dùng “sơ đồ lắp ráp” để dạy các bài thực hành phần điện – vật lý

Trong phần điện thì từ sơ đồ mạch điện cha lắp ráp đợc các đồ dùng thực, cha có phơng pháp trình bày đợc nội dung của một bài thí nghiệm thực hành; cách ghi kết quả, cách viết báo cáo nê

phần thứ nhất nhận thức cũ và tình trạng cũ a) Các giờ thực hành đã làm:

Đa số giáo viên còn rất ngại bố trí giờ thực hành, phơng pháp thực hành còn rất đơn giản, thờng làm cho qua chuyện Không quản lý điều khiển đợc học sinh nên giáo viên thờng làm luôn cho các em quan sát là xong Về phía học sinh khi làm thí nghiệm thực hành còn rất nhiều lúng túng Từ lý thuyết áp dụng ra thực tế còn cha tự tin Trong phần điện thì

từ sơ đồ mạch điện cha lắp ráp đợc các đồ dùng thực, cha có phơng pháp trình bày đợc nội dung của một bài thí nghiệm thực hành; cách ghi kết quả, cách viết báo cáo nên các em chỉ làm chiếu lệ Đặc biệt cha có kỹ năng gì về

đọc tài liệu làm thí nghiệm nên kết quả làm cha cao

b) Điều tra khảo sát trớc khi thực hiện đề tài:

Trong quá trình nghiên cứu đề tài tôi tiến hành điều tra khảo sát với

160 học sinh lớp 7 trờng THCS Diễn Kỷ- Diễn Châu- Nghệ An về hứng thú học môn vật lý và làm thí nghiệm thực hành vật lý của các em vào tháng 9/2004 Tôi điều tra bằng phơng pháp trắc nghiệm với những câu hỏi sau (khoanh tròn vào ý cuả em):

Trả lời câu a Trả lời câu b Trả lời câu c

- Còn ít quan tâm tới dụng cụ thí nghiệm

- Thời gian làm thí nghiệm thực hành còn quá ít

- Dụng cụ thực hành hay hỏng, không chính xác

- Thí nghiệm thực hành cha đi sâu vào tiềm thức của các em

- Khi viết báo cáo còn nhiều lúng túng

Từ những nguyên nhân trên dẫn đến học sinh chỉ làm thí nghiệm thực hành chiếu lệ cho qua chuyện, các em cha nghĩ đợc rằng nếu mình biết làm thí nghiệm thực hành và làm thực hành có chất lợng sẽ giúp bản thân củng cố nhớ lâu các kiến thức cơ bản Mặt khác chính các kiến thức cơ bản của vật lý có rất nhiều ứng dụng trong thực tế đời sống

Phần thứ hai Nhận thức mới và giải pháp mới 1) Nhận thức mới:

* “Học phải đi đôi với hành” đó là lời dạy của Bác Hồ kính yêu đối với thế hệ trẻ của chúng ta Phải biết vận dụng lý thuyết vào thực tế nếu không lý thuyết đó sẽ trở thành lý thuyết suông và không có ý nghĩa

Vật lý là bộ môn khoa học thực nghiệm có nhiều thành tựu áp dụng khoa học kỹ thuật Vì thế dạy vật lý không chỉ là truyền thụ kiến thức lý thuyết đơn thuần, mà còn phải rèn cho học sinh những kỹ năng cơ bản cần thiết, giúp cho các em nắm chắc kiến thức cơ bản, có khả năng thực hành, vận dụng vào những trờng hợp cụ thể, không những trong thời gian ở nhà trờng THCS mà còn là nền tảng giúp các em học tiếp lên Mặt khác nó còn tạo điều kiện cho các em dễ dàng tham gia vào cuộc sống lao động sản xuất

và kỹ thuật hiện đại sau này

Dạy vật lý gắn liền với thí nghiệm là một yêu cầu hết sức cần thiết song hớng dẫn học sinh làm thí nghiệm thực hành cũng là một nhiệm vụ hết sức quan trọng giúp cho học sinh học tập và phát triển toàn diện Đó là vấn đề mà tôi đề cập dới đây

