Giảng văn. MÙA LẠC (Nguyễn Khải) potx

Cảm nhận được số phận éo le, bất hạnh và những nét tính cách nổi bật, những khát vọng mạnh mẽ chân chính của và sự biến đổi số phận của những con người bất hạnhĐào.. Tìm hiểu tư tưởng nh

Ngày soạn: 27 / 11/ 2005

MÙA LẠC (Nguyễn Khải)

I- Mục đích, yêu cầu: Giúp học sinh:

1 Cảm nhận được số phận éo le, bất hạnh và những nét tính cách nổi bật, những khát vọng mạnh mẽ chân chính của và sự biến đổi số phận của những con người bất hạnh(Đào)

2 Tìm hiểu tư tưởng nhân đạo, thấy được thành công về nghệ thuật của tác phẩm

3 Rèn kĩ năng phân tích tác phẩm tự sự (phân tích nhân vật)

II- Chuẩn bị:

1 Giáo viên: - Giáo án, SGK, tài liệu tham khảo

2 Học sinh: Đọc -> tóm tắt TP và trả lời câu hỏi Sgk

III- Tiến trình bài dạy:

1 Ổn định:

2 Bài cũ: Ý nghĩa tư tưởng từ các pho tượng trong bài Các vị La Hán chùa Tây Phương?

3 Bài mới:

* Giới thiệu bài: Mùa lạc -> khám phá mới của Nguyễn Khải

HS đọc Tiểu dẫn Sgk

GV giới thiệu nhanh về tác giả

H: Những hiểu biết về tập truyện cùng tên ->

hiểu TP? (Hoàn cảnh sáng tác? Bối cảnh?

Những khám phá riêng?)

HS tóm tắt TP

GV hướng dẫn HS tóm tắt

- Nhân vật trung tâm?

- Liên quan đến Đào có chi tiết nào

quan trọng?

H: Cảm hứng chủ đạo của thiên truyện? (sự

hồi sinh -> thể hiện ở cảnh (mùa lạc bội thu,

xanh tốt), ở người (mảnh đất chết >< nơi xây

I- Giới thiệu chung:

1 Tác giả (Sgk)

2 Tác phẩm:

- Xuất xứ: Rút từ tập truyện

ngắn Mùa lạc (1960):

+ Kết quả chuyến thâm nhập thực tế

+ Bối cảnh: nông trường ĐB

+ Nét đặc sắc: Sự biến đổi số phận co người

- Tóm tắt: -> sự hồi sinh (của

người + cảnh từ vùng đất chết) -> cảm hứng chủ đạo

dựng cuộc đời mới))

H: Cảm hứng “hồi sinh” được Nguyễn Khải

thể hiện như thế nào trong truyện? (Ở nhân

vật nào?)

GV hướng dẫn HS phân tích nhân vật Đào

H: Đào xuất hiện trong hoàn cảnh nào? (lao

động, cạnh Huân – một thanh niên đẹp trai)

H: Tại sao tác giả nhận xét “gặp một lần có

thể nhớ mãi, dễ phân biệt”?

- Ngoại hình? (gò má cao … hai bàn tay

ngón to……)

- Tuổi tác? (28 tuổi)

- Cánh ăn nói? (ngôn ngữ quyết liệt, sắc

nhọn, chua ngoa; vận dụng nhiều ca dao, tục

ngữ -> có cá tính, bướng bỉnh)

GV chuyển ý: Điều khiến người đọc không

thể quên nhân vật này là số phận

HS đọc đoạn văn nói về quá khứ của Đào

H: Em biết gì về cuộc sống của Đào trước

khi lên nông trường Điện Biên?

II- Phân tích:

1 Nhân vật Đào:

- Ngoại hình chịu nhiều thua thiệt: thô, không có nhan sắc

- Tuổi quá lứa lỡ thì (28)

- Ngôn ngữ: quyết liệt, mạnh

mẽ, chua ngoa -> có cá tính mạnh, bản lĩnh

* Số phận:

- Trước khi lên nông trường ĐB:

+ Chịu nhiều bất hạnh

+ Cuộc sống vất vả, tạm bợ -> phó mặc cho số phận, không

hy vọng vào tương lai

=> Tâm lí phức tạp:

Nhúm mình >< quyết liệt

Liều lĩnh >< dễ ghen tị

- Gia đình?(chồng chết, con chết -> không

người thân)

- Cuộc sống? (tạm bợ tối đâu là nhà, ngã đâu

là giường)

H: Hoàn cảnh đó tác động đến suy nghĩ, lối

sống của Đào như thế nào?

- Lối sống? (táo bạo liều lĩnh … dễ tủi

hờn)

- Suy nghĩ? (tiêu cực: phó mặc cho số

phận)

GV giảng: Cơn lốc số phận đã quét vào cái

phần tơ non nhất của người con gái – tuổi

thiếu nữ, quét vào cái phần khát khao nhất

của người đàn bà – chồng con và mái ấm gia

đình -> làm phai tàn nhan sắc mái tóc ……

tàn hương nổi càng nhiều, làm héo cả tâm

hồn muốn chết nhưng …… phải sống => cái

đốp chát bên ngoài là phản ứng của nỗi đau

tâm thế

H: Giọng kể của tác giả? -> thái độ gì?

