Chứng khoán Việt Nam thực trạng và giải pháp

Thị trường chứng khoán được xem là đặc trưng cơ bản, là biểu tượng của nền kinh tế hiện đại. Người ta có thể đo lường và dự tính sự phát triển kinh tế qua diễn biến trên thị trường chứng khoán. Là một bộ phận cấu thành của thị trường tài chính, thị trường chứng khoán được hiểu một cách chung nhất, là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi các chứng khoán các hàng hoá và dịch vụ tài chính giữa các chủ thể tham gia. Việc trao đổi mua bán này được thực hiện theo những quy tắc ấn định trước.

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

-Lời Nói đầu

Hoà nhập với không khí xu hướng toàn cầu hoá và khu vực hoá, Việt Nam vừa gia nhập và là thành viên của tổ chức thương mại thế giới WTO Khi được trở thành viên của tổ chức thương mại thế giới thì đồng nghĩa Việt Nam còng gặp nhiều khó khăn và đồng thời cũng gặt hái được nhiều thành công Để thu được kết quả tốt từ quá trình hội nhập chúng ta phải đánh giá, nhận định về cơ hội cũng như là thách thức đang đặt ra, chóng ta phải biết đâu là thế mạnh mình phải phát huy và đâu là điểm yếu cần phải khắc phục Và đặc biệt hơn nữa chúng ta phải nhận định được xu hướng đi chung của Thế giới, những yếu tố nào các nước đang chú trọng

Chính vì điều đó, mà em thấy rằng thị trường chứng khoán trên thế giới hiện nay là một thị trường nóng bỏng và có nhiều triển vọng đi lên Nó không chỉ là một kênh huy động vốn có hiệu quả cho hoạt động đầu tư trong nền kinh tế mà còn là nhân tố thúc đẩy hoạt động của nền kinh tế diễn

ra suôn xẻ hơn Cho nên em chọn đề tài môn học của mình là “Thực trạng

thị trường chứng khoán Việt Nam và giải pháp nâng cao hoạt động của thị trường này”.

Đối tượng của đề tài

Thực trạng thị trường chứng khoán Việt Nam , hoạt động đầu tư chứng khoán và một số giải pháp nhằm nâng cao hoạt động của thị trường chứng khoán

Mục đích nghiên cứu

Thấy được thực trạng của thị trường chứng khoán Việt Nam, vẫn đang là thị trường non yếu Nhưng nó là nhân tố quan trọng để thúc đẩy kinh tế Việt Nam đi lên hoà nhập với xu hướng chung của Thế giới Và từ

đó tìm ra giải pháp thích hợp cho thị trường chứng khoán nước ta

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu dùa trên cơ sở lý luận cơ bản về thị trường chứng khoán, nghiên cứu thống kê, phân tích số liệu, nắm bắt thông tin từ các phương tiện thông tin đại chúng nhằm tìm ra những thành công và những thất bại của thị trường chứng khoán Việt Nam

Nội dung của đề tài môn học bao gồm:

Chương I: Lý luận chung về thị trường chứng khoán.

Chương II: Thực trạng của thị trường chứng khoán ở Việt Nam

Chương III: Mét số giải pháp nhằm nâng cao hoạt động của thị trường

chứng khoán ở Việt Nam

Vì sự hiểu biết và thời gian có hạn cho nên nội dung đề tài của mình không tránh khỏi những sai xót Do vậy, em mong nhận được sự giúp đỡ, chỉ bảo của thầy cô và của bạn bè để cho đề tài của em thêm hoàn thiện

Cuối cùng em xin chân thành cảm ơn thầy Nguyễn Hồng Minh thầy

đã giúp em hoàn thành tốt đề tài này

Chương

I-Lý luận chung về thị trường chứng khoán

I- TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

Thị trường chứng khoán được xem là đặc trưng cơ bản, là biểu tượng của nền kinh tế hiện đại Người ta có thể đo lường và dự tính sự phát triển kinh tế qua diễn biến trên thị trường chứng khoán Là một bộ phận cấu thành của thị trường tài chính, thị trường chứng khoán được hiểu một cách chung nhất, là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi các chứng khoán- các hàng hoá và dịch vụ tài chính giữa các chủ thể tham gia Việc trao đổi mua bán này được thực hiện theo những quy tắc Ên định trước

Tổng quan về thị trường chứng khoán có một số nội dung chính sau:

1- Khái niệm và bản chất của thị trường chứng khoán.

Hiện nay, tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về thị trường chứng khoán:

Quan điểm thứ nhất, cho rằng thị trường chứng khoán(TTCK) và

thị trường vốn là một, chỉ là tên gọi khác nhau của cùng một khái niệm: Thị trường tư bản Nếu xét về mặt nội dung, thì thị trường vốn biểu hiện các quan hệ bản chất bên trong của quá trình mua bán các chứng khoán TTCK là biểu hiện bên ngoài, là hình thức giao dịch vốn cụ thể Do đó, các thị trường này không thể phân biệt, tách rời nhau mà thống nhất phản ánh các quan hệ bên trong và bên ngoài của thị trường tư bản

Quan điểm thứ hai, của đa số các nhà kinh tế cho rằng: “Thị

trường chứng khoán được đặc trưng bởi thị trường vốn chứ không phải đồng nhất là một” Nh vậy, theo quan điểm này, TTCK và thị trường vốn

là khác nhau, trong đó TTCK chỉ giao dịch, mua bán các công cụ tài chính trung và dài hạn nh trái phiếu chính phủ, cổ phiếu và trái phiếu công ty

Các công cụ tài chính ngắn hạn được giao dịch trên thị trường tiền tệ, không thuộc phạm vi hoạt động của TTCK.

Quan điểm thứ ba, dùa trên những gì quan sát được tại đa sè các

sở giao dịch chứng khoán lại cho rằng “Thị trường chứng khoán là thị trường cổ phiếu”, hay là nơi mua bán các cổ phần được các công ty phát hành ra để huy động vốn Theo quan điểm này, thị trường chứng khoán được đặc trưng bởi thị trường mua bán các công cụ tài chính mang lại quyền tham gia sở hữu

Các quan điểm trên đều được khái quát trên những cơ sở thực tiễn

và trong điều kiện lịch sử nhất định

Tuy nhiên, quan điểm đầy đủ và rõ ràng, phù hợp với sự phát triển chung của TTCK hiện nay, được trình bày trong giáo trình là:

Thị trường chứng khoán là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi các loại chứng khoán Chứng khoán được hiểu là các loại giấy tờ có giá hay là bót toán ghi sổ, nó cho phép chủ sở hữu có quyền yêu cầu về thu nhập và tài sản của tổ chức phát hành hoặc quyền sở hữu Các quyền yêu cầu này có sự khác nhau giữa các loại chứng khoán, tuỳ theo tính chất sở hữu của chúng

Các giao dịch mua bán, trao đổi chứng khoán có thể diễn ra ở thị trường sơ cấp hay thị trường thứ cấp, tại sở giao dịch hay thị trường chứng khoán phi tập trung, ở thị trường giao ngay hay thị trường có kỳ hạn Các quan hệ trao đổi này làm thay đổi chủ sở hữu của chứng khoán, và nh vậy, thực chất đây là quá trình vận động của tư bản, chuyển từ tư bản sở hữu sang tư bản kinh doanh

Thị trường chứng khoán không giống với thị trường các hàng hoá khác vì hàng hoá của thị trường chứng khoán là một loại hàng hoá đặc biệt,

là quyền sở hữu về tư bản Loại hàng hoá này cũng có giá trị và giá trị sử dông Nh vậy có thể nói, bản chất của thị trường chứng khoán là thị trường

thể hiện mối quan hệ giữa cung và cầu của vốn đầu tư mà ở đó, giá cả của chứng khoán chứa đựng thông tin về chi phí vốn hay giá của vốn đầu tư Thị trường chứng khoán là hình thức phát triển bậc cao của nền sản xuất và lưu thông hàng hoá.

