tích hợp giáo dục phòng chống ma túy và chất gây nghiện qua giảng dạy chương trình sinh học 11 ở trường trung học phổ thông

Trích điều 10, Luật Phòng chống ma túy Giáo dục phòng, chống ma túy là một lĩnh vực giáo dục liên ngành, khôngđược triển khai thành một môn học riêng mà tích hợp nội dung giáo dục phòng,

“Tích hợp Giáo dục phòng chống ma túy và chất gây nghiện qua giảng dạy chương trình Sinh học 11 ở trường Trung học phổ thông”.

Thịnh Tuấn Anh

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Hiện nay, nghiện ma túy là một trong những tệ nạn xã hội hết sức tiêu cực,đang đe dọa cuộc sống hàng ngày của cộng đồng xã hội Hàng năm số ngườinghiện tăng lên rất nhanh và ngày càng trẻ hóa Việt Nam đang trở thành thịtrường tiêu thụ ma túy khá lớn, là nơi bị bọn tội phạm quốc tế lợi dụng Ma túyđang trở thành hiểm họa của Việt Nam và toàn cầu Ma túy gây hại cho sức khỏe,làm ảnh hưởng tới lối sống, đạo đức, nhân cách của con người, đặc biệt là lớp trẻ

Nó còn gây tổn hại không nhỏ tới nền kinh tế quốc gia Những đối tượng nghiện

ma túy còn được coi là “ lực lượng hậu bị” cho thế giới tội phạm Tệ nạn ma túy

là nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm, đe dọa sự bền vững của an ninhquốc gia và sự trường tồn của dân tộc Nghị quyết 06/CP, ngày 29/01/1993 của

Chính phủ đó khẳng định về tệ nạn ma túy như sau: “ ma túy là dấu hiệu nguy hiểm làm mất trật tự an toàn xã hội, xâm hại đạo đức truyền thống, phá vỡ hạnh phúc gia đình, gây ảnh hưởng đến nòi giống và sự tồn vinh của dân tộc”.

Một trong những nguyên nhân cơ bản của tệ nạn ma túy là do sự thiếu hiểubiết của con người Trong tình hình diễn biến phức tạp của tệ nạn ma túy trong xãhội và của cộng đồng, hơn 22 triệu học sinh, sinh viên ( hơn 1/4 dân số toànquốc) ở nhiều độ tuổi, trình độ nhận thức và kinh nghiệm sống khác nhau với sự

đa dạng, phức tạp về tâm lí là những đối tượng có nguy cơ cao để ma túy xâmnhập Tuy số học sinh, sinh viên sử dụng ma túy gần đây có giảm nhưng nguy cơnhững người trong độ tuổi này nghiện ma túy vẫn còn cao Từ nghiện ma túy dẫnđến trộm cắp, buôn bán ma túy, gây rối trật tự không chỉ ở các trường đại học,cao đẳng, trung học chuyên nghiệp dạy nghề mà còn ở cả các trường trung họcphổ thông Việc giáo dục phòng chống ma túy là cần thiết và cấp bách Nó khôngchỉ góp phần thực hiện mục tiêu phấn đấu nhà trường không có ma túy mà còn ngăn chặn sự phát triển của hiểm họa ma túy trong toàn quốc gia.

Trước tình hình hiểm họa ma túy đang ngày càng gia tăng, ngày 22 tháng

12 năm 2000, Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Luật

Phòng chống ma túy, trong đó xác định: “Nhà nước và các cơ sở giáo dục cótrách nhiệm:

1, Tổ chức thực hiện chương trình giáo dục về phòng chống ma túy; giáodục pháp luật về phòng chống ma túy và lối sống lành mạnh cho học sinh, sinhviên; quản lí chặt chẽ, ngăn chặn học sinh, sinh viên, học viên tham gia tệ nạn matúy;

2, Phối hợp với gia đình, cơ quan, tổ chức và chính quyền địa phương đểquản lí, giáo dục học sinh, sinh viên, học viên về phòng, chống ma túy”

( Trích điều 10, Luật Phòng chống ma túy)

Giáo dục phòng, chống ma túy là một lĩnh vực giáo dục liên ngành, khôngđược triển khai thành một môn học riêng mà tích hợp nội dung giáo dục phòng,chống ma túy và các chất gây nghiện vào các môn học và các hoạt động của cáccấp học, ngành học

