* Với những lớ do trờn , nờn tụi đó chọn đề tài “ Rèn chữ viết cho học sinh lớp Một để nâng cao chất lượng vở sạch, chữ đẹp” để muốn trao đổi một vài kinh nghiệm , mong được lắng nghe ý
Trang 1Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Sáng kiến kinh nghiệm
“Rèn chữ viết cho học sinh lớp Một để nâng cao chất lượng
vở sạch, chữ đẹp”
Họ và tên : Đỗ Thị Hà
Đơn vị công tác: Trường tiểu học thị trấn Đồi Ngô
Lục Nam - Bắc Giang
Đồi Ngô , ngày 5 tháng 8 năm 2011
Trang 2Phần I Đặt vấn đề
1 Lớ do chọn đề tài :
Như chỳng ta đó biết kĩ năng viết là một trong bốn kĩ năng ( nghe , đọc , núi, viết ) rất quan trọng của bậc Tiểu học Đặc biệt lớp Một lại là nền múng của bậc tiểu học Đối với lớp Một thỡ việc rốn kĩ năng tập viết cho học sinh là vụ cựng quan trọng vì nú là nền múng cho chữ viết của học sinh ở những lớp trờn
Cố vấn Phạm Văn Đồng đó núi : “ Chữ viết cũng là một biểu hiện của nết người Dạy cho học sinh viết đỳng , viết cẩn thận , viết đẹp là gúp phần rốn luyện cho học sinh tớnh cẩn thận , tớnh kỷ luật , lũng tự trọng đối với mỡnh cũng như đối với thầy và bạn mỡnh ”
Mặt khỏc như ụng cha ta đó dạy “ Nột chữ , nết người ” Vỡ vậy chữ viết là yếu tố hàng đầu khụng thể thiếu được
Và để gúp phần nõng cao chất lượng dạy và học thỡ một vấn đề rất quan trọng đú là xõy dựng nề nếp giữ vở sạch , viết chữ đẹp
* Với những lớ do trờn , nờn tụi đó chọn đề tài “ Rèn chữ viết cho học sinh lớp Một để nâng cao chất lượng vở sạch, chữ đẹp” để muốn trao đổi một vài kinh nghiệm , mong được lắng nghe ý kiến đúng gúp của đồng nghiệp giỳp
bản thõn cú phương phỏp dạy tốt hơn
2.Cơ sở lớ luận :
Thực tế hiện nay ,chữ viết của cỏc em học sinh tiểu học chưa được đẹp ,chưa đỳng mẫu sự liờn kết giữa cỏc nột chữ ,hoặc liờn kết giữa cỏc chữ cỏi chưa chuẩn ,tốc độ viết cũn chậm ,học sinh sử dụng nhiều loại bỳt để viết bài nờn cũn hạn chế trong việc giữ gỡn “Vở sạch – chữ đẹp”.Đõy là một mảng quan trọng lớn cú ảnh hưởng đến chất lượng học sinh và được cỏc cấp lónh đạo quan tõm Khả năng tập trung của cỏc em cũn chưa cao ,tư duy cũn chưa phỏt triển đều ,cỏc thao tỏc trớ tuệ của cỏc em chưa hoàn chỉnh Vỡ thế trong quỏ trỡnh dạy và giảng bài
Trang 3giỏo viờn cần phải cú chữ mẫu cho hợp lớ ,phõn tớch chữ mẫu giỏo viờn phải phõn tớch rừ ràng ,dễ hiểu ,chớnh xỏc Nõng cao chất lượng giờ dạy để học sinh viết đỳng ,viết nhanh ,viết đẹp thỡ phong trào “Vở sạch –chữ đẹp’’mới cú chất lượng Trong ngụn ngữ viết cú chức năng giao tiếp và được qui định thống nhất Mặc dự xỏc định được tầm quan trọng như vậy nhưng thực tế cho thấy phõn mụn tập viết trong trường tiểu học chưa được coi trọng nhiều ,giỏo viờn cũn chưa nắm được cỏc nột cơ bản sỏch giỏo viờn ,tài liệu chưa cụ thể ,rừ ràng như những mụn học khỏc nờn việc dạy phõn mụn tập viết cũn hạn chế