2 vị trí và cấu trúc của thị trường chứng khoán

2.1 Vị trí của TTCK trong thị trường tài chính

Thị trường chứng khoán là một bộ phận của thị trường tài chính Vị trí của thị trường chứng khoán trong tổng thể thị trường tài chính thể hiện:

- Thị trường chứng khoán là hình ảnh đặc trưng của thị trường vốn

Như vậy, trên TTCK giao dịch 2 loại công cụ tài chính: công cụ tài chính trên thị trường vốn và công cụ tài chính trên thị trường tiền tệ

- Thị trường chứng khoán là hạt nhân trung tâm của thị trường tài chính, nơi diễn ra quá trình phát hành, mua bán các công cụ Nợ và công

cụ Vốn (các công cụ sở hữu)

TT TiÒn tÖ ThÞ trêng Vèn

TTCK

TT Nî TT vèn cæ phÇn

TT Tr¸i TT cæ PhiÕu PhiÕu

Tuỳ theo mục đích nghiên cứu, cấu trúc của thị trường chứng khoán

có thể phân chia theo nhiều tiêu thức khác nhau Tuy nhiên, thông thường,

ta có thể xem xét 3 cách thức cơ bản là phân loại theo hàng hoá, phân loại theo hình thức tổ chức thị trường và phân loại theo quá trình luân chuyển vốn Các phân tích sau đây sẽ thể hiện từng cách thức phân loại đó

a phân loại theo hàng hoá

Theo các loại hàng hoá được mua bán trên thị trường, người ta có thể phân chia thị trường chứng khoán thành thị trường trái phiếu, thị trường cổ phiếu và thị trường dẫn suất

Thị trường trái phiếu là thị trường mà hàng hoá được mua bán tại

đó là các trái phiếu Trái phiếu là công cụ nợ, mà thực chất của việc phát hành công cụ này là phát hành đứng ra đi vay theo phương thức có hoàn trả

cả gốc và lãi

Khác với thị trường nợ, thị trường cổ phiếu là nơi giao dịch mua bán, trao đổi các giấy tờ có xác nhận cổ phần đóng góp của cổ đông Cổ đông là chủ sở hữu của công ty và phải chịu trách nhiệm trong phần đóng góp của mình Cổ phiếu sẽ cho phép họ có quyền yêu cầu đối với lợi nhuận sau thuế của công ty cũng như đối với tài sản của công ty, khi tài sản này được đem bán Cổ phiếu có thời gian đáo hạn là không xác định

Thị trường công cụ dẫn suất là nơi các chứng khoán phái sinh được mua và bán Tiêu biểu cho công cụ này là hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn Thị trường này ngày càng trở nên quan trọng đối với các nhà quản lý tài chính Nó cung cấp các công cụ phòng vệ hữu hiệu, đồng thời là công cụ đầu cơ lý tưởng cho các nhà đầu tư

b Phân loại theo hình thức luân chuyển vốn

Theo hình thức này, thị trường chứng khoán được phân thành thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp

Thị trường sơ cấp hay thị trường cấp I là thị trường phát hành các chứng khoán hay là nơi mua bán các chứng khoán lần đầu tiên Tại thị trường này, giá cả của chứng khoán là giá phát hành Việc mua bán chứng khoán trên thị trường sơ cấp làm tăng vốn cho nhà phát hành Thông qua việc phát hành chứng khoán, chính phủ có thêm nguồn thu để tài trợ cho

dù án đầu tư hoặc chi tiêu của chính phủ, các doanh nghiệp huy động vốn trên thị trường nhằm tài trợ cho các dự án đầu tư

Thị trường thứ cấp hay thị trường cấp II là thị trường giao dịch mua bán, trao đổi những chứng khoán đã được phát hành nhằm mục đích kiếm lời, di chuyển vốn đầu tư hay di chuyển tài sản xã hội

Quan hệ giữa thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp thể hiện trên các giác độ sau:

Thứ nhất, thị trường thứ cấp làm tăng tính lỏng của các chứng

khoán đã phát hành Việc này làm tăng tính ưa chuộng của chứng khoán và làm giảm rủi ro cho các nhà đầu tư Các nhà đầu tư sẽ dễ dàng hơn trong việc sàng lọc, lùa chọn, thay đổi kết cấu danh mục đầu tư, trên cơ sở đó làm giảm chi phí cho các nhà phát hành trong việc huy động và sử dụng vốn Việc tăng tính lỏng của tài sản sẽ tạo điều kiện tách biệt giữa sở hữu và quản lý, làm cơ sở cho việc tăng hiệu quả quản lý của doanh nghiệp

Việc tăng tính lỏng cho các chứng khoán tạo điều kiện cho việc chuyển đổi thời hạn của vốn, từ vốn ngắn hạn sang trung hạn và dài hạn Đồng thời, tạo điều kiện cho việc phân phối một cách có hiệu quả Sự di chuyển vốn đầu tư trong nền kinh tế được thực hiện thông qua cơ chế “bàn tay vô hình”, cơ chế xác định giá chứng khoán và thông qua hoạt động thâu tóm, sáp nhập doanh nghiệp trên thị trường thứ cấp

Thứ hai, thị trường thứ cấp xác định giá của chứng khoán đã được

phát hành trên thị trường sơ cấp Thị trường thứ cấp được xem là thị

Thứ ba, thông qua việc định giá, thị trường thứ cấp cung cấp một

danh mục chi phí vốn tương ứng với các mức độ rủi ro khác nhau của từng phương án đầu tư, tạo cơ sở tham chiếu cho nhà phát hành cũng như các nhà đầu tư trên thị trường sơ cấp Thông qua cơ chế bàn tay vô hình, vốn sẽ được chuyển đến công ty nào làm ăn có hiệu quả nhất, qua đó làm tăng hiệu quả kinh tế xã hội

Tóm lại, thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp có quan hệ mật thiết, hỗ trợ lẫn nhau Về bản chất, mối quan hệ giữa thị trường chứng khoán sơ cấp và thứ cấp là mối quan hệ nội tại, biện chứng Nếu không có thị trường sơ cấp sẽ không có thị trường thứ cấp, đồng thời, thị trường thứ cấp lại tạo điều kiện phát triển cho thị trường sơ cấp

c Phân loại theo hình thức tổ chức của thị trường

Thị trường chứng khoán có thể được tổ chức theo hai cách sau:

Cách thứ nhất, được tổ chức thành sở giao dịch, tại đây, người mua

và người bán( hoặc đại lý, môi giới của họ) gặp nhau tại một địa điểm nhất định để tiến hành giao dịch mua bán, trao đổi chứng khoán Chính vì vậy, người ta còn gọi sở giao dịch chứng khoán là sở giao dịch tập trung, nơi giao dịch mua bán, trao đổi các chứng khoán của các công ty lớn, hoạt động có hiệu quả Sở giao dịch chứng khoán được quản lý chặt chẽ bởi Uỷ ban chứng khoán quốc gia, các giao dịch chịu điều tiết của luật chứng khoán và thị trường chứng khoán Những thị trường chứng khoán tiêu biểu được biết đến là sở giao dịch chứng khoán Luân đôn, Sở giao dịch chứng khoán Mỹ, Sở giao dịch chứng khoán Pari

Cách thứ hai, khác với thị trường tập trung, thị trường giao dịch

qua quầy hay thị trường giao dịch phi tập trung (OTC: Over- The- Counter Market) là thị trường giao dịch của các nhà buôn, những người tạo thị trường( Market Makers)

Ngoài hai thị trường nói trên, người ta còn nói đến thị trường thứ

ba, thị trường dành cho các chứngkhoán không đủ tiêu chuẩn để giao dịch trên thị trường tập trung và thị trường OTC Ngoài ra, người ta còn phân loại thị trường chứng khoán thành thị trường mở và thị trường đàm phán, thị trường giao ngay và thị trường kỳ hạn Việc phân loại thị trường chứng khoán sẽ giúp việc phân tích cụ thể hơn vai trò của thị trường chứng khoán

3 Các chủ thể trên thị trường chứng khoán

Các tổ chức và cá nhân tham gia thị trường chứng khoán có thể được chia thành 3 nhóm sau: chủ thể phát hành, chủ thể đầu tư và các tổ chức có liên quan đến chứng khoán

3.1 Chủ thể phát hành

Chủ thể phát hành là người cung cấp các chưng khoán- hàng hóa của thị trường chứng khoán Các chủ thể phát hành bao gồm: Chính phủ, các doanh nghiệp và một số tổ chức khác như: Quỹ đầu tư, tổ chức tài chính trung gian

• Chính phủ và chính quyền địa phương là chủ thể phát hành các chứng khoán: Trái phiếu Chính phủ; Trái phiếu địa phương; trái phiếu công trình; tín phiếu kho bạc

• Công ty là chủ thể phát hành các cổ phiếu và trái phiếu công ty

• Các tổ chức tài chính là chủ thể phát hành các công cụ tài chính như các trái phiếu, chứng chỉ hưởng thụ phục vụ cho mục tiêu huy động vốn và phù hợp với đặc thù hoạt động của họ theo luật định

Nhà đầu tư cá nhân là các cá nhân và hộ gia đình, những người có vốn nhàn rỗi tạm thời, tham gia mua bán trên thị trường chứng khoán với mục đích tìm kiếm lợi nhuận Tuy nhiên, trong đầu tư thì lợi nhuận lại luôn gắn với rủi ro, kỳ vọng lợi nhuận càng cao thì mức độ chấp nhận rủi ro phải càng lớn và ngược lại Chính vì vậy các nhà đầu tư cá nhân luôn phải lùa chọn các hình thức đầu tư phù hợp với khả năng cũng như mức độ chấp nhận rủi ro của mình.

