Thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư từ thực tiễn các thủy điện tỉnh quảng ngãi

Mục đích nghiên cứu Mục tiêu của luận văn là làm rõ những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị Nhà nước thu hồi đất và kiến nghị giả

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN VĂN NAM

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐỀN BÙ, HỖ TRỢ

VÀ TÁI ĐỊNH CƯ TỪ THỰC TIỄN

CÁC THỦY ĐIỆN TỈNH QUẢNG NGÃI

Chuyên ngành: Chính sách công

Mã số: 60.34.04.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS TRẦN ĐÌNH HẢO

HÀ NỘI, năm 2016

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành được luận văn này, tôi xin chân thành cảm ơn đến Ban giám đốc, các khoa, phòng và quý thầy, cô trong Học viện Khoa học Xã hội đã tận tình và tạo điều kiện giúp đỡ cho tôi trong quá trình học tập Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm

ơn sâu sắc đến Thầy giáo PGS.TS.Trần Đình Hảo, người đã trực tiếp hướng dẫn đề tài cho tôi với tất cả lòng nhiệt tình và sự quan tâm sâu sắc

Bên cạnh đó, tôi cũng gửi lời cảm ơn của mình đến lãnh đạo các Sở ngành ở tỉnh, bạn bè, đồng nghiệp, luôn quan tâm, tạo điều kiện, chia sẻ, động viên tôi trong suốt thời gian học tập và thực hiện luận văn

Mặc dù đã rất cố gắng trong quá trình thực hiện nhưng luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót Tác giả mong nhận được sự góp ý của quý thầy, cô và bạn bè

Tôi xin chân thành cảm ơn!

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn Thạc sĩ

Chính sách công về “Thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư từ thực tiễn

các thủy điện tỉnh Quảng Ngãi ” là hoàn toàn trung thực và không trùng lặp với các

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐỀN BÙ, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ ĐỐI VỚI NGƯỜI DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT Ở VIỆT NAM 7

1.1 Khái niệm chung và chính sách đền bù, hỗ trợ và tái đinh cư khi nhà nước thu hồi đất 71.2 Mục tiêu và nguyên tắc xây dựng chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất 101.3 Yêu cầu thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất ở Việt Nam 141.4 Nội dung tổ chức thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tài định cư đối với người dân bị thu hồi đất 231.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định

cư đối với người dân bị thu hồi đất 28

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐỀN BÙ, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ TỪ THỰC TIỄN CÁC THỦY ĐIỆN TỈNH QUẢNG NGÃI 32

2.1 Thực trạng tổ chức thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất tại các thủy điện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi 322.2 Thực trạng tổ chức thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất tại các thủy điện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi 422.3 Đánh giá chung về tổ chức thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất tại các thủy điện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi 58

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐỀN

BÙ, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ ĐỐI VỚI NGƯỜI DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT TẠI CÁC THỦY ĐIỆN Ở NƯỚC TA 63

3.1 Giải pháp hoàn hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân

bị thu hồi đất tại các thủy điện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi 633.2 Giải pháp hoàn thiện nội dung chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư 68

KẾT LUẬN 77 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, giữ vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và sự ổn định đời sống của người dân Trong quá trình phát triển đất nước theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, việc thu hồi đất để phục vụ cho lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế - xã hội là một quá trình tất yếu, tác động rất lớn đến người bị thu hồi đất Để bù đắp cho họ một phần thiệt thòi đó, Nhà nước ta đã ban hành chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dành cho người bị thu hồi đất, nhằm từng bước hoàn thiện theo hướng tạo điều kiện ngày càng tốt hơn cho người có đất bị thu hồi ổn định đời sống và sản xuất Quan tâm tới lợi ích của những người bị thu hồi đất, Nghị định 197/2004/NĐ-CP của Chính phủ

đã ra đời, đặc biệt là sự ra đời của NĐ 84/2007/NĐ-CP của Chính phủ đã thể hiện được tính khả thi và vai trò tích cực của các văn bản pháp luật Là cơ sở pháp lý để thực hiện hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Tuy nhiên, quá trình triển khai thực hiện, chất lượng các khu tái định cư được

xây dựng cũng chưa đáp ứng yêu cầu “có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn

nơi ở cũ”; chưa chú trọng tạo việc làm mới, chuyển đổi nghề cho người có đất bị

thu hồi; việc lập và tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại một số dự án còn thiếu kiên quyết, thiếu dân chủ, công khai, minh bạch; năng lực, phẩm chất của đội ngũ cán bộ làm công tác giải phóng mặt bằng ở nhiều nơi còn chưa đáp ứng yêu cầu; chưa phát huy vai trò của các tổ chức quần chúng tham gia thực hiện Một số địa phương thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành; chưa làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, giải thích cho nhân dân hiểu rõ quy định của pháp luật hoặc né tránh, thiếu cương quyết, không giải quyết dứt điểm, dẫn đến một số cán bộ phạm pháp hình sự Từ thực tế đó đòi hỏi Nhà nước phải tiếp tục đổi mới, khảo sát, kiểm tra, giám sát chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất

