Rừng Cát Tiên và thủy điện

Rừng Cát Tiên và thủy điện

KHOA TM - DU LỊCH - MARKETING

Bài tập:

GV hướng dẫn:GS.TS Đoàn Thị Hồng Vân

SV thực hiện: 1) Trần Thị Oanh (TM03)

2) Nguyễn Thị Quỳnh Thoa (TM03) 12)Nguyễn Tấn Việt Tú (TM04) 13)Nguyễn Thụy Phi Yến (TM03)

Lớp : TM03-04 – K35

Thành phố Hồ Chí Minh – tháng 9 năm 2011

LỜI MỞ ĐẦU

Hàng chục nghìn năm trước đây, rừng bao phủ khoảng một phần hai diện tích bề mặt của trái đất Ngày nay, rừng chỉ chiếm chưa đầy một phần ba diện tích đất liền của thế giới (tức là khoảng 4 tỉ ha) Diện tích này đang thu hẹp lại rất nhanh: trên toàn thế giới, hàng tuần có hơn 400.000 ha rừng bị phát quang hoặc bị suy thoái

Cây cối rất quan trọng đối với lợi ích của hành tinh chúng ta và giữ vai trò thiết yếu trong việc điều hòa các chu trình khí hậu và nước Lá hấp thụ khí điôxít các-bon, một loại chất khí thải ra khi các nhiên liệu như củi, dầu và xăng bị đốt cháy, góp phần dẫn đến

sự thay đổi khí hậu Loại khí này sau đó được chuyển thành (hoặc được quang hợp thành) các loại dinh dưỡng mà cây đang sinh trưởng sử dụng và tích lũy Với khả năng hấp thụ khí điôxít các-bon và lọc các chất gây ô nhiễm khác, cây giúp chúng ta giữ gìn không khí trong lành và làm giảm nguy cơ nóng lên của toàn cầu

Tuy nhiên, rừng không chỉ có cây, mà nó còn được cấu thành bởi hàng triệu loài thực vật, động vật và vi sinh vật, mà đời sống của chúng đều liên quan chặt chẽ với nhau

Ví dụ, loài mối làm mục lá rụng và cành gẫy, giải phóng các chất dinh dưỡng vào đất rừng và giúp cây cối phát triển Một số loài nấm cung cấp cho rễ cây các chất khoáng và ngược lại rễ cây cung cấp cho nấm các chất đường Nhiều loài dơi và chim ăn quả làm nhiệm vụ phân tán hạt để cho cây mới lại mọc lên

Chức năng của Rừng là như thế Vậy tại sao lại có quyết định phá rừng để làm thủy điện? Sau đây, nhóm chúng em sẽ tìm hiểu về Dự án Thủy điện Đồng Nai 6 và 6A tọa lạc ở rìa phía Bắc của khu Cát Lộc, cách Nam Cát Tiên khoảng 40 km qua một vùng đệm là huyện Cát Tiên là như thế nào? Lợi và hại của dự án Thủy điện này? Và nó ảnh hưởng như thế nào đến Vườn Quốc gia Cát Tiên? Và nên hay không nên tiến hành dự án trên?

PHẦN I:

GIỚI THIỆU VƯỜN QUỐC GIA CÁT TIÊN

Vườn quốc gia Cát Tiên là một khu bảo tồn thiên nhiên nằm trên địa bàn ba huyện Tân Phú, Vĩnh Cửu (Đồng Nai), Cát Tiên, Bảo Lộc (Lâm Đồng) và Bù Đăng (Bình Phước), cách Thành phố Hồ Chí Minh 150 km về phía bắc Đặc trưng của vườn quốc gia này là rừng đất thấp ẩm ướt nhiệt đới