- Các nhà đầu tư có tổ chức

Nhà đầu tư có tổ chức là các định chế đầu tư, thường xuyên mua bán chứng khoán với số lượng lớn trên thị trường Một số nhà đầu tư chuyên nghiệp chính trên thị trường chứng khoán là các ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán, công ty đầu tư, các công ty bảo hiểm, quỹ tương hỗ, các quỹ lương hưu và các quỹ bảo hiểm xã hội khác Đầu tư thông qua các

tổ chức đầu tư có ưu điểm là đa dạng hoá danh mục đầu tư và các quyết định đầu tư được thực hiện bởi các chuyên gia có chuyên môn và có kinh nghiệm

3.3 Các tổ chức liên quan đến thị trường chứng khoán

a- Cơ quan quản lý và giám sát hoạt động TTCK

Cơ quan quản lý và giám sát hoạt động TTCK được hình thành dưới nhiều mô hình tổ chức hoạt động khác nhau, có nước do tổ chức tự quản thành lập, có nước cơ quan này trực thuộc Chính phủ, nhưng có nước lại có

sự kết hợp quản lý giữa các tổ chức tự quản và Nhà nước Nhưng tựu chung lại, cơ quan quản lý Nhà nước về TTCK do chính phủ của các nước thành lập với mục đích bảo vệ lợi Ých của người đầu tư và đảm bảo cho thị trường chứng khoán hoạt động lành mạnh, an toàn và phát triển bền vững

Cơ quan quản lý nhà nước về thị trường chứng khoán có thể có những tên gọi khác nhau, tuỳ thuộc từng nước và nó được thành lập để thực hiện chức năng quản lý Nhà nước đối với thị trường chứng khoán

b- Sở giao dịch chứng khoán

Sở giao dịch chứng khoán thực hiện vận hành thị trường chứng khoán thông qua bộ máy tổ chức và hệ thống các quy định, văn bản pháp luật về giao dịch chứng khoán trên cơ sở phù hợp với các quy định của luật pháp và Uỷ ban chứng khoán

c- Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán

Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán là tổ chức tự quản của các công ty chứng khoán và một số thành viên khác hoạt động trong ngành chứng khoán, được thành lập với mục đích bảo vệ lợi Ých cho các thành viên và các nhà đầu tư trên thị trường

Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán thường là một tổ chức tự quản, thực hiện một số chức năng sau:

- Đào tạo, nghiên cứu trong lĩnh vực chứng khoán

- Khuyến khích hoạt động đầu tư và kinh doanh chứng khoán

- Ban hành và thực hiện các quy tắc tự điều hành trên cơ sở các quy định pháp luật về chứng khoán hiện hành

- Giải quyết tranh chấp giữa các thành viên

- Tiêu chuẩn hoá các nguyên tắc và thông lệ trong ngành chứng khoán

- Hợp tác với chính phủ và các cơ quan khác để giải quyết các vấn đề

có tác động đến hoạt động kinh doanh chứng khoán

d- Tổ chức lưu ký và thanh toán bù trừ chứngkhoán

Là tổ chức nhận lưu giữ các chứng khoán và tiến hành các nghiệp

vụ thanh toán bù trừ cho các giao dịch chứng khoán Các ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán đáp ứng đủ điều kiện của Uỷ ban chứng khoán

sẽ thực hiện dịch vụ lưu ký và thanh toán bù trừ chứng khoán

e- Các tổ chức hỗ trợ

Là các tổ chức được thành lập với mục đích khuyến khích mở rộng

vay tiền để mua cổ phiếu và cho vay chứng khoán để bán trong các giao dịch bảo chứng Các tổ chức hỗ trợ chứng khoán ở các nước khác nhau có đặc điểm khác nhau, có một số nước không cho phép thành lập các tổ chức này.

f- Các công ty đánh giá hệ số tín nhiệm

Công ty đánh giá hệ số tín nhiệm là công ty chuyên cung cấp dịch

vụ đánh giá năng lực thanh toán các khoản vốn gốc và lãi đúng thời hạn và tiềm lực tài chính của tổ chức phát hành theo những điều khoản đã cam kết của tổ chức phát hành cụ thể

Hệ số tín nhiệm có thể biểu hiện bằng các chữ cái hay chữ số, tuỳ theo quy định của từng công ty xếp hạng

Các nhà đầu tư có thể dùa vào các hệ số tín nhiệm về tổ chức phát hành do các công ty đánh giá hệ số tín nhiệm cung cấp để cân nhắc đưa ra quyết định đầu tư của mình

Các công ty đánh giá (xếp hạng) hệ số tín nhiệm có vai trò quan trọng trong việc phát hành các chứng khoán, đặc biệt là phát hành các chứng khoán quốc tế

4 Vai trò của thị trường chứng khoán

Xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực với sự ra đời của tổ chức Thương mại thế giới (WTO), của liên minh Châu Âu, của các khối thị trường chung, đòi hái các quốc gia phải thúc đẩy phát triển kinh tế với tốc độ và hiệu quả cao Thực tế phát triển kinh tế ở các quốc gia trên thế giới đã khẳng định vai trò quan trọng của thị trường chứng khoán trong phát triển kinh tế:

Thứ nhất, thị trường chứng khoán, với việc tạo ra các công cụ tài

chính có tính thanh khoản cao, có thể tích tụ, tập trung và phân phối vốn, chuyển thời hạn của vốn phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế

Yếu tố thông tin và yếu tố cạnh tranh trên thị trường sẽ đảm bảo cho việc phân phối vốn một cách có hiệu quả Thị trường tài chính là nơi tiên phong áp dụng công nghệ mới và nhạy cảm với môi trường thường xuyên thay đổi Thực tế trên thị trường chứng khoán, tất cả các thông tin được cập nhật và được chuyển tải tởi tất cả các nhà đầu tư, nhờ đó, họ có thể phân tích và định giá cho các chứng khoán Chỉ những công ty có hiệu quả và bền vững mới có thể nhận được vốn với chi phí rẻ trên thị trường.

Thị trường chứng khoán tạo ra một sự cạnh tranh có hiệu quả trên thị trường tài chính, điều này buộc các ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính phải quan tâm tới hoạt động của chính họ và làm giảm chi phí tài chính

Việc huy động vốn trên thị trường chứng khoán có thể làm tăng vốn

tự có của các công ty và giúp họ tránh các khoản vay có chi phí cao còng

nh sù kiểm soát chặt chẽ của các ngân hàng thương mại TTCK khuyến khích sự cạnh tranh của các công ty trên thị trường Sự tồn tại của thị trường chứng khoán cũng là yếu tố quyết định để thu hót vốn đầu tư nước ngoài Đây chính là các yếu tố đảm bảo cho sự phân bố có hiệu quả các nguồn lực trong một quốc gia còng nh trong phạm vi quốc tế

Thứ hai, TTCK góp phần thực hiện tái phân phối công bằng hơn,

thông qua việc buộc các tập đoàn gia đình trị phát hành chứng khoán ra công chúng, giải toả sự tập trung quyền lực kinh tế của các tập đoàn, song vẫn tập trung vốn cho phát triển kinh tế Việc tăng cường tầng líp trung lưu trong xã hội, tăng cường sự giám sát của xã hội đối với quá trình phân phối

đã giúp nhiều nước tiến xa hơn tới một xã hội công bằng và dân chủ Việc giải toả tập trung quyền lực kinh tế cũng tạo điều kiện cạnh tranh công bằng hơn, qua đó tạo hiệu quả và tăng trưởng kinh tế

Thứ ba, thị trường chứng khoán tạo điều kiện cho việc tách biệt

lên, môi trường kinh doanh trở lên phức tạp hơn, nhu cầu về quản lý chuyên trách cũng tăng theo Thị trường chứng khoán tạo điều kiện cho việc tiết kiệm vốn và chất xám, tạo điều kiện thúc đẩy quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước Cơ chế thông tin hoàn hảo tạo khả năng giám sát chặt chẽ của thị trường chứng khoán đã làm tác động của các tiêu cực trong quản lý, tạo điều kiện kết hợp hài hoà giữa lợi Ých của chủ sở hữu, nhà quản lý và những người làm công.

Thứ tư, hiệu quả của quốc tế hoá thị trường chứng khoán Việc mở

cửa của thị trường chứng khoán làm tăng tính lỏng và cạnh tranh trên thị trường quốc tế Điều này cho phép các các công ty có thể huy động nguồn vốn rẻ hơn, tăng cường đầu tư nguồn tiết kiệm bên ngoài, đồng tăng cường khả năng cạnh tranh quốc tế và mở rộng các cơ hội kinh doanh của các công ty trong nước

Hàn Quốc, Singapore, Thailand, Malaysia là những minh chứng điển hình về việc tận dụng các cơ hội do thị trường chứng khoán mang lại Tuy nhiên, chúng ta cũng phải xem xét các tác động tiêu cực có thể xảy ra như việc tăng cung tiền quá mức, áp lực của lạm phát, vấn đề chảy máu vốn, hoặc sự thâu tóm của người nước ngoài trên thị trường chứng khoán

Thứ năm, thị trường chứng khoán tạo cơ hội cho chính phủ huy

động các nguồn tài chính mà không tạo áp lực về lạm phát, đồng thời tạo các công cụ cho việc thực hiện chính sách tài chính tiền tệ của Chính phủ

Thứ sáu, thị trường chứng khoán cung cấp mét dự báo tuyệt vời về

các chu kỳ kinh doanh trong tương lai Việc thay đổi giá chứng khoán có

xu hướng đi trước chu kỳ kinh doanh cho phép chính phủ còng nh các công

ty đánh giá kế hoạch đầu tư còng nh việc phân bổ các nguồn lực của họ Thị trường chứng khoán cũng tạo điều kiện tái cấu trúc nền kinh tế

Ngoài những tác động tích cực trên đây, thị trường chứng khoán cũng có những tác động tiêu cực nhất định Thị trường chứng khoán hoạt