Phần II Phần Nội dung
1 Cơ sở thực tiễn
1.1.Thuận lợi:
- Nhân dân địa bàn thị trấn Đồi Ngô là nơi có truyền thống hiếu học Trường tiểu học thị trấn Đồi Ngô có cơ sở vật chất đầy đủ, cơ ngơi nhà trường đảm bảo xanh- sạch - đẹp Ngay từ đầu năm học được cỏc cấp lónh đạo, Ban giỏm hiệu quan tõm tạo điều kiện cơ sở vật chất tốt cho lớp học Bàn ghế đỳng kớch cỡ, đủ ỏnh sỏng, khụng gian thoáng mỏt
- Đa số cỏc em đều qua mẫu giỏo
- Năm học 2010 - 2011 tôi được phân công phụ trách lớp 1C Với tổng số là 30
em Sĩ số lớp vừa, nờn thuận lợi trong việc quản lý và đi sõu sỏt đến học sinh
- Đa số phụ huynh quan tõm đến việc học của cỏc em, cỏc em cú đầy đủ đồ dựng học tập
1.2.Khú khăn : Học sinh lớp Một ngày đầu tiên đi học ở trường phổ thông còn
rất nhiều bỡ ngỡ Việc làm quen với chữ viết đối với các em thật khó khăn bởi
đôi tay còn vụng về , lóng ngóng
Trang 4- Do học ở mẫu giáo cỏc em chủ yếu là tập tô theo mẫu in sẵn nên chưa xỏc
định được điểm đặt bỳt ,điểm dừng bỳt khi viết chữ ,chưa xỏc định được khoảng cỏch giữa cỏc con chữ ,chưa biết viết nối giữa cỏc con chữ
- Cỏc em cầm bỳt nhưng chưa đỳng, cầm sỏt ngũi bỳt, cầm bỳt chặt quỏ, ngồi chưa đỳng tư thế, chưa biết cỏch để vở đỳng
- Đa số cỏc em chưa cú ý thức rốn chữ giữ vở, cần đến sự nhắc nhở nhiều của giỏo viờn
- Cũn một vài phụ huynh chưa quan tõm đến việc học của cỏc em
- Phụ huynh chưa nắm được cấu tạo chữ viết theo chương trỡnh mới
- Do một số cha mẹ cỏc em phải đi làm ăn xa gửi con cho người thõn
2.Biện phỏp thực hiện :
Muốn học sinh giữ gìn vở sạch và viết đúng , viết đẹp Trong thời gian giảng dạy tôi đã kiên trì thực hiện một số biện pháp sau :
2.1 Biện pháp thứ nhất : Chuẩn bị điều kiện để học sinh viết tốt :
Trước tiờn giỏo viờn giới thiệu cho cỏc em xem một vài quyển vở mẫu của cỏc anh chị học năm trước cú ý thức tốt trong việc “Rốn chữ – giữ vở”, Từ đú giỏo dục cỏc em xem thế nào là một quyển vở sạch, chữ đẹp, giúp các em có động cơ muốn “Rốn chữ – giữ vở”
a Về các phương tiện để viết chữ
Ngay từ đầu năm giỏo viờn thống nhất loại bút viết (bút chì, bút mực) , loại vở, cách bọc vở và bảo quản vở cho học sinh
VD: Bút chì : viết loại bút chì 2B Bút mực: giáo viên tham khảo loại bút nào không nhòe mực, không tắc mực,viết nét thanh nét đậm rõ ràng sau đó tư vấn cho phụ huynh học sinh mua.Vở phải mua loại cú dòng kẻ rừ ràng, cỏc ụ li đều nhau, trắng và giấy khụng bị nhòe mực Bọc vở: Ngoài tờ giấy bao bờn trong, bờn ngoài cũn được bọc thờm một tờ bọc nhựa để giữ vở được suốt năm