Được thành lập theo quyết định số 01/CT ngày 13 tháng 1 năm 1992 của Thủ tướng chính phủ Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam trên cơ sở kết nối khu rừng cấm Nam Cát Tiên (được thành lập theo quyết định số 360/TTg, ngày 7 tháng 7 năm 1978 của Thủ tướng chính phủ) và khu bảo tồn thiên nhiên Tây Cát Tiên (được thành lập theo quyết định số 194/CT, ngày 9 tháng 8 năm 1986 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng) Vườn quốc gia Cát Tiên nằm ở khu vực có toạ độ từ 11°21′ tới 11°48′ vĩ bắc, và từ 107°10′ tới 107°34′ kinh đông, trên địa bàn của ba tỉnh Lâm Đồng, Đồng Nai và Bình Phước với tổng diện tích là 73.878 ha

Phần nằm trên địa bàn Cát Tiên và Bảo Lộc thường được gọi là khu vực Cát Lộc Khu vực này dành để bảo tồn loài tê giác một sừng Năm 1978, Vườn quốc gia này được bảo tồn và được chia thành 2 khu vực: Nam Cát Tiên và Tây Cát Tiên Khu vực Cát Lộc phía bắc Cát Tiên cũng được bảo tồn do ở đây có đến hơn 60 loài thú trong đó có đến 40 loài nằm trong Sách đỏ thế giới

Tại đây có loài Tê giác Java sinh sống và sự tồn tại của đàn bò tót khổng lồ nặng

trên hàng tạ, với số lượng khoảng 70-80 con, hiện cũng đang có nguy cơ tiệt chủng cao

do bị săn bắn trộm và mất chỗ ở vì rừng bị chặt phá Năm 1998, ba khu này được sáp nhập thành vườn quốc gia Thử nghiệm đa dạng sinh học gần đây nhất (2004) là việc thả

38 con cá sấu gốc Thái Lan vào hồ Bầu Sấu ở giữa rừng

Trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam, khu vực này bị chất độc da cam của quân đội Hoa Kỳ hủy hoại nặng nề Những khu vực bị rải chất độc da cam ngày nay chỉ có các loại tre, cỏ mọc, không có các loại cây lớn, cụ thể cho thấy số lượng thú rừng trước và sau

chiến tranh giảm đáng kể Ngoài ra, các dân tộc sinh sống quanh rừng đã đốt, phá rừng để làm nương rẫy gây ảnh hưởng không nhỏ đến rừng

Khoảng 50% diện tích của Cát Tiên là rừng cây xanh, 40% là rừng tre, 10% là nông trại Động vật đặc trưng có: tê giác Java một sừng, voi châu Á, bò tót, gấu chó, gấu ngựa, trâu rừng, hổ, báo hoa mai, báo gấm, nai Các loài chim của Cát Tiên cũng phong phú đa dạng: đại bàng đen, vịt trời cánh trắng, chim mỏ sừng lớn

Ngoài lượng động vật phong phú, Cát Tiên còn là địa bàn của 62 loại lan Cát Tiên cũng được UNESCO công nhận là "Khu dự trữ sinh quyển"

Ở đây còn có cây cổ thụ hơn 500 tuổi với đường kính khoảng vài chục người ôm, cây Gõ Đỏ khoảng 700 tuổi (còn gọi là Cây Gõ Bác Đồng) Cộng với 121 loài chim thường thấy ở mọi thời điểm trong năm, có thể kể đến: Bói Cá, Le Nâu, Ó Cá, Cò Bợ, Phường Chèo, Công,…

Năm 2001, UNESCO đã công nhận Vườn Quốc gia Cát Tiên là Khu dự trữ sinh quyển thế giới (có tên chính thức là Khu dự trữ sinh quyển Cát Tiên) Khi đó, 3 lâm trường: Mã Đà, Hiếu Liêm, Vĩnh An (thuộc tỉnh Đồng Nai) vẫn là lâm trường sản xuất Năm 2004, 3 lâm trường này sáp nhập thành Khu bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai, trở thành rừng đặc dụng Năm 2008, theo quyết định của Chính phủ, hồ Trị An và một phần của hệ thống sông Đồng Nai trở thành Khu bảo tồn vùng nước ngập nội địa Cả vườn quốc gia Cát Tiên, Khu bảo tồn thiên nhiên văn hoá Đồng Nai và Khu bảo tồn vùng nước ngập nội địa được UBND tỉnh Đồng Nai có văn bản đề nghị UNESCO công nhận khu dự trữ sinh quyển mới gồm cả 3 vùng trên và có tên là Khu Dự trữ sinh quyển Đồng Nai