Nằm trong bối cảnh chung đó, tỉnh Quảng Ngãi cũng gặp nhiều khó khăn khi xây dựng và triển khai chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại các thủy điện

trên địa bàn tỉnh Theo báo cáo 1320/BC-SCT, ngày 13/8/2015 của Sở Công Thương Quảng Ngãi, đến nay, quy hoạch đã được Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công Thương), UBND tỉnh Quảng Ngãi phê duyệt ban đầu là 25 dự án thủy điện với tổng công suất là 374,1MW Trong đó, có 6 dự án thủy điện lớn đã hoàn thành, đi vào hoạt động Trong năm 2014, các nhà máy thủy điện trên địa bàn tỉnh đã phát lên

lưới điện khoảng 440 triệu kWh, đóng vào ngân sách tỉnh khoảng 80 tỷ đồng [24,

tr.4] Tuy nhiên, quá trình triển khai thực hiện các dự án thủy điện, vẫn còn nhiều

vướng mắc, làm cho người được bồi thường bị giật tiền trên tay (ví dụ: tháng 7/2013, 14 hộ dân ở xã Sơn Liên, huyện Sơn Tây bị giật 9 tỷ đồng trên tay sau khi được nhận tiền đền bù) Tái định cư với những ngôi nhà tiền tỷ không có người ở, người dân rơi vào cảnh thất nghiệp, gây mất an ninh trật tự và để lại nhiều hệ lụy về cuộc sống cho người dân ở khu tái định cư (ví dụ: 104 hộ dân ở xã Trà Thủy, bỏ khu tái định cư quay về nơi ở cũ) Vì thế, việc nghiên cứu, tìm hiểu để lý giải cơ sở

lý luận và tìm ra các giải pháp để nâng cao hiệu lực, hiệu quả và tác động xã hội tích cực của chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại các thủy điện là nhiệm

vụ cấp thiết của chính quyền tỉnh Quảng Ngãi

Với mong muốn đóng góp một phần vào công cuộc tìm hiểu đó, bản thân em

đã lựa chọn đề tài: “Thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư từ thực tiễn

các thủy điện tỉnh Quảng Ngãi” làm đối tượng nghiên cứu trong luận văn tốt nghiệp

chuyên ngành Chính sách công

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Từ hơn hai thập niên trở lại đây, bồi thường giải phóng mặt bằng nói chung và tái định cư nói riêng là một vấn đề rất nhức nhối, thường xuyên thu hút được sự quan tâm của dư luận Bởi vậy, có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều bài viết đề cập đến vấn đề này Trong đó, phải kể đến các công trình nghiên cứu: Luận văn

Thạc sỹ Luật học của Nguyễn Vĩnh Diện “Pháp luật về bồi thường thiệt hại khi Nhà

nước thu hồi đất” năm 2006; Luận văn Thạc sỹ Luật học của Đinh Thị Huệ “Thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở tỉnh

Hà Nam hiện nay”; Khóa luận tốt nghiệp cử nhân Luật học của Nguyễn Thu Hiền

năm 2007 và Nguyễn Hoàng Dương năm 2009 cùng về đề tài “Các vấn đề pháp lý

về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án đầu tư” Bên cạnh đó,

có nhiều bài viết về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được đăng trên các tạp chí uy

tín như: Chính sách hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất của Trần Quang Huy đăng trên Tạp chí Luật học số 10/2010; Về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà

nước thu hồi đất của Nguyễn Thị Phượng đăng trên Tạp chí Quản lý Nhà nước số

176 (tháng 9/2010); Pháp luật về bồi thường, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

của Singapore và Trung Quốc – những gợi mở cho Việt Nam trong hoàn thiện pháp luật về bồi thường, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của Nguyễn Quang Tuyến

và Nguyễn Ngọc Minh đăng trên Tạp chí Luật học số 10/2010; Chính sách bồi

thường, hỗ trợ, tái định cư trong thu hồi đất: Vấn đề và giải pháp của TS Đỗ Phú

Hải đăng trên Tạp chí cộng sản số 89 tháng 5/2014; Làm gì để thực hiện tái định cư

đạt hiệu quả kinh tế? của TS Nguyễn Thị Hoàng Hoa đăng trên Tạp chí Kiến trúc

Việt Nam ngày 1/9/2014

Tuy nhiên, các nghiên cứu trên thiên về góc nhìn pháp lý, các quy định của pháp luật đất đai về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư gắn liền với các đạo luật đất đai

và các hướng dẫn của Chính phủ trong thời gian vừa qua Do đó, dưới góc độ chuyên ngành Chính sách công thì đến nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu

chuyên sâu và đặc biệt tại một địa phương cụ thể về “Thực hiện chính sách đền bù,

hỗ trợ và tái định cư từ thực tiễn các thủy điện tỉnh Quảng Ngãi”

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục tiêu của luận văn là làm rõ những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị Nhà nước thu hồi đất và kiến nghị giải pháp thực tiễn nhằm thực hiện hiệu quả chính sách thu hồi đất đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân tại các thủy điện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn có 3 nhiệm vụ sau:

Thứ nhất: Nghiên cứu những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách đền bù,

hỗ trợ và tái định cư, vận dụng vào đối tượng nghiên cứu đề tài

Thứ hai: Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và

tái định cư đối với người dân tại các thủy điện trên địa bàn Quảng Ngãi

Thứ ba: Đưa ra các giải pháp tăng cường tổ chức thực hiện hiệu quả chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân tại các thủy điện trên địa bàn Quảng Ngãi