Trang 5Để vở được sạch khụng bị quăn gúc, khụng bị vết bẩn do mồ hụi tay và hạn chế được tỡnh trạng chữ bỳt chỡ in từ trang này qua trang kia, mỗi em cần sử dụng tờ giấy kờ (loại giấy bỡa)bọc cả quyển vở bờn ngoài lẫn bờn trong lại , khi viết trang nào lật trang đú lờn và một tờ giấy kờ rời cú kớch thước chiều rộng khoảng 15cm chiều dài dài hơn chiều ngang quyển vở Khi viết ta đặt tờ giấy kờ nằm ngang giữ cho mồ hụi tay khụng bị bẩn vở và vở khụng quăn gúc
Để trỏnh tỡnh trạng đổ mực ra vở (giai đoạn viết bỳt mực) giỏo viờn yờu cầu học sinh sử dụng bỳt mỏy khi viết và khụng được để lọ mực gần vở
Giáo viên yờu cầu cỏc em phải bơm mực sẵn trước khi đi học Nhưng ở lớp giỏo viờn vẫn cú sẵn lọ mực để bơm mực cho cỏc em khi cỏc em quờn bơm mực khi đến lớp
b.Về chữ:
Chữ viết phải đỳng cỡ chữ, đỳng mẫu, cỏch nối nột đỳng, mềm mại, đặt dấu phụ đỳng chỗ, khoảng cỏch giữa cỏc con chữ đỳng quy định
Hướng dẫn cỏch trỡnh bày vở theo qui định của giỏo viờn, cỏch trỡnh bày bài văn xuụi, bài thơ lục bỏt, thơ tự do, …
c.Tư thế ngồi viết và cách cầm bút
Tư thế ngồi viết của cỏc em rất quan trọng, ngồi ngay ngắn, lưng thẳng, khụng được tỡ ngực vào bàn, đầu hơi cỳi, hai mắt cỏch vở từ 20 cm -> 25 cm Cỏnh tay trỏi đặt trờn mặt bàn bờn trỏi vở, bàn tay trỏi tỡ vào mộp vở giữ cho vở khụng xờ dịch khi viết, khụng lệch vai, hai chõn vuụng gúc với mặt đất Làm thế nào để cú được tư thế ngồi thoải mỏi sẽ là điều kiện giỳp cỏc em học tốt suốt buổi Giỏo viờn cần kiểm tra và nhắc nhở thường xuyờn trong cỏc tiết học Muốn
cú tư thế ngồi tốt ớt nhất bàn ghế phải phự hợp với lứa tuổi và giỏo viờn phải hướng dẫn tư thế ngồi ngay từ đầu để cỏc em hỡnh thành thúi quen tốt
Cú tư thế ngồi tốt, cần chỳ ý đến cỏch cầm bỳt, để vở của học sinh Khi viết
Trang 6ta cầm bỳt và điều khiển bằng ba ngún tay (ngún trỏ, ngún cỏi và ngún giữa) của bàn tay phải Đầu ngún tay trỏ đặt ở phớa trờn cỏch đầu bỳt khoảng 3 cm, đầu ngún tay cỏi giữ bờn trỏi, phớa bờn phải của bỳt tựa vào cạnh đốt đầu ngún tay giữa Ba điểm tựa này giữ bỳt và điều khiển ngũi bỳt dịch chuyển linh hoạt Khi viết cần cú sự phối hợp cử động của cổ tay, khuỷu tay và cỏnh tay luụn tạo cho đụi tay mềm mại khi cầm bỳt để viết, khụng viết bằng toàn thõn Vở phải để nghiờng về bờn trỏi so với mộp bàn từ 20 -> 25 để cỏc em dễ viết
Giỏo viờn cần hướng dẫn cỏc em xỏc định vị trớ cỏc nột nằm trờn dũng kẻ nào, độ dài ra sao thật chớnh xỏc Muốn vậy giỏo viờn hướng dẫn cho cỏc em xỏc định được 5 đường kẻ ngang, 4 dũng li và đường kẻ dọc
2.2 Biện pháp thứ hai : Phương pháp rèn chữ viết cho học sinh
Giai đoạn sử dụng bỳt chỡ