Như vậy, thực chất của Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai (vừa được UNESCO công nhận tháng 7/2011) là sự hợp nhất của vườn quốc gia Cát Tiên, Khu bảo tồn thiên nhiên văn hoá Đồng Nai và Khu bảo tồn vùng nước ngập nội địa, chủ yếu nằm trong tỉnh Đồng Nai, trừ 2 vùng Cát Lộc (Lâm Đồng ) và Tây Cát Tiên (Bình Phước)

Địa hình cơ bản của Cát Tiên là núi thấp, có cả gò đồi lẫn vùng đất trũng ngập nước, tạo nên cho Cát Tiên một hệ sinh thái rừng đất thấp ẩm ướt nhiệt đới khá rộng với

độ cao tuyệt đối trung bình 400m Vào mùa mưa, Cát Tiên thường xuyên bị lũ lụt, nhưng lại hay thiếu nước vào mùa khô

Theo Bách Khoa Thư Việt Nam, VQG Cát Tiên đặc trưng bằng đa dạng sinh cảnh:

rừng thường xanh nguyên sinh và thứ sinh trên đất thấp, rừng nửa rụng lá nguyên sinh

và thứ sinh trên đất thấp, đất ngập nước ngọt và trảng cỏ ngập nước theo mùa, rừng ngập lụt và các kiểu sinh cảnh thứ sinh như rừng tre nứa, trảng cỏ

Tổng diện tích của khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai hiện nay là trên 190.000 ha, trong đó vườn quốc gia Cát Tiên có 71.920 ha; Khu bảo tồn thiên nhiên văn hoá Đồng Nai chiếm 67.903 ha; hồ Trị An và một phần của hệ thống sông Đồng Nai có 32.400 ha Với sự sáp nhập trên, hiện tỉnh Đồng Nai đang có kế hoạch thành lập một Ban quản lý Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai Mặc dù trên thực tế nó là liên tỉnh

PHẦN II:

DỰ ÁN THỦY ĐIỆN ĐỒNG NAI 6, 6A

I/ Sơ lược về dự án Thủy điện:

Dự án thủy điện Đồng Nai 6 (ĐN6) được Chính phủ phê duyệt quy hoạch tại Văn bản số 1483/CP-CN ngày 19-11-2002, với công suất lắp máy là 180MW, sản lượng điện bình quân là 773,6 kWh/năm Vào thời điểm phê duyệt, hệ thống thủy điện trên sông Đồng Nai có 16 dự án, gồm: 5 thủy điện đã đưa vào vận hành, 3 thủy điện đang xây dựng

và chuẩn bị xây dựng, 8 thủy điện trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư Thủy điện ĐN6 thuộc nhóm các công trình chuẩn bị đầu tư

Dựa trên cơ sở cập nhật các kết quả điều tra, khảo sát và nghiên cứu lập báo cáo đầu tư xây dựng công trình, ngày 30-12-2008, Công ty cổ phần Tập đoàn Đức Long-Gia Lai (CTCPTĐ ĐL-GL) – đơn vị chủ đầu tư có tờ trình số 994/TTr-ĐLGL trình Bộ Công Thương, đề nghị xem xét điều chỉnh sơ đồ khai thác bậc thang đoạn tuyến của thủy điện ĐN6 trên sông Đồng Nai và báo cáo đầu tư xây dựng công trình thủy điện ĐN6

