sử triết học phương Tây

V Lịch sử hình thành chủ nghĩa Marx – Lenin

Trang 5

Hiện tượng Hình thức

Cụ thể

Trang 6

Vượt qua cái trông thấy, sờ thấy, nghe thấy, … triết học đạt đến sự nhận thấy (cái bản chất bên trong sự vật).

NHẬP MÔN TRIẾT HỌC

Trang 7

I TRIẾT HỌC LÀ GÌ?

Triết học là hệ thống tri thức lý luận chung nhất của con người về thế giới; và vị trí, vai trò của con người trong thế giới ấy.

Trang 8

φιλοσοφία

Philosophia

Metaphysics Philosophy of Science Politics

Trang 9

II VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC

Mối quan hệ giữa Vật chất và Ý thức

Thế giới khách quan.

Tất cả những gì tồn tại bên

ngoài con người, không phụ thuộc ý muốn chủ quan của con người.

Chủ quan.

Những gì thuộc về con người, phụ thuộc vào ý chí, niềm tin, kinh nghiệm, lý trí, tình cảm,… của con người.

Trang 10

II VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC

Mối quan hệ giữa Vật chất và Ý thức

Thế giới quan

(giữa vật chất và ý thức, cái nào

mang tính thứ nhất, cái nào

mang tính thứ hai?)

Phương pháp luận

(con người có thể nhận thức được thế giới hay không?)

Trang 11

Khái quát lịch sử triết học

Triết học phương Đông:

Ấn Độ cổ đại (triết học tôn giáo)

Trung Hoa cổ đại (triết học chính trị - đạo đức)

Triết học phương Tây:

Cổ đại (thế kỷ VIII TCN – thế kỷ V)

Trung đại (thế kỷ V – thế kỷ XIV)

Phục hưng (thế kỷ XIV – thế kỷ XVI)

Cận đại (thế kỷ XVI – thế kỷ XIX)

Hiện đại (thế kỷ XX – nay)

Trang 14

CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

Vật chất và các phương thức tồn tại của vật chất

Trang 15

không được sinh ra và không bị mất đi;

Ba là, mọi tồn tại của thế giới vật chất đều là những dạng

biểu hiện cụ thể của vật chất.

Trang 16

I VẬT CHẤT VÀ CÁC PHƯƠNG THỨC TỒN TẠI CỦA VẬT CHẤT

2 Vật chất

a Lượt khảo các quan điểm trước Marx về vật chất

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy tâm thì thực thể của thế giới, cở sở của mọi tồn tại là một bản nguyên tinh thần mà đó như “ý chí thượng đế” hay “ý niệm tuyệt đối”.

Trang 17

2 Vật chất

a Lượt khảo các quan điểm trước Marx về vật chất

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật thì thực thể của thế giới là vật chất, cái tồn tại vĩnh cửu, tạo nên mọi sự vật và hiện tượng cùng với những thuộc tính của chúng.

Trang 18

Trang 19

Trang 20

(Lenin, Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán, 1909)

Trang 21

I VẬT CHẤT VÀ CÁC PHƯƠNG THỨC TỒN TẠI

CỦA VẬT CHẤT

2 Vật chất

c Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về vật chất

Vật chất là cái tồn tại khách quan bên ngoài ý thức và không phụ thuộc vào ý thức, bất kể sự tồn tại ấy con người

đã nhận thức được hay chưa nhận thức được.

Vật chất là cái gây nên cảm giác ở con người khi gián tiếp hoặc trực tiếp tác động lên giác quan của con người.

Trang 22

2 Vật chất

c Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về vật chất

Con người hoàn toàn có khả năng nhận thức thế giới.

Cảm giác, tư duy, ý thức chỉ là sự phản ánh của vật chất.

Trang 23

Trang 24

Trang 25

3 Các phương thức tồn tại của vật chất

a Vận động

Vận động là mọi sự biến đổi nói chung.

“Vận động hiểu theo nghĩa chung nhất bao gồm tất cả mọi sự thay đổi và mọi quá trình

diễn ra trong vũ trụ, kể từ sự thay đổi vị trí đơn giản cho đến sự thay đổi trong tư

duy” (Friedrich Engels – Biện chứng của tự

nhiên, 1883).

Trang 26

a Vận động

Vận động cơ học: là sự dịch chuyển của các vật thể trong không gian.

Trang 27

a Vận động

Vận động vật lý: là vận động của các phân tử, các hạt

cơ bản, vận động điện tử, các quá trình nhiệt điện,…

Trang 28

Trang 29

a Vận động

Vận động sinh học: quá trình biến đổi của các cơ thể sống,

sự trao đổi chất giữa cơ thể sống với môi trường,…

Trang 30

a Vận động

Vận động xã hội: sự biến đổi trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa,…

Trang 31

a Vận động

Cơ Lý

Hóa

Sinh

Xã hội

Trang 32

a Vận động

Hình thức vận động cao bao hàm hình thức vận động thấp hơn nó.