* Mục đích cơ bản của đề tài là: làm thế nào để học sinh có thể làm

thí nghiệm thực hành có chất lợng dới sự hớng dẫn của thầy

* Thí nghiệm thực hành là: loại thí nghiệm đợc tiến hành sau khi học

sinh đ học xong một loại đề tài nào đó vì thế loại thí nghiệm này có tácãdụng rất lớn trong việc giúp các em ôn tập, đào sâu suy nghĩ, khái quát hoá Những thí nghiệm thực hành học sinh đợc trực tiếp tiếp xúc với dụng

cụ thí nghiệm, độc lập thực hiện kế hoạch và thu kết quả

* Hình thức tổ chức: Thí nghiệm thực hành đợc bố trí trong một tiết

học Học sinh đợc chia thành các nhóm từ 6 đến 7 em (có 1 nhóm trởng và 1

th ký)

2) Giải pháp mới:

a Chuẩn bị dụng cụ tài liệu:

Đây là vấn đề đầu tiên đảm bảo cho sự thành công của các bài thí nghiệm thực hành

* Kiểm tra độ chính xác của các dụng cụ thiết bị nh chỉnh lại Am pe

kế và Vôn kế cho kim chỉ về số 0; các dây nối không đứt ngầm; Các chỗ tiếp xúc tốt Bổ sung các bóng đèn đ hỏng.ã

* Vẽ sẵn các sơ đồ lắp ráp với các đồ dùng thiết bị mà phòng thí nghiệm đang có.

H.27.1 Nguồn nối tiếp khoá am pe kế và Đ1 nối tiếp Đ2 I1 = ?

H.27.2 Nh H1 nhng am pe kế ở vị trí 2 I2 = ?

H.27.3 nh hình 1 nhng am pe kế ở vị trí 3 I3 = ?

H.27.4 nguồn, am pe kế; Đ1 nối tiếp Đ2; khoá; V // Đ1 Đo U1 2 =

H27.5: Nh hình 4 chỉ khác V // Đ2 Đo U2 3 =

H.27.6: Nh H4 chỉ khác V mắc vào điểm 1,3 Đo U1 3 =

(Trên đây là 6 hình lắp ráp cho bài 27- vật lý 7)

(Giáo viên tự vẽ- Đây là sáng kiến của tôi khi dạy bài 27 + 28 lý 7)

* Hớng dẫn học sinh đọc tài liệu để làm thí nghiệm thực hành:

Đây chính là lúc học sinh sử dụng phơng pháp: sử dụng sách giáo khoa vào thí nghiệm thực hành Qua bảng hớng dẫn học sinh nắm đợc ph-

ơng pháp lắp ráp và bắt đầu có thể tiến hành thí nghiệm Tiếp theo ta có thể đa cho học sinh câu hỏi định hớng nh sau:

- Mục đích của thí nghiệm là gì ?

- Dựa trên kiến thức nào đ biết để đạt mục đích đó.ã

- H y dự đoán kết quả thí nghiệm của thí nghiệm thực hành sẽ làm.ã

* Lập kế hoạch:

Ta cần quan sát gì ? Và đo đại lợng nào ?

Dụng cụ cần sử dụng ở đây là gì ? Tạc dụng và cách sử dụng từng cái ? Thứ tự lắp rắp dụng cụ ra sao ?

Vẽ sơ đồ thí nghiệm ?

Lập bảng ghi kết quả

* Tiến hành thí nghiệm

Kiểm tra lại việc bố trí thí nghiệm để tìm ra chỗ cha chuẩn, cha hợp

lý, tiến hành thí nghiệm theo kế hoạch Ghi lại kết quả hoặc hiện tợng quan sát đợc

- Mỗi học sinh thực hiện 1 lần (trong nhóm 6 ngời)

+ Muốn giờ thực hành đạt đợc mục đích đ định đòi hỏi ngã ời thầy phải

đầu t công, sức rất lớn không chỉ ở khâu chuẩn bị mà ngay cả trong lúc học sinh đang làm thí nghiệm Việc theo sát giúp đỡ của thầy và đánh giá đúng mức có tác dụng rất lớn, kích thích các em làm việc tích cực, chủ động Từ

đó tạo điều kiện để họ tự lực thực hiện và tự kiểm tra quá trình làm việc của mình một cách nghiêm túc

b) Giáo án theo phơng hớng nâng cao chất lợng giờ thí nghiệm thực hành.