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu trong luận văn là người dân bị thu hồi đất và tái định cư tại các dự án thủy điện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu trong phạm vi không gian tại tỉnh Quảng Ngãi, lấy mẫu nghiên cứu tại 03 dự án thủy điện (Đakđrinh, huyện Sơn Tây; Nước Trong, huyện Tây Trà; Hà Nang, huyện Trà Bồng) tỉnh Quảng Ngãi và trong khoảng thời gian từ năm 2011 đến 2015

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn vận dụng cách tiếp cận nghiên cứu chính sách qua tiếp cận đa ngành, liên ngành khoa học xã hội và phương pháp nghiên cứu chính sách công Đó là cách tiếp cận quy phạm chính sách công về chu trình chính sách từ hoạch định đến xây dựng, thực hiện và đánh giá chính sách công có sự tham gia của các chủ thể chính sách Lý thuyết chính sách công được soi sáng qua thực tiễn của chính sách công giúp hình thành lý luận về chính sách chuyên ngành đào tạo nghề cho lao động thành thị Nghiên cứu thực hiện đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân tại các thủy điện bền vững thể hiện trong các định hướng của Nhà nước và cụ thể hóa,

tổ chức thực hiện chính sách ở tỉnh Quảng Ngãi Luận văn còn sử dụng cách tiếp cận quản lý dựa vào cộng đồng (community-based management – CBM) là tiếp cận đang được áp dụng phổ biến hiện nay trên thế giới và Việt Nam trong triển khai thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thu thập thông tin: Phân tích và tổng hợp, được sử dụng để thu

thập, phân tích và khai thác thông tin từ các nguồn có sẵn liên quan đến đề tài nghiên

cứu, bao gồm các văn kiện, tài liệu, nghị quyết, quyết định của Đảng, Nhà nước, bộ ngành ở Trung ương và địa phương; các công trình nghiên cứu, các báo cáo, tài liệu thống kê của Sở Công Thương Quảng Ngãi, Công an tỉnh Quảng Ngãi

- Phương pháp điều tra khảo sát thực địa: Sử dụng phương pháp điều tra thực

địa nhằm mục đích so sánh, với các số liệu thu thập được; thu thập bổ sung các số liệu, tài liệu thực tế tại các khu tái định cư thuộc các dự án thủy điện nhằm củng cố

tính xác thực các số liệu thu thập được qua các báo cáo, hồ sơ thu thập

- Phương pháp phân tích chính sách: Là đánh giá tính toàn vẹn, tính thống

nhất, tính khả thi và hiệu quả của chính sách nhằm điều chỉnh cho phù hợp với mục

tiêu và thực tế

- Phương pháp thống kê: Là phương pháp thu thập, tổng hợp, trình bày số liệu,

tính toán các đặc trưng của đối tượng nghiên cứu nhằm phục vụ cho quá trình phân

tích, dự đoán và đề ra các quyết định

- Phương pháp chuyên gia: Thông qua các buổi gặp gỡ, trao đổi và thảo luận với

nhân dân vùng có thủy điện và giáo viên hướng dẫn nhằm tháo gỡ những thắc mắc

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Các đóng góp của luận văn góp phần bổ sung, làm phong phú thêm hệ thống cơ

sở dữ liệu cho việc phân tích, hệ thống hoá những vấn đề lý luận và thực tiễn nhằm để hoạch định, ban hành các chương trình, chính sách đảm bảo an sinh xã hội trong việc đền bù, hỗ trợ, tái định cư đối với người dân tại các thủy điện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi và tổ chức thực hiện chính sách này trong thực tiễn

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn cung cấp chứng cứ thực tiễn và đề xuất những giải pháp có giá trị trong quá trình quản lý Nhà nước đối với việc thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ,

tái định cư đối với người dân tại các thủy điện tỉnh Quảng Ngãi

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được chia làm ba chương:

Chương 1 Những vấn đề lý luận chung về thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ

và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất ở Việt Nam

Chương 2 Thực trạng thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ vài tái định cư từ thực tiễn các thủy điện tỉnh Quảng Ngãi

Chương 3 Giải pháp tăng cường thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất ở nước ta hiện nay

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐỀN BÙ, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ ĐỐI VỚI NGƯỜI

DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT Ở VIỆT NAM

1.1 Khái niệm chung và chính sách đền bù, hỗ trợ và tái đinh cư khi nhà nước thu hồi đất

1.1.1 Một số khái niệm chung

Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn

quản lý theo quy định của Luật Đất đai (Khoản 5 Điều 4 Luật Đất đai 2003) [21,

tr.15] Như vậy, thu hồi đất là một biện pháp pháp lý làm chấm dứt quan hệ pháp

luật đất đai để phục vụ cho lợi ích của Nhà nước, của xã hội, hoặc xử lý vi phạm pháp luật đất đai của người sử dụng đất Hình thức pháp lý của thu hồi đất được thể hiện bằng một quyết định hành chính của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền

Đặc trưng của thu hồi đất:

Thu hồi đất là một quyết định hành chính của người có thẩm quyền nhằm chấm dứt quan hệ sử dụng đất của người sử dụng đất Là quyết định hành chính thể hiện quyền lực Nhà nước nhằm thực thi một trong những nội dung của quản lý Nhà nước về đất đai Việc thu hồi đất xuất phát từ nhu cầu của Nhà nước và xã hội hoặc

là biện pháp chế tài được áp dụng nhằm xử lý hành vi vi phạm pháp luật đất đai của người sử dụng đất