động trên cơ sở thông tin hoàn hảo Song ở các thị trường mới nổi, thông tin được chuyển đổi tới các nhà đầu tư không đầy đủ và không giống nhau Việc quyết định giá cả, mua bán chứng khoán của các nhà đầu tư không dùa trên cơ sở thông tin và xử lý thông tin Nh vậy giá cả chứng khoán không phản ánh giá trị kinh tế cơ bản của công ty và không trở thành cơ sở

để phân phối một cách có hiệu quả các nguồn lực

Mét số tiêu thức khác của thị trường chứng khoán như hiện tượng đầu cơ, hiện tượng xung đột quyền lực làm thiệt hại quyền lợi của các cổ đông thiểu số, việc mua bán nội gián, thao túng thị trường làm nản lòng các nhà đầu tư và như vậy, sẽ tác động tiêu cực tới tiết kiệm và đầu tư Nhiệm

vụ của nhà quản lý thị trường là giảm thiểu các tiêu cực của thị trường nhằm bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư và đảm bảo tính hiệu quả của thị trường

Nh vậy, vai trò của thị trường chứng khoán thể hiện trên nhiều khía cạnh khác nhau Song vai trò tích cực hay tiêu cực của thị trường chứng khoán có thực sự phát huy hay hạn chế phụ thuộc đáng kể vào các chủ thể tham gia thị trường và sự quản lý của nhà nước

II- CHỨNG KHOÁN VÀ VIỆC PHÁT HÀNH CHỨNG KHOÁN

1 Chứng khoán và phân loại chứng khoán

a- Khái niệm và đặc điểm của chứngkhoán

Chứng khoán là những giấy tờ có giá và có khả năng chuyển nhượng, xác định số vốn đầu tư( tư bản đầu tư); chứng khoán có xác nhận quyền sở hữu hoặc quyền đòi nợ hợp pháp, bao gồm các điều kiện về thu nhập và tài sản trong một thời hạn nào đó

Thuật ngữ “giấy tờ có giá” có nghĩa rộng hơn là thuật ngữ là chứng khoán Chứng khoán là một tài sản tài chính có các đặc điểm cơ bản sau:

Tính thanh khoản( tính lỏng): Tính lỏng của tài sản là khả năng chuyển tài sản đó thành tiền mặt Khả năng này cao hay thấp phụ thuộc vào khoảng thời gian và chi phí cần thiết cho việc chuyển đổi và rủi ro của việc sút giá trị của tài sản đó do việc chuyển đổi Chứng khoán có tính lỏng cao hơn so với các tài sản khác

Tính rủi ro: Chứng khoán là tài sản tài chính mà giá trị của nó chịu tác động lớn của rủi ro, bao gồm rủi ro có hệ thống và rủi ro không có hệ thống Rủi ro có hệ thống hay là rủi ro thị trường là loại rủi ro tác động tới toàn bộ hoặc hầu hết các tài sản Loại rủi ro này chịu tác động của các điều kiện kinh tế chung như: lạm phát, sự thay đổi tỷ giá hối đoái, lãi suất Rủi

ro không có hệ thống là loại rủi ro chỉ tác động đến một tài sản hay một nhóm nhỏ các tài sản Loại rủi ro này thường liên quan tới điều kiện của nhà phát hành

Tính sinh lợi: Chứng khoán là một tài sản tài chính mà khi sở hữu

nó, nhà đầu tư muốn nhận được một thu nhập lớn hơn trong tương lai Thu nhập này được bảo đảm bằng lợi tức được phân chia hàng năm và việc tăng giá chứng khoán trên thị trường Khả năng sinh lợi bao giê cũng quan hệ chặt chẽ với rủi ro của tài sản, thể hiện nguyên lý – mức độ chấp nhận rủi

ro càng cao thì lợi nhuận kỳ vọng càng lớn

Hình thức của chứng khoán Hình thức của chứng khoán có thu nhập ( cố định hoặc biến đổi) thường bao gồm phần bìa và phần bên trong Ngoài bìa ghi rõ quyền đòi nợ hoặc quyền tham gia góp vốn Số tiền ghi trên chứng khoán được gọi là mệnh giá của chứng khoán Đối với giấy tờ

có giá với lãi suất cố định bên trong có phiếu ghi lợi tức (Coupon) – ghi rõ lãi suất hoặc lợi tức sẽ được hưởng

b- Phân loại chứng khoán

Tuỳ theo cách chọn tiêu thức, người ta có thể phân loại chứng khoán thành nhiều loại khác nhau Tuy nhiên ở đây, chứng khoán được chia thành

ba tiêu thức chủ yếu, đó là theo tính chất của chứng khoán, theo khả năng chuyển nhượng và theo khả năng thu nhập.

Cách phân chia này tạo điều kiện cho người đầu tư nhận biết dễ dàng các loại chứng khoán đang được lưu thông và giúp họ lùa chọn cách thức đầu tư phù hợp

b.1 Phân loại chứng khoán theo tính chất

Theo tính chất của chứng khoán, các loại chứng khoán được phân thành: Chứng khoán vốn; chứng khoán nợ và chứng khoán phái sinh

* Chứng khoán vốn:

Chứng khoán vốn là chứng thư xác nhận sự góp vốn và quyền sở hữu phần vốn góp và các quyền hợp pháp khác đối với tổ chức phát hành Đại diện cho chứng khoán vốn là cổ phiếu và chứng chỉ quỹ đầu tư

Cổ phiếu là một loại chứng khoán vốn được phát hành dưới dạng chứng chỉ hoặc bót toán ghi sổ, xác nhận quyền sở hữu và lợi Ých hợp pháp đối với tài sản hoặc vốn của công ty cổ phần Cổ phiếu là công cô tài chính có thời hạn thanh toán là vô hạn

* Chứng khoán nợ:

Chứng khoán nợ, điển hình là trái phiếu, tín phiếu là một loại chứng khoán quy định nghĩa vụ của người phát hành (người đi vay) phải trả cho người đứng tên sở hữu chứng khoán ( người cho vay) một khoản tiền nhất định bao gồm gốc và lãi trong thời gian cụ thể

Đặc trưng cơ bản của trái phiếu:

+ Mệnh giá và lãi suất của trái phiếu

+Thời gian đáo hạn

* Chứng khoán phái sinh

Chứng khoán phái sinh là các công cụ tài chính có nguồn gốc từ chứng khoán và có quan hệ chặt chẽ với các chứng khoán gốc

Các chứng khoán phái sinh được hình thành do nhu cầu giao dịch của người mua và người bán và phát triển phụ thuộc vào mức độ phát triển của thị trường chứng khoán Có thể phân loại chứng khoán phái sinh thành các loại như sau:

Thứ nhất là: Quyền mua trước

Quyền mua trước hay là đặc quyền mua là một quyền ưu đãi được gắn với một cổ phiếu đang lưu hành, do công ty phát hành ra cổ phiếu đó

để huy động thêm vốn cổ phần, quyền mua trước cho phép người sở hữu những cổ phần đang lưu hành được mua một số nhất định cổ phiếu trong đợt phát hành mới của công ty, tại một mức giá xác định thấp hơn mức giá chào bán ra công chúng trong một thời hạn nhất định

Thứ hai là: Chứng kế

Chứng kế hay còn gọi là bảo chứng phiếu (cam kết bán) là một loại chứng khoán được phát hành cùng với trái phiếu hay cổ phiếu ưu đãi mà người sở hữu nó có quyền được mua một số lượng chứng khoán nhất định tại một mức giá xác định và trong một thời hạn nhất định

Thứ ba là: Hợp đồng kỳ hạn

Hợp đồng kỳ hạn là một thoả thuận giữa người mua và người bán thực hiện một giao dịch hàng hoá ở một thời điểm chắc chắn trong tương lai với mức giá và khối lượng xác định

Thứ tư là: Hợp đồng tương lai

Hợp đồng tương lai là một thoả thuận để mua hoặc bán một tài sản vào thời điểm chắc chắn trong tương lai với mức giá xác định

Thứ năm là: Quyền chọn

Hợp đồng quyền chọn là một hợp đồng cho phép người nắm giữ được mua (nếu là quyền chọn mua) hoặc được bán (nếu là quyền chọn bán) một khối lượng hàng hoá cơ sở nhất định tại một mức giá xác định trong một thời gian nhất định

b.2 Phân loại chứng khoán theo khả năng chuyển nhượng

Theo cách thức này chứng khoán được phân thành chứng khoán ghi danh và chứng khoán vô danh

Chứng khoán vô danh là giấy xác nhận quyền sở hữu hoặc quyền đòi

nợ không ghi tên chủ sở hữu

Chứng khoán ghi danh là giấy xác nhận quyền sở hữu hoặc quyền đòi nợ có ghi tên chủ sở hữu Loại chứng khoán này được phép chuyển nhượng nhưng phải tuân theo những quy định pháp lý cụ thể

b.3 Phân loại chứng khoán theo thu nhập

Tuỳ theo loại thu nhập chứng khoán được chia thành các loại sau:

Thứ nhất là: Chứng khoán có thu nhập cố định.

