Tác giả những phát minh nổi tiếng

Tuy nhiïn bùìng phaât minh saâng chïị ra maây chûô laơi thuöơc vïì ngûúđi Anh coâ tïn lađ Henri Mill tûđ nùm 1714 mùơc duđ chiïịc maây chûô ăoâ chûa ặúơc lađm möơt caâch hoađn thiïơn.. N

MUÅC LUÅC

Ai lâ ngûúâi àậ phất minh ra dông àiïån? 3

Ai lâ ngûúâi àậ sấng chïë ra que diïm? 4

Ai lâ tấc giẫ cuãa chiïëc mấy chûä àêìu tiïn? 5

Ai àậ lâm ra bú àêìu tiïn? 6

Ai àậ lâm ra giêëy? 7

Ai àậ lâm ra hân thûã biïíu? 8

Ai àậ lâm ra nhûäng chiïëc kđnh àêìu tiïn? 8

Ai àậ lâm ra nûúác hoa? 9

Ai àậ lâm ra quyïín tûâ àiïín tiïëng anh àêìu tiïn? 11

Ai àậ lâm ra àưi giây àêìu tiïn? 12

Ai àậ nghơ ra bẫng chûä cấi àêìu tiïn? 13

Ai àậ nghơ ra buát viïët? 14

Ai àậ nghơ ra chiïëc buát chị àêìu tiïn? 15

Ai àậ nghơ ra kđnh hiïín vi? 16

Ai àậ nghơ ra la bân? 17

Ai àậ nghơ ra mưn nhêíy duâ ? 18

Ai àậ nghơ ra mấy ẫnh ? 19

Ai àậ nghơ ra nhûäng con tem? 20

Ai àậ nghơ ra trô àấnh bâi? 21

Ai àậ nghơ ra têëm bẫn àưì àêìu tiïn? 22

Ai àậ phất hiïån ra câ phï? 23

Ai àậ phất minh ra nguyïn tûã? 24

Ai àậ sấng tẩo ra mấy bay? 26

Ai àậ sấng tẩo ra têìu ngêìm? 27

Ai àậ sấng tẩo ra ưtư? 28

Ai àậ sấng tẩo ra àân dûúng cêìm? 29

Ai àậ tịm ra chêët dinamit( thuưëc nưí)? 30

Ai àậ viïët bấch khoa toân thû àêìu tiïn? 31

Ai àậ xêy dûång chiïëc cêìu àêìu tiïn? 32

Ai àậ xêy ngổn hẫi àùng àêìu tiïn? 33

AI LAĐ NGÛÚĐI ĂAÔ PHAÂT MINH RA DOĐNG ĂIÏƠN?

Con ngûúđi ăaô nghiïn cûâu vïì ăiïơn tûđ hađng ngađn nùm nay, nhûng cho ăïịn bíy giúđ chuâng ta víîn chûa biïịt chñnh xaâc thïị nađo lađ ăiïơn Ngûúđi ta cho rùìng ăiïơn ặúơc cíịu taơo tûđ nhûông phíìn nhoê tñch ăiïơn Theo lyâ thuýịt nađy thò ăiïơn lađ dođng chuýín ăöơng cuêa caâc electron hay caâc phín tñch ăiïơn khaâc Tûđ ăiïơn trong tiïịng Anh (electricity) bùưt nguöìn tûđ tiïịng Hy Laơp "electron" Baơn coâ biïịt tûđ nađy coâ nghôa lađ gò khöng? Noâ coâ nghôa lađ höí phaâch

Tûđ nùm 600 trûúâc cöng nguýn nhûông ngûúđi Hy Laơp cöí ăaô biïịt rùìng nïịu coơ xaât höí phaâch thò noâ coâ thïí huât ặúơc nhûông mííu giíịy Cho ăïịn trûúâc nùm 1672 cuông chûa coâ möơt tiïịn böơ nađo trong viïơc nghiïn cûâu vïì ăiïơn Vađo nùm 1672 öng Otto Fon Gerryk khi ăïí tay bïn caơnh quaê cíìu bùìng lûu huyđnh ăang quay ăaô nhíơn ặúơc sûơ tñch ăiïơn lúân hún

Vađo nùm 1729 öng Stefan Grey ăaô tòm ra rùìng coâ 1 söị chíịt, trong ăoâ coâ kim loaơi, coâ thïí díîn ăiïơn Nhûng chíịt nhû víơy goơi lađ nhûông chíịt díîn ăiïơn Öng ta cuông phaât hiïơn ra rùìng nhûông chíịt khaâc nhû thuyê tinh, lûu huyđnh, höí phaâch vađ saâp khöng díîn ăiïơn Nhûông chíịt ăoâ ặúơc goơi lađ nhûông chíịt caâch ăiïơn

Bûúâc tiïịn tiïịp theo trong viïơc nghiïn cûâu vïì dođng ăiïơn lađ vađo nùm 1733 khi möơt ngûúđi Phaâp coâ tïn lađ Duy Phey tòm ra víơt tñch ăiïơn dûúng vađ víơt tñch ăiïơn ím, mùơc duđ öng cho rùìng ăoâ lađ 2 loaơi ăiïơn khaâc nhau Bedzamin Franklin lađ ngûúđi ăíìu tiïn thûê giaêi thñch thïị nađo lađ dođng ăiïơn Theo öng tíịt caê caâc chíịt trong tûơ nhiïn ăïìu coâ chûâa

"chíịt loêng ăiïơn" Khi 2 chíịt va chaơm vađo nhau thò möơt söị "chíịt loêng" cuêa chíịt nađy seô bõ líịy sang chíịt khaâc Ngađy nay chuâng ta noâi "chíịt loêng" ặúơc cíịu taơo tûđ nhûông ăiïơn tûê mang ăiïơn tñch ím Böơ mön khoa hoơc nghiïn cûâu vïì ăiïơn phaât triïín ríìm röơ tûđ nùm 1880 khi mađ Alexandro Volta ăaô saâng chïị ra pin Phaât minh nađy ăaô mang ăïịn cho

loađi ngûúđi nguöìn nùng lûúơng thûúđng xuýn vađ keâo theo noâ tíịt caê nhûông phaât minh quan troơng nhíịt trong lônh vûơc nađy

AI LAĐ NGÛÚĐI ĂAÔ SAÂNG CHÏỊ RA QUE DIÏM?