Các trường hợp thu hồi đất:

Bao gồm: Các trường hợp thu hồi đất do nhu cầu của Nhà nước, của xã hội; Các trường hợp thu hồi vì các lý do đương nhiên; Các trường hợp thu hồi đất do người sử dụng đất vi phạm pháp luật đất đai

Tác động của việc thu hồi đất đối với đời sống của người mất đất

Mất chỗ ở:

Chỗ ở của người dân không chỉ đơn thuần là nơi họ ăn ở mà còn gắn với tài

sản, môi trường, các quan hệ kinh tế xã hội, văn hóa đã gắn họ với địa bàn đó Khi thu hồi đất, Nhà nước không chỉ thu hồi quyền sử dụng diện tích đất, mà còn lấy đi của họ cơ hội tiếp nối cuộc sống quen thuộc của họ, buộc họ phải chuyển sang một địa bàn mới với các quan hệ và cơ hội không giống trước Nếu phát sinh bất cập những người dân mất chỗ ở có thể bị kích động, phản ứng tiêu cực với chính sách

thu hồi đất của Nhà nước

Mất tư liệu sản xuất:

Đất bị thu hồi là đất nông nghiệp hay phi nông nghiệp đều là tư liệu sản xuất quan trọng của người sử dụng đất cũ Khi nhà nước thu hồi có bồi thường bằng diện tích đất khác đi chăng nữa cũng làm cho người bị mất đất thua thiệt trên các phương diện như : mất địa thế của địa điểm đã quen dùng; mất một phần thành quả đầu tư vào đất

1.1.2 Khái niệm chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

Chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất là một dạng chính sách công có nội dung liên quan đến nhiều lĩnh vực trong đời sống hàng ngày như: đất đai, tài chính, an sinh xã hội, an ninh, chính trị,… Giống như các chính sách công khác, có nhiều quan niệm khác nhau về chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất Một số người cho rằng quyền sử dụng đất là hàng hóa nên Nhà nước cần đối xử với người có đất bị thu hồi như là bên bán quyền sử dụng đất Quan niệm này thì lại quá cực đoan, không phù hợp với chế độ sở hữu toàn dân về đất đai và chế độ quản lý theo mục đích sử dụng đất của Nhà nước ta Một số người khác cho rằng, đất đai thuộc quyền quản lý của Nhà nước, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thu hồi đất theo luật và chỉ đền bù theo quy định của Nhà nước Quan niệm này quá cứng nhắc, không phù hợp với chủ trương sử dụng thị trường để điều tiết việc sử dụng đất có hiệu quả ở nước ta

Quan điểm trong luận văn này cho rằng, về mặt lý luận, có thể coi chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư là một dạng chính sách đặc biệt của Nhà nước thể hiện cách ứng xử vừa đại diện cho chủ sở hữu đất đai, vừa phản ánh thái độ của cơ quan được xã hội trao quyền quản lý đất đai, vừa bao hàm nội dung điều hòa lợi ích theo

hướng bảo đảm quyền lợi chính đáng của các bên liên quan phục vụ mục tiêu hiệu quả kinh tế xã hội và công bằng, trong đó các cơ quan nhà nước sử dụng nhiều công

cụ tổ chức, tài chính, giá cả để đạt được các mục tiêu của mình Khi bàn về chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư phải chú ý đến các phương diện sau:

Thứ nhất, về mặt quan điểm, chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư phải kết

hợp chặt chẽ, hợp lý các yêu cầu trong quản lý hành chính với các yêu cầu của cơ chế quản lý thị trường trong xác định mức đền bù và các thủ tục liên quan Ở đây nhấn mạnh hai yêu cầu, đó là dân chủ và công bằng Yêu cầu dân chủ là khi xác định mức bồi thường, phương thức đền bù, hỗ trợ và tái định cư phải tham vấn ý kiến người dân bị mất đất và thể hiện được ý kiến, nguyện vọng của họ một cách hợp lý Yêu cầu công bằng là khi phân chia lợi ích, phải bảo đảm các bên được hưởng lợi ích phù hợp với đóng góp của họ Phần lợi ích thuộc xã hội phải được sử dụng chung một cách công khai, minh bạch

Thứ hai, về mặt chủ thể, chế độ phân cấp cho các cơ quan Nhà nước trong việc

thu hồi, đền bù, hỗ trợ và tổ chức tái định cư phải rõ ràng, trách nhiệm, quyền hạn, lợi ích tương xứng, có sự phối hợp và kiểm tra giám sát chặt chẽ nhằm hạn chế tối

đa sự lạm quyền tư lợi

Thứ ba, về mặt mục tiêu, cần có sự kết hợp hài hòa mục tiêu của người sử

dụng đất, của xã hội và người dân, trong đó ưu tiên cao nhất cho việc sử dụng có hiệu quả quỹ đất phục vụ đời sống nhân dân

Thứ tư, về mặt công cụ và cơ chế tác động, cần phối hợp hài hòa với nhau có

tính đến các giới hạn về sử dụng đất, ngân sách Nhà nước và năng lực tổ chức thực hiện của các chủ thể