Theo tờ trình, bậc thang thủy điện ĐN6 được chia thành hai bậc thang thủy điện có tổng công suất là 241MW Bậc thang thứ nhất có công suất 135MW (thủy điện ĐN6)

nằm trên địa bàn hai tỉnh Lâm Đồng và Đắc Nông Bậc thang thủy điện thứ hai - Đồng Nai 6A (ĐN6A) có công suất 106MW, nằm trên địa bàn hai tỉnh Lâm Đồng và Bình Phước Tổng sản lượng điện hằng năm của hai bậc thang là 997,2 triệu kWh (công suất tăng thêm 61MW, sản lượng điện hằng năm tăng thêm 223,6 triệu kWh so với phương án quy hoạch năm 2002)

Gần đây, ngày 21-7-2011, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 1208/QĐ-TTg về việc phê duyệt Quy hoạch phát triển điện năng quốc gia giai đoạn 2011-2020 có xét đến năm 2030 Theo đó, thủy điện ĐN6 được đưa vào danh mục công trình vận hành vào năm 2015 và thủy điện ĐN6A được đưa vào danh mục Công trình vận hành năm

2016 Như vậy, về mặt chủ trương xây dựng thủy điện ĐN6 và ĐN6A do CTCPTĐ

ĐL-GL làm chủ đầu tư đã được Chính phủ chấp thuận

Dự án Thủy điện Đồng Nai 6 với công suất thiết kế 135MW sẽ nằm trên địa phận

các xã: Đồng Nai Thượng, huyện Cát Tiên (Lâm Đồng) và xã Hưng Bình, huyện Đăk RLấp (Đăk Nông)

Phạm vi chiếm đất lâm nghiệp của công trình là 197,63ha, gồm: Khu vực ngập nước lòng hồ 150,27ha, trong đó diện tích bị ảnh hưởng của VQG Cát Tiên là 137 ha thuộc các tiểu khu 421, 422, 506 nằm trong địa giới hành chính xã Đồng Nai Thượng, huyện Cát Tiên

II/ Những tác động tích cực:

Ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó tổng giám đốc CTCPTĐ ĐL-GL cho rằng: “Với tổng công suất 214MW, khi được đưa vào vận hành, công trình thủy điện có thể đáp ứng

đủ lượng điện tiêu thụ cho các tỉnh Lâm Đồng, Bình Phước và Đắc Nông” Cũng theo ông Dũng, mỗi năm các nhà máy này sẽ đóng góp vào ngân sách Nhà nước và ngân sách địa phương hàng trăm tỷ đồng Đặc biệt, vị trí xây dựng hai công trình thủy điện gần trung tâm phụ tải lớn và khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam, sẽ đáp ứng đáng kể nhu cầu về điện năng cho sự phát triển kinh tế - xã hội, góp phần khắc phục tình trạng thiếu điện trầm trọng hiện nay Mặt khác, trong quá trình thi công cũng như vận hành sau này của các nhà máy thủy điện ĐN6 và ĐN6A, CTCPTĐ ĐL-GL cam kết sẽ tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động là người địa phương Việc xây dựng thủy điện ĐN6 và ĐN6A

còn góp phần điều tiết lũ trên sông Đồng Nai về mùa mưa lũ, tăng mực nước ngầm cho khu vực phụ cận, giảm tác động tiêu cực của hạn hán về mùa khô, tăng diện tích mặt nước và giảm nguy cơ cháy rừng Vườn quốc gia Cát Tiên

Nhận định về hiệu quả kinh tế của thủy điện ĐN6 và ĐN6A, tại Văn bản số 8281/ BCT-NL ngày 21-8-2009 của Bộ Công Thương trình Thủ tướng Chính phủ về việc hiệu chỉnh và bổ sung thủy điện ĐN6 và ĐN6A vào quy hoạch phát triển điện lực quốc gia, nêu rõ: “Tổng vốn đầu tư thủy điện ĐN6 là 3.215 tỷ đồng và thủy điện ĐN6A là 3.232 tỷ đồng Kết quả phân tích cho thấy cả hai dự án có tính khả thi về kinh tế, trong đó thủy điện ĐN6 có hiệu quả cao hơn thủy điện ĐN6A và cao hơn một số dự án thủy điện đang triển khai ở nước ta”