Giáo dục phòng, chống ma túy phải được tiến hành qua toàn bộ chươngtrình giáo dục ở nhà trường, được thực hiện thông qua các bài học trên lớp và cáchoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp giúp cho học sinh có những hiểu biết cầnthiết về ma túy và các chất gây nghiện, nguyên nhân và tác hại của việc sử dụng

ma túy và các chất gây nghiện; các qui định của nhà trường, nhà nước liên quanđến ma túy và các chất gây nghiện Hình thành cho các em kỹ năng phòng tránh

ma túy và không lạm dụng các chất gây nghiện Không tham gia và không bị lôicuốn vào tệ nạn ma túy Có trách nhiệm phòng chống ma túy và chất gây nghiện

để bảo vệ sức khỏe của cá nhân, gia đình và cộng đồng

Giáo dục phòng, chống ma túy ở trường phổ thông giúp cho học sinh cóthái độ và hành vi đúng đắn, sống lành mạnh, không sử dụng, buôn bán, tàng trữ,vận chuyển và sản xuất ma túy Vận động, giải thích cho người thân, cộng đồng

về tác hại của nghiện hút, tiêm chích, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển và sản xuất

ma túy Đồng thời, tích cực tham gia các phong trào hoạt động phòng chống matúy và các chất gây nghiện ở trường và địa phương

Trong giới hạn của đề tài này, tôi chỉ dừng lại ở việc trình bày một phươngpháp giáo dục phòng chống ma túy và chất gây nghiện thuộc một trong các hoạtđộng ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông đó được thực hiện ban đầuthu được những hiệu quả rất khả quan

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

Những năm qua, cùng với việc nâng cao chất lượng công tác chuyên môn,ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thanh hóa đã không ngừng đẩy mạnh công táctuyên truyền phòng, chống ma túy và chất gây nghiện trong các đơn vị trườnghọc và xem đây là một trong những nội dung quan trọng trong chương trình hànhđộng của mỗi đơn vị trường, nhằm góp phần nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáoviên, học sinh về tác hại của ma túy, chất gây nghiện và hiểm họa khôn lường củađại dịch HIV/AIDS

Với phương châm phòng ngừa là cơ bản, sự phối hợp giữa nhà trường, giađình và xã hội là giải pháp chủ lực để loại bỏ ma túy và chất gây nghiện, tộiphạm ra khỏi học đường, ngành giáo dục đã đặc biệt coi trọng công tác tuyêntruyền nhằm nâng cao hiểu biết cho học sinh, sinh viên về ma túy, tệ nạn ma túy

và đại dịch HIV/AIDS Bên cạnh đó, sự phối hợp chặt chẽ giữa phụ huynh họcsinh, công an và các đoàn thể xã hội khác là rất cần thiết để từng bước đẩy lùi các

tệ nạn xã hội ra khỏi trường học

Từ nhiều năm nay, công tác phòng, chống ma túy và chất gây nghiện đótrở thành một nhiệm vụ giáo dục quan trọng trong các nhà trường; nội dung, kiếnthức về phòng, chống ma túy và chất gây nghiện đã được tích hợp vào chươngtrình các môn học liên quan và các hoạt động giáo dục ngoại khóa

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

1 Thực trạng:

a Những khó khăn:

Thanh thiếu niên là lứa tuổi chưa thật sự trưởng thành, có đặc điểm tâm lílứa tuổi riêng, suy nghĩ non nớt, dễ bị lôi kéo, thích ăn chơi đua đòi “ cho hợpthời đại”, dễ bị ảnh hưởng bởi lối sống gấp – lối sống hưởng thụ một cách cựcđoan, thích thể hiện bản thân mình; đặc biệt đối với một số học sinh thiếu sựquan tâm chặt chẽ của gia đình, nhà trường Nếu được cha mẹ quan tâm hỗ trợđúng mức, các em có điều kiện và cơ hội phát huy bản năng “ tìm tòi – khám phá

- tự khẳng định mình” trong môi trường học tập tốt Nhu cầu chơi lúc này cũngtập trung trong việc phát triển trí lực, thể lực Ngược lại, khi các em không còntin gia đình là điểm tựa, sự hụt hẫng tình cảm này sẽ dẫn tới các em mất thăng

bằng trong học tập, nguy cơ bỏ học xuất hiện Đó là những nguyên nhân xô đẩycác em tới con đường nghiện ngập ma túy và trở thành tội phạm ma túy.