Tổng quan có thể thấy, chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư là tổng thể các quan niệm, chủ trương, phương tiện và hành động của các cơ quan Nhà nước trong lĩnh vực đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với những người dân có đất bị thu hồi nhằm đạt tới sự hài hòa, hợp lý về lợi ích, hiệu quả và phát triển bền vững

Chính sách công là tập hợp những quyết định mang tính chính trị nhằm vạch

ra những đường hướng hành động ứng xử cơ bản của chủ thể quản lý với các vấn

đề, hiện tượng tồn tại trong đời sống để thúc đẩy và quản lý sự phát triển nhằm đạt

tới những mục tiêu nhất định cho trước Khái niệm chính sách công được diễn đạt

khái quát như sau: “Chính sách công là tập hợp các quyết định chính trị có liên

quan của nhà nước nhằm lựa chọn các mục tiêu cụ thể với giải pháp và công cụ để thực hiện giải quyết các vấn đề của xã hội theo mục tiêu xác định của Đảng chính trị cầm quyền” [34]

Từ khái niệm về “chính sách công” và các khái niệm khác nêu trên, có thể

định nghĩa sau: “Chính sách đền bù hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất là

tập hợp các quyết định có liên quan nhằm lựa chọn mục tiêu, giải pháp và công cụ chính sách để giải quyết vấn đề khi nhà nước thu hồi đất mục tiêu ổn định phát triển bền vững kinh tế - xã hội ở nước ta”

1.2 Mục tiêu và nguyên tắc xây dựng chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

Vì thế cần có cơ chế phân định hợp lý quyền hạn, trách nhiệm, lợi ích xã hội (đại

diện là Nhà nước ) và công dân trong quan hệ đất đai

Trong Điều 5 Luật Đất đai năm 2003 đã quy định: “Đất đai thuộc sở hữu toàn

dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu… Nhà nước trao quyền sử dụng đất thông qua hình thức giao đất, cho thuê đất, cộng nhận quyền sử dụng đất đối với người đang sử dụng đất ổn định; quy định quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất” [21, tr.18]

Như vậy chúng ta có thể thấy, về mặt pháp lý dù người sử dụng đất được hưởng thành quả từ việc sử dụng đất vào các hoạt động kinh tế - xã hội nhưng đất đai phải được sử dụng nhằm mục đích phục vụ sự tồn tại và phát triển của xã hội mà Nhà nước là người đại diện Mục tiêu của xã hội là đất chung phải được sử dụng sao cho phục vụ tốt nhất đối với phát triển kinh tế, kiến thiết xã hội và cải thiện chất

lượng sống nói chung của dân cư Vì thế đất đai phải được sử dụng theo quy hoạch

và kế hoạch chung của Nhà nước

Tuy nhiên, các cơ quan nhà nước thường không phải là người sử dụng trực tiếp mà người dân mới là người khai thác quỹ đất Họ chỉ khai thác quỹ đất hiệu quả khi quyền lợi của họ được tôn trọng và bảo hộ Làm thế nào để mục tiêu chung của

xã hội và mục tiêu riêng của người sử dụng đất hài hòa với nhau tạo điều kiện cho phát triển nhanh, bền vững là mục tiêu quan trọng của chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư Ở đây, xử lý tốt mối quan hệ giữa quyền sở hữu và quyền sử dụng đất cũng như vận dụng các công cụ tổ chức, tuyên truyền, tài chính của chính sách đền

bù, hỗ trợ và tái định cư là rất quan trọng

Quyền sở hữu và quyền sử dụng đất có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Quyền

sở hữu toàn dân về đất đai ở nước ta là quyền sở hữu về mặt pháp lý Các tổ chức,

hộ gia đình, cá nhân được giao quyền sử dụng đất thực tế và phải thực hiện các nghĩa vụ đối với Nhà nước Nếu quan hệ này được thiết lập hợp lý thì chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư sẽ dễ triển khai hơn

Do đó, việc đền bù, hỗ trợ và tái định cư phải đảm bảo hài hòa lợi ích và để thực hiện được điều đó thông thường, việc đền bù, hỗ trợ và tái định cư phải đáp ứng các yêu cầu sau, như: Tạo điều kiện để người bị mất đất có cuộc sống bằng hoặc tốt hơn trước khi mất đất; Điều tiết phần lợi ích gia tăng không do các cá nhân tạo ra về ngân sách Nhà nước; Tạo điều kiện để người sử dụng đất sau này hoàn thành mục tiêu đã

được xã hội chấp nhận; Bảo tồn được quỹ đất và môi trường [2, tr.79]

Mục tiêu thứ hai của chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư là khuyến khích người dân bàn giao đất

Vì đất là điều kiện để xây dựng kết cấu hạ tầng, xây dựng khu đô thị, là điều kiện để thực hiện các dự án kinh tế, xã hội, quốc phòng nên chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư phải hướng đến khuyến khích người dân tự nguyện giao đất Trên thực tế, người dân không muốn giao đất vì việc mất đất ảnh hưởng xấu đến cuộc sống của họ Vì vậy để họ tự nguyện và nhanh chóng giao đất thì chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư không những phải có mức đền bù, hỗ trợ hợp lý

mà phải thực hiện tốt công tác tái định cư, đồng thời cung cấp cho người dân mất

đất đầy đủ thông tin trung thực để họ tự quyết định

Mục tiêu thức ba của chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư là ổn định cuộc sống, ổn định việc làm cho người dân bị mất đất