Công trình thủy điện ĐN6 được xây dựng trên địa phận xã Hưng Bình, huyện Đắc R’lấp, tỉnh Đắc Nông (thuộc bờ phải sông Đồng Nai) và xã Đồng Nai Thượng, huyện Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng (thuộc bờ trái sông Đồng Nai); thủy điện ĐN6A xây dựng trên địa phận xã Đồng Nai, huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước (thuộc bờ phải sông Đồng Nai) và

xã Phước Cát 2, huyện Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng (thuộc bờ trái sông Đồng Nai) Sau khi hoàn thành, các công trình thủy điện này còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao thông

đi lại giữa tỉnh Lâm Đồng với tỉnh Bình Phước và tỉnh Đắc Nông, giúp cho Vườn quốc gia Cát Tiên mở mang và phát triển dịch vụ du lịch sinh thái gắn khai thác văn hóa bản địa, nhân dân các xã trong khu vực mở mang ngành nghề dịch vụ và nuôi trồng thủy sản

Vị trí công trình thủy điện ĐN6 và ĐN6A nằm ở ranh giới vùng lõi và vùng đệm của Vườn Quốc gia Cát Tiên Hồ chứa nhỏ, dạng dải hẹp chạy dọc theo một phần đoạn sông Đồng Nai cũng là ranh giới của Vườn Quốc gia Cát Tiên Khoảng cách của hồ chứa từ ranh giới vườn vào trong vườn xa nhất là 300m

Vai trò tích cực của các dự án thuỷ điện trước hết là phát huy mọi năng lực của vùng, nhằm làm tăng khả năng đáp ứng những yêu cầu của sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội (KTXH) đất nước cũng như của khu vực nơi xây dựng nhà máy đặc biệt cung cấp cho vùng Đông Nam Bộ Việc xây dựng các nhà máy thuỷ điện không chỉ để sản xuất điện phục vụ người dân địa phương mà còn góp phần tăng sản lượng điện của quốc gia

1) Về hiệu quả kinh tế, qua phân tích cho thấy, tổng công suất của Thủy điện

ĐN6 và ĐN6A là 241MW, sản lượng điện hằng năm đạt 929,16 triệu kWh, nhưng tỷ lệ chiếm đất bình quân thấp (chỉ 1,545ha/1MW), tỷ lệ mất rừng (hơn 1,3ha/1MW) Các nhà máy này không ảnh hưởng đến dân cư, đất nông nghiệp và công trình công cộng khác, do

đó không phải thực hiện công tác đền bù, di dân tái định cư, không gây tác động tiêu cực tới đời sống nhân dân Toàn bộ đường thi công, đường vận hành, vị trí xây dựng nhà máy, lán trại, bãi vật liệu, bãi thải đều nằm ở phía bờ phải, thuộc địa bàn các tỉnh Đắc Nông và Bình Phước, do đó cả trong quá trình thi công cũng như vận hành sau này không gây ra chia cắt sinh cảnh, hay ảnh hưởng lớn đến Vườn quốc gia Cát Tiên Trong khi đó, mỗi năm Thủy điện ĐN6 và ĐN6A đóng góp vào ngân sách địa phương (khoản thuế tài nguyên và phí dịch vụ môi trường) bình quân 143 tỷ đồng; đồng thời tạo việc làm cho nhân dân địa phương trong thời gian thi công và suốt quá trình vận hành Diện tích mất đất cho hai công trình là 136,98 ha, trong đó chiếm đất vĩnh viễn 128,37 ha, chiếm đất tạm thời 8,61 ha; trong diện tích này không có hệ sinh thái tự nhiên cần được bảo vệ Có thể nói, Thủy điện ĐN6 và ĐN6A đã được hiệu chỉnh để giảm đến mức thấp nhất ảnh hưởng của môi trường Thủy điện ĐN6 và ĐN6A là các công trình có mặt bằng bố trí các hạng mục gọn và tập trung, khối lượng xây dựng không lớn, điều kiện thi công và quản lý vận hành có nhiều thuận lợi, dự án đạt hiệu quả về mặt kinh tế-xã hội