Ûúâc mú hoơc caâch taơo ra lûêa ăïí sûúêi íịm vađ níịu chñn thûâc ùn ăaô díîn ăïịn viïơc con ngûúđi lađm ra nhiïìu loaơi "diïm" khaâc nhau Ngûúđi nguýn thuyê ăaânh ra lûêa tûđ chíịt Silic vađ hy voơng rùìng noâ coâ thïí ăöịt chaây dûúơc laâ khö Hađng nghòn nùm sau nhûông ngûúđi La Maô cöí cuông chùỉng tiïịn thïm dûúơc míịy trong viïơc taơo ra lûêa Hoơ ăaânh hai hođn ăaâ vađo nhau vađ nhûông tia lûêa thu ặúơc thò cöị gùưng ăöịt chaây nhûông que ăoâm tíím lûu huyđnh

Vađo thúđi trung cöí ngûúđi ta cöị gùưng ăöịt chaây nhûông miïịng gieê khö bùìng nhûông tia lûêa thu ặúơc bùìng caâch ăaânh Silic vađ sùưt Nhûông chíịt liïơu dïî chaây nađy ặúơc goơi lađ caâc "díy chaây" Nhûông que diïm hiïơn ăaơi ặúơc lađm tûđ nhûông que göî nhoê boơc phötxpho úê ăíìu Phötxpho lađ chíịt ríịt dïî chaây ngay caê úê nhiïơt ăöơ ríịt thíịp

Vađo nùm 1681 möơt ngûúđi Anh tïn lađ Robert Boie ăaô nhuâng que ăoâm tíím lûu huyđnh vađo dung dõch lûu huyđnh vađ phöịtxpho vađ thïị lađ nhûông que diïm ăaô ra ăúđi Tuy nhiïn nhûông que diïm nađy chaây quaâ nhanh nïn hiïơu quaê sûê duơng khöng cao

Nhûông que diïm thûơc sûơ ặúơc lađm úê Anh do bađn tay cuêa ngûúđi dûúơc sô coâ tïn lađ John Walker Ăïí ăöịt nhûông que diïm nađy cíìn phaêi queơt chuâng vađo giûôa nïịp gíịp cuêa túđ giíịy mađ trïn ăoâ ăaô ặúơc rùưc möơt lúâp böơt thuyê tinh

Nùm 1833 nhûông que diïm boơc phötxpho ăaô ra ăúđi úê Aoâ vađ Ăûâc nhûng coâ möơt víịn ăïì ăaô naêy sinh vò phötxpho trùưng vađ vađng ríịt ăöơc haơi ăöịi vúâi nhûông cöng nhín saên xuíịt diïm cho nïn nùm 1906 ăaô bõ cíịm saên xuíịt trïn toađn thïị giúâi

Cuöịi cuđng ngûúđi ta ăaô tòm ra möơt loaơi phötxpho ăoê khöng ăöơc ăïí saên xuíịt ra nhûông que diïm an toađn hún Nhûông que diïm an

toađn ăíìu tiïn ăaô ặúơc saên xuíịt úê Thuyơ Syô vađo nùm 1844 Giúđ ăíy thay vò boơc lïn ăíìu que diïm tíịt caê nhûông chíịt hoaâ hoơc cíìn thiïịt thò ngađy nay ngûúđi ta böi phöịtxpho ăoê lïn bïì mùơt cuêa höơp vađ ta chó cíìn queơt que diïm vađo ăoâ

Vađo thúđi kò thïị chiïịn líìn thûâ hai coâ ríịt nhiïìu ăoađn quín chinh chiïịn úê vuđng Thaâi Bònh Dûúng núi ríịt hay coâ mûa nïn nhûông que diïm bònh thûúđng toê ra keâm hiïơu quaê Luâc bíịy giúđ öng Raimön Kaăi ăaô lađm ra möơt chíịt boơc lïn nhûông que diïm ăïí coâ thïí ăöịt ặúơc ngay caê trong trúđi mûa

AI LAĐ TAÂC GIAÊ CUÊA CHIÏỊC MAÂY CHÛÔ ĂÍÌU TIÏN?

Maây chûô lađ möơt phaât kiïịn ríịt múâi vađ cho ăïịn bíy giúđ ngûúđi ta víîn khöng ngûđng hoađn thiïơn noâ Tuy nhiïn bùìng phaât minh saâng chïị

ra maây chûô laơi thuöơc vïì ngûúđi Anh coâ tïn lađ Henri Mill tûđ nùm 1714 mùơc duđ chiïịc maây chûô ăoâ chûa ặúơc lađm möơt caâch hoađn thiïơn

Nhûông chiïịc maây chûô ăíìu tiïn ặúơc saên xuíịt cho nhûông ngûúđi muđ úê Myô, öng William Bert vađo nùm 1829 ăaô ặúơc cíịp bùìng phaât minh saâng chïị cho chiïịc maây chûô ăíìu tiïn, chiïịc maây coâ tïn lađ "Maây chûô cho ngûúđi muđ" Ngađy nay, nhûông chiïịc maây nhû víơy khöng cođn töìn taơi nûôa Baơn coâ thïí tin chùưc rùìng ăaô coâ ríịt nhiïìu nhađ phaât minh saâng chïị ăoâng goâp sûâc cuêa mònh vađo sûơ phaât triïín cuêa chiïịc maây chûô Vađo nùm 1833, möơt ngûúđi Phaâp coâ tïn lađ Cksave Progen ăaô lađm

ra möơt chiïịc maây chûô vúâi bađn phñm vađ caâc ăođn bííy cho tûđng kyâ hiïơu Vađo nùm 1843 öng Tracterobe, ngûúđi Myô ăaô lađm ra möơt chiïịc maây chûô vúâi caâc phñm kyâ hiïơu ặúơc sùưp xïịp xung quanh möơt chiïịc vođng bùìng ăöìng coâ truơc úê giûôa Öng ta duđng tay quay ăïịn chûô cíìn thiïịt vađ phuê mûơc lïn kyâ hiïơu ăïí ăaânh ra giíịy, tuy nhiïn nïịu sûê duơng chiïịc maây chûô kiïíu nađy thò ríịt chíơm

Nùm 1856 möơt chiïịc maây chûô kiïíu múâi ăaô ra ăúđi vúâi caâc phñm ặúơc böị trñ theo hònh trođn vađ möîi möơt líìn goô möơt kyâ hiïơu thò chûô seô ặúơc ăaânh vađo möơt ăiïím úê giûôa Nguýn tùưc hoaơt ăöơng nađy ăaô ặúơc sûê duơng trong caâc maây chûô hiïơn ăaơi Chiïịc maây chûô ăíìu tiïn ặúơc

ặa vađo saên xuíịt hađng loaơt Ăûúơc saâng taơo búêi ba ngûúđi Myô öng Criptophe Shoilz, Semuen Soil, Carlot Glidden vađo nùm 1873 úê chiïịc maây chûô nađy coâ ríịt nhiïìu ăùơc ăiïím ăùơc biïơt, giíịy ặúơc ăùơt vađo möơt truơc trođn bùìng cao su coâ díy mûơc, coâ loôi quíịn díy ăaêo chiïìu duđng cho bùng mûơc vađ tay keâo coâ thïí chuýín ăöơng ặúơc Ngađy höm nay chuâng

ta ăaô coâ caê nhûông chiïịc maây chûô saâch tay, nhûông chiïịc maây chûô chaơy bùìng ăiïơn, tuy nhiïn vađo nhûông nùm gíìn ăíy maây chûô ăaô phaêi nhûúđng chöî cho maây tñnh

AI ĂAÔ LAĐM RA BÚ ĂÍÌU TIÏN?