Chứng khoán có thu nhập cố định là loại chứng khoán có quyền yêu cầu thu nhập cố định không phụ thuộc vào kết quả hoạt động của nhà phát hành Nó có thể là chứng khoán vô danh hoặc chứng khoán đích danh, có thể là tín phiếu, trái phiếu hoặc cổ phiếu ưu đãi Thông thường, việc phát hành các loại chứng khoán có thu nhập cố định phải kèm theo những quy định pháp lý cụ thể nhằm bảo vệ lợi Ých của nhà đầu tư

Thứ hai là chứng khoán có thu nhập biến đổi

Cổ phiếu thường đại diện cho loại chứng khoán có thu nhập biến đổi Thu nhập do việc cổ phiếu mang lại gọi là cổ tức (hay lợi tức cổ phần),

nó biến động theo kết quả kinh doanh của công ty

Thứ ba là hình thức hỗn hợp của chứng khoán

Hình thức hỗn hợp của chứng khoán vừa mang tính chất của chứng khoán có thu nhập cố định, vừa mang tính chất của chứng khoán có thu nhập biến đổi Việc phát hành loại chứng khoán này nhằm để thích ứng với nhu cầu đặc biệt của thị trường vốn

2 Phát hành chứng khoán

Thứ nhất là Chính phủ.

Mục đích phát hành của chính phủ là bù đắp sự thiếu hụt của ngân sách và huy động vốn để tài trợ cho các công trình, dự án lớn và quan trọng Chính phủ phát hành các loại chứng khoán bao gồm: Trái phiếu Chính phủ, Trái phiếu công trình và Tín phiếu kho bạc

Thứ hai là các doanh nghiệp

Các doanh nghiệp phát hành ra chứng khoán để huy động vốn và tăng vốn cho sản xuất kinh doanh bên cạnh nguồn vốn đi vay từ các ngân hàng thương mại Trong nền kinh tế thị trường chỉ có các công ty cổ phần

và doanh nghiệp cổ phần hoá là tổ chức được phép phát hành cả trái phiếu

và cổ phiếu

Thứ ba là các quỹ đầu tư

Quỹ đầu tư là những tổ chức đầu tư chuyên nghiệp, được hình thành bằng vốn góp của các nhà đầu để tiến hành đầu tư vào chứng khoán và các loại hình đầu tư khác Mục đích của thành lập quỹ đầu tư là tập hợp và thu hót những nhà đầu tư nhỏ, lẻ tham gia kinh doanh

2.2 Các phương thức phát hành chứng khoán

Thứ nhất: Phân loại theo đợt phát hành

Theo tiêu thức này, người ta phân chia phương thức phát hành thành phát hành chứng khoán lần đầu và phát hành các đợt tiếp theo

Thứ hai: Phân loại theo đối tượng mua bán chứng khoán

Theo đối tượng mua bán chứng khoán, phương thức phát hành được phân chia thành:

Phát hành riêng lẻ: là việc phát hành trong đó chứng khoán được bán trong phạm vi một số người nhất định (thông thường là nhà đầu tư có tổ chức), với những điều kiện hạn chế và khối lượng phát hành phải đạt một mức nhất định

Phát hành ra công chúng: là hình thức phát hành trong đó chứng khoán được phát hành rộng rãi ra công chúng cho một sè lượng lớn các nhà đầu tư nhất định, trong đó phải đảm bảo một tỷ lệ cho các nhà đầu tư nhỏ Ngoài ra tổng khối lượng phát hành chứng khoán cũng phải đạt một tỷ

lệ theo quy định

Việc phát hành chứng khoán ra công chúng phải được cơ quan quản

lý nhà nước về chứng khoán cấp giấy phép hoặc chấp thuận Sau khi phát hành trên thị trường sơ cấp, chứng khoán sẽ được giao dịch tại sở giao dịch chứng khoán khi đã đáp ứng được các quy định về niêm yết chứng khoán của sở giao dịch chứng khoán Tổ chức phát hành chứng khoán ra công chúng phải thực hiện một chế độ báo cáo, công bố thông tin công khai

và chịu sự quản lý, giám sát riêng theo quy định của pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán

Việc phát hành ra công chúng được phân biệt thành hai hình thức: phát hành cổ phiếu ra công chúng và phát hành trái phiếu ra công chúng

- Trường hợp phát hành cổ phiếu ra công chúng, việc phát hành được tiến hành theo mét trong hai phương thức sau:

+ Phát hành lầnđầu ra công chúng (IPO): là việc phát hành trong đó

cổ phiếu của công ty lần đầu tiên được bán rộng rãi cho các công chúng đầu tư Nếu cổ phần được bán lần đầu cho công chúng nhằm tăng vốn thì

đó là IPO sơ cấp, còn khi cổ phần được bán lần đầu từ số cổ phần hiện hữu thì đó là IPO thứ cấp

+ Chào bán sơ cấp (phân phối sơ cấp): là đợt phát hành cổ phiếu bổ sung của công ty cho rộng rãi các công chúng đầu tư

Trường hợp phát hành trái phiếu ra công chúng, việc phát hành được thực hiện bằng phương thức duy nhất, đó là chào bán sơ cấp

3 3 Cách thức đầu tư chứng khoán

Nhà đầu tư có thể tham gia đầu tư vào thị trường chứng khoán trên hai thị trường thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp: Nhà đầu tư tham gia đấu giá cổ phần tại các trung tâm giao dịch chứng khoán, hoặc công ty chứng khoán làm đại lý nhận lệnh (thường là công ty làm tư vấn phát hành cho công ty cổ phần) Thị trường thứ cấp: Nhà đầu tư không đến trực tiếp các trung tâm giao dịch mà mở tài khoản tại các công ty chứng khoán để thực hiện giao dịch theo nguyên tắc trung gian đối với chứng khoán niêm yết và đăng ký giao dịch Còn đối với các chứng khoán chưa niêm yết hoặc chưa đăng ký giao dịch thì không cần điều kiện này.

3.1 Thị trường sơ cấp

a- Đầu tư thông qua đấu giá cổ phần

Khi tham gia đấu giá nhà đầu tư thực hiện thông qua các bước sau:

Bước 1: Nhà đầu tư tìm kiếm thông tin về đợt đấu giá: công bố trên

các website: www.ssc.gov.vn, www.hastc.org.vn, www.vafi.org.vn, ; Bao gồm bản công bố thông tin: tóm tắt tình hình hoạt động của doanh nghiệp,

và bản quy chế đấu giá: Quy định về thời gian đăng ký nép tiền đặt cọc, và thời gian bỏ giá

Bước 2: Nhà đầu tư đến địa điểm tổ chức đấu giá: nép tiền đặt cọc,

được nhận về phiếu đấu giá

Bước 3: Đến buổi đấu giá nhà đầu tư bỏ phiếu đấu giá vào hòm Sau

đó tổ chức đấu giá sẽ đóng hòm và mở phiếu tham dự đấu giá, nhập từng lệnh của nhà đầu tư (theo mã số) trên bảng điện tử Giá đấu sẽ được tính từ cao xuống thấp

Bước 4: Nhà đầu tư nếu chúng sẽ nép phần tiền còn lại Nếu không

chúng sẽ nhận tiền đặt cọc về Bốn bước trên được tóm tắt trên hình sau:

Cỏc bước đầu tư thụng qua đấu giỏ cổ phiếu

(Đấu giỏ khụng thành cụng)(Đấu giỏ thành cụng) (Đấu giá thành công)

b- Đầu tư thụng qua đấu thầu trỏi phiếu

Khi tham gia đấu thầu nhà đầu tư thực hiện thụng qua cỏc bước sau:

Bước 1: Tỡm hiểu thụng tin về đợt đấu thầu trỏi phiếu trờn cỏc trang

website: www.sse.gov.vn, www.hastc.org.vn, www.vse.org.vn,

Bước 2: Nộp tiền đặt cọc và nhận phiếu đấu thầu

Bước 3: Tham dự đấu thầu và bỏ thầu Lói suất bỏ thầu thấp sẽ trúng giỏ,

bỏ lói suất cao sẽ khụng trúng giỏ Cỏc bước tham dự đấu thầu được thể hiện thụng qua hỡnh sau:

Cỏc bước tham gia đấu thầu trỏi phiếu

Tìm hiểu thông tin về đợt đấu giá

đăng ký đấu giá

Tham gia đấu giá

Nhận tiền đặt cọc Nộp phần tiền còn lại

Tìm hiểu thông tin về đợt đấu thầu

Nộp tiền đặt cọc

Tham dự đấu thầu

Nhận tiền đặt cọc Nộp phần tiền còn lại

(Đấu thầu khụng thành cụng)(Đấu thầu thành cụng) (Đấu thầu thành công)

3.2 Thị trường thứ cấp

a-Đầu tư thụng qua thị trường niờm yết và đăng ký giao dịch

Đầu tư trờn thị trường niờm yết (trung tõm GDCK HCM) và đăng ký giao dịch (trung tõm GDCK HN) được thể hiện qua minh hoạ và cỏc bước sau:

Cỏc bước tham gia đầu tư trờn thị trường niờm yết và đăng ký giao dịch

Bước 1: Cỏc nhà đầu tư muốn mua bỏn chứng khoỏn trờn hai trung tõm này

phải tuõn thủ theo nguyờn tắc trung gian: Tức là phải tiến hành mở tài khoản tại cỏc cụng ty chứng khoỏn là thành viờn của trung tõm giao dịch, thụng thường tất cả 14 cụng ty chứng khoỏn hiện đang hoạt động trờn thị trường đều là thành viờn của hai trung tõm giao dịch

Bước 2: Nghiờn cứu hồ sơ cỏc cụng ty cú trờn thị trường để đầu tư: Cú thể

qua cỏc bản tin chứng khoỏn hàng ngày, qua hồ sơ lưu trữ tại cỏc cụng ty chứng khoỏn, hoặc qua cỏc trang thụng tin mạng: www.vietstock.com.vn,

Mở tài khoản tại các công ty CKNghjên cứu hồ sơ các công ty trên thị trường

Có thể tham khảo ý kiến tư vấn

Đặt lệnh mua, bán

www.vse.org.vn, www.hastc.org.vn, www.sse.gov.vn, www.vafi.org.vn,

Và các trang website của quỹ đầu tư nước ngoài: www.mekongcapital.com.vn, www.vinafund.com, www.dragoncapital.com, www.pxpam.com, Hoặc các trang website của công ty niêm yết, hoặc đăng ký giao dịch

Bước 3: Tham khảo ý kiến tư vấn của các công ty chứng khoán, trong

trường hợp này nhà đầu tư phải trả phí tư vấn, Công ty chứng khoán, Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn miễn khoản phí tư vấn này cho các nhà đầu tư khi giao dịch tại công ty

Bước 4: Đặt lệnh mua, bán Sau khi lệnh được đặt sẽ được đưa vào để chờ khớp Nếu lệnh khớp được thì sau thời gian quy định nhà đầu tư sẽ có chứng khoán mua, hoặc tiền do bán chứng khoán

b-Đầu tư cổ phiếu ngoài sàn (OTC)

Cách thức tham gia đầu tư: Có thể mua trực tiếp giữa các nhà đầu

tư, hoặc qua các nhân viên môi giới Sau đây là các bước cụ thể:

Đầu tư cổ phiếu ngoài sàn giữa các nhà đầu tư

Hiện tại, nhà nước cho phép mua bán cổ phiếu theo hình thức này, nhằm nâng tính thanh khoản cho các cổ phiếu, và đẩy nhanh tiến trình cổ phần hoá

Đầu tư cổ phiếu ngoài sàn thông qua môi giới

Gäi ®iÖn cho nhµ ®Çu t kh¸c tho¶ thuËn gi¸

NhËn cæ phiÕu hoÆc quyÒn mua theo tho¶ thuËn

Gäi ®iÖn cho m«i giíi tho¶ thuËn gi¸

Cả người mua hoặc người muốn bán đều phải đặt cọc 10% cho các môi giới.

Hiện nay, chưa có quy định nào áp dụng cho loại hình mua bán như trên, song các môi giới để đảm bảo, thường bắt nhà đầu tư muốn mua, hoặc bán phải đặt cọc, rồi sau đó các môi giới sẽ đi tìm người mua bán khác, hoặc thông qua các môi giới khác, và hưởng chênh lệch giá ở giữa

III- NIÊM YẾT CHỨNG KHOÁN

1 Khái niệm , chức năng của sở giao dịch chứng khoán

* Khái niệm: Sở giao dịch chứng khoán (SGDCK) từ xưa đến nay vẫn được hiểu là một địa điểm họp chợ có tổ chức, tại đó các chứng khoán niêm yết được những thành viên giao dịch theo những quy định nhất định

về phương thức giao dịch, thời gian và địa điểm cụ thể Trong đó, các thành viên giao dịch chính là các nhà môi giới hưởng hoa hồng hoặc kinh doanh chứng khoán cho chính mình tham gia giao dịch trên sàn hoặc thông qua hệ thống giao dịch đã được điện toán hoá

Sở giao dịch chứng khoán là thị trường giao dịch chứng khoán được thực hiện tại một địa điểm tập trung gọi là sàn giao dịch hoặc thông qua hệ thống máy tính Các chứng khoán được niêm yết giao dịch tại SGDCK thông thường là chứng khoán của các công ty lớn, có danh tiếng và đã trải qua thử thách trên thị trường và đáp ứng được các tiêu chuẩn niêm yết (gồm các tiêu chuẩn định tính và định lượng) do SGDCK đặt ra

§Æt cäc 10% gi¸ trÞ cæ phiÕu muèn mua hay b¸n

NhËn cæ phiÕu hoÆc tiÒn theo tho¶ thuËn

* Chức năng của SGDCK

Việc thiết lập một thị trường giao dịch chứng khoỏn cú tổ chức, vận hành liờn tục với cỏc chứng khoỏn được chọn lựa là một trong những chức năng quan trọng nhất của SGDCK Mặc dự hoạt động của SGDCK khụng mang lại vốn trực tiếp cho tổ chức phỏt hành, nhưng thụng qua SGDCK cỏc chứng khoỏn phỏt hành được giao dịch liờn tục, làm tăng tớnh thanh khoản

và khả mại cho cỏc chứng khoỏn Cỏc tổ chức phỏt hành cú thể phỏt hành tăng vốn qua thị trường chứng khoỏn, cỏc nhà đầu tư cú thể dễ dàng mua hoặc bỏn chứng khoỏn niờm yết một cỏch dễ dàng và nhanh chúng

Chức năng xỏc định giỏ cả cụng bằng là cực kỳ quan trọng trong việc tạo ra một thị trường liờn tục Giỏ cả khụng do SGDCK hay thành viờn SGDCK ỏp đặt mà được SGDCK xỏc định trờn cơ sở khớp cỏc lệnh mua

và bỏn chứng khoỏn

2 Tổ chức và hoạt động của SGDCK

Mặc dự thị trường chứng khoỏn cỏc quốc gia trờn thế giới cú thời điểm ra đời khỏc nhau, theo mụ hỡnh cổ điển hay mụ hỡnh mới nổi và hỡnh thức sở hữu khỏc nhau (cổ phần, thành viờn, nhà nước), nhưng SGDCK đều cú cấu trỳc như sau:

Đại hội đồng cổ đông(Hội đồng thành viên)

Hội đồng quản trịBan giám đốcCác phòng chức năng

* Hội đồng quản trị

Hội đồng quản trị (HĐQT) là cơ quan quản lý cấp cao nhất, HĐQT

có các thành viên đại diện là những người có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến thị trường chứng khoán Thành viên HĐQT gồm: đại diện của công ty chứng khoán thành viên; một số đại diện không phải là thành viên như tổ chức niêm yết; giới chuyên môn; nhà kinh doanh; chuyên gia luật và thành viên đại diện cho Chính phủ

Các đại diện của công ty chứng khoán thành viên được xem là thành viên quan trọng nhất của HĐQT Các công ty chứng khoán thành viên có nhiều kinh nghiệm và kiến thức trong việc điều hành thị trường chứng khoán

Quyết định của HĐQT có ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động kinh doanh của các thành viên Vì vậy, các đại diện của các thành viên nên được bày tỏ các ý kiến của mình tại HĐQT

Quyền hạn của Hội đồng quản trị:

Hội đồng quản trị SGDCK ra các quyết nghị về các lĩnh vực chính sau:

- đình chỉ và rút giấy phép thành viên

- Chấp thuận, đình chỉ và huỷ bỏ niêm yết chứng khoán

- Chấp thuận kế hoạch và ngân sách hàng năm của SGDCK

- Ban hành và sửa đổi các quy chế hoạt động của SGDCK

- Giám sát hoạt động của thành viên

- Xử phạt các hành vi, vi phạm quy chế của SGDCK

Ngoài ra HĐQT có thể trao một số quyền cho tổng giám đốc SGDCK trong điều hành

* Ban giám đốc điều hành

Ban giám đốc điều hành chịu trách nhiệm về hoạt động của SGDCK, giám sát các hành vi giao dịch của các thành viên, dự thảo các quy định quy chế của SGDCK Ban giám đốc hoạt động một cách độc lập nhưng chịu sự chỉ đạo trực tiếp từ HĐQT

3 Thành viên sở giao dịch chứng khoán.

SGDCK có các thành viên giao dịch chính là các nhà môi giới hưởng hoa hồng hoặc kinh doanh chứng khoán cho chính mình tham gia giao dịch trên sàn hoặc thông qua hệ thống giao dịch đã được điện toán hoá Công ty chứng khoán là thành viên của SGDCK và được hưởng các quyền, cũng như nghĩa vụ do SGDCK quy định Chuẩn mực kinh doanh của các thành viên theo quy định do SGDCK đặt ra, nhằm đảm bảo quyền lợi cho khách hàng và duy trì một thị trường hoạt động công bằng, hiệu quả.