Ở giai đoạn này nờn cho học sinh sử dụng loại bỳt chỡ 2B mềm dễ viết và vót hơi nhọn bỳt khi viết ,tẩy mềm tốt để tẩy khỏi giõy ra vết bẩn ( Tuy nhiên cũng cần phải lưu ý học sinh không được lạm dụng tẩy nhiều) Để học sinh cú chữ viết chuẩn và đẹp, thỡ trước tiờn cỏc em phải viết đỳng cỏc nột cơ bản, cú nghĩa
là cỏc em phải nắm được điểm đặt bỳt, điểm uốn lượn, điểm kết thỳc trong quỏ trỡnh viết Trong chương trỡnh phần dạy nột cơ bản ở cỏc tiết tập viết rất ớt, nờn tụi đó phối hợp tuần lễ đầu để dạy cho cỏc em cỏc nột cơ bản
Khi thực hiện viết cỏc nột, giỏo viờn phải hướng dẫn từng dũng li, từng
đường kẻ của ụ thật kỹ Hướng dẫn viết nột phải hướng dẫn từng nột, từng dũng
và quan sỏt, phỏt hiện và sửa chữa kịp thời những nột viết sai : chưa đỳng khoảng cỏch, chưa đỳng mẫu về độ cao, điểm đặt bỳt, điểm kết thỳc của cỏc nột
* Rèn viết đúng trọng tâm từng nhóm chữ
Nếu cùng một lúc đòi hỏi học sinh viết đúng và đẹp ngay là diều rất khó thực
Trang 7hiện, mặt khác căn cứ vào đặc điểm cấu tạo nét và mối quan hệ về cách viết các chữ cái để học sinh viết đúng kĩ thuật ngay từ đầu tôi chia nhóm chữ và xác định chữ trọng tâm đại diện cho mỗi nhóm chữ học sinh hay sai chỗ nào, học sinh gặp khó khăn gì khi viết các chữ ở nhóm đó
Nhóm 1: Gồm các chữ : m n i u ư t p
Với nhóm chữ này học sinh hay thắc mắc lỗi viết chưa đúng nét nối giữa các nét, nét móc thường bị đổ nghiêng, khi hất lên thường choãi chân ra nên không
đúng
- Để khắc phục nhược điểm trên ngay từ nét bút đầu tiên tôi đặt trọng tâm rèn luyện học sinh viết nét móc ngược, nét móc xuôi , nét móc hai đầu thật đúng, thật ngay ngắn trước khi ghép các nét tạo thành chữ Khi ghép chữ tôi luôn chú ý minh họa rõ nét điểm đặt bút, điểm dừng bút của mỗi nét để chữ viết cân đối,
đẹp
- Yêu cầu ở nhóm chữ này là các nét móc xuôi, nét móc ngược,nét móc hai đầu phải thẳng, chỉ vòng nét móc hay hất nét móc khi viết các nét sát li trên hoặc li dưới
VD: Chữ m lưu ý học sinh viết nột múc độ rộng cho đều nhau, các nét đều
phải sát li trên và li đưới
- Từ các nét cơ bản ở nhóm chữ thứ nhất được viết đúng kĩ thuật học sinh sẽ có cơ sở viết chữ ở nhóm thứ hai dễ hơn
Nhóm thứ 2: Gồm các chữ : l b h k g y
ở nhóm chữ này có nét khuyết (nét khuyết trên và nét khuyết dưới) Học sinh hay viết sai điểm giao nhau của nét và chữ viết còn cong vẹo
Để giúp học sinh viết đúng điểm giao nhau của các nét khuyết tôi luôn cho học sinh xác định rõ ràng điểm giao nhau của nét khuyết bằng một dấu chấm nhỏ
và rèn cho học sinh thói quen luôn đưa bút từ điểm bắt đầu qua đúng chấm rồi mới đưa bút lên tiếp thì mới viết đúng