Vật lý 7: Giáo án 1

Tiết 31- Bài 27: Thực hành

Đo cờng độ dòng điện và hiệu điện thế đối với đoạn

mạch nối tiếp.

I- Mục tiêu:

1- Kiến thức kỹ năng

- Biết mắc nối tiếp hai bóng đèn

- Thực hành đo và phát hiện đợc quy luật về hiệu điện thế và cờng độ dòng điện trong mạch điện mắc nối tiếp hai bóng đèn

2- Thái độ:

Hứng thú học tập bộ môn, có ý thức thu thập thông tin trong thực tế

đời sống

II- Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

Giáo viên và mỗi nhóm học sinh:

- 1 nguồn 6V (4 pin đợc lắp trong giá)

- Mỗi học sinh chuẩn bị sẵn một mẫu báo cáo

- 6 hình vẽ lắp ráp mạch điện (6 hình vẽ này không có sẵn trong bộ thiết bị mà giáo viên phải tự vẽ)

III- Tổ chức hoạt động dạy học

Hoạt động 1: (10 phút)

đồ H(1-6)+ Th ký: Ghi kết quả tổng hợp; tính giá trị trung bình, đọc kết quả chung cho cả nhóm.2’ 2- Nêu lên thang điểm để

chấm bài thực hành (GV viết

cách cho điểm lên bảng phụ

treo lên góc bảng)

* Thang điểm 10+ 2 điểm: Chuẩn bị báo cáo

- Trả lời đúng mục 1 Điền từ thích hợp vào chố trống (2đ)

điểm)

5’ 3- Chấm sự chuẩn bị : đổi bài

chéo trong nhóm mỗi em đều

chấm 1 bài

- Th ký ghi điểm đ chấm của từng ngã ời

- Nhóm trởng phát mỗi em 1 sơ đồ mạch

điện lắp ráp1’ 4- Đặt vấn đề:

Quan sát H.27.1a Đó là mạch

điện gồm 2 bóng đèn mắc nối

tiếp vậy cờng độ dòng điện và

hiệu điện thế có đặc điểm gì

trong đoạn mạch nối tiếp

- Học sinh quan sát H.27 1a

Hoạt động 2: (5 phút)

4’

2’

Đo cờng độ dòng điện với đoạn

mạch nối tiếp (mỗi mạch đóng

GV: quan sát giúp đỡ nhóm yếu

2- Đo cờng độ dòng điện đối với đoạn mạch nối tiếp

a/ Học sinh A đóng khoá mở khoá 3 lần; Tính I1 = ?

Ghi I1 vào bảng 1

b/ Học sinh B: mắc H.27.2

Tính I2 = ?Ghi I2 vào bảng 1

* Học sinh C mắc H.27.3

Tính I3 = ?Ghi I3 vào bảng 1

Th ký đọc các số liệu đ ghiã

C3 I1 = I2 = I3

Hoạt động 4 (12 phút)

Ghi vào bảng 2Tính U 13 = ? (ghi vào bảng 2)

* Th ký đọc các số liệu đ giãc) Nhận xét

C4 U 1 3 = U 1 2 + U 2 3

Hoạt động 5 (6 phút)

2’

* Củng cố:

Yêu cầu học sinh nêu đặc

điểm về cờng độ dòng điện và

hiệu điện thế trong đoạn mạch

Đo hiệu điện thế và cờng độ dòng điện

đối với đoạn mạch song song

I- Mục tiêu:

1) Kiến thức kỹ năng

- Biết mắc song song 2 bóng đèn

- Thực hành đo và phát hiện đợc quy luật về hiệu điện thế và cờng độ dòng điện trong mạch điện mắc song song hai bóng đèn