- Phân loại thành viên

Thành viên được phân loại theo quyền của thành viên đó là thành viên chính và thành viên đặc biệt Trong đó thành viên chính là thành viên thường tham gia ngay từ khi mới thành lập SGDCK và được biểu quyết và được phân chia tài sản của SGDCK Còn thành viên đặc biệt là thành viên mới gia nhập SGDCK sau này, nhằm giảm bớt gánh nặng về tài chính cho các thành viên cũ và tăng quy mô hoạt động của thị trường

Đối với thị trường phát triển, ví dụ như tại SGDCK New York, thành viên được phân chia làm nhiều loại dùa trên các chức năng của mình, như thành viên là các chuyên gia thị trường, nhà môi giới của công ty thành viên, nhà môi giới độc lập, nhà tạo lập thị trường, và người giao dịch cạnh tranh, các nhà môi giới trái phiếu

- Tiêu chuẩn thành viên

+ Yêu cầu về tài chính: đáp ứng vốn góp cổ đông, vốn điều lệ và tổng tài sản có thể được quy định như là các yêu cầu tài chính bắt buộc đối với các thành viên SGDCK

+Quy định về nhõn sự: Số lượng và chất lượng của ban điều hành, cỏc nhà phõn tớch chứng khoỏn và cỏc chuyờn gia khỏc phải được quy định trong quy chế nhõn sự.

+Điều kiện về cơ sở vật chất kỹ thuật: Cụng ty xin làm thành viờn phải cú trụ sở chớnh, cỏc chi nhỏnh, văn phũng giao dịch cũng như cơ sở vật chất, trang thiết bị phải đỏp ứng được yờu cầu của kinh doanh như cỏc trạm đầu cuối để nhận lệnh, xỏc nhận lệnh, cỏc bảng hiển thị điện tử

- Thủ tục kết nạp thành viờn

Quy trỡnh và thủ tục kết nạp thành viờn bao gồm cỏc bước sau:

4 Niờm yết chứng khoỏn

* Khỏi niệm: Niờm yết chứng khoỏn là quỏ trỡnh định danh cỏc chứng khoỏn đỏp ứng đủ tiờu chuẩn được giao dịch trờn SGDCK Cụ thể,

Thảo luận sơ bộ

Nộp hồ sơ xin kết nạpThẩm địnhHĐQT ra quyết định

Thanh toán các khoản

phíKết nạp

được phép niêm yết và giao dịch trên SGDCK nếu công ty đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về định lượng cũng như định tính mà SGDCK đề ra.

* Mục tiêu của việc niêm yết

-Thiết lập quan hệ hợp đồng giữa SGDCK với tổ chức phát hành có chứng khoán niêm yết, từ đó quy định trách nhiệm và nghĩa vụ của tổ chức phát hành trong việc công bố thông tin, đảm bảo tính trung thực, công khai

và công bằng

- Nhằm mục đích hỗ trợ thị trường hoạt động ổn định, xây dựng lòng tin của công chúng đối với thị trường chứng khoán bằng cách lùa chọn các chứng khoán có chất lượng cao để giao dịch

- Cung cấp cho các nhà đầu tư những thông tin về các tổ chức phát hành

- Giúp cho việc xác định giá chứng khoán được công bằng trên thị trường đấu giá vì thông qua việc niêm yết công khai, giá chứng khoán được hình thành dùa trên sự tiếp xóc hiệu quả giữa cung và cầu chứng khoán

* Vai trò của việc niêm yết chứng khoán đối với tổ chức phát hành

- Thuận lợi:

+ Công ty dễ dàng trong việc huy động vốn: Niêm yết nhằm mục đích huy động vốn thông qua việc phát hành chứng khoán Công ty có thể thu hót vốn dài hạn thông qua phát hành chứng khoán với chi phí thấp

+ Tác động đến công chúng: Niêm yết góp phần “tô đẹp” thêm hình ảnh của công ty trong các nhà đầu tư, các chủ nợ, người cung ứng,

+ Nâng cao tính thanh khoản cho các chứng khoán: Khi các chứng khoán được niêm yết, chúng có thể nâng cao tính thanh khoản, mở rộng phạm vi chấp nhận làm vật thế chấp và dễ dàng được sử dụng cho mục đích tài chính, thừa kế và các mục đích khác

+ Ưu đãi về thuế

- Hạn chế:

+ Nghĩa vụ báo cáo như là một công ty đại chóng: Công ty niêm yết phải có nghĩa vụ công bố thông tin một cách đầy đủ, chính xác và kịp thời liên quan đến các mặt hoạt động của công ty cũng như các biến động có ảnh hưởng đến giá cả chứng khoán niêm yết Nghĩa vụ công bố thông tin đại chúng trong một số trường hợp làm ảnh hưởng đến bí quyết, bí mật kinh doanh và gây phiền hà cho công ty.

+ Những cản trở trong thâu tóm và sáp nhập:

Niêm yết chứng khoán bộc lé nguồn vốn và phân chia quyền biểu quyết của công ty cho những người mua là những người có thể gây bất tiện cho những cổ đông chủ chốt và công việc quản lý điều hành hiện tại của công ty Công ty có thể gặp nhiều cản trở trong việc thực hiện mục tiêu thâu tóm hay sap nhập của mình

Nói tóm lại, chứng khoán và thị trường chứng khoán là một vấn đề

có nhiều lý luận Nhưng tựu chung lại thì những đặc điểm mà tôi vừa nêu trên là những nội dung căn bản mà tôi muốn trình bày trong đề tài của mình

Chương II- Thực trạng thị trường chứng khoán việt nam

I-THỊ TRƯỜNG SƠ CẤP

Đầu tư thông qua thị trường sơ cấp có hai hình thức chính là đầu tư vào cổ phiếu và đầu tư vào trái phiếu

1 Đầu tư vào cổ phiếu.

Thực trạng của đầu tư vào cổ phiếu ở Việt Nam được thể hiện thông qua một số điểm sau:

Thứ nhất là Doanh nghiệp nhà nước thực hiện cổ phần hoá bán

đấu giá qua các tổ chức trung gian tài chính

Trong 5 năm qua, từ 2001- 2005, theo quy định của nghị định số 187/NĐ-CP ngày 16/11/2004 về chuyển công ty nhà nước thành công ty cổ phần, chúng ta đã cổ phần hoá được 2.188 doanh nghiệp, đưa tổng số doanh nghiệp Nhà nước CPH lên gần 2.900 doanh nghiệp Chúng ta sắp xếp lại 3.450 doanh nghiệp nhà nước trong tổng số 5.655 doanh nghiệp nhà nước có vào đầu năm 2001.Vốn của nhà nước là 33.863 tỷ đồng, bằng 12% tổng vốn nhà nước đầu tư ở các doanh nghiệp nhà nước (280.000 tỷ đồng) Có thể nói rằng kết thúc năm 2005 đã cơ bản hoàn thành cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước, đã giảm mạnh các doanh nghiệp nhà nước nhỏ, thua lỗ, DNNN tập trung hơn vào những lĩnh vực then chốt; Việc cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà nước thực hiện theo đúng tinh thần nghị quyết TW3 Nhìn một các tổng thể và toàn diện các nhiệm vụ Trung ương đặt ra, bao gồm sắp xếp,đổi mới, phát triển doanh nghiệp nhà nước, đồng thời doanh nghiệp nhà nước phải nắm giữ những lĩnh vực quan trọng trọng yếu của nền kinh tế.

Nghị định 187/2004/NĐ-CP là một bước tiến mạnh bạo trong việc chuyển công ty nhà nước sang công ty cổ phần Sở dĩ nói là mạnh bạo là vì chúng ta vừa qua thời kỳ cơ chế thị trường quan liêu bao cấp Các doanh nghiệp nhà nước chủ yếu hoạt động phụ thuộc vào ngân sách nhà nước chưa thực sự có tính tự hạch toán kinh tế Do đó, chúng ta có thể nói rằng việc cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà nước là một bước tiến lớn và rất hợp lý với tình hình kinh tế của chúng ta hiện nay

Nội dung của nghị định 187/2004/NĐ-CP Quy định như sau: đối với doanh nghiệp bán đấu giá cổ phần có giá trị dưới 1 tỷ có thể thực hiện trong nội bộ công ty Đối với doanh nghiệp bán đấu giá cổ phần có giá trị trên 1

tỷ đến 10 tỷ phải thực hiện thông qua các trung gian tài chính, chủ yếu là qua các công ty chứng khoán Đối với doanh nghiệp bán đấu giá cổ phần có giá trị trên 10 tỷ phải thực hiện thông qua các trung tâm giao dịch chứng

khoán: Hà Nội và TP Hồ Chí Minh Các doanh nghiệp ở trường hợp 2 ( từ 1-10 tỷ) cũng có thể đấu giá theo hình thức này nếu muốn.