Bú lađ möơt trong nhûông loaơi thûơc phíím líu ăúđi nhíịt mađ con ngûúđi biïịt ăïịn vađ sûê duơng röơng raôi Coâ möơt ăiïìu khaâ ngaơc nhiïn lađ thúđi xa xûa úê möơt söị núi trïn traâi ăíịt ngûúđi ta khöng duđng bú lađm thûâc ùn! Nhûông ngûúđi Do thaâi duđng bú ăïí lađm víơt tïị thíìn trong nhûông thuê tuơc tön giaâo Nhûông ngûúđi Hy laơp vađ La maô cöí ăaơi duđng

bú ăïí chûôa caâc bïơnh vïì da Hoơ cođn tin rùìng böì hoâng cuêa bú ăun chaây ríịt coâ lúơi cho mùưt Ngoađi ra ngûúđi La maô cođn duđng bú ăïí böi trún toâc vađ da Taơi Tíy Ban Nha hún 300 nùm trûúâc ăíy bú chó ặúơc baân trong caâc hiïơu thuöịc Thúđi bíịy giúđ cuông coâ möơt söị ngûúđi duđng bú ăïí níịu ùn nhûng tuýơt nhiïn khöng coâ ai ùn bú söịng Bú ặúơc baêo quaên

úê daơng nhuýîn vađ coâ caê loaơi bú trùm tuöíi Coâ ngûúđi cho rùìng cöng nghïơ saên xuíịt bú ùn ặúơc chuýín tûđ caâc nûúâc Xcùn ăi navú sang Chíu Íu

Ngađy nay bú lađ möơt thûơc phíím vö cuđng quan troơng Bú lađ thûơc phíím coâ chûâa hađm lûúơng ăaơm cao vađ cú thïí dïî híịp thuơ Trong thađnh phíìn cuêa bú coâ nhiïìu chíịt cíìn thiïịt giuâp noâ úê laơi líu trong daơ dađy vađ tûđ tûđ cung cíịp nùng lûúơng cho cú thïí Cöng nghiïơp saên xuíịt bú coâ tûđ khi ngûúđi ta bùưt ăíìu vùưt sûôa bođ Ăíìu tiïn ngûúđi ta húât líịy lúâp vaâng sûôa röìi ăïí úê nhiïơt ăöơ phođng cho lïn men Ăiïìu nađy giuâp cho bú giûô ặúơc hûúng võ vađ ăún giaên hoaâ quaâ trònh ăaânh bú Tiïịp theo ăoâ lađ cöng ăoaơn thanh loơc ăïí diïơt khuíín giuâp bú coâ haơn sûê duơng líu hún

Bú ặúơc ăaânh trong maây ăaânh bú ăïí taâch líịy phíìn nûúâc trong

Trong nûúâc sûôa nađy khöng chûâa möơt chuât chíịt beâo nađo Sau ăoâ ngûúđi

ta laơi cho tiïịp nûúâc vađo vađ tiïịp tuơc ăaânh trong maây ăaânh bú cho ăïịn khi loaơi hïịt caâc chíịt khöng cíìn thiïịt ra ăïí thu ặúơc bú tinh khiïịt Sau cuđng ngûúđi ta cho bú ăi qua nhûông truơc quay lúân cho bú mïìm ra vađ ăöìng ăïìu nhau vïì mađu vađ võ röìi ăem ăoâng goâi

AI ĂAÔ LAĐM RA GIÍỊY?

Baơn haôy líịy möơt túđ giíịy vađ thûê xeâ noâ theo hai chiïìu ngang vađ doơc Baơn seô thíịy rùìng coâ möơt chiïìu dïî xeâ hún, vađ úê chöî túđ giíịy raâch ra baơn seô nhòn thíịy nhûông súơi moêng nhû toâc Ăiïìu ăoâ noâi lïn ăiïìu gò? Thûâ nhíịt giíịy ặúơc saên xuíịt bùìng maây vò nïịu khöng baơn ăaô coâ thïí xeâ dïî dađng úê caê hai chiïìu Thûâ hai lađ giíịy ặúơc cíịu taơo tûđ nhûông haơt xenlulo nhoê trong loôi cuêa cíy Trûúâc khi giíịy xuíịt hiïơn thò con ngûúđi ăaô lađm ra ríịt nhiïìu chíịt liïơu ăïí viïịt 4000 nùm trûúâc ăíy nhûông ngûúđi Ai Cíơp cöí ăaô líịy nhûông thín cíy tûúâc líịy phíìn voê vađ neân cho phùỉng ăïí lađm giíịy viïịt Sau nađy ngûúđi ta ăaô ăùơt chöìng nhûông voê cíy lïn nhau, neân röìi daân chuâng laơi, sau khi síịy khö coâ thïí duđng ăïí viïịt Nhûng ăoâ víîn chûa ặúơc coi lađ giíịy

Ngûúđi ăíìu tiïn lađm ra giíịy lađ öng Sai Lun, ngûúđi Trung Quöịc, vađo nùm 105 öng ăaô nghô ra phûúng thûâc lađm giíịy tûđ nhûông súơi bïn trong cuêa voê cíy díu Ngûúđi Trung Quöịc ăaô hoơc caâch nghiïìn naât voê cíy vađ nûúâc ăïí taâch líịy súơi, sau ăoâ hoơ ăöí höîn húơp nađy ra nhûông khay

to trïn ăoâ coâ dùơt nhûông öịng tre nhoê, khi nûúâc chaêy hïịt ăi ngûúđi ta mang caâc tíịm giíịy moêng ăi phúi khö trïn bïì mùơt bùìng phùỉng Sau nađy ăïí níng cao chíịt lûúơng cuêa giíịy coâ ngûúđi ăaô nghô ra caâch cho thïm tinh böơt vađo Nhûông nhađ buön cuêa Trung Quöịc ăaô ăi khùưp moơi núi, lïn phûúng Bùưc xuöịng phûúng Nam röìi ăïịn thađnh phöị Samarcan úê ăíy ngûúđi aê Ríơp ăaô ăaânh cùưp bñ quýịt cuêa hoơ vađ mang ăïịn Tíy Ban Nha, tûđ ăoâ nghïơ thuíơt lađm giíịy lan truýìn khùưp thïị giúâi Cađng ngađy con ngûúđi cađng tòm ra nhiïìu phûúng phaâp ăïí saên xuíịt giíịy, ngûúđi ta lađm ra chiïịc maây coâ thïí lađm ra nhûông túđ giíịy ríịt dađi vađ ríịt moêng úê nûúâc Phaâp nùm 1798

AI ĂAÔ LAĐM RA HAĐN THÛÊ BIÏÍU?