- Mỗi nhóm đợc giao 7 hình vẽ lắp ráp mạch điện H.28 (1-7) 7 hình

vẽ này không có sẵn trong bộ thiết bị mà giáo viên phải tự vẽ

III- Tổ chức hoạt động dạy học

Hoạt động 1: (10 phút)2’ 1- Phân nhóm thực hành

Đổi bài chéo trong nhóm, mỗi em

chấm 1 bài của bạn khác

- Th ký ghi điểm đ chấm của từng ngã ời

- Nhóm trởng phát mỗi em trong nhóm 1 hình vẽ mạch điện lắp ráp

1’ 4- Đặt vấn đề:

Yêu cầu của bài thực hành hôm

nay là tìm hiểu mạch điện song

song đo hiệu điện thế và cờng độ

dòng điện đối với mạch điện này

Giáo viên nêu mạch điện trong

gia đình là mạch song song

Hoạt động 2: (5 phút)

- Mắc mạch H.28.1C2- Độ sáng đèn còn lại mạnh hơn.

Hoạt động 3 (10phút)

3’

3’

1’

Đo hiệu điện thế đối với mạch

điện mắc song song

xét C4 vào báo cáo

2- Đo hiệu điện thế đối với đoạn mạch song song

a/ vẽ sơ đồ mạch điện

C3- V // Đ1 // Đ2

HS (B) đọc U 1 2 =

HS (C) đọc U 3 4 =(Cả nhóm ghi vào bảng 1)

Hoạt động 4 (12 phút)

Đo cờng độ dòng điện đối với mạch

điện song song

* Học sinh (E) mắc mạch điện H.28.5

Cả nhóm thảo luận trả lời C5

*Giáo viên giải thích sự sai số trong

Học sinh (G) đọc I2 = ?

Học sinh (H) đọc I = ?

Th ký đọc các số đ ghi.ãCả nhóm hoàn thành nhận xét trong báo cáo

b) Nhận xét:

I = I1 + I2

Hoạt động 5 (8 phút)3’

- Tìm hiểu các mạch điện trong thực

tế về nối tiếp và song song

* Thu dọn vệ sinh phòng thí nghiệm

Phần thứ ba

Kết quả thực hiện có so sánh đối chứng

Trong quá trình giảng dạy môn vật lý 7 phần điện, nhất là 2 bài thực hành: bài 27 và bài 28 Khi tôi cha có các “sơ đồ lắp ráp với các đồ dùng thiết bị mà phòng thí nghiệm đang có”, tôi thấy học sinh chỉ lắp đợc một mạch điện mà sách giáo khoa có vẽ hình nh H.27.1a, còn sơ đồ H.28.1a mặc

dù cũng rất đơn giản nhng với các thiết bị thực các em rất lúng túng không chỉ ra đợc điểm M và N trên mạch điện thực Còn H.28.1b thì thiết bị các

em đang có lại không giống làm các em rất lúng túng khi mắc vôn kế song song vào đèn, nhất là chỗ 1 điểm cần nối 3 dây vào Một giờ thực hành (45 phút) các em phải mắc 6 đến 7 mạch điện, đọc và tìm ra các mối quan hệ giữa các con số Đối với các em học sinh lớp 7 cha vững chắc khái niệm nối tiếp và song song quả là khó Các em thờng vớng mắc ở bài 27 ở chỗ đo I2 và

I3 và đo U12; U23; U13 còn bài 28 ở chỗ: đo UMN và I2; I chính Nguyên nhân là học sinh không biết mắc theo sơ đồ nào Trong sách giáo khoa, trong tài liệu hớng dẫn sử dụng bộ dụng cụ thí nghiệm và cả giáo viên hớng dẫn cũng nói “tơng tự” sẽ đo đợc các đại lợng cần đo- làm học sinh lúng túng Trong một lớp học chỉ có các học sinh giỏi hoặc khá biết tự vẽ lại sơ đồ và mắc mạch nhng rất chậm và không tự tin Thờng đến lúc này lớp học ồn, nhóm nào cũng cần giáo viên trợ giúp Nhng giáo viên mắc mạch điện cho nhóm này thì nhóm khác có ý chờ giáo viên không tự lực làm Nếu tự làm cũng không biết đúng hay sai Khi viết báo cáo các em thờng chép số liệu của nhau Trong nhóm thực hành nếu có 1 em giám làm thì làm từ đầu