Năm 2005 là năm đầu tiên thực hiện hình thức bán đấu giá cổ phần của các doanh nghiệp nhà nước thực hiện cổ phần hoá qua các trung tâm giao dịch chứng khoán Hai trung tâm giao dịch chứng khoán là trung tâm giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh và trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội trong năm 2005 đã thực hiện 243 đợt đấu giá cổ phần,

so với tổng số lượng cổ phần chào bán, và số lượng cổ phần được bán như sau:

1 Tổng số đợt đấu giá đã thực hiện đợt 243

2 Tổng số cổ phần chào bán Cổ phần 352554154

3 Tổng số cổ phần bán được Cổ phần 310499094

4 Tỷ lệ cổ phần bán được so với chào bán % 88,07

( Nguồn Tạp chí chứng khoán Việt Nam sè 1+2 Năm 2006)

Nhờ có việc bán đấu giá cổ phần mà thị trường chứng khoán Việt Nam đã trở nên sôi động Đặc biệt là thị trường sơ cấp, thị trường sơ cấp từ con số không trong các năm trước nhưng đến năm 2005 đã thực sự tạo ra một sự Ên tượng trong thị trường chứng khoán Có tới 234 doanh nghiệp đã thực hiện đấu giá qua hai trung tâm giao dịch với số lượng cổ phần chào bán là 352 nghìn cổ phần tương đương với 3520 tỷ đồng (tính theo mệnh giá chào bán là 10.000 VNĐ) Trong khi đó giá trị bán đấu giá cổ phần thu được là 4573,3 tỷ VNĐ Thu lợi cho nhà nước là 1468 tỷ đồng (giá trị thặng dư của các đợt phát hành mà nhà đầu tư đã trả cao hơn so với giá khởi điểm)

Bảng giá trị thặng dư của các đợt phát hành mà nhà đầu tư đã trả cao hơn so với giá khởi điểm – năm 2005

ĐV: Tỷ VNĐ

1 Tổng giá trị cổ phần ở mức giá khởi điểm 3105

2 Tổng giá trị cổ phần bán được 4573,6

3 Thu lợi cho nhà nước 1468,6

(Nguồn: Tạp chí chứng khoán Việt Nam sè 1 + 2 năm 2006)

So sánh số lượng cổ phần mua được với đăng ký mua của các nhà đầu tư thì tỷ lệ này thấp, đạt tỷ lệ 66,05%, và tính trên mỗi nhà đầu tư thì con sè mua được là khoảng 53 nghìn cổ phần tương đương với 530 triệu đồng (theo mệnh giá)

Bảng tỷ lệ cổ phần các nhà đầu tư mua được trên số lượng cổ phần đăng

( Nguồn: tạp chí chứng khoán Việt Nam sè 1+ 2 năm 2006)

Qua bảng số liệu này cho ta thấy: sự phản ánh sự tham gia tích cực của các nhà đầu tư vào thị trường này Và kỳ vọng những con số lớn hơn trong các năm tới

Qua đây cho chóng ta thấy việc bán đấu giá cổ phần góp phần chính làm sôi động thị trường sơ cấp giúp cho thị trường chứng khoán Việt Nam

có thêm những bước tiến mới trong lĩnh vực thị trường chứng khoán

Thứ hai là tình hình các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào thị

trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã được 6 năm hình thành và phát triển Tuy nhiên, tư khi chính phủ ban hành quyết định 238/2005/QĐ-TTg nới rộng tỷ lệ tham gia của bên nước ngoài vào thị trường chứng khoán Việt Nam từ 30% lên 49%, thị trường đã có những chuyển biến tích cực

Mặc dù vậy, khoảng cách của Việt Nam với các nước trong khu vực còn khá xa Đặc biệt về độ lớn của thị trường và số lượng chứng khoán niêm yết Toàn bộ giá trị thị trường với chứng khoán niêm yết hiện nay khoảng 5,3 tỷ USD Và với thãi quen tích luỹ của người Việt Nam hiện nay Trên thực tế, thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay chủ yếu là sân chơi của các nhà đầu tư nhỏ lẻ, thiếu kinh nghiệm phân tích, mua bán trên thị trường thường có những biến động theo “cảm xúc” và những tin đồn Số lượng các công ty quản lý quỹ ở Việt Nam hiện nay còn Ýt vì thủ tục gia nhập thị trường vốn Việt Nam khá phức tạp, đặc biệt là khâu xin mã giao dịch.

Mặc dù vậy thì thị trường chứng khoán Việt Nam là một điểm sáng

để thu hót đầu tư nước ngoài Điều đáng mừng là chính phủ Việt Nam đã

và đang có những chuyển biến tích cực để thu hót nguồn vốn đầu tư gián tiếp, như việc đẩy mạnh việc cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước, đưa các doanh nghiệp mạnh lên niêm yết

Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chuyển sang hình thức công ty cổ phần thực hiện bán đấu giá qua các trung gian tài chính hoặc qua các trung tâm giao dịch

Chóng ta có thể thấy rằng, việc tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài vào thị trường chứng khoán Việt Nam chưa nhiều Chúng ta cần cải thiện nhiều hơn nữa về môi trường đầu tư cho hợp lý Đặc biệt hơn cả là hệ thống thủ tục pháp lý

2.Đầu tư vào trái phiếu.

Theo bộ tài chính, đến cuối năm 2005, cả nước đã phát hành 70.000

tỷ đồng trái phiếu ra thị trường Trong đó, tổng số vốn huy động thông qua phát hành trái phiếu trái phiếu chính phủ đạt gần 60.000 tỷ đồng, các tỉnh thành phè phát hành gần 7.000 tỷ đồng (gồm thành phố Hồ Chí Minh, Hà

chính có kế hoạch sẽ phát hành khoảng 18.000 tỷ đồng trái phiếu vào năm

2006 với nhiều mục đích khác nhau, nhưng cơ bản là vì xây dựng cơ sở hạ tầng của Việt Nam đang trong tình trạng xuống cấp như: thuỷ điện Sơn La, đường biên giới, giáo dục đào tạo, các công trình trọng điểm

Bảng giá trị phát hành trái phiếu đã phát hành tính đến năm 2005

ĐV: Tỷ VNĐTrái phiếu CP Trái phiếu

Tình hình hoạt động của thị trường chứng khoán năm 2006 có nhiều

sự thay đổi

Hoạt động đấu thầu trái phiếu chính phủ tai trung tâm giao dịch chứng khoán theo thông tư 21/2004/TT-BTC ngày 24/3/2004 của bộ tài chính hướng dẫn việc đấu thầu trái phiếu chính phủ, trái phiếu được chính phủ bảo lãnh, trái phiếu chính quyền địa phương qua thị trường chứng khoán giao dịch tập trung Theo thông tư 21/BTC, trái phiếu đấu thầu tại trung tâm giao dịch chứng khoán bao gồm: trái phiếu kho bạc, trái phiếu công trình trung ương, trái phiếu công trình địa phương, trái phiếu đầu tư, trái phiếu được chính phủ bảo lãnh Và các loại trái phiếu này sau khi đấu thầu qua trung tâm giao dịch chứng khoán, được niêm yêt/ đăng ký giao dịch trên trung tâm giao dịch chứng khoán Song hành với việc đấu thầu trái phiếu chính phủ tại trung tâm giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí

Minh, tính đên ngày 30/6/2006, sau hơn mét năm chính thức đi vào hoạt động, trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội đã tổ chức được 9 đợt đấu thầu trái phiếu, huy động được 1.115 tỷ đồng Tuy nhiên, với quyết định 2276/QĐ-BTC của bộ tài chính ban hành ngày 20/6/2006 (Quyết định 2276/QĐ-BTC), từ ngày 1/7/2006 hoạt động đấu thầu trái phiếu chính phủ

đã chính thức chuyển giao cho trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội đảm trách Với mốc ngày 1/7 cho tới ngày 31/8, trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội đã tổ chức 5 đợt đấu thầu trái phiếu chính phủ thành công, huy động được 1.385 tỷ đồng Cụ thể, đợt 1 phát hành được 175 tỷ đồng/200 tỷ đồng gọi thầu trái phiếu đô thị cho quỹđầu tư phát triển đô thị thành phố Hồ Chí Minh (Hifu), bao gồm 100 tỷ đồng là loại cổ phiếu có kỳ hạn 5 năm và 75 tỷ đồng là loại có kỳ hạn 10 năm; Đợt 2, huy động được

300 tỷ đồng/300 tỷ đồng trái phiếu chính phủ kỳ hạn 5 năm gọi thầu của kho bạc nhà nước, với mức lãi suất tróng thầu đạt 8,63%; Đợt 3, phát hành

500 tỷ đồng/500 tỷ đồng trái phiếu chính phủ kỳ hạn 5 năm của kho bạc nhà nước phát hành, với lãi suất 8,25%; Đợt 4, ngày 28/8 tổ chức đấu thầu

500 tỷ đồng trái phiếu chính phủ do kho bạc nhà nước phát hành có kỳ hạn

5 năm phát hành ngày 30/8/2006, với khối lượng trái phiếu bán được là 200

tỷ đồng, lãi suất tróng thầu vẫn là 8,25%; Và đợt 5, ngày 29/8/2006 tổ chức đấu thầu 260 tỷ đồng trái phiếu đô thị do Quỹ Hifu phát hành, kết quả huy động được 210 tỷ đồng Trong đó, 110 tỷ đồng trái phiếu kỳ hạn 10 năm lãi suất 9,25% và 100 tỷ đồng trái phiếu kỳ hạn 15 năm lãi suất 9,55%

Bảng số liệu về tình hình phát hành trái phiếu:

Các đợt Loại trái

phiếu

Kỳ hạn Lãi suất đạt được (tỷ đồng)

đợt 1 Trái phiếu đô 5 100