2) Về bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường: Các tác động tích cực của

dự án bao gồm các lợi ích về tài nguyên và môi trường mà dự án mang lại Lượng điện năng do thuỷ điện mang lại là điện năng sạch Sự có mặt của nguồn điện năng này tránh cho việc dùng nhiệt điện chạy than, dầu làm ô nhiễm môi trường hoặc điện hạt nhân với nhiều khả năng tai biến môi trường Ngoài ra, sự có mặt của hồ chứa nước và hệ thống cơ

sở hạ tầng đem lại lợi ích to lớn về tài nguyên và môi trường, như làm tăng những “kho”

dự trữ nước và góp phần không nhỏ để cải tạo các điều kiện kinh tế sinh thái cho địa phương

Theo tính toán, khi Thủy điện ĐN6 và ĐN6A đi vào vận hành với tổng công suất 241MW, mỗi năm phải chi trả khoảng 20 tỷ đồng phí môi trường rừng Đây là số tiền không phải nhỏ và trong cả vòng đời dự án thủy điện (ví dụ khoảng 50 năm), thì số tiền

hai công trình này trả lại cho rừng là rất lớn Nếu chúng ta thu đúng, thu đủ, sử dụng có hiệu quả, sử dụng đúng quy định của pháp luật, thì từ nguồn thu này hoàn toàn có thể bù đắp được 372,23 ha rừng bị mất cho xây dựng Thủy điện ĐN6 và ĐN6A bằng các công việc như: Trồng mới rừng, chăm sóc bảo vệ rừng, thực hiện các đề tài nghiên cứu bảo tồn

và phát triển rừng

II/ Những tác động tiêu cực:

1) Phá vỡ hệ sinh thái

Nếu dự án thủy điện Đồng Nai 6 và 6A được xây dựng, hàng loạt các vấn đề tiêu cực sẽ xảy ra tại khu vực này, những hệ lụy lâu dài khiến con người không thể khắc phục, ảnh hưởng nghiêm trọng đến các loài động thực vật của Vườn quốc gia Cát Tiên

Bà Phạm Thị Cẩm Nhung, điều phối viên chính sách của tổ chức WWF, cho biết xây dựng thủy điện Đồng Nai 6 và 6A là xâm phạm đến vùng lõi Vườn quốc gia Cát Tiên

và các khu rừng nguyên sinh, làm tăng nguy cơ săn bắt và chặt phá rừng Chỉ riêng tiếng

ồn của thuốc nổ và máy móc khi xây dựng thủy điện đã làm xáo trộn cuộc sống của các loại động vật Tiếng ốn còn khiến động vật hoang dã quý hiếm bị căng thẳng, làm giảm khả năng sinh sản, phá vỡ hệ sinh thái của Vườn quốc gia Cát Tiên Đó là chưa kể một khối lượng chất thải lớn từ hai nhà máy này sẽ được đẩy ra môi trường trong khi xây dựng cũng như đã vận hành

TS Lê Anh Tuấn, trường Đại học Cần Thơ cũng cho rằng: “Tác động tiêu cực của các dự án thủy điện trên sông Đồng Nai là rất lớn, nếu dự án thủy điện Đồng Nai 6 và 6A không có sự điều chỉnh lại thì không nên xây dựng” Bởi theo ông, hai công trình này có tác động nghiêm trọng đến sự đa dạng sinh học, văn hóa, khảo cổ, rừng và động vật hoang dã có nguy cơ bị tiêu diệt

Là đơn vị quản lý trực tiếp trên địa bàn, ông Trần Văn Thành, giám đốc Vườn quốc gia Cát Tiên, cho biết nên ngừng ngay việc xây dựng thủy điện Đồng Nai 6 và 6A

để tiến hành điều tra, đánh giá tác động môi trường một cách khách quan, khoa học Nhưng thực tế thì báo cáo đánh giá tác động môi trường hai dự án thủy điện Đồng Nai 6

và Đồng Nai 6A đã có nhiều sai sót