skkn giáo dục phòng chống ma tuý và chất gây nghiện thông qua dạy bộ môn sinh học lớp 11 THPT

TÌNH HÌNH NGHIỆN MA TUÝ Ở VIỆT NAM QUA CÁC NĂM Theo kinh nghiệm của một số nước trong khu vực có thể dự báo rằng nếu không có biện pháp ngăn chặn, giáo dục thì số lượng người nghiện ma

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ.

Nghiện ma tuý là một trong những tệ nạn xã hội hết sức tiêu cực, đang đe doạ cuộc sống hàng ngày của cộng đồng xã hội Nó phát triển lây lan từ ít đến nhiều, từ nơi này đến nơi khác trên phạm vi rộng Theo thống kê của cơ quan thường trực phòng chống ma tuý, tính đến cuối năm 2006 cả nước có 174.196 người nghiện có

hồ sơ kiểm soát, nhưng đó là phần nổi của tảng băng chìm Hàng năm số người nghiện có xu hướng tăng nhanh đặc biệt ở lứa tuổi vị thành niên

TÌNH HÌNH NGHIỆN MA TUÝ Ở VIỆT NAM QUA CÁC NĂM

Theo kinh nghiệm của một số nước trong khu vực có thể dự báo rằng nếu không có biện pháp ngăn chặn, giáo dục thì số lượng người nghiện ma tuý sẽ tăng lên rất nhiều và có nguy cơ trẻ hoá Theo báo cáo của UBQG phòng chống tệ nạn

ma tuý tình hình nghiện ma tuý trong trường học diễn biến phức tạp

86295 91056

101036

113903

142000

152899 163243

170647 174196

1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006

TÌNH HÌNH NGHIỆN MA TUÝ TRONG TRƯỜNG HỌC QUA CÁC NĂM

Học sinh là lứa tuổi chưa thật sự trưởng thành, có đặc điểm tâm lý lứa tuổi riêng, suy nghĩ non nớt, dễ bị lôi kéo, thích ăn chơi đua đòi “ cho hợp thời đại”, dễ

bị ảnh hưởng bởi lối sống gấp- lối sống hưởng thụ một cách cực đoan, thích thể hiện bản thân mình; đặc biệt đối với một số học sinh thiếu sự quan tâm chặt chẽ của gia đình , nhà trường Đó là những nguyên nhân xô đẩy các em tới con đường nghiện ngập và trở thành tội phạm ma tuý

Một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến tệ nạn ma tuý là do sự thiếu hiểu biết của con người Trong tình hình diễn biến phức tạp của tệ nạn ma tuý hơn

22 triệu học sinh, sinh viên và học viên (ở nhiều độ tuổi, trình độ nhận thức và kinh nghiệm sống khác nhau) là những đối tượng có nguy cơ cao để ma tuý xâm nhập , việc GDPCMT là cần thiết và cấp bách

Thọ Xuân là huyện có tỷ lệ người nghiện ma tuý cao nhất trong tỉnh, tập trung ở các xã Xuân Tín, Xuân Bái, Xuân Thiên Trường THPT Lê Hoàn nằm trên địa bàn xã Xuân Lai đã có một số đối tượng nghiện, do đó việc giáo dục học sinh là cấp bách

Nhưng hiện nay trong chương trình phổ thông chưa có môn học riêng về phòng chống ma tuý, nên việc giáo dục cho các em là rất khó khăn, phải bố trí làm

1533

1376

1187

979

600

1234

898

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006

sao cho hợp lý với thời gian trên lớp Trên cơ sở đó phương pháp tích hợp thông qua dạy học các bộ môn là tối ưu nhất Bộ môn sinh học ở trường THPT có nhiều khả năng đi sâu vào cơ chế tác động để GDPCMT và CGN như trao đổi chất và năng lượng, sinh trưởng phát triển, cảm ứng và vận động Xuất phát từ lý do trên

tôi chọn đề tài: “Giáo dục phòng chống ma tuý và chất gây nghiện thông qua

dạy bộ môn sinh học lớp 11 - THPT”.