Việc thu hồi đất ở nước ta không hoàn toàn mang tính thị trường nên quan tâm đến cuộc sống của người dân bị mất đất là một mục tiêu quan trọng Để ổn định cuộc sống cho người dân bị mất đất cần xây dựng khu tái định cư đồng bộ, có cơ sở

hạ tầng, kinh tế - xã hội, văn hóa ít nhất không được thấp hơn địa điểm cũ, nhất là các dịch vụ thiết yếu như giao thông, điện, nước, y tế, giáo dục, hành chính,…

Ở nước ta, mục tiêu này thường khó hoàn thành do kinh phí Nhà nước còn khó khăn và việc tổ chức thực hiện thiếu chặt chẽ, thiếu kiểm tra Vì vậy mà khu tái định

cư không được xây dựng tốt thì nhân dân sẽ không đồng tình, dẫn đến họ không di dời hoặc chậm di dời giao mặt bằng

Để ổn định lâu dài cho người dân bị mất đất, cần tạo điều kiện cho họ có việc làm thông qua các chương trình đào tạo, hỗ trợ đầu tư, lập nghiệp hoặc xúc tiến giới thiệu việc làm Trên thực tế việc làm của cơ quan tái định cư và người dân không trùng khớp, do dịch vụ hỗ trợ không phù hợp với điều kiện của người dân

Mục tiêu thứ tư của chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư là góp phần thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai, xây dựng và phát triển nhà ở, phát triển kinh tế - xã hội

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là công cụ của Nhà nước bố trí, sắp xếp các loại đất và nhà ở cho đối tượng sử dụng theo không gian và thời gian phù hợp với mục tiêu sử dụng đất hiệu quả và thực hiện thành công chiến lược phát triển kinh tế

- xã hội của đất nước Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất sau khi đã được xây dựng

có căn cứ khoa học và phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của đất nước là phương án sử dụng đất tốt nhất để Nhà nước và nhân dân thực hiện

Nguyên tắc xây dựng chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư đối với người dân

bị thư hồi đất

Nguyên tắc công bằng

Đây là nguyên tắc quan trọng hàng đầu quyết định thành công của chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư Nếu chính sách công bằng, những người bị thu hồi đất

sẽ tự nguyện chấp hành Ngược lại, họ sẽ phản ứng về chính sách bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư bằng nhiều hình thức khác nhau, từ đơn giản đến phức tạp, trong đó đặc biệt là các khiếu kiện đông người ở một số địa phương trong cả nước Công bằng ở đây là công bằng về chính sách, công bằng về chế độ, về đơn giá, về mức bồi thường, hỗ trợ, về đối tượng thụ hưởng,… Công bằng không có nghĩa là cào bằng bình quân Để có chính sách công bằng phải hoạch định chính sách sát thực tế, xem xét lại lợi ích một cách phân minh Nguyên tắc công bằng phải được quán triệt

và thực hiện nhất quán từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên Ví dụ, hai hộ liền kề có nguồn gốc đất như nhau, quá trình sử dụng như nhau, điều kiện hạ tầng như nhau thì giá bồi thường và mức bồi thường phải như nhau

Nguyên tắc hiệu quả

Nguyên tắc này đòi hỏi người có thẩm quyền thực thi chính sách bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư phải cân nhắc tính toán kỹ càng về mọi mặt trước khi quyết định Hiệu quả ở đây được hiểu trước hết là hiệu quả về kinh tế sau đó là hiệu quả

về mặt xã hội (ổn định tình hình, ổn định đời sống ) Nói cách khác, phải tạo được

sự đồng thuận của người dân trong vùng dự án Nguyên tắc hiệu quả phải đạt được

cả trong ngắn hạn cũng như trong dài hạn Tuyệt đối không vì lợi ích trước mắt mà không tính đến lợi ích lâu dài cho các thế hệ mai sau

Nguyên tắc dân chủ

Nguyên tắc này đòi hỏi trong hoạch định chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định

cư phải tham khảo ý kiến của người dân, nhất là những người chịu ảnh hưởng trực tiếp Khi quyết định phải theo nguyên tắc thiểu số phục tùng đa số, tập thể bàn bạc cân nhắc kỹ trước khi quyết định Tuyệt đối không được áp đặt quyết định từ một phía, không được tuyệt đối hóa vai trò của cá nhân cán bộ có chức quyền Dân chủ nhưng phải tập trung, đồng thời tập trung nhưng phải dân chủ cả ở khâu hoạch định chính sách cũng như thực hiện chính sách, phải đối xử với mọi người một cách bình đẳng, tôn trọng quyền và nghĩa vụ của họ

Nguyên tắc tiết kiệm ngân sách Nhà nước

Nguyên tắc này đòi hỏi người có thẩm quyền, người thực thi công vụ có quyền quyết định chi ngân sách nhà nước phải hết sức tiết kiệm, không được lãng phí Vì

ngân sách nhà nước có hạn, mà nguồn tiền để đền bù, hỗ trợ và tái định cư lại rất lớn Tiết kiệm chi phí đền bù, hỗ trợ và tái định cư nhưng vẫn phải đảm bảo yêu cầu

về lợi ích của người dân và điều kiện sống của họ Tiết kiệm không có nghĩa là bớt xén, là thực hiện không đúng chế độ chính sách Tiết kiệm là tổ chức công việc đền

bù, hỗ trợ và tái định cư một cách khoa học, quy cũ, tránh làm rồi sửa, phá

Nguyên tắc hỗ trợ người khó khăn

Nguyên tắc này hướng tới việc thực hiện các chính sách xã hội đối với các trường hợp đặc thù, có hoàn cảnh đặc biệt Đó chính là tinh thần tương thân tương

