ANH KHUYẾN KHÍCH TÔI NÊN NHÂN CƠ HỘI NÀY CÙNG ANH SANG ĐỨC MỘT CHUYẾN, VỪA ĐỂ THAM DỰ VÀ CHỨNG KIẾN MỘT HỘI THẢO RẤT QUAN TRỌNG CỦA GIỚI KHẢO CỔ HỌC QUỐC TẾ VỀ ĐÔNG NAM Á, VỪA ĐỂ THĂM T
Trang 1SANG ĐỨC
“TẦM” CỔ VẬT
THÁNG 9.2010, HIỆP HỘI CHÂU ÂU CỦA CÁC NHÀ KHẢO CỔ HỌC ĐÔNG NAM Á (EURAASIA) TỔ CHỨC HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC TẾ LẦN THỨ 13 VỚI CHỦ ĐỀ
“VƯỢT QUA NHỮNG BIÊN GIỚI TRONG KHẢO CỔ HỌC ĐÔNG NAM Á”, DIỄN RA TẠI ĐẠI HỌC TỰ DO BERLIN (ĐỨC) TS TRẦN ĐỨC ANH SƠN, NGUYÊN GIÁM ĐỐC BẢO TÀNG CỔ VẬT CUNG ĐÌNH HUẾ, ĐƯỢC MỜI THAM DỰ HỘI THẢO VỚI THAM LUẬN
VỀ ĐỀ TÀI PHÁP LAM HUẾ THEO SỰ GIỚI THIỆU CỦA TS TRẦN ĐỨC ANH SƠN, BAN
TỔ CHỨC HỘI THẢO ĐÃ GỬI GIẤY MỜI TÔI, ĐẠI DIỆN CHO CHI HỘI DI SẢN VĂN HÓA HÙNG VƯƠNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, THAM DỰ HỘI THẢO VỚI TƯ CÁCH QUAN SÁT VIÊN TRẦN ĐỨC ANH SƠN LÀ NGƯỜI ĐÃ TỪNG ĐẾN NGHIÊN CỨU Ở ĐẠI HỌC TỰ
DO BERLIN TRƯỚC ĐÂY NÊN BIẾT KHÁ NHIỀU VỀ NƠI NÀY ANH KHUYẾN KHÍCH TÔI NÊN NHÂN CƠ HỘI NÀY CÙNG ANH SANG ĐỨC MỘT CHUYẾN, VỪA ĐỂ THAM DỰ VÀ CHỨNG KIẾN MỘT HỘI THẢO RẤT QUAN TRỌNG CỦA GIỚI KHẢO CỔ HỌC QUỐC TẾ
VỀ ĐÔNG NAM Á, VỪA ĐỂ THĂM THÚ, TÌM HIỂU VỀ CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA, CÁC BẢO TÀNG VÀ NHỮNG THẮNG CẢNH NỔI TIẾNG CỦA NƯỚC ĐỨC MÀ ANH TÌNH NGUYỆN LÀM NGƯỜI HƯỚNG DẪN THẾ LÀ, CHÚNG TÔI CÙNG NHAU THỰC HIỆN
MỘT HÀNH TRÌNH RẤT THÚ VỊ TRÊN ĐẤT ĐỨC TRONG SUỐT HAI TUẦN
Cửa hàng đồ cổ châu Á Georg Luitpold Hartl
trên phố Ludwigstrass ở Munich.
Ảnh: Trần Đức Anh Sơn.
Trang 2Tại Berlin, chúng tôi được Thomas
Ulbrich, một giáo sư người Đức, cũng
là một nhà sưu tầm và nghiên cứu
cổ vật Việt Nam, đón về nghỉ tại nhà ông Hội
thảo diễn ra trong 5 ngày, với 3 tiểu ban khác
nhau: tiểu ban thời đại đá, tiểu ban thời đại kim
khí và tiểu ban di sản Do tham dự với tư cách
quan sát viên, không phải trình bày tham luận
tại hội thảo, nên tôi có thời gian thảnh thơi để
“vãn cảnh” Berlin, thủ đô của nước Đức Một
trong những vấn đề mà tôi quan tâm chính là
thị trường cổ vật ở Đức Vậy là, sau khi Trần Đức
Anh Sơn báo cáo tham luận, chúng tôi tranh thủ
thời gian đi đến các cửa hàng cổ vật ở Berlin
để ngắm nghía cổ vật và tìm hiểu về thị trường
kinh doanh đồ cổ ở nước Đức Đồng hành với
chúng tôi là GS Thomas Ulbrich, vừa là người lái
xe, vừa là “cầu nối” giữa chúng tôi với các nhà
kinh doanh và sưu tầm cổ vật ở Đức
Cảm nhận đầu tiên của tôi là ở Đức người ta
ít quan tâm đến cổ vật Việt Nam Các cửa hàng
mua bán cổ vật, các sưu tập tư nhân và các
trung tâm đấu giá hình như dành sự quan tâm
nhiều hơn cho cổ vật Trung Hoa, cổ vật Nhật
Bản và cổ vật của các nước châu Âu Theo lời Thomas Ulbrich thì người Đức chưa biết nhiều
về lịch sử và văn hóa Việt Nam nên họ cũng không biết nhiều về cổ vật Việt Nam Vì thế,
họ không quan tâm đến đồ cổ Việt Nam, hoặc
Từ trái qua: GS Thomas Ulbrich, ông Trần Quốc Thái, bà Anita Fritsche và thân mẫu của bà Anita Fritsche trong cửa hàng
đồ cổ của gia đình Fritsche Ảnh: Trần Đức Anh Sơn.