Các vấn đề mà tôi đề cập đến trong nội dung sáng kiến đó là:

- Điều tra thực trạng nhận thức của học sinh khối 11 về ma tuý và việc sử dụng chất gây nghiện như rượu bia, thuốc lá (được tiến hành vào đầu năm học 2007-2008)

- Trên cơ sở đó tìm ra các biện pháp tích hợp giáo dục cho các em về ma tuý thông qua các phần phù hợp với mỗi bài

- So sánh với kết quả điều tra ban đầu để rút ra kết luận (tiến hành vào cuối năm)

PHẦN II CÁC GIẢI PHÁP CẢI TIẾN

1 Một số hiểu biết về ma tuý

Để tích hợp tốt việc giáo dục ma tuý và chất gây nghiện thì đầu tiên người giáo viên phải có những kiến thức về ma tuý, thông qua việc nghiên cứu tài liệu để hiểu biết hơn và có phương pháp tích hợp phù hợp vừa không làm giảm nhẹ nội dung của bài mà còn có khả năng nâng cao những hiểu biết về ma tuý và chất gây nghiện

Ma túy là các chất hóa học có nguồn gốc tự nhiên hoặc nhân tạo khi thâm nhập vào cơ thể người sẽ làm thay đổi tâm trạng, ý thức, trí tuệ của con người, làm cho con người bị lệ thuộc vào chất đó gây nên những tổn thương cho từng cá nhân và cộng đồng

"

Ma tuý là các chất gây nghiện, chất hướng thần."

- CGN: là chất kích thích hoặc ức chế TK, dễ gây tình trạng nghiện

- Chất hướng thần: là chất kích thích, ức chế TK hoặc gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần có thể dẫn đến tình trạng nghiện

- Tiền chất: là các hoá chất không thể thiếu được trong quá trình điều chế, sản xuất ma tuý

* Phân biệt ma tuý và các chất gây nghiện

Khích thích, ức chế hoặc gây ảo giác Kích thích hoặc ức chế thần kinh

Tự ý sử dụng là phạm pháp Sử dụng là không phạm luật

Thiếu thuốc thì người nghiện đau

đớn, khó chịu, làm bất cứ việc gì kể

cả cướp của giết người

Thiếu thuốc thì người nghiện khó chịu, bực bội

CÂY CẦN XA

CÂY THUỐC PHIỆN

* Đặc điểm chung của ma tuý

- Có sự ham muốn không kiềm chế được và phải sử dụng chúng bằng mọi giá

- Có khuynh hướng tăng dần liều dựng, liều sau phải cao hơn liều trước Nếu tăng liều dùng, tăng thời gian sử dụng sẽ dẫn đến nghiện

- Người nghiện bị lệ thuộc về tinh thần và vật chất, khi thiếu thuốc hoặc ngừng sử dụng sẽ có biểu hiện của hội chứng cai nghiện, làm cơ thể có những phản ứng bất lợi, thậm chí có thể bị đe doạ đến tính mạng

* Những biểu hiện của người nghiện ma tuý

ST

T

Những biểu hiện Tỷ lệ% STT Những biểu hiện Tỷ lệ%

* Tác hại của ma tuý.

- ảnh hưởng đến sức khoẻ

+ Rối loạn sinh lý (tiêu hoá, thần kinh, tuần hoàn, hô hấp )

+ Tai biến do tiêm chích, nhiễm HIV/AIDS, viêm gan B,C

+ Các bệnh kèm theo: ghẻ, lở, hắc lao

- ảnh hưởng tới nhân cách và đạo đức người nghiện

+ Giảm sút nhân cách : luôn thấy đời bế tắc, âu sầu, bi quan về sức khoẻ, sống gấp, không mục đích

+ Suy thoái đạo đức: thường xuyên xung đột với gia đình, ly hôn, lang thang, bụi đời, cướp giật, mại dâm, giết người

- ảnh hưởng tới kinh tế và hạnh phúc gia đình

+ Có thể dẫn tới khánh kiệt về kinh tế

+ Hạnh phúc gia đình bị phá vỡ

Kết luận chung

Như vậy tất cả ma tuý đều gây nghiện Tuy nhiên có một số CGN nhưng không bị coi là ma tuý như: rượu, bia, thuốc lá, thuốc lào, cà phê, coca cola Học sinh không nên dùng vì khi nghiện, những chất này sẽ dẫn đến nghiện ma tuý

2 Thực trạng

a Điều tra học sinh:

Vào đầu năm học thông qua các tài liệu của đoàn trường và việc thăm dò các

em học sinh khối 11 tôi đưa ra một số kết luận sau:

- Đa số các em còn mơ hồ về ma tuý, xem nhẹ cách phòng tránh đây là điều rất nguy hiểm

- Một số học sinh nam còn lén lút hút thuốc lá trong trường, qua việc theo dõi của đoàn trường ta thấy cụ thể như sau:

b Thực trạng về dạy học tích hợp;

Hiện nay giáo viên mới chỉ chú trọng dạy kiến thức, nên việc giáo dục ma tuý và chất gây nghiện còn hạn chế

11 Bài 17: Hô hấp ở động vật

Bài 19: Hệ tuần hoàn máu

Bài 20: Cân bằng nội môi

Bài 27 Cảm ứng ở động vật

Bài 38: Các nhân tố ảnh

hưởng tới sinh trưởng và

phát triển ở động vật

Hút thuốc phiện và heroin

là con đường gây nghịên

Tiêm chích qua máu có nguy cơ gây HIV/AIDS Dùng ma tuý quá liều thì

bị sốc thuốc

Ma tuý tác động tới hệ thần kinh, gây ảo giác Giáo viên thuyết trình bằng sơ đồ

Liên hệ Liên hệ

3 Sử dụng xác suất thống kê để kiểm tra kết quả thu được

*Sử dụng một số công thức

- Trung bình cộng X : Đo độ trung bình của một tập hợp

X = 1n X i ni

Xi : Là giá trị của từng điểm số nhất định

ni : Là tổng số bài có điểm số đạt giá trị Xi

n : Là tổng số bài làm

- Sai số trung bình cộng:

m  s n

S là độ lệch chuẩn đo mức độ phát tán của số liệu quanh giá trị trung bình, được tính theo công thức:

   



i n

S Với (n 30)

- Độ tin cậy sai khác giữa hai giá trị trung bình phản ánh kết quả của hai phương án thực nghiệm và đối chứng

tđ =

Sd

ĐC

TN  

 với Sd=

2

2 2 1

2 1

n

S n

S



- Hệ thống biến thiên Cv: biểu thị mức độ biến thiên trong nhièu tập hợp có 

khác nhau:

Cv%=



S

.100%

4 Cách thực hiện:

Tôi tiến hành tích hợp vào từng phần của từng bài có thể, để dạy cho học sinh, việc tích hợp này thực hiên lâu dài Những bài tích hợp có thể là phần nhỏ hoặc là mục củng cố của bài

Mặt khác do khuôn khổ của đề tài nên tôi chỉ chọn hai bài để thực hiện giảng dạy có tích hợp lồng ghép giáo dục PCMT và chất gây nghiện

Bài 27: Cảm ứng ở động vật (lớp 11 cơ bản) (tiếp theo )

Ngoài mục tiêu chung về mặt kiến thức thì thông qua bài này học sinh cần nắm một số mục tiêu về phòng chống ma tuý

1 Mục tiêu giáo dục phòng chống ma tuý và chất gây nghiện của bài học

Sau khi học xong bài này học sinh cần đạt được

- HS hiểu các chất ma tuý, và CGN là tác nhân gây nghiện nhanh thông qua cơ chế thần kinh hình thành phản xạ có điều kiện không có lợi cho con người

- Có khả năng tránh xa những tác nhân có hại ( ma tuý, CGN ) đến việc hình thành phản xạ ở người Biết khuyên nhủ người nghiện ma tuý từ bỏ ma tuý

- Không xa lánh những người lầm lỡ mắc nghiện ma tuý

2 Tài liệu và phương tiện

GV chuẩn bị một số tranh hình về các phản xạ của người nghiện

3 Hoạt động dạy học.

Bài này có thể tích hợp một cách tự nhiên vào phần “ Hoạt động của hệ thần kinh ống”

* GV thuyết trình để HS thấy được:

Các chất ma tuý gây nghiện nhanh (Gây phản xạ có điều kiện) theo cơ chế thần kinh Các chất ma tuý cũng gây nghiên qua cơ chế thể dịch, dễ thấy nhất ở người nghiện rượu, nhưng thường có sự phối hợp của hai cơ chế này trong quá trình gây nghiện

* GV dẫn dắt để HS thấy quá trình dẫn đến nghiện ma tuý thường diễn ra qua 5 giai đoạn:

+ Dùng ma tuý thấy dễ chịu; không có thì thấy nhạt nhẽo thèm muốn + Ma tuý đã trở thành nhu cầu, thiếu nó thì thèm muốn không chịu nỗi + Dùng liều lượng ma tuý ngày càng tăng

+ Đấu tranh cai ma tuý – không cai được – cai lai, khốn khổ về tinh thần, đau đớn về thể xác, kiệt quệ về tài chính

+ Khủng hoảng, có những hành vi thiếu tự tin, nguy hiểm

* GV phân tích để HS hiểu cơ chế và quá trình cai nghiện.