Mỗi sự vật được đặc trưng bởi hình thức vận động cao nhất mà nó có.

Đứng im cũng là một hình thức của vận động (vận động trong trạng thái cân bằng).

Trang 33

b Không gian và thời gian:

Không gian là cái chỉ vị trí và quảng tính của sự vật.

Thời gian là cái chỉ độ dài quá trình tồn tại, phát triển

và diệt vong của sự vật, hiện tượng, quá trình.

Tính khách quan, tính vĩnh cửu, tính vô tận và vô hạn.

Trang 34

Không gian là cái chỉ vị trí và quảng tính của sự vật.

X

Y Z

Trang 35

Thời gian là cái chỉ độ dài quá trình tồn tại, phát triển và diệt vong của sự vật, hiện tượng, quá trình.

Trang 36

II NGUỒN GỐC, BẢN CHẤT VÀ KẾT CẤU CỦA

Trang 37

Trang 38

Ý chí

Tự ý thức Tiềm thức

Vô thức

Trang 39

III MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC

Vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau; vật chất

là nguồn gốc của ý thức; vật chất quyết định ý thức; ý thức là sự phản ánh vật chất.

Ý thức có thể tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người.

Trang 40

III MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC

Ý nghĩa phương pháp luận:

•Xuất phát từ thực tế khách quan, tôn trọng khách

quan;

•Phát huy tính năng động chủ quan.

Trang 42

I PHÉP BIỆN CHỨNG VÀ PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT

1 Phép biện chứng và các hình thức cơ bản của

PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT

Trang 43

Biện chứng

khách quan

Biện chứng chủ quan

Phép biện chứng

phép biện chứng

Trang 44

Trang 45

2 Phép biện chứng duy vật

“Phép biện chứng… là môn khoa học

về quy luật phổ biến của sự vận động

và của sự phát triển của tự nhiên, xã hội loài người và của tư duy” .

(F.Engels, Chống Duhring, 1878)

Trang 46

II CÁC NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT

1 Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Tính khách quan;

Tính phổ biến;

Tính đa dạng, phong phú.

Trang 47

1 Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Quan điểm toàn diện Quan điểm lịch sử cụ thể

Trang 48

2 Nguyên lý về sự phát triển

Phát triển dùng chỉ quá trình vận động theo khuynh hướng đi lên từ thấp đến cao , từ đơn giản đến phức tạp , từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn.

Trang 49

Trang 50

2 Nguyên lý về sự phát triển

Quan điểm phát triển

Trang 51

III CÁC QUY LUẬT CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG

Trang 52

III CÁC QUY LUẬT CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT

Quy luật

Quy luật riêng Quy luật chung Quy luật phổ biến

Quy luật tự nhiên Quy luật xã hội Quy luật tư duy

Căn cứ vào mức độ phổ biến

Căn cứ vào lĩnh vực tác động

Trang 53

1 Quy luật mâu thuẫn (thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập)

Là hạt nhân của phép biện chứng duy vật.

Chỉ ra nguồn gốc, động lực của sự phát triển.

Trang 54

1 Quy luật mâu thuẫn (thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập)

Trang 55

III CÁC QUY LUẬT CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG

Trang 56

2 Quy luật lượng – chất (từ những sự chuyển hóa về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại)

Chỉ ra cách thức của sự phát triển.

Trang 57

2 Quy luật lượng – chất (từ những sự chuyển hóa về

lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại)

Chất là khái niệm chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự

vật, hiện tượng; là sự thống nhất hữu cơ các thuộc tính, làm cho nó khác với cái khác.

Lượng là khái niệm dùng chỉ tính quy định khách quan vốn có

của sự vật về phương diện số lượng các yếu tố, quy mô, tốc

độ, nhịp điệu của các quá trình vận động, phát triển của sự

vật.

Trang 58

2 Quy luật lượng – chất (từ những sự chuyển hóa về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại)

Ý nghĩa:

Không được nôn nóng, đốt cháy giai đoạn.

Không được ỷ lại, chờ thời.

Trang 59

3 Quy luật phủ định của phủ định

Chỉ ra khuynh hướng của sự phát triển.

Trang 60

Trang 62

Ý nghĩa:

Phát triển không phải theo một đường thẳng mà là một con đường quanh co, phức tạp, nhiều giai đoạn, nhiều quá trình khác nhau.

Cái mới tất yếu ra đời thay thế cho cái cũ.

Tính kế thừa trong phát triển; kế thừa càng tích cực thì phát triển càng nhanh.