ái, lá lành đùm lá rách, là bản chất tốt đẹp của xã hội ta

Những nguyên tắc cơ bản nêu trên đều có vị trí quan trọng và có mối quan hệ mật thiết với nhau, hỗ trợ nhau, ràng buộc nhau Trong quá trình cụ thể hóa chính sách và tổ chức thực hiện ở địa phương phải tôn trọng các nguyên tắc trên Tuyệt đối không được xem nhẹ nguyên tắc này, xem nặng nguyên tắc kia và ngược lại, phải căn cứ vào chế độ chính sách của nhà nước và tình hình thực tiễn ở địa phương

để vận dụng một cách linh hoạt nhằm đạt mục tiêu của chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư là ổn định tình hình, phát triển bền vững và công bằng xã hội

1.3 Yêu cầu thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất ở Việt Nam

1.3.1 Tại sao phải thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất?

Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, giữ vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và sự ổn định đời sống của người dân Trong quá trình phát triển đất nước theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, việc thu hồi đất để phục vụ cho lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế - xã hội là một quá trình tất yếu, tác động rất lớn đến người bị thu hồi đất Để bù đắp cho họ một phần thiệt thòi đó, Nhà nước ta đã ban hành chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư dành cho người bị thu hồi đất, từng bước hoàn thiện theo hướng tạo điều kiện ngày càng tốt hơn cho người có đất bị thu hồi ổn định đời sống và sản xuất

Tuy nhiên, đất đai là vấn đề lớn, phức tạp và rất nhạy cảm, trong khi các quy định về đền bù, hỗ trợ và tái định cư thường xuyên thay đổi dẫn tới tình trạng so bì,

khiếu nại của người có đất bị thu hồi qua các dự án hoặc trong một dự án nhưng thực hiện thu hồi đất qua nhiều năm Mặt khác, Luật đất đai 2003 chưa có cơ chế bắt buộc để bảo đảm có quỹ đất và nguồn vốn xây dựng khu tái định cư trước khi thu hồi đất; chất lượng các khu tái định cư được xây dựng cũng chưa đáp ứng yêu cầu “có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”; chưa chú trọng tạo việc làm mới, chuyển đổi nghề cho người có đất bị thu hồi; việc lập và tổ chức thực hiện phương án đền bù, hỗ trợ, tái định cư tại một số dự án còn thiếu kiên quyết, thiếu dân chủ, công khai, minh bạch; năng lực, phẩm chất của đội ngũ cán bộ làm công tác giải phóng mặt bằng ở nhiều nơi còn chưa đáp ứng yêu cầu; chưa phát huy vai trò của các tổ chức quần chúng tham gia thực hiện Một số địa phương thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành; chưa làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, giải thích cho nhân dân hiểu rõ quy định của pháp luật hoặc né tránh, thiếu cương quyết, không giải quyết dứt điểm, làm cho việc giải phóng mặt bằng bị kéo dài nhiều năm Trong khi đó, Tổ chức Phát triển quỹ đất chưa được quan tâm đầu tư đúng mức về kinh phí và nhân lực để thực hiện thu hồi đất theo quy hoạch, kế hoạch

sử dụng đất đã được phê duyệt, tạo quỹ “đất sạch” triển khai khi có dự án đầu tư Trong quá trình tham vấn lấy ý kiến của người bị thu hồi đất tại một số địa phương, tổ chức LANDA (gọi là Liên minh đất đai, tiếng Anh là Land Alliance), được thành lập 6/2013 nhằm tạo ra sự hợp tác liên ngành giữa các tổ chức phi chính phủ Việt Nam, các cơ quan chính phủ các cấp, cơ quan báo chí, các trường đại học, các viên nghiện cứu và khu vực tư nhân Thành viên của LANDA bao gồm 19 tổ chức phi chính phủ, tổ chức chính trị xã hội,… tự nguyện tham gia LANDA hành động nhằm góp phần nâng cao cơ hội cho công dân Việt Nam tham gia xây dựng chính sách quản lý & sử dụng tài nguyên đất hiệu quả, giảm thiểu các tác động tiêu cực về môi trường, xã hội từ các hoạt động quản lý, sử dụng đất Sau khi nghiên cứu, Tổ chức này có một số kết luận, trong đó: hầu hết ý kiến của người dân tại các địa phương tổ chức lấy ý kiến đều cho rằng quá trình thực hiện thu hồi đất luôn thiếu minh bạch, người dân luôn bị đặt vào thế bị động, thậm chí là ép buộc di dời

và mất chỗ ở Số tiền mà nhiều người được đền bù bồi thường, thậm chí không đủ

để mua một suất ở tái định cư Họ cũng mất cả sinh kế từ nông nghiệp mà gần như

không có cơ hội tìm sinh kế mới Khảo sát ý kiến về cơ chế đồng thuận của người dân đối với phương án đền bù, hỗ trợ, tái định cư cho thấy có tới 95% ý kiến cho rằng cần đạt được sự đồng thuận của người dân, trong đó 64% cho rằng cần lấy ý kiến của toàn bộ cộng đồng dân cư địa phương (không chỉ lấy ý kiến của người bị thu hồi đất) và phương án chỉ được phê duyệt khi đạt được 70% ý kiến đồng thuận 93% ý kiến cho rằng người mất đất có quyền giới thiệu các tổ chức cung cấp dịch