+ Cơ chế cai nghiện: Cai nghiện là dừng cung cấp chất độc ma tuý vào cơ thể, phá huỷ phản xạ có điều kiện với chất ma tuý, phục hồi lại chức năng tự nhiên ( phản xạ vô điều kiện ), tuyến não dưới tiếp tục tiết ra chất endoocphin

+ Quá trình cai nghiện: Các trung tâm cai nghiện đã tiến hành quá trình điều trị cai nghiện khoa học và công phu như sau:

- Cắt cơn nghiện bằng cách phối hợp các phương pháp cổ truyền và hiện đại (cắt phản xạ có điều kiện mới được thiết lập với ma tuý)

- Tập luyện và giáo dục phục hồi đạo đức hành vi, tình cảm , tái lập những phản xạ vô điều kiện tự nhiên

- Giáo dục rèn luyện trong lao động học nghề, hoà nhập với tập thể xã hội

- Cho về thăm gia đình và trở lại sinh hoạt bình thường

* Dạy phần cơ chế phản xạ và các dạng phản xạ, giáo viên hướng HS thảo luận tự rút ra cách phòng chống ma tuý.

+ Không có phản xạ có điều kiện nào, một khi đã hình thành không thể huỷ bỏ được và xây dựng một phản xạ có điều kiện khác có lợi cho cơ thể ( chống

ma tuý)

+ Tuy nhiên cấc phản xạ có điều kiện được thành lập với ma tuý đều khó chống, vì nó liên quan tới hoạt động sinh lý cơ bản của con người, do đó người cai nghiện phải có nghị lực cao

Bài 38: Các nhân tố ảnh hưởng tới sinh trưởng và phát triển ở động vật

1. Mục tiêu: Sau khi học xong bài này HS cần đạt được: một số mặt nhận thức

về ma tuý

- HS phân tích được việc sử dụng ma tuý, sẽ làm giảm khả năng tiết hoóc môn endoocphin (có tác dụng làm giảm đau) của tuyến yên ở người Khi cai nghiện ma tuý, người nghiện sẽ bị rối loạn sinh lý của hội chứng cai nghiện

- Từ chối sử dụng ma tuý và CGN

- Tuyên truyền tác hại và sự lệ thuộc của con người khi mắc nghiện ma tuý

và CGN

2 Tài liệu và phương tiện:

Sơ đồ các trạng thái sinh lý của người trong các trường hợp bình thường, nghiện và cai nghiện ma tuý

3 Phương pháp tích hợp

GDPCMT và CGN tích hợp vào phần: “ Các hoóc môn ảnh hưởng lên sinh trưởng và phát triển của động vật có xương sống”

* GV dẫn dắt HS biết được cơ chế gây nghiện.

- Tuyến yên tiết ra hoóc môn endoophin, có tác dụng làm giảm đau tương

tự như moocphin, thuốc phiện hoặc các opiat khác, được coi như là “ hoóc môn nôi

sinh” Hoóc môn này tiết ra thường xuyên để làm cơ thể không bị đau đớn khi các

bộ phận cơ thể hoạt động

- Một số chất ma tuý khác nhau về cấu tạo và tác động nhưng đều có tác dụng giảm đau; Khi cơ thể sử dụng nhiều ma tuý, tuyến yên giảm tiết hoóc môn endoocphin Người dùng tăng liều ma tuý tuyến yên lại ngừng tiết hơn nữa, đến khi người nghiện không dùng ma tuý nữa, tuyến yên chưa kịp thích ưng với việc tiết endoocphin do đó người nghiện chịu những cơn đau ập đến ( từ 5- 15 ngày ), phải chịu những rối loạn sinh lý của hội chứng cai nghiện