GV chuyển ý -> ghi đề mục lên bảng

Bất cần >< tủi hờn

* Giọng văn đầy xót xa, cảm thông, chia sẻ

- Từ khi lên nông trường ĐB:

+ Tìm thấy niềm vui

+ Khát khao hạnh phúc trở lại

+ Muốn quên quá khứ -> xây dựng cuộc đời mới -> ĐB -> quê hương thứ 2

=> Tâm tính thay đổi: vui vẻ, hòa đồng, bao dung, đôn hậu

@ Nhận xét:

- Đào có sự chuyển biến trong tâm lí, tính cách

- Nguyên nhân:

+ Cuộc sống mới, sôi động

+ Con người mới: cảm thông, tin tưởng, yêu thương nhau

H: Đào lên nông trường Điện Biên với mục

đích gì? (quên quá khứ)

H: Từ khi lên nông trường, cuộc sống, tính

cánh của Đào có gì thay đổi?

- Lá thư của Dịu -> tác động gì đến Đào?

Tâm trạng Đào? (giận dữ -> cảm giác êm

đềm -> những dòng văn (tuyệt bút) đầy tính

nhân văn)

- Thái độ của Đào với mọi người?

+ Cách nói chuyện với Huân?(rụt rè khác

hẳn ngày thường -> khiến Huân bất ngờ)

+ Phản ứng của Đào trước những lời trọc

ghẹo của mọi người? (sẵn sàng tha thứ Hôn

nay chị sẵn sàng tha thứ…… đấy là anh em,

là người làng họ nhà gái cả Hành trình số

phận của Đào là hành trình từ tuyệt vọng ->

khát vọng; bất hạnh -> hạnh phúc; mặc cảm,

tủi hớn -> niềm vui

H: Cuối TP, Đào đã có một quyết định quan

trọng, quyết định đó là gì? (ở lại Điện Biên

-> quê hương thứ hai)

H: Điều gì -> những thay đổi đó? (Quan

-> giúp con người biết ước

mơ, khát khao

=> Đào là con người có tâm hồn phong phú, tươi sáng, luôn hướng tới cuộc sống tốt đẹp

* Cái nhìn tin yêu, nhân ái của tác giả

2 Nhân vật Huân:

- Vẻ đẹp ngoại hình

- Tâm hồn: vị tha, trong sáng, cao thượng, yêu thương, thông cảm với mọi người

-> cuộc đời gia khổ đã rèn luyện tâm hồn, tư tưởng -> tươi sáng

=> Vẻ đẹp lý tưởng (quan niệm của nhà văn về con người mới)

3 Ý nghĩa tư tưởng:

- Môi trường mới + con người

niệm của Nguyễn Khải về hoàn cảnh?) (môi

trường tốt đẹp, cuộc sống nhân ái, con người

bao dung giàu lòng nhân hậu …… ở Điện

Biên là chiếc môi che chở cho những số phận

bất hạnh)

H: Qua nhân vật Đào, tác giả muốn gửi gắm

tâm sự gì?

GV hướng dẫn HS phân tích nhanh nhân vật

Huân

- Đây là nhân vật lý tưởng được tác giả gửi

gắm suy nghĩ, quan niệm, lí tưởng thẩm mỹ

của mình

- Cho HS tìm những chi tiết miêu tả ngoại

hình, tính cách, nội tâm?(tình yêu vị tha, cao

thượng; luôn biết yêu thương thông cảm với

mọi người)

H: Qua phân tích nhân vật Đào em hiểu gì về

nhan đề TP? Kết thúc câu chuyện tại sao

không phải một đám cưới?

- Nghĩa đen? (mùa thu hoạch lạc)

- Nghĩa bóng? (Mùa lạc -> mùa vui)

mới tốt đẹp, lành mạnh -> thay đổi số phận con người

- Niềm tin ở tương lai và sức mạnh ý chí của con người (chiến thắng hoàn cảnh, vượt lên số phận)

=> Triết lí sâu sắc về cuộc đời

“Sự sống nảy sinh từ … ở đời này không có con đường cùng, chỉ có những ranh giới, điều cốt yếu là phải có sức mạnh để bước qua những ranh giới ấy…”

4 Đặc sắc nghệ thuật:

- Miêu tả sinh động cuộc sống, tâm lí, tính cách nhân vật qua cảnh thiên nhiên, sinh hoạt và qua ngôn ngữ, hành

động

- Xây dựng những đoạn triết

lí xen kẽ

- Giọng trần thuật linh hoạt ->

(Đầu Tp đầu vụ -> cuối Tp cuối vụ thu

hoạch lạc)

H: Niềm vui đ1o diễn ra ở đâu? (Nông

trường Điện Biên, trước đây, là nơi như thế

nào?) -> Ý nghĩa nhân đạo của Tp thêm sâu

sắc: nơi chiến tranh ác liệt >< nơi sự sống hồi

sinh, đem lại hạnh phúc cho những tâm hồn,

những số phận bị tổn thương

HS đọc đoạn văn cuối Tp Ở đời không có con

đường cùng … … vượt qua ranh giới đó

H: Tác giả muốn nói điều gì? Thử bình luận

đoạn triết lí đó?

GV định hướng HS đánh giá những thành

ônng về nghệ thuật

H: Những thành công về nghệ thuật của Tp?

- Nghệ thuật xây dựng nhân vật?

- Giọng văn?

- Nghệ thuật tả cảnh?

GV định hướng hoạt động tổng kết, đánh giá

Tp

thể hiện tình cảm của tác giả

III- Tổng kết:

- Quan tâm đến con người

- Tin tưởng ở tương lai

HS khái quát tư tưởng chủ đề Tp

4 Củng cố: Giá trị nhân đạo sâu sắc của TP?

Hướng dẫn: * Xem lại yêu cầu Bài viết số 3 - Lập dàn bài khái quát

* Chuẩn bị bài Tác gia Tố Hữu Đọc và trả lời câu hỏi Sgk