Hađn thûê biïíu ặúơc lađm ra ăïí xaâc ắnh nhiïơt ăöơ Nhađ khoa hoơc ngûúđi yâ Galilï ăaô lađm nhûông thñ nghiïơm vïì caâch ăo nhiïơt ăöơ vađo nùm

1592 (100 nùm sau khi Critop Colongbo phaât minh ra Chíu Myô) Galilï ăaô lađm ra vađi loaơi hađn thûê biïíu khaâc nhau, noâ ặúơc cíịu taơo búêi möơt öịng thuyê tinh vađ möơt quaê cíìu röîng chûâa ăíìy khöng khñ Chuâng ặúơc ăun noâng lïn ăïí khöng khñ bïn trong núê ra sau ăoâ nhuâng ăíìu múê kia cuêa öịng vađo möơt chíịt loêng vñ duơ nhû nûúâc chùỉng haơn Khöng khñ trong öịng co laơi vò nûúâc laơnh vađ chíịt loêng trađn vađo öịng chiïịm chöî cuêa khöng khñ, sûơ thay ăöíi nhiïơt ăöơ seô díîn ăïịn sûơ tùng giaêm cuêa mûơc chíịt loêng trong öịng víơy lađ chiïịc nhiïơt kïị ăíìu tiïn ăaô ra ăúđi

Baơn haôy lûu yâ rùìng noâ ăaô coâ thïí ắnh võ ặúơc sûơ daôn núê cuêa khöng khñ trong öịng tuy nhiïn chiïịc nhiïơt kïị nađy cuông khöng ặúơc chñnh xaâc tuýơt ăöịi vò noâ cođn chõu sûơ aênh hûúêng cuêa sûơ thay ăöíi aâp suíịt khñ quýín Chiïịc nhiïơt kïị hiïơn ăaơi sûê duơng sûơ giaôn núê cuêa chíịt loêng ăïí ăo nhiïơt ăöơ, chíịt loêng nađy ặúơc hađn kñn trong möơt quaê cíìu thuyê tinh ặúơc gùưn vađo möơt öịng nhoê khi nhiïơt ăöơ tùng lïn seô lađm chíịt loêng daôn ra vađ díng lïn trong öịng, ngûúơc laơi khi nhiïơt ăöơ haơn xuöịng thò chíịt loêng co laơi vađ tuơt xuöịng trïn chiïịc nhiïơt kïị nađy coâ gùưn baêng chia ăöơ giuâp chuâng ta xaâc ắnh ặúơc nhiïơt ăöơ Chiïịc nhiïơt kïị nađy líìn ăíìu tiïn ặúơc cöng tûúâc Tötxcan Phedinan II sûê duơng vađo nùm 1654

AI ĂAÔ LAĐM RA NHÛÔNG CHIÏỊC KÑNH ĂÍÌU TIÏN?

Ngađy nay híìu hïịt caâc chñnh khaâch vađ nhûông ngûúđi nöíi tiïịng ăïìu ăeo kñnh thò phaêi Thíơt thuâ võ nïịu biïịt ặúơc rùìng lõch sûê seô ăi theo hûúâng nađo nïịu ngađy xûa caâc bíơc vua chuâa ăïìu ăeo kñnh (tíịt nhiïn nïịu nhû thíơt sûơ hoơ cíìn ăïịn kñnh) Vò nhû víơy hoơ ăaô coâ thïí

nhòn moơi víơt, moơi viïơc töịt hún vađ chùưc hùỉn ăaô trõ vò caâc quöịc gia töịt hún!

Khöng ai biïịt tïn cuêa ngûúđi lađm ra cùơp kñnh ăíìu tiïn Chó biïịt rùìng vađo nùm 1266 öng Rodger Becon ăaô duđng chiïịc kñnh luâp ăïí coâ thïí nhòn roô hún caâc chûô caâi trïn trang saâch Cođn vađo nùm 1352 trïn möơt bûâc chín dung ngûúđi ta nhòn thíịy höìng y giaâo chuê Jugon coâ ăeo möơt ăöi kñnh coâ hai mùưt kñnh ặúơc buöơc vađo möơt caâi goơng Nhû víơy chuâng ta chó coâ thïí biïịt ặúơc rùìng ăöi kñnh ặúơc lađm ra ăíu ăoâ giûôa nùm 1266 vađ 1352

Khi nhûông cuöịn saânh in ra ăúđi thò nhûông ăöi kñnh cuông trúê nïn ríịt cíìn thiïịt Vađo thïị kyê XV nhûông cùp kñnh chuê ýịu ặúơc saên xuíịt taơi miïìn bùưc nûúâc yâ vađ miïìn nam nûúâc Ăûâc, lađ nhûông núi tíơp trung nhiïìu ngûúđi thúơ gioêi

Nùm 1629 vua Charles I cuêa nûúâc Anh ăaô kyâ sùưc lïơnh thađnh líơp hiïơp höơi cuêa caâc thúơ lađm kñnh mùưt Cođn vađo nùm 1784 Bedzamin Franklin ăaô saâng taơo ra nhûông ăöi kñnh coâ hai tiïu ăiïím Ngađy nay ngoađi viïơc giuâp con ngûúđi ăoơc vađ nhòn töịt hún , nhûông chiïịc kñnh cođn ặúơc sûê duơng vađo nhûông muơc ăñch khaâc nhau Nhûông chiïịc kñnh dím giuâp chuâng ta ăúô choâi mùưt vađ caên nhûông tia nùưng mùơt trúđi coâ thïí lađm haơi mùưt Ngûúđi ta cođn saên xuíịt nhûông chiïịc kñnh ăùơc biïơt cho nhûông ngûúđi thúơ thöíi thuyê tinh, nhûông ngûúđi trûúơt tuýịt, caâc phi cöng, caâc nhađ thaâm hiïím vuđng cûơc ăïí baêo vïơ mùưt khoêi nhûông tia cûơc tñm vađ tia höìng ngoaơi Chuâng ta cođn coâ thïí kïí ra ăíy ríịt nhiïìu ngađnh nghïì cíìn coâ nhûông ăöi kñnh ăùơc biïơt ăïí ăaêm baêo sûâc khoeê vađ an toađn lao ăöơng

AI ĂAÔ LAĐM RA NÛÚÂC HOA?

Coâ leô cuđng vúâi sûơ xuíịt hiïơn cuêa sûơ söịng trïn traâi ăíịt nûúâc hoa ăaô ra ăúđi Tûđ "nûúâc hoa" coâ nguöìn göịc tûđ tiïịng La tinh "fumus" coâ nghôa lađ khoâi Ăiïìu nađy lađm chuâng ta coâ yâ nghô phaêi chùng ngađy xûa

nhûông ngûúđi nguýn thuyê ăaô ăöịt göî, nhûơa cíy vađ laâ cíy coâ muđi thúm ăïí taơo ra nûúâc hoa?