Trang 63

IV CÁC CẶP PHẠM TRÙ CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT

Cái chung – Cái riêng

Nguyên nhân – Kết quả

Tất nhiên – Ngẫu nhiên

Nội dung – Hình thức

Bản chất – Hiện tượng

Khả năng – Hiện thực

Trang 65

V LÝ LUẬN NHẬN THỨC

1 Con đường biện chứng của quá trình nhận thức

Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng; và

từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn.

Trực quan sinh động Tư duy trừu tượng Thực tiễn

Trang 66

Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng

Trực quan sinh động

(nhận thức cảm tính) Tư duy trừu tượng(nhận thức lý tính)

Cảm giác Tri giác Biểu tượng

Khái niệm Phán đoán Suy luận

Trang 67

Từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn

Thực tiễn là toàn bộ hoạt động vật chất có mục đích, mang tính lịch sử - xã hội của con người nhằm cải tạo

tự nhiên và xã hội.

Tư duy trừu tượng Thực tiễn

Trang 68

Từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn

Thực tiễn

Hoạt động sản xuất của cải vật chất

Hoạt động chính trị -

cải tạo xã hội Hoạt động thực nghiệm khoa học

Trang 69

Cụ thể

Trang 70

3 Mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn

Nguồn gốc Động lực Nơi kiểm tra chân lý

Định hướng

Bệnh chủ quan duy ý chí

Bệnh kinh nghiệm,

giáo điều

Trang 71

CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

Chủ nghĩa duy vật lịch sử là hệ thống quan điểm

duy vật biện chứng về xã hội

Là một trong hai phát kiến vĩ đại nhất của Marx bên cạnh học thuyết về giá trị thặng dư.

Trang 72

Biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Tồn tại xã hội và ý thức xã hội

Vấn đề con người trong triết học Marx – Lenin

Đấu tranh giai cấp và cách mạng xã hội

Trang 73

I VAI TRÒ CỦA SẢN XUẤT VẬT CHẤT VÀ QUY LUẬT QUAN

HỆ SẢN XUẤT PHÙ HỢP VỚI TRÌNH ĐỘ PHÁT TRIỂN CỦA LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT

1 Sản xuất vật chất và vai trò của nó

Sản xuất

Sản xuất vật chất Sản xuất tinh thần

SX bản thân con người

Trang 74

2 Hình thái kinh tế - xã hội

Là một xã hội trọn vẹn, đầy đủ những mặt, những yếu tố cấu thành, những mối quan hệ,…trong một giai đoạn lịch

sử nhất định.

Mỗi một hình thái kinh tế - xã hội tương ứng với một thời đại lịch sử.

Trang 75

Trang 76

4 Mqh giữa Lực lượng sản xuất và Quan hệ sản xuất

Lực lượng sản xuất: là mối quan hệ giữa con người với giới tự nhiên trong quá trình sản xuất.

Quan hệ sản xuất: là mối quan hệ giữa con người với con người trong quá trình sản xuất.

Trang 77

I VAI TRÒ CỦA SẢN XUẤT VẬT CHẤT VÀ QUY LUẬT QUAN HỆ SẢN XUẤT PHÙ HỢP VỚI TRÌNH ĐỘ PHÁT TRIỂN CỦA LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT

4 Mqh giữa Lực lượng sản xuất và Quan hệ sản xuất

Nội dung vật chất của

quá trình sản xuất

Hình thức kinh tế của quá trình sản xuất

Trang 78

II BIỆN CHỨNG GIỮA CƠ SỞ HẠ TẦNG VÀ KIẾN TRÚC THƯỢNG TẦNG

1 Khái niệm Cơ sở hạ tầng và Kiến trúc thượng tầng

nên một kết cấu kinh tế của xã hội.

luật, tôn giáo,…) và những thiết chế tương ứng với nó (nhà nước, đảng phái, giáo hội,…).

Trang 79

II BIỆN CHỨNG GIỮA CƠ SỞ HẠ TẦNG VÀ KIẾN TRÚC THƯỢNG TẦNG

2 Quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

CSHT

KTTT

Trang 80

Ý nghĩa phương pháp luận từ học thuyết hình thái kinh

tế - xã hội, hạt nhân của chủ nghĩa duy vật lịch sử:

Nguồn gốc, động lực cho sự vận động và phát triển của lịch sử nhân loại;

Vai trò chủ động, tích cực của con người; con người là vừa là sản phẩm vừa là chủ thể của lịch sử;

Tầm quan trọng của việc phát triển khoa học kỹ thuật, của nền kinh tế tri thức trong thời đại ngày nay.

Trang 81

III TỒN TẠI XÃ HỘI VÀ Ý THỨC XÃ HỘI

Nguyên lý Tồn tại xã hội và Ý thức xã hội là nguyên lý căn bản, đánh dấu sự đối lập căn bản giữa thế giới quan duy vật và duy tâm về xã hội.

Định dạng
Số trang	89
Dung lượng	16,45 MB