* GV tóm tắt bằng sơ đồ

- Trong trạng thái bình thường

Các bộ phận hoạt động đau

(+) Endoocphin hết đau

( tuyến yên tiết ra )

Trong trạng thái nghiện ma tuý

các bộ phận cơ thể hoạt động đau

(+) ma tuý hết đau

(- ) endoophin

( tuyến yên giảm dần dần tới ngừng tiết)

Cai nghiện ma tuý:

Các bộ phận cơ thể hoạt động đau

Giai đoạn 1:

(-) ma tuý vẫn rất đau

(-) Endoocphin

( tuyến yên vẫn ngừng tiết)

5 -10 hôm

Giai đoạn 2

(-) ma tuý dần dần bớt đau

(+)endoocphin

( tuyến yên bắt đầu tiết trở lại trạng thái bình thường ) + thuốc trợ giúp

Chú ý: (+) tăng dần dấu (-) giảm dần

5 Tiến hành kiểm tra tính khả thi của đề tài

Mục đích : kiểm tra đánh giá tính khả thi và kết quả của đề tài, từ đó xây

dựng phương hướng tổ chức cho năm học tới

Nội dung:

Giảng dạy hai giáo án có tích hợp GDPCMT & CGN và hai giáo án đối chứng, có kiểm tra sau khi dạy

Cách tiến hành:

Tiến hành trên khối HS lớp 11 ở 4 lớp thuộc trương THPT Lê Hoàn, đó là 11A1, 11A2, 11A3, 11A4: 4 lớp này tương đối đồng đều về học tập

* Cụ thể:

Bài 27:

- Giáo án thực nghiệm dạy ở lớp: 11A1, 11A2

- Giáo án đối chứng dạy ở lớp: 11A3, 11A4

Bài 38:

- Giáo án thực nghiệm dạy ở lớp: 11A3, 11A4

- Giáo án đối chứng dạy ở hai lớp: 11A1, 11A2

Sau khi dạy xong tôi tiến hành kiểm tra bằng phương pháp trắc nghiệm, thời gian là 5 phút sau mỗi bài dạy kết quả được xử lý theo phương pháp thống kê xác suất

Đề kiểm tra sau thực nghiệm

Bài 27:

Câu1: Quá trình dẫn đến nghiện ma tuý diễn ra theo mấy giai đoạn?

A 4 B 5 C 6 D 7

Câu2: Đâu không phải là các khâu của quá trình cai nghiện?

A Cắt cơn nghiện bằng cách phối hợp các cổ truyền và hiện đại ( cắt phản xạ có điều kiện mới được thiết lập với ma tuý )

B Tập luyện và giáo dục phục hồi đạo đức hành vi, tình cảm , tái lập những phản

xạ vô điều kiện tự nhiên

C Giáo dục rèn luyện trong lao động học nghề, hoà nhập với tập thể xã hội

D Thỉnh thoảng cho sử dụng một ít cho đến khi giảm dần.

Câu3: hút thuốc lá và uống rượu bia có thể

A gây nghiện B làm việc tốt C tăng sức khoẻ D Luôn yêu đời

Câu4: chất gây nghiện không phải là ma tuý là

A thuốc phiện B hêroin C rượu, chè D cần xa

Câu5: Sử dụng chất này sẽ bị kích thích TKTW, tăng hoạt động, giảm ngon miệng

và gây nghiện

A thuốc phiện B hêroin C cocain D cần xa

Bài 38:

Câu1: việc sử dụng ma tuý sẽ làm

A.giảm khả năng tiết hoocmon endoocphin

B tăng khả năng trao đỗi chất

C tăng sức đề kháng

D tăng số lượng bạch cầu

Câu2: Khi người nghiện ma tuý thôi không sử dụng ma tuý nữa thì cơ thể

A đau trong 1 ngày

B đau trong 2 ngày

C đau trong 3 ngày

D đau từ 5 đến 15 ngày

Câu3: Cơ thể hoạt động không bị đau là do tuyến yên tiết

A enzim B endoocphin C Iot D Insulin

Câu4: Quá trình cai nghiện gồm mấy giai đoạn

A 1 B 2 C 3 D.4

Câu5: Sau khi ngừng sử dụng ma tuý thì người nghiện vẫn

A bình thường B không đau C.vẫn rất đau D Khỏi hẳn

Đáp án