Chuâng ta biïịt rùìng ngûúđi Ai cíơp cöí ăaơi ăaô duđng nûúâc hoa tûđ hún 5000 nùm trûúâc ăíy Nhûng phaât minh ra caâch chiïịt xuíịt tinh díìu tûđ nhûông caânh hoa höìng laơi thuöơc vïì ngûúđi aê ríơp Ăaô tûđ hún

1300 nùm nay taơi ăíịt nûúâc cuêa cíu chuýơn "Nghòn leê möơt ăïm", tinh díìu hoa höìng khöng nhûông ặúơc duđng lađm myô phíím mađ cođn ăïí lađm thuöịc nûôa Cûâ nûêa heâcta hoa höìng seô cho ta 1 tíịn caânh hoa, tûđ möơt tíịn caânh hoa nađy laơi chó cho ta veên veơn coâ 0,5 kg tinh díìu Thïị múâi biïịt vò sao loaơi tinh díìu nađy laơi quyâ hiïịm ăïịn víơy

Ngađy xûa ăïí thu ặúơc tinh díìu ngûúđi ta xïịp nhûông tíịm kñnh vađo nhûông chiïịc khung göî Trïn ăoâ ăùơt möơt lúâp múô lúơn röìi xïịp tûđng lúâp caânh hoa lïn nhau Ngûúđi ta thay díìn nhûông lúâp caânh hoa cho túâi khi miïịng múô huât ăuê söị tinh díìu cíìn thiïịt

Ngađy nay ăïí chiïịt xuíịt ra tinh díìu thay vò múô lúơn chuâng ta duđng möơt loaơi dung dõch ặúơc líịy tûđ díìu lûêa Ăöí dung dõch nađy lïn caâc caânh hoa tûúi cho túâi khi thíịm hïịt tinh díìu cuêa caânh hoa Höîn húơp thu ặúơc ăem taâch boê dung dõch ăíìu röìi duđng cöìn loơc líịy tinh díìu

Ngađy nay ăïí saên xuíịt nûúâc hoa ngûúđi ta cođn duđng ríịt nhiïìu loaơi hoa nhû: hoa nhađi, hoa violet, hoa hoa thuyê tiïn, hoa cam Baơn coâ biïịt khöng thíơm chñ göî cuêa cíy tuđng, cíy baơch ăađn, laâ cíy baơc hađ ,laâ cíy thiïn truâc quyđ vađ rïî cuê gûđng cuông ặúơc duđng lađm nûúâc hoa ăíịy

Hiïơn nay khoa hoơc ăang khöng ngûđng chaơy ăua vúâi thiïn nhiïn trong viïơc saâng taơo ra nhûng muđi nûúâc hoa múâi Caâc chuýn gia myô phíím coâ thïí saâng taơo ra nhûông muđi nûúâc hoa múâi laơ vađ thúm ngaât ăïịn nöîi nhûông böng hoa tûúi cuông phaêi ghen tõ vò hûúng quýịn ruô cuêa chuâng

AI ĂAÔ LAĐM RA QUÝÍN TÛĐ ĂIÏÍN TIÏỊNG ANH ĂÍÌU TIÏN?

Baơn coâ biïịt tûđ ăiïín ra ăúđi khi nađo khöng? Trong tiïịng La Tinh coâ tûđ "diccionarius" coâ nghôa lađ "sûu tíơp caâc tûđ" Möơt thađy giaâo ngûúđi Anh tïn líì Jonh Garland ăaô tuýín tíơp möơt söị tûđ tiïịng La Tinh vađo

"diccionarius" ăïí bùưt buöơc caâc hoơc sinh cuêa mònh phaêi hoơc thuöơc Ăoâ lađ vađo khoaêng nùm 1225 Tïn goơi cuêa cuöịn tûđ ăiïín giaêi nghôa tiïịng Anh cuông bùưt nguöìn tûđ "diccionarius" cuêa tiïịng La Tinh

Hún 300 nùm trûúâc trïn traâi ăíịt chûa hïì coâ bíịt kyđ möơt cuöịn tûđ ăiïín tiïịng Anh nađo Phíìn lúân caâc tûđ ăiïín úê nûúâc Anh ặúơc viïịt ra nhùìm giuâp ăúô moơi ngûúđi hoơc tiïịng La Tinh Nhûông quýín tûđ ăiïín nhû víơy thöng thûúđng coâ nhûông caâi tïn ríịt giađu hònh aênh nhû "khu vûúđn tûđ ngûô"

Phaêi ăïịn nùm 1552 thò cuöịn tûđ ăiïín tiïịng Anh ăíìu tiïn múâi thûơc sûơ ra ăúđi Taâc giaê cuêa noâ lađ öng Richard Haloet Cuöịn tûđ ăiïín nađy coâ caâc tïn La tinh ríịt dađi "Absedarium Anglico - Latinium pro Tirunculus" Sûơ khaâc biïơt cuêa noâ so vúâi nhûông cuöịn tûđ ăiïín khaâc lađ úê ăíy ngûúđi ta giaêi nghôa caâc tûđ bùìng tiïịng Anh röìi sau ăoâ múâi dõch san

g tiïịng La Tinh "Absedarium" ặúơc coi lađ quýín tûđ ăiïín giaêi nghôa ăíìu tiïn cuêa tiïịng Anh Noâ göìm 26.000 tûđ

Luâc bíịy giúđ ai ai cuông biïịt ăïịn cuöịn tûđ ăiïín nađy tuy giaâ cuêa noâ ríịt ăùưt Ăïí ăöng ăaêo nhín dín coâ thïí sûê duơng ặúơc ngûúđi ta ăaô soaơn möơt cuöịn tûđ ăiïín múâi ñt tûđ hún, dïî hiïíu hún vađ in vúâi söị lûúơng lúân, giaâ thađnh haơ Vađo thúđi bíịy giúđ caâc taâc giaê khöng chuê trûúng ặa hïịt tíịt caê caâc tûđ coâ trong tiïịng Anh vađo tûđ ăiïín mađ hoơ chó giaêi thñch nghôa cuêa nhûông tûđ khoâ nhíịt Quýín tûđ ăiïín giaêi nghôa tiïịng Anh ăíìu tiïn(coâ tïn tiïịng Anh chûâ khöng phaêi tïn La Tinh) ặúơc ra ăúđi vađo nùm 1623 cuêa taâc giaê Henry Cokerem

Bùưt ăíìu tûđ nùm 1807 úê Myô öng N.Webster ăaô bùưt ăíìu biïn soaơn möơt böơ tûđ ăiïín ăöì söơ göìm 12.000 nghòn tûđ vađ 40.000 chuâ thñch vađ cho túâi nùm 1828 múâi hoađn thađnh vađ xuíịt baên

Trûúâc Webster chûa coâ ai lađm nöíi cöng viïơc vô ăaơi íịy Ngoađi viïơc biïn soaơn öng cođn lađm thïm möơt viïơc nûôa lađ ăún giaên hoaâ chñnh taê cuêa möơt söị tûđ khoâ Chñnh vò víơy mađ sau nađy ta thíịy tiïịng Anh vađ tiïịng Myô (English vađ American English) coâ nhûông ăiïím khaâc nhau

AI ĂAÔ LAĐM RA ĂÖI GIAĐY ĂÍÌU TIÏN?