Từ trái qua: TS Trần Đức Anh Sơn, ThS Bùi Kim Đĩnh (phu nhân của GS Thomas Ulbrich), nhà sưu tập Tạ Huy Hoàng
và ông Trần Quốc Thái tại tư gia của nhà sưu tập Tạ Huy Hoàng ở Berlin Ảnh: Thomas Ulbrich.
THÔNG TIN DI SẢN - SỐ 7 2011 19
Trang 3nhìn đồ cổ Việt Nam nhưng tưởng nhầm là đồ cổ
Trung Hoa Những người Đức “chơi” đồ Việt Nam
thường sưu tập đồ đồng Đông Sơn, đồ Champa,
đồ bleus de Hué Sau này thì có bổ sung thêm
dòng đồ Chu Đậu Tuy nhiên, nếu chịu khó “ngó
nghiêng”, thì cũng có thể “tầm” được một đôi
món đồ Việt ưng ý
Ngày đầu tiên, Thomas Ulbrich chở chúng tôi
đi thăm 3 cửa hàng chuyên kinh doanh đồ cổ
châu Á nằm ở trung tâm Berlin Chủ nhân những
cửa hàng này là những người bạn vong niên của
Thomas Ulbrich Tuy nhiên phần lớn cổ vật trong
các cửa hàng này là đồ Trung Hoa, đồ Nhật Bản,
đồ Thái Lan và một ít đồ Khmer Điều đáng chú ý
là người Đức rất chuộng đồ sứ Trung Quốc, nhất
là dòng đồ màu có niên đại khoảng từ đời Càn
Long đến đầu thời Trung Hoa Dân Quốc Sau
đồ sứ là đồ pháp lang và đồ đồng thời Hán Với
dòng đồ Nhật Bản, đồ sứ Arita và đồ Satsuma
gồm những lọ, bình, chum… kích thước lớn là
những mặt hàng “chủ lực”, luôn hiện diện trong
tủ kính của các cửa hàng đồ cổ này Đặc biệt,
trong cửa hàng của ông Rüth Schmidt trên phố Keithstrasse “chuyên trị” đồ Nhật, ngoài những dòng đồ Arita, Imari, Kakiemon… truyền thống, còn có cả những đồ sứ mỹ nghệ của các tác giả nổi tiếng ở Nhật Bản hiện nay Thomas Ulbrich
Cổ vật bày bán trong cửa hàng đồ cổ Georg Luitpold Hartl Ảnh: Trần Đức Anh Sơn.
Tác giả bài viết đang xem xét một chiếc đĩa trà bleus de Hué ở cửa hàng đồ cổ Georg Luitpold Hartl
Ảnh: Trần Đức Anh Sơn.