Trang 8- Đối với học sinh lớp Một để viết được nhóm chữ này thẳng, ngay ngắn thì cần rèn cho học sinh biết viết nét sổ thật đúng, thật thẳng ở ngay các bài nét chữ cơ bản khi nào thành thạo thì mới tiến hành viết nét khuyết
VD: Chữ b khi viết lưu ý nét khuyết cắt nhau ở đường kẻ 3 ,nếu đứng một mỡnh hoặc nối với o, ô, a, thỡ viết nột thắt nhỏ vừa, nối với chữ e , ê thỡ thắt
to hơn
Nhóm 3 : Gồm các chữ : o ô ơ c ă â d đ q x
Với nhóm chữ này nhiều người cứ nghĩ là đơn giản nhưng thực tế hầu hết học sinh viết sai từ chữ O như chiều ngang quá rộng hoặc quá hẹp, nét chữ không
đều đầu to đầu bé
Chính vì vậy ở nhóm chữ này tôi xác định cần dạy học sinh viết đúng chữ O
để làm cơ sở cho viết đúng các chữ khác trong nhóm Vậy thì O viết thế nào cho
đúng? Điểm đặt bút từ đâu? chiều ngang chiếm tỉ lệ bao nhiêu so với chiều cao?
Đó là việc làm rất khó để cho học sinh xác định được Vì vậy khi dạy chữ O tôi
kẻ một ô vuông trên bảng rồi chia ra 3 phần bằng nhau, đánh dấu 4 điểm ở giữa các cạnh hình chữ nhật, dùng phấn màu chấm hình chữ O sau đó tô lên các dấu chấm,vừa tô vừa giảng kĩ, nhấn mạnh điểm đặt bút đầu tiên và điểm dừng bút chính là điểm để viết thêm dấu “ , ”chữ O thành chữ Ơ, và điểm để nối các nét chữ khác khi viết nhanh Viết được chữ O đúng học sinh dễ dàng viết đúng các chữ cái khác trong nhóm
VD: Chữ a nột múc ngược lưu ý viết thẳng, múc lờn trũn, nhỏ, xiờn trỏnh
trường hợp viết nột múc trũn to quỏ
Nhóm 4: Gồm các chữ: v r s e ê
Nhóm chữ này có nét xoắn khó viết Muốn viết đẹp nhóm chữ này , học
sinh phải rèn nét xoắn thật đẹp, vòng chữ e, chữ ê đều đẹp
VD: Chữ r lưu ý học sinh nột thắt nằm trờn đường kẻ 3, từ nột thắt qua nột
Trang 9múc dưới trũn
Chữ s nột thắt tương tự chữ r , lưu ý nột xiờn hơi cong thỡ chữ sẽ đẹp hơn
* Các chữ viết hoa :
Sau những năm dạy chương trình cải cách tôi nhận thấy phần dạy học sinh làm quen với việc tô chữ hoa ở vở tập và giáo trình hướng dẫn còn phức tạp Bằng cách suy nghĩ thay đổi quy trình ở sách hướng dẫn học sinh giúp bớt căng thẳng và phấn khởi khi đã được tô chữ trước khi tập viết chữ hoa.Tô chữ hoa tôi cũng chọn biện pháp là chia các chữ hoa ra thành các nhóm chữ có các nét giống nhau Do vậy chất lượng viết chữ hoa của học sinh lớp tôi có nhiều tiến bộ
Sau khi chia các nhóm chữ như trên, xác định trọng tâm cần dạy kĩ ở mỗi nhóm tôi luôn đặt ra một kế hoạch rèn chữ hàng tuần, hàng tháng một cách cụ thể Mỗi tuần tôi rèn một nhóm chữ nhất định, rèn đúng loại chữ này thì mới chuyển sang loại chữ khác, loại chữ này viết đúng kỹ thuật mới chuyển sang rèn loại chữ khác rồi tiến tới rèn viết đẹp nên học sinh rất say mê, phấn khởi, không căng thẳng lo lắng khi tập viết