Khi nhûông ngûúđi nguýn thuyê phaêi vûúơt qua nhûông con ặúđng ăíìy gai nhoơn vađ ăaâ cûâng thò hoơ hiïíu rùìng cíìn phaêi kiïịm möơt thûâ gò ăoâ ăïí boơc líịy ăöi chín cuêa mònh Coâ leô nhûông ăöi giađy ăíìu tiïn mađ ngûúđi nguýn thuyê lađm ra tröng giöịng nhûông ăöi deâp quai híơu Chíịt liïơu mađ hoơ duđng ăïí taơo ra nhûông ăöi giađy nhû thïị vö cuđng ăa daơng, tûđ coê, da, hoùơc thíơm chñ caê nhûông miïịng göî Hoơ buöơc chuâng vađo caâc ngoân chín bùìng nhûông súơi díy vađ vođng qua goât chín úê caâc vuđng giaâ laơnh, caâc ăöi deâp quai híơu moêng maênh kia khöng thïí chõu ặúơc reât mûúât nïn con ngûúđi ăaô thïm vađo ăoâ nhûông chíịt liïơu khaâc díìy dùơn vađ íịm aâp hún ăïí taơo thađnh nhûông ăöi giađy

Ngûúđi Ai cíơp cöí ăaơi lađ nhûông ngûúđi ăíìu tiïn sûê duơng röơng raôi nhûông ăöi giađy ặúơc lađm tûđ nhûông miïịng da hoùơc göî coâ díy chùìng quanh chín Ăïí baêo vïơ ngoân chín caâi nhûông chiïịc giađy ặúơc uöịn cong

úê phña trûúâc Nhûông ngûúđi La maô cođn tiïịn xa hún hoơ ăaô lađm ra nhûông ăöi giađy coâ ăuơc löî úê hai bïn ăïí luöìn díy qua vađ buöơc laơi úê giûôa Nhûông ngûúđi úê caâc giai tíìng khaâc nhau trong xaô höơi ăi nhûông ăöi giađy khaâc nhau úê nhûông nûúâc coâ khñ híơu laơnh hún, ngûúđi ta ăaô duđng coê nhöìi vađo nhûông chiïịc bao nhoê coâ díy thùưt laơi ăïí lađm giađy ăöng Díìn díìn nhûông ngûúđi eskimo vađ nhûông thöí dín da ăoê tûđ nhûông ăöi giađy thö sú nađy ăaô taơo ra nhûông ăöi giađy möca

Nhûông ăöi giađy coâ hònh thuđ hiïơn ăaơi nhû ngađy nay ặúơc taơo búêi bađn tay cuêa nhûông ngûúđi lñnh thíơp tûơ Ăïí baêo vïơ ăöi chín cuêa mònh trong caâc cuöơc trinh phaơt keâo dađi ăùìng ăùĩng hoơ ăaô phaêi lađm ra nhûông ăöi giađy vûđa bïìn vûđa íịm Nhûông ăöi giađy "möăen" líìn ăíìu tiïn xuíịt hiïơn úê Phaâp, röìi úê Anh, úê yâ Theo thúđi gian giađy cuông luön thay ăöíi möịt Vñ duơ nhû úê Anh vađo thúđi kyđ trõ vò cuêa vua James I nhûông ngûúđi thuöơc tíìng lúâp quyâ töơc ăi nhûông ăöi giađy goât nhoơn, lađm tûđ möơt loaơi da

moêng Ăi nhûông ăöi giađy nađy thíơt lađ bíịt tiïơn nhûng ngûúđi ta víîn tiïịp tuơc sûê duơng noâ trong möơt thúđi gian dađi Trûúâc khi coâ möịt ăi giađy cao ngûúđi Anh ăaô ăi nhûông ăöi giađy heơp vađ coâ muôi dađi ríịt dađi khoaêng 12-15cm, vađ húi cong lïn trïn Cođn úê Myô nghïơ thuíơt ăoâng giađy bùưt ăíìu xuíịt hiïơn tûđ nùm 1629

AI ĂAÔ NGHÔ RA BAÊNG CHÛÔ CAÂI ĂÍÌU TIÏN?

Caâc chûô trong baêng chûô caâi thûơc ra lađ kñ hiïơu cuêa caâc ím Caâc chûô caâi trong baêng chûô caâi Tiïịng Anh dûơa trïn baêng chûô caâi La Maô ăaô coâ tûđ 2500 nùm trûúâc Caâc chûô in hoa ríịt giöịng vúâi nhûông chûô La Maô ặúơc sûê duơng vađo thïị kó 3 trûúâc cöng nguýn

Trûúâc khi coâ baêng chûô caâi con ngûúđi thûúđng duđng caâch veô ăïí ghi laơi nhûông sûơ víơt hoùơc truýìn thöng tin cho nhau, vñ duơ hònh möơt vađi con ăún dûúng coâ thïí hiïíu lađ úê ăíy coâ thïí ăi sùn töịt Loaơi chûô viïịt bùìng tranh nađy ăaô ríịt phöí biïịn úê Babyơlon cöí ăaơi, úê Ai Cíơp vađ Trung Quöịc Díìn díìn theo thúđi gian thò loaơi chûô viïịt nađy cuông coâ nhiïìu thay ăöíi Trûúâc ăíy nïịu trïn bûâc tranh ngûúđi ta chó veô möơt víơt thò bíy giúđ bûâc tranh chuýín taêi caê yâ tûúêng gùưn vúâi khaâch thïí ăoâ, vñ duơ khi ngûúđi ta veô ăöi chín thò coâ nghôa lađ "ăi"

Loaơi chûô viïịt nađy ặúơc goơi lađ loaơi chûô viïịt ghi yâ Tuy nhiïn coâ möơt söị víịn ăïì naêy sinh ăöịi vúâi loaơi chûô viïịt nađy búêi vò möîi ngûúđi hiïíu theo nhiïìu caâch khaâc nhau duđ lađ cuđng möơt laâ thû Díìn díìn phûúng phaâp nađy ặúơc chuýín thađnh chûô viïịt theo ím tiïịt, vñ duơ chûô X coâ nghôa lađ caâi tay thò bûâc tranh veô bađn tay seô thïí hiïơn caâi ím X ăoâ Cho nïn möîi möơt líìn khi ngûúđi ta noâ ăïịn ím X thò ngûúđi ta laơi sûê duơng bûâc tranh coâ veô hònh caâi tay úê Babylon vađ Trung Quöịc sûơ phaât triïín cuêa chûô viïịt cuông khöng vûúơt qua giúâi haơn nađy

Ngûúđi Ai Cíơp tûơ saâng taơo ra baêng chûô caâi cuêa mònh göìm 24 kñ hiïơu biïíu hiïơn nhûông ím hoùơc nhûông tûđ riïng biïơt göìm möơt phuơ ím Tuy nhiïn luâc bíịy giúđ hoơ ăaô khöng hiïíu ặúơc yâ nghôa cuêa phaât minh íịy Gíìn 3500 nùm trûúâc ăíy caâc dín töơc söịng úê búđ Ăöng Ăõa Trung Haêi ăaô gíìn nhû phaât minh ra baêng chûô caâi Hoơ hiïíu rùìng möơt kñ hiïơu

coâ thïí sûê duơng ăïí biïíu thõ möơt ím trong tíịt caê caâc tûđ khaâc nhau, vò víơy hoơ ăaô sûê duơng möơt söị lûúơng kñ hiïơu nhíịt ắnh vađ nhûông kñ hiïơu íịy ăaô trúê thađnh baêng chûô caâi

Nhûông ngûúđi Do Thaâi cöí vađ nhûông ngûúđi Phiniki ăaô sûê duơng baêng chûô caâi ăíìu tiïn, sau nađy nhûông ngûúđi Phiniki truýìn baêng chûô caâi nađy cho ngûúđi Hy Laơp Nhûông ngûođi La Maô cöí ăaô tiïịp nhíơn baêng chûô caâi Hy Laơp vađ ặa vađo möơt söị sûêa ăöíi, böí xung Tûđ ăoâ baêng chûô caâi La Tinh ăaô ra ăúđi vađ ặúơc ngûúđi dín caâc nûúâc Tíy Íu sûê duơng röơng raôi

AI ĂAÔ NGHÔ RA BUÂT VIÏỊT?