Hiện nay, số lượng các em nghiện ma túy không chỉ tập trung nhiều ởnhững vùng sâu, vùng xa (nơi có tập quán trồng và sử dụng cây thuốc phiện)hoặc những vùng đô thị, thành phố đông dân cư mà còn xuất hiện tại các vùngnông thôn với số lượng và mức độ tăng nhanh đáng báo động và ngày càng trẻhóa

Do gia đình hay nhà trường?

Nguyên nhân chủ yếu là do học sinh ở lứa tuổi thanh thiếu niên con nhàkhá giả thiếu sự quản lí gia đình đã bị bọn tội phạm lôi kéo vào con đường nghiệnngập và buôn bán ma túy Tuy nhiên, nhà trường cũng còn một số thiếu sót trongviệc phòng chống ma túy và các chất gây nghiện Một số các trường thiếu cácbiện pháp kiên quyết về việc làm trong sạch môi trường trong và ngoài nhàtrường để loại trừ nguy cơ về ma túy và các chất gây nghiện, chưa nắm chắc tìnhhình và đánh giá đúng thực trạng học sinh nghiện ma túy và sử dụng các chất gâynghiện trong nhà trường để có các biện pháp phòng ngừa, đấu tranh ngăn chặn,

có trường khi phát hiện học sinh nghiện ma túy còn giấu giếm hoặc đuổi học họcsinh đó để giải quyết việc trong sạch trong nhà trường

Một nguyên nhân khác là công tác tuyên truyền cho cán bộ, giáo viên trongnhà trường, cho phụ huynh, học sinh để mọi phụ huynh, mọi tổ chức đoàn thể,học sinh nắm được pháp luật, tác hại của ma túy và các chất gây nghiện để chủđộng phòng ngừa ở đa số các trường chưa được quan tâm đúng mức, hoặc trongđiều kiện thực tế của nhà trường hay tập quán địa phương nơi trường xây dựngcòn có những khó khăn nhất định

Hiện nay, giáo dục phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện cho họcsinh trung học phổ thông là một lĩnh vực giáo dục liên ngành, không được triểnkhai thành một môn học riêng mà tích hợp nội dung Giáo dục phòng, chống matúy và các chất gây nghiện vào các môn học, đặc biệt các môn học có liên quantrực tiếp và gián tiếp như: Sinh học, Hóa học, Giáo dục công dân, Ngữ văn,… vàcác hoạt động ngoài giờ lên lớp Nguyên nhân này dẫn tới những hạn chế và khókhăn trong việc lồng ghép, tích hợp nội dung giáo dục phòng, chống ma túy vàcác chất gây nghiện vào bài giảng do đặc thù của môn học, bài học, trình độ kiếnthức và năng lực chuyên môn về lĩnh vực giáo dục phòng, chống ma túy và các

chất gây nghiện của hầu hết giáo viên còn rất hạn chế Việc tổ chức các hoạtđộng ngoại khóa, hoạt động ngoài giờ lên lớp trong các nhà trường còn ít và phụthuộc vào điều kiện thực tế của mỗi trường, …

của giáo dục là “đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện”, trong đó,

chương trình thực hiện giáo dục phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện,được đưa vào lồng ghép ở các môn học và các hoạt động giáo dục ngoài giờ lênlớp Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm ban hành và tổ chức thực hiệnchương trình giáo dục phòng, chống ma túy; xây dựng, tổ chức thực hiện các dự

án giáo dục phòng, chống ma túy trong nhà trường, các cơ sở giáo dục khác

Trường THPT Mai Anh Tuấn tuy điều kiện cơ sở vật chất còn có nhiềukhó khăn nhưng luôn có sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo đúng đắn và tạo nhiềuđiều kiện thuận lợi của Ban giám hiệu nhà trường để các hoạt động của đoàn thểtrong đó có Đoàn thanh niên luôn được tổ chức và hoạt động thường xuyên, với

sự tham gia mạnh mẽ của tất cả các chi đoàn, đoàn viên và đó mang nhiều ýnghĩa thiết thực