Trang 4giải thích: Đức và Nhật Bản có quan hệ khăng
khít từ cả trăm năm nay Ngày xưa, rất nhiều
đồ sứ, đồ pháp lang và đồ sơn mài Nhật Bản
được du nhập vào Đức và rất được giới quý tộc
và những người giàu có ở Đức ưa chuộng Vì
thế mà người Đức rất thích sưu tầm cổ vật Nhật
Bản Thói quen đó ngày nay vẫn còn Ngoài thú
chơi đồ Nhật Bản xưa, người Đức còn quan tâm
đến các tác phẩm nghệ thuật đương đại của
Nhật Bản, trong đó có gốm sứ mỹ nghệ
Chúng tôi ghé thăm cửa hàng Fritsche, kinh
doanh đồ cổ Nhật Bản và đồ cổ Trung Hoa đã
hơn 80 năm nay Chủ nhân hiện tại là bà Anita
Fritsche, đã ngoài 60 tuổi, thuộc thế hệ thứ 4
của nhà Fritsche theo đuổi nghề này Cửa hàng
của bà là nơi có nhiều món đồ Nhật Bản đáng
giá nhất mà tôi từng thấy ở Berlin trong chuyến
đi này So với giá đồ Nhật ở trong nước thì giá
cả ở đây cũng không phải cao lắm Nếu tìm được
“đầu ra” ở Việt Nam thì cũng có thể mua vài
món ở đây, đưa về nước để “tái đầu tư” Bà Anita
Fritsche là một người vui tính, dễ gần Bà hướng
dẫn chúng tôi đi thăm cửa hàng một cách nhiệt
tình, cho phép chụp ảnh và tiếp xúc hiện vật
thoải mái, nhưng lại rất kiên định trong việc ra giá Những món đồ bà bán ra không bao giờ có giá dưới mức 90% so với giá ghi trên món đồ Chúng tôi ghé thăm một nhà sưu tập người Việt ở đường Marzahner Anh tên là Tạ Huy
Từ trái qua: GS Thomas Ulbrich, ông Trần Quốc Thái và TS Trần Đức Anh Sơn trong cửa hàng đồ cổ Georg Luitpold Hartl Ảnh: Matthias Spanaus.
Ông Trần Quốc Thái (trái) và ông Matthias Spanaus (phải) chụp ảnh lưu niệm trong cửa hàng đồ cổ Georg Luitpold Hartl ở Munich Ảnh: Trần Đức Anh Sơn.
THÔNG TIN DI SẢN - SỐ 7 2011 21
Trang 5Hoàng, một người gốc Bắc, định cư ở Đức hơn
chục năm nay Hoàng vừa là sưu tập gia, vừa là
người kinh doanh đồ cổ Anh thường xuyên đi lại
giữa Berlin - Hà Nội - Sài Gòn - Hồng Kông, vừa
để sưu tầm cổ vật, vừa tìm kiếm thị trường tiêu
thụ Theo lời Hoàng, “hàng họ” mỗi ngày một
hiếm và đắt trong khi khách hàng thì ngày càng
kén chọn Vì thế, anh chỉ “cất hàng” mỗi khi tìm
được đầu ra chắc chắn Anh cho hay, dân trong
nghề bên này ít ai “găm hàng” chờ được giá và
chờ người mua Đây cũng là điều khác biệt so
với thị trường đồ cổ trong nước
Ngày cuối cùng lưu lại Berlin, chúng tôi được
Thomas Ulbrich chở tới thăm một trung tâm đấu
giá cổ vật ở Tây Berlin Khi chúng tôi đến đây,
toàn thể nhân viên của trung tâm đang tích cực
chuẩn bị cho cuộc đấu giá sẽ diễn ra 3 ngày sau
đó Những hiện vật đưa ra đấu giá lần này rất đa
dạng, chủ yếu là đồ gỗ nội thất, bình chóe Nhật
Bản, đồ trang sức và đồ tế tự bằng vàng và bạc
của nước Nga Sa Hoàng và một số đồ sứ của các
lò Limoges (Pháp), Meissen (Đức) Khi tôi ngỏ
ý hỏi mua một chiếc độc bình Satsuma đề giá
500 euro, thì nhân viên của trung tâm cho biết: tất cả những món đồ dự kiến đưa ra đấu giá đã được in trên catalogue phát cho người mua nên không thể mua bán vào lúc này, nếu có nhu cầu,
3 ngày sau xin mời quay trở lại đây để tham dự phiên đấu giá Tuy nhiên, nếu muốn mua những món đồ không nằm trong danh mục đấu giá thì
có thể mua Ngay sau đó, một nhân viên phụ trách phòng kho của trung tâm đã mời chúng tôi vào thăm kho “hàng” chờ đấu giá Tất cả hiện vật trong kho “chờ” này đều đã được thẩm định phong cách, nên đại và có ghi giá cụ thể Tại đây, tôi đã mua được một pho tượng bằng ngà voi rất ưng ý
Rời Berlin, chúng tôi lên đường đi Munich