Chûô viïịt lađ möơt ăoâng goâp cuêa loađi ngûúđi vađo sûơ phaât triïín cuêa nïìn vùn minh Chûô viïịt giuâp chuâng ta ghi laơi nhûông yâ nghô vađ cöng viïơc Trûúâc khi cíy buât ra ăúđi thò con ngûúđi ăaô sûê duơng ríịt nhiïìu thûâ khaâc nhau ăïí viïịt chûô Vñ duơ nhû ngûúđi nguýn thuyê ăaô duđng nhûông hođn ăaâ nhoơn ăíìu ăïí khùưc nhûông hònh veô lïn tûúđng hoùơc trong hang ăöơng, hoùơc nhuâng nhûông ăíìu ngoân tay vađo nhûơa cíy, hay thíơm chñ vađo maâu cuêa ăöơng víơt röìi veô lïn nhûông bûâc tûúđng Sau nađy con ngûúđi ăaô biïịt duđng phíịn hoùơc ăíịt seât ăïí viïịt úê Trung Quöịc ngûúđi ta duđng nhûông chiïịc buât löng lađm tûđ löng laơc ăađ ăïí ghi cheâp

Coâ leô nhûông cíy buât ăíìu tiïn ặúơc lađm úê Ai Cíơp Nhûông ngûúđi

Ai Cíơp ăaô lađm ra cíy buât tûđ nhûông cíy síơy röîng ruöơt vađ boơc möơt miïịng ăöìng úê phíìn ăíìu Chûô viïịt xuíịt hiïơn úê Hy Laơp gíìn 4000 nùm trûúâc ăíy vađ ngûúđi ta ăaô duđng nhûông miïịng kim loaơi hoùơc xûúng voi ăïí viïịt lïn nhûông tíịm baêng phuê saâp Sau nađy ngûúđi ta cođn voât nhoơn nhûông thín cíy cađnh cíy ăïí lađm buât, nhûông chiïịc buât nađy ặúơc chíịm vađo dung dõch coâ mađu vađ viïịt lïn voê cíy

Cuđng vúâi viïơc giíịy viïịt ra ăúđi vađo thúđi kò trung cöí con ngûúđi ăaô duđng löng ngöîng, löng quaơ, löng thiïn nga ăïí viïịt Ngođi buât ặúơc mađi nhoơn vađ mûơc chaêy doơc theo ruöơt buât tûđ trïn xuöịng dûúâi Nhûông chiïịc buât löng chim ăaô ặúơc con ngûúđi sûê duơng trong vođng hađng ngađn nùm Nhûông chiïịc buât bùìng theâp xuíịt hiïơn úê Anh vađo nùm 1780,

nhûng trong suöịt 40 nùm cuông khöng ặúơc chuöơng cho lùưm Buât maây líìn ăíìu tiïn xuíịt hiïơn úê nûúâc Myô vađo khoaêng nùm 1880 Ngođi buât dûúơc lađm bùìng vađng maơ húơp kim osimi -iriăi hoùơc iriăi ăïí khöng bõ xûúâc Bïn trong ruöơt buât coâ möơt öịng nhoê bùìng nhûơa hoùơc cao su ặơng mûơc Buât bi lađ phaât kiïịn cuêa thïị kó XX Quaê bi ặúơc maơ cröm coâ ặúđng kñnh gíìn bùìng 1 mm Khi ta viïịt quaê bi xoay trođn vađ keâo mûơc xuöịng

AI ĂAÔ NGHÔ RA CHIÏỊC BUÂT CHÒ ĂÍÌU TIÏN?

Cíy buât chò ăaô coâ caâch ăíy khöng dûúâi 200 nùm Khoaêng 500 nùm trûúâc ăíy trong caâc híìm moê cuêa thađnh phöị Cambland nûúâc Anh ngûúđi ta ăaô tòm ra than chò Ngûúđi ta cho rùìng cuông bùưt ăíìu tûđ ăoâ con ngûúđi bùưt ăíìu saên xuíịt ra nhûông chiïịc buât than chò

Tûđ nùm 1760 úê thađnh phöị Nuyn-beâc coâ gia ằnh Pharber ăaô bùưt ăíìu saên xuíịt buât chò sûê duơng böơt than chò, nhûng khöng ặúơc thađnh cöng cho lùưm Cuöịi cuđng vađo nùm 1795 coâ möơt ngûúđi ăađn öng tïn lađ Cont ăaô lađm ra chiïịc buât chò bùìng caâch tröơn than chò vúâi möơt söị loaơi ăíịt seât röìi ăem nung vađo trong lođ Cöng nghïơ cuêa öng ặúơc sûê duơng cho túâi ngađy höm nay Nhûông chiïịc buât chò ặúơc lađm bùìng than chò viïịt ra mađu xaâm thíîm trïn giíịy Ăïí saên xuíịt buât chò ngûúđi ta tröơn böơt than chò khö vúâi ăíịt seât vađ nûúâc, cađng nhiïìu ăíịt seât thò buât seô cađng cûâng, cađng nhiïìu than chò thò buât seô cađng mïìm Sau khi tröơn than chò vúâi ăíịt vađ nûúâc ngûúđi ta ăöí höîn húơp nađy vađo khuön vađ seô thu ặúơc nhûngx súơi dađi maênh, dñnh nhúâp nhaâp Sau ăoâ ngûúđi ta nùưn thùỉng chuâng röìi cùưt theo tûđng ăoaơn khaâc nhau, síịy khö röìi ăem nung

úê trong lođ Ngûúđi ta tiïơn nhûông thanh göî trođn sau ăoâ xeê ăöi ăïí nheât than chò vađo röìi daân hai phíìn laơi Cöng ăoaơn cuöịi cuđng lađ ngûúđi ta sún voê cuêa buât chò

Ngađy nay chuâng ta saên xuíịt ặúơc hún 300 loaơi buât chò khaâc nhau ăïí duđng cho nhûông muơc ăñch khaâc nhau Coâ thïí tòm thíịy

nhûông chiïịc buât chò coâ ăöơ cûâng khaâc nhau, vúâi mađu sùưc vö cuđng phong phuâ Coâ caê nhûông höơp buât göìm 72 mađu Coâ nhûông loaơi buât chò duđng ăïí viïịt lïn thuyê tinh, viïịt lïn vaêi, nhûơa phim, coâ caê nhûông loaơi buât chò duđng trong xíy dûơng

AI ĂAÔ NGHÔ RA KÑNH HIÏÍN VI?