Là một giáo viên dạy sinh bậc THPT, bản thân tôi đã được tham gia lớptập huấn hướng dẫn giáo viên về giáo dục phòng, chống ma túy và các chất gâynghiện ở trường THPT do Sở GD & ĐT Thanh hóa tổ chức vào tháng 11 năm

2007, đồng thời do nhu cầu tất yếu và đặc trưng của môn học tôi đó thườngxuyên tự tìm hiểu, nghiên cứu nhằm nâng cao trình độ chuyên môn và nghiệp vụ

về giáo dục phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện

2 Kết quả của thực trạng trên

Qua quan sát, tìm hiểu thực tế về tình hình nghiện ma túy và các chất gâynghiện cũng như công tác giáo dục phòng, chống ma túy và các chất gây nghiệntại trường THPT Mai Anh Tuấn và một số trường THPT thuộc địa bàn huyệnNga sơn tôi đó thu được một số kết quả sau:

- Theo báo cáo của Ban chỉ đạo 138 Huyện nga sơn về phòng chống matúy, cờ bạc, số đề thì trong những năm gần đây tình hình nghiện ma túy tuy có

giảm nhưng diễn biến còn rất phức tạp Đặc biệt, nó đã xâm nhập vào học đườngảnh hưởng không nhỏ đến đến học sinh trong trường, gây lo lắng, hoang mang,bức xúc trong trong quần cúng nhân dân và phụ huynh.

- Công tác giáo dục phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện ở đa sốcác trường THPT còn mang tính hình thức, chiếu lệ và đối phó Nội dung vàphương thức tích hợp trong các môn học còn sơ sài, ít trọng tâm Các hoạt độnggiáo dục ngoài giờ lên lớp còn mang nặng các kiến thức về các môn văn hóa,không hoặc ít chú trọng đến công tác giáo dục phòng, chống ma túy và các chấtgây nghiện trong nhà trường, việc tìm hiểu về ma túy và các biện giáo dục phòng,chống ma túy và các chất gây nghiện ở đa số giáo viên còn sơ sài, ít có chiềusâu…

- Hầu hết các em học sinh còn mơ hồ hoặc hiểu sai về các kiến thức như:

+ Các chất ma túy và các chất gây nghiện.

+ Tác hại của ma túy và các chất gây nghiện đối với bản thân, gia đình và cộng đồng.

+ Trách nhiệm của bản thân trong việc phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện.

+ Nguyên nhân dẫn đến nghiện ma túy và lạm dụng chất gây nghiện.

+ Các biện pháp phòng tránh và cai nghiện.

+ Các quy định của pháp luật, của ngành GD-ĐT, của nhà trường về phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện, …

Từ thực trạng trên, để góp phần thực hiện công tác giáo dục phòng, chống

ma túy và các chất gây nghiện cho học sinh trung học phổ thông được tốt hơn,phù hợp hơn với điều kiện thực tế của phần lớn các trường THPT, tôi xin đượctrình bày một trong những kinh nghiệm của bản thân về công tác giáo dục phòng,chống ma túy và các chất gây nghiện cho học sinh trung học phổ thông được tôi

đúc kết và rút kinh nghiệm qua thực tê giảng dạy, với đề tài:

“Tích hợp Giáo dục phòng chống ma túy và chất gây nghiện qua giảng dạy chương trình Sinh học 11 ở trường Trung học phổ thông”.

III CÁC GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN

1 Các giải pháp

Giáo dục phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện được thực hiện ởtrường THPT bằng cách khai thác triệt để những hoạt động có nhiều khả năngtích hợp Trong đó, biện pháp được tích hợp vào các môn học là một phươngpháp có nhiều ưu điểm và có khả năng mang lại hiệu quả cao.