dự lễ hội bia Oktorberfest Thomas Ulbrich lại
là người đồng hành nhiệt thành của chúng tôi
Chúng tôi lưu lại Munich 3 ngày
và lại tranh thủ viếng thăm các cửa hàng đồ cổ Trần Đức Anh Sơn giới thiệu tôi đến thăm cửa hàng Georg Luitpold Hartl nằm trên phố Ludwigstrass Sơn đã từng đến đây vào năm 2004 và
có mối quan hệ thân thiết với ông Matthias Spanaus, quản lý cửa hàng Cửa hàng này là nơi bán tất cả những gì có liên quan đến nghệ thuật cổ châu Á, nhưng nhiều nhất vẫn là đồ Trung Hoa
và đồ Nhật Bản Riêng đồ cổ Việt Nam, cửa hàng này bày bán nhiều đồ đồng Đông Sơn, đồ gốm hoa nâu và đồ celadon thời Lý - Trần, đồ gốm Chu Đậu, đồ bleus
de Hué và đồ pháp lam Huế Trong số những món đồ bleus de Hué, đáng chú ý là những món
đồ trà gồm mấy chiếc đĩa bàn vẽ mai hạc đề thơ Nôm và đĩa trà
vẽ sơn thủy - nhân vật, hiệu đề chữ Nhật So với trong nước, giá của những chiếc đĩa trà này có thể chấp nhận được, nên tôi cũng tranh thủ mua một hai món để
Hiện vật chuẩn bị đấu giá trưng bày trong trung tâm đấu giá cổ vật ở Munich
Ảnh: Trần Đức Anh Sơn
Trang 6làm kỷ niệm về chuyến đi
Tuy nhiên, nơi gây cho tôi ấn tượng nhất
chính là một trung tâm đấu giá nằm ở gần sân
vận động Munich Chúng tôi viếng thăm nơi này
vào ngày 3.10, trong khi ngày 8.10 nơi đây sẽ
diễn ra phiên đấu giá cổ vật lớn nhất trong năm
Khi chúng tôi đến, mọi việc chuẩn bị cho phiên
đấu giá đã hoàn tất Catalogue về các cổ vật
đưa ra đấu giá đã in ấn xong và đã phát hành
đến người mua để họ tham khảo trước Một tuần
trước ngày đấu giá, trung tâm mở cửa phòng
trưng bày để những ai quan tâm có thể tham
quan và tìm hiểu trước Tất cả hiện vật đưa ra
đấu giá đều được trưng bày trong những tủ,
bục, kệ rất sang trọng và bắt mắt Nhân viên
của trung tâm tận tình hướng dẫn khách hàng
tham quan phòng trưng bày và sẵn sàng giải
đáp tất cả thắc mắc của họ Tôi đặc biệt quan
tâm đến một lẵng hoa hồng làm bằng ngà voi đề
giá 700 euro Cũng như ở Berlin, khi tôi có ý hỏi
mua lẵng hoa này thì nhân viên của trung tâm
cho biết hiện vật chỉ được bán trong phiên đấu
giá Vì vé máy bay về nước đã xác định nên tôi
không thể tham dự phiên đấu giá này Tôi ngỏ
ý nhờ GS Thomas Ulbrich quan tâm đến chiếc
lẵng hoa này, phòng trường hợp đấu giá không thành thì sẽ nhờ ông liên hệ mua giúp Tuy nhiên, sau khi phiên đấu giá kết thúc, Thomas Ulbrich gửi e-mail cho tôi báo tin chiếc lẵng hoa
ấy đã được bán với giá 8.500 euro, cộng thêm 20% tiền hoa hồng phải trả cho trung tâm đấu giá, nâng tổng giá thành mà người mua phải trả
để sở hữu chiếc lẵng hoa này là 10.200 euro Sau này, Trần Đức Anh Sơn cho tôi hay: khác với các cuộc đấu giá “tập sự” ở Việt Nam, nơi hiện vật được đưa ra đấu giá được định giá rất cao, sát sàn sạt với giá “gõ búa”, trong các phiên đấu giá ở châu Âu, hiện vật được định giá ban đầu rất thấp để thu hút khách hàng tham gia đấu giá Song giá “gõ búa” cuối cùng thường rất cao
và tiền hoa hồng phải trả cho nhà đấu giá cũng cao ngất trời, có khi lên đến 25 - 30%
Rời Munich, chúng tôi trở về Berlin và bay
về nước ngay trong đêm 4.10, kết thúc hành trình tham quan và “truy tầm” cổ vật trên đất Đức Đi một ngày đàng, thấy một sàng… chuyện hay, bèn kể ra đây để “hầu chuyện” những ai ưa thích sưu tầm cổ ngoạn vậy
Cuối năm Canh Dần
T.Q.T.
Chiếc lẵng hoa bằng ngà voi đề giá 700 euro ở trung tâm đấu giá cổ vật ở Munich Ảnh: Trần Đức Anh Sơn.
THÔNG TIN DI SẢN - SỐ 7 2011 23