Tûđ kñnh hiïín vi - microscop trong tiïịng Hy Laơp coâ nghôa lađ

?ngûúđi nhòn thíịy nhûông víơt nhoê? Thiïịt bõ nađy duđng ăïí nhòn nhûông víơt beâ tñ xñu mađ mùưt thûúđng khöng nhòn thíịy ặúơc

Thûúđng thò nïịu baơn cađng ăïí gíìn mùưt möơt víơt thò baơn cađng thíịy noâ roô hún nhûng nïịu baơn ăïí noâ caâch mùưt 25cm thò laơi nhòn khöng roô khi ăoâ ngûúđi ta noâi rùìng noâ khöng thuöơc tiïu cûơ Ăiïìu gò seô xaêy ra nïịu nhû chuâng ta ăïí vađo giûôa mùưt vađ víơt ăoâ möơt miïịng kñnh löìi khi ăoâ víơt ăoâ seô úê gíìn mùưt hún 25cm vađ seô úê trong tiïu cûơ Ngađy nay chuâng ta mö taê hiïơn tûúơng nađy thíơt lađ ăún giaên nhû lađ viïơc sûê duơng kñnh luâp Nhûông chiïịc kñnh luâp thûơc ra lađ nhûông chiïịc "kñnh hiïín vi ăún giaên"

Nhûông "chiïịc kñnh hiïín vi ăún giaên" íịy ăaô coâ tûđ thúđi xa xûa nhûng úê ăíy cuâng ta muöịn ăïì cíơp ăïịn nhûông chiïịc kñnh hiïín vi phûâc taơp Víơy nhûông chiïịc kñnh hiïín vi phûâc taơp lađ gò? Nhúđ hai thíịu kñnh, víơt quan saât ặúơc nhín to lïn hai líìn, möơt trong hai thíịu kñnh ăoâ ặúơc goơi tïn lađ víơt kñnh, noâ phoâng ăaơi hònh aênh lïn líìn thûâ nhíịt, thíịu kñnh thûâ hai ặúơc goơi lađ thõ kñnh phoâng ăaơi hònh aênh lïn líìn thûâ hai Thûơc ra trûúâc ăíy kñnh hiïín vi coâ vađi thíịu kñnh vûđa ặúơc sûê duơng nhû thõ kñnh, vûđa ăïí duđng nhû víơt kñnh nhûng ăiïìu quan troơng lađ tíịt caê caâc loaơi kñnh hiïín vi nađy ặúơc dûơa trïn nguýn tùưc phoâng ăaơi keâp

Chiïịc kñnh hiïín vi phûâc taơp ăíìu tiïn ặúơc lađm ra vađo khoaêng giûôa nhûông nùm 1510 vađ 1610 Ngûúđi ta khöng biïịt ăñch xaâc ai lađ taâc giaê cuêa noâ nhûng ríịt nhiïìu ngûúđi cho rùìng baên quýìn saâng chïị kñnh hiïín vi thuöơc vïì Galilï

Ăöi khi ngûúđi ta goơi nhađ khoa hoơc ngûúđi Ăan Maơch Lïvenguc lađ öng töí cuêa kñnh hiïín vi nhûng khöng phaêi vò öng lađ ngûúđi saâng chïị ra noâ mađ vò öng ăaô phaât minh ra ríịt nhiïìu thûâ vò coâ sûơ giuâp ăúô cuêa kñnh hiïín vi Lïvenguc ăaô chó ra rùìng nhûông con moơt, nhûông con boơ choâ vađ nhûông sinh víơt nhoê beâ khaâc núê ra tûđ trûâng khöng phaêi lađ caâc loađi coâ khaê nùng tûơ sinh saên, öng lađ ngûúđi ăíìu tiïn ăaô nhòn thíịy qua kñnh hiïín vi caâc daơng cuêa sûơ söịng nhû: nhûông cú thïí ăún bađo vađ vi khuíín Bùìng chñnh ăöi bađn tay mònh öng ăaô chïị taơo ra möơt chiïịc kñnh hiïín

vi vađ qua chiïịc kñnh hiïín vi ăoâ öng ăaô nhòn thíịy toađn böơ quaâ trònh tuíìn hoađn cuêa sûơ söịng

Ngađy nay con ngûúđi trong moơi lônh vûơc khoa hoơc vađ cöng nghiïơp ăïìu khöng thïí lađm viïơc ặúơc nïịu thiïịu kñnh hiïín vi

AI ĂAÔ NGHÔ RA LA BAĐN?

Daơng ăún giaên nhíịt cuêa la bađn lađ möơt chiïịc kim nam chím ặúơc gùưn lïn möơt caâi cöơt sao cho noâ coâ thïí quay theo moơi hûúâng Chiïịc kim nam chím nađy seô chó vïì phûúng bùưc chñnh xaâc hún lađ tûđ cûơc bùưc cuêa traâi ăíịt Tûđ ăoâ baơn coâ thïí xaâc ắnh ặúơc caâc phûúng hûúâng vađ caâc ắa ăiïím mađ baơn mong muöịn La bađn lađ möơt víơt khöng thïí thiïịu ặúơc ăöịi vúâi nhûông ngûúđi du lõch trïn khùưp thïị giúâi, khöng

ai biïịt rùìng ngûúđi ta ăaô tòm thíịy kim nam chím quay vađ chó vïì phûúng bùưc tûđ khi nađo vađ úê ăíu suöịt möơt thúđi gian dađi ngûúđi ta cho rùìng ăoâ lađ phaât minh cuêa ngûúđi trung quöịc tûđ 4500 nùm trûúâc ăíy Tuy nhiïn gíìn ăíy giaê thiïịt nađy bõ nhiïìu ngûúđi baâc boê song duđ thïị nađo ăi chùng nûôa nhûông ngûúđi Trung Quöịc víîn ặúơc coi lađ nhûông ngûúđi ăíìu tiïn biïịt ăïịn nguýn lyâ hoaơt ăöơng cuêa la bađn Sau ngûúđi Trung Quöịc lađ ăïịn nhûông thûúng gia aê Ríơp biïịt ăïịn la bađn vađ du nhíơp chuâng vađo Chíu Íu

Ngûúđi ta cuông biïịt chñnh xaâc rùìng vađo khoaêng thïị kyê thûâ 12 la bađn ăaô ríịt phöí biïịn úê Chíu Íu, coâ leô daơng súâm nhíịt cuêa la bađn lađ ặúơc cíịu taơo tûđ möơt caâi kim nhiïîm tûđ ặúơc gùưn vađo möơt miïịng göî thaê búi trong möơt cöịc nûúâc Sau ăoâ ngûúđi ta ăaô nghô caâch gùưn nhûông