Do vậy, để việc Tích hợp giáo dục phòng chống ma túy và các chất gây nghiện qua giảng dạy chương trình Sinh học 11 ở trường Trung học phổ thông đạt hiệu quả cao hơn nên thực hiện linh hoạt các giải pháp sau:

1/ Sử dụng phiếu điều tra tìm hiểu về ma túy và các chất gây nghiện 2/ Tổ chức các cuộc thi tìm hiểu, viết vẽ theo chủ đề, giao bài tập về nhà, theo các câu hỏi do giáo viên chuẩn bị và cung cấp … về ma túy và các chất gây nghiện

3/ Tích hợp một phần nội dung về ma túy và chất gây nghiện vào nội dung của một phần hoặc toàn bài dạy.

Khi tích hợp Giáo dục phòng, chống ma túy và các chất gây nghiện vào cácmôn học cần chú ý:

- Đảm bảo nội dung kiến thức cơ bản của môn học, tiết học

- Đảm bảo thời gian của tiết học, không vì tích hợp giáo dục phòng, chống

ma túy và các chất gây nghiện mà kéo dài tiết học, ảnh hưởng đến thời gian nghỉgiữa các tiết học của giáo viên và học sinh

- Tiến hành một cách tự nhiên, không gò bó, không miễn cưỡng Vì vậy,việc tích hợp có thể được tiến hành theo các mức độ sau:

+ Mức độ 1: Nội dung tích hợp trùng hoàn toàn hay phần lớn nội dung của

bài học

+ Mức độ 2: Một số đơn vi tri thức của giáo dục phòng, chống ma túy và

các chất gây nghiện được đưa vào nội dung bài học và trở thành một bộ phận củabài học

+ Mức độ 3: Liên hệ nội dung bài học với nội dung giáo dục phòng, chống

ma túy và các chất gây nghiện

2/ Tích hợp một phần nội dung về giáo dục phòng chống ma túy và chất gây nghiện vào nội dung của các bài dạy.

a Địa chỉ, nội dung và phương pháp tích hợp giáo dục phòng

chống ma túy và chất gây nghiện vào nội dung của các bài dạy trong chương trình Sinh học 11:

Địa chỉ tích hợp Nội dung tích hợp Gợi ý về phương

pháp tích hợp

Bài 15-16:

Tiêu hóa ở động

vật

Con người sử dụng quá nhiều rượu,

cà phê gây ảnh hưởng đến sứckhỏe:

- Chất capheein có trong cà phê,một số nước giải khát nếu sử dụngnhiều gây mất ngủ, lo lắng, trì trệ

và rối loạn dạ dày, làm gảm khảnăng hấp thụ các chất bổ,

- Sử dụng nhiều rượu dễ mắc cácbệnh về đường hô hấp, lao phổi,gan cổ trướng, xơ gan, dạ dày vàruột dễ bị viêm loét, chảy máu

- Nam giới nghiện rượu thường gâychứng bất lực, phụ nữ gây rối loạnchu kỳ kinh nguyệt và ảnh hưởngđến thai nhi trong thời kỳ mangthai

Học sinh thảo luậnnhóm về tác độngcủa các chất gâynghiện tới sức khỏecon người

Tuần hòa máu

Tiêm chích ma túy là con đườngdẫn tới HIV/AIDS nhanh nhất Liên hệ

Bài 20

Cân bằng nội môi

Sốc thuốc khi dùng ma túy quá liều

có thể gây tử vong Trao đổi, thảo luận

Bài 27:

Cảm ứng ở động

vật

Các chất ma túy tác động đến hệthần kinh gây kích thích ảo giác,bạo lực, hung dữ khi dùng liều cao,gây ra những phản xạ co hại

Trao đổi, thảo luận

Liên hệ

b Bài soạn ví dụ:

Tiết 39 Bài 38 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN

SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA ĐỘNG VẬT.

- Tuyên truyền tác hại và sự lệ thuộc của con người khi mắc nghiện ma túy vàchất gây nghiện.

II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

1 Giáo viên chuẩn bị: - Tranh vẽ Hình 38.1; 38.2; 38.3 SGK

- Sơ đồ tư duy

IV TIẾN TRÌNH BÀI HỌC:

1 Kiểm tra bài cũ:

Phân biệt sinh trưởng và phát triển? Cho biết tên vài loài động vật

có phát triển không qua biến thái và qua biến thái?

2 Bài mới:

Tìm hiểu về ảnh hưởng của các nhân tố

I NHÂN TỐ BÊN TRONG

1 Các hooc môn ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của động vật có xương sống.