đến cuối còn các em khác nói là quan sát cũng không biết là đúng hay sai Giáo viên rất vất vả nhng giờ học hiệu quả không cao

Từ thực tế giảng dạy đó, tôi có ý tởng nếu ta có “Sơ đồ lắp ráp với các

đồ dùng thiết bị mà phòng thí nghiệm đang có” thì việc lắp mạch điện đối với các em không phải việc khó Trong một nhóm có 6 đến 7 mạch điện Mỗi

em phải mắc một mạch điện nên ai cũng phải nghiên cứu cách mắc, cách

đọc Các số GHĐ và ĐCNN của dụng cụ trong hình mình có Tất cả đều làm việc, giáo viên quan sát điều khiển các em tập hợp số liệu và rút ra kết

luận Giáo viên giải thích sự sai số nếu dụng cụ đo cha đạt đến lý tởng Việc cung cấp “sơ đồ lắp ráp” cho các em còn giúp các em dựa vào đó để kiểm tra mạch điện, bạn khác lắp có đúng hay sai và sai ở chỗ nào ?

Cả nhóm ai cũng tham gia tìm ra các số liệu Đ gây hứng thú học tậpã

và đề cao trách nhiệm của từng thành viên trong nhóm Kết quả thực hành của nhóm thực sự là thành quả lao động của tập thể

Bằng phơng pháp này tất cả học sinh đều phải làm việc không còn học sinh chỉ thụ động chờ bạn làm rồi chép vào báo cáo

Khi đ có “sơ đồ lắp ráp” học sinh biết sử dụng các dụng cụ thực hànhã

và nắm đợc các tác dụng của các dụng cụ đó Biết sắp xếp trình tự các bớc tiến hành thí nghiệm một cách hợp lý và biết xử lý các kết quả đo

Từ khi tôi áp dụng sáng kiến dùng “sơ đồ lắp ráp với các đồ dùng thiết bị mà phòng thí nghiệm đang có” Tôi thấy các giờ thực hành trở nên hấp dẫn với học sinh, các em tự tin hơn khi trong tay có “sơ đồ lắp ráp” “Sơ

đồ lắp ráp” nh ngời chỉ dẫn các em trong quá trình thực hành

Kết quả thực hành, tôi đã tập hợp nh sau:

Hiện tại đối với chơng trình Vật lý THCS, số tiết học trên lớp rất ít 1 tiết/1 tuần Đối với cả 3 khối: 6,7,8 Mà lợng kiến thức trong từng bài cần

truyền thụ rất nhiều đòi hỏi đội ngũ giáo viên phải tìm ra phơng pháp dạy cho phù hợp và hiệu quả.

Trong quá trình giảng dạy tôi đ áp dụng đề tài này với ý thức tráchãnhiệm nghiêm túc, hiệu quả về lý luận và thực tiễn làm cho bản thân thấy tin tởng và phấn khởi Ghi chép nh một sáng kiến kinh nghiệm mong đóng góp phần nhỏ bé công sức của mình vào sự nghiệp giáo dục nói chung và nghiên cứu khoa học nói riêng Do khả năng còn hạn chế không thể tránh khỏi những thiếu sót Rất mong đợc Hội đồng xét duyệt, các cấp giúp đỡ và

đóng góp những ý kiến chân tình và đồng cảm

ý kiến đề nghị

Là một giáo viên Vật lý trực tiếp giảng dạy nhiều năm tôi đề nghị:

- Cần bổ sung vào ‘’tài liệu hớng dẫn sử dụng bộ dụng cụ thí nghiệm môn Vật lý nhiều hình vẽ lắp ráp để giáo viên và học sinh sử dụng trong quá trình dạy và học

- Các hình lắp đặt phải cụ thể để đo từng đại lợng: Hai từ “tơng tự” trong các sách đó chính là chỗ vớng mắc của học sinh

- Các đồ dùng phần điện cần có kế hoạch chỉnh sửa cho chính xác và

đợc bổ sung thờng xuyên

Rất mong sự quan tâm của các cấp lãnh đạo.

Diễn Kỷ, ngày 13 tháng 5 năm 2005 Ngời viết: Nguyễn Kim Toàn.