Sau mỗi bài viết cần nhận xét “ nét nào được, nét nào hỏng?” Tìm nguyên nhân vì sao hỏng: Tại tư thế cầm bút, ngồi viết không đúng quy định, tay đặt bút không có điểm tựa, vì chưa chuyển dịch bút đúng tầm tay đưa bút, do vướng vấp cạnh bàn, mặt giấy không nhẵn, hay mực xuống không đều Tóm lại có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến chữ xấu trong khi viết
Sau khi phát hiện ra nguyên nhân chỗ viết hỏng, cần giúp trẻ rút kinh nghiệm, tránh vấp phải sai sót tương tự ở lần sau
Khi viết thấy mỏi tay, mồ hôi tay ra nhiều , hoặc hoa mắt, nhức đầu, có nghĩa
là ngồi quá lâu, phải nghỉ giải lao, chuyển sang các hoạt động cơ bắp như : vươn vai , hít thở, tập thể dục Sau 4 đến 5 phút trở lại ngồi viết sẽ có hiệu quả hơn Sau khi rèn xong các nhóm chữ Bắt đầu học sinh chuyển sang nối các con chữ , viết tiếng, viết từ , Ngay từ đầu, giỏo viờn nêu cho học sinh khoảng cỏch
Trang 10giữa cỏc nột, cỏc con chữ, khoảng cỏch giữa cỏc tiếng, cỏc từ trong một hàng
Vớ dụ : Khoảng cỏch giữa cỏc tiếng cỏch nhau một thõn con chữ o
Chữ ch từ nột khuyết qua nột múc hai đầu kộo lờn đường kẻ 2 rồi mới viết nột
múc hai đầu và nột múc hai đầu xiờn trũn trỏnh trường hợp khụng trũn hay kộo lờn đến đường kẻ 3 mới viết nột múc hai đầu
Viết chữ gh lưu ý học sinh nột khuyết dưới cắt nhau ở đường kẻ 1 và nột khuyết trờn cắt nhau ở đường kẻ 3, khoảng cỏch giữa con chữ g và con chữ h vừa
phải khụng xa quỏ cũng khụng gần quỏ
Sau giai đoạn viết cỏc nột cơ bản giỏo viờn tiến hành kiểm tra để phõn loại học sinh Tỏch cỏc em viết yếu hoặc viết chưa chuẩn ngồi về một bờn Trong quỏ trỡnh dạy, giỏo viờn bao giờ cũng kiểm tra những em này trước để cú hướng giỳp
đỡ
Ngoài ra trong cuộc họp phụ huynh đầu năm, giỏo viờn cần giải thớch cho phụ huynh thấy được ớch lợi và tầm quan trọng của việc rốn chữ, giữ vở Từ đú nhờ phụ huynh hỗ trợ thờm về việc dạy cỏc em học ở nhà
Khi hướng dẫn cỏc con chữ, giỏo viờn cú thể nõng cao hơn về kỹ thuật viết như: hướng dẫn cỏc em viết nột thanh, nột đậm ở mỗi con chữ Tạo nột thanh bằng cỏc nột đưa lờn tay viết nhẹ, tạo nột đậm bằng cỏc nột kộo xuống ta viết mạnh tay và lưu ý trong quỏ trỡnh viết trỏnh trường hợp để góy bỳt Trong quá trình đi bắt tay uốn nắn các em viết thì phải nhắc nhở thường xuyên về kĩ thuật viết nét thanh, nét đậm
Hàng thỏng giỏo viờn cú nhận xột cụ thể về việc rốn chữ, giữ vở của từng em
và nhận xột những mặt hạn chế mà học sinh cần sửa chữa Từ đú đưa ra biện phỏp khắc phục gửi về cho phụ huynh xem để giỳp thờm cho cỏc em Chỳng ta khụng thể bỏ qua giai đọan chấm và sửa bài hàng ngày, vỡ qua chấm bài hàng ngày giỏo viờn phỏt hiện kịp thời những em viết chưa đỳng, chưa đẹp Từ đú,