vụ định giá đất độc lập tham gia vào danh sách đấu thầu cung cấp dịch vụ giá đất Những vấn đề nêu trên đặt ra yêu cầu và thách thức không nhỏ cho Ban soạn thảo dự án Luật đất đai (sửa đổi) trong bối cảnh hiện nay Làm thế nào để thiết kế được những quy định phù hợp, bảo đảm quyền lợi và sự bình đẳng cho người có đất

bị thu hồi; hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người có đất bị thu hồi, nhà đầu tư thực hiện các dự án; hạn chế khiếu nại, tố cáo trong công tác đền bù, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là một bài toán khó

Đến nay, trong dự thảo Luật đất đai (sửa đổi) mới nhất (ngày 02-10-2013), Ban soạn thảo đã tiếp thu, chỉnh lý và đã đưa ra những quy định để cố gắng giải quyết những vướng mắc, bất cập, đáp ứng được các mục tiêu nêu trên Theo đó,

dự thảo Luật đã dành 13 Điều (từ Điều 74 đến Điều 87) để quy định về nhiều vấn

đề, như: quy định nguyên tắc đền bù về đất khi Nhà nước thu hồi đất; điều kiện được đền bù về đất khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng, phát triển kinh tế - xã hội; bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng, phát triển kinh tế - xã hội; đền bù về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi

đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân, tổ chức kinh tế, cộng đồng dân cư, cơ sở

tôn giáo… Đặc biệt, dự thảo Luật đã dành một Điều quy định về đền bù, hỗ trợ, tái

định cư đối với các trường hợp đặc biệt: Đối với dự án đầu tư do Quốc hội, Thủ

tướng Chính phủ quyết định mà phải di chuyển cả một cộng đồng dân cư, làm ảnh hưởng đến toàn bộ đời sống, kinh tế - xã hội, truyền thống văn hóa của cộng đồng; các dự án thu hồi đất liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thì Thủ tướng Chính phủ quyết định khung chính sách đền bù, hỗ trợ, tái định cư Đối

với các dự án sử dụng vốn vay của các tổ chức quốc tế, nước ngoài mà Chính phủ

có cam kết về khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì thực hiện theo

khung chính sách đó [22, tr.57]

Những quy định nêu trên cho thấy, dự thảo Luật đã đặc biệt quan tâm tới sinh

kế của người có đất thu hồi thông qua cơ chế đền bù bằng đất, bằng nhà, bằng tiền; quy định hỗ trợ ổn định cuộc sống tại nơi tái định cư; nâng mức đền bù đất nông nghiệp, chú trọng đào tạo nghề để chuyển đổi nghề nghiệp cho người nông dân… Tuy nhiên, một số quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong dự thảo này cho thấy vẫn chưa giải quyết được triệt để những vướng mắc, bất cập, đáp ứng được yêu cầu thực tế Do vậy, để bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người bị thu hồi đất, xin đề xuất một số nội dung sau đây:

Một là, Luật đất đai (sửa đổi) cần xem xét đền bù về đất không chỉ với tư cách

là tài sản mà còn là tài nguyên và tư liệu sản xuất

Dự thảo Luật đất đai (sửa đổi) vẫn giữ nguyên tắc khi Nhà nước lấy đất thì bồi thường bằng đất cùng loại, nếu không có đất cùng loại thì đền bù bằng tiền với giá trị tương đương Cách tiếp cận này xuất phát từ quan niệm đơn giản coi đất đai là tài sản có thể được trả thay bằng tiền đền bù để mua được một thửa đất tương đương Trên thực tế, ngoài ý nghĩa là tài sản, đất đai còn là tài nguyên thiên nhiên, tư liệu sản xuất và nguồn sống của con người Vì đất là tư liệu sản xuất của người bị thu hồi đất nên nhà đầu tư ngoài việc đền bù giá trị như một tài sản còn phải đền bù

về thu nhập, sinh kế cho người mất đất Nếu chỉ là khoản hỗ trợ trong một thời gian nhất định thì coi như đã phó mặc việc tìm sinh kế mới cho người mất đất Do đó, thay vì phó mặc gánh nặng hỗ trợ đào tạo nghề đối với người mất đất cho Nhà nước, nhà đầu tư cần phải được yêu cầu cùng bàn bạc với người mất đất về cơ hội tìm sinh kế mới cho họ; đồng thời, nhà đầu tư phải chi trả cho người mất đất một khoản tiền tương ứng với mức thu từ sử dụng đất trước đây cho tới khi người bị mất đất có nguồn thu nhập mới và theo nguyên tắc, càng để lâu, chi phí đền bù càng lớn

để bắt buộc nhà đầu tư không thể trì hoãn Theo nguyên tắc này, nhà đầu tư cần nghiên cứu rất kỹ lưỡng đất đai trong bài toán đầu tư để chi phí ít nhất, chính quyền địa phương cũng khó đánh đổi mọi giá cho sự phát triển, như vậy chắc chắn sẽ giảm

được tham nhũng từ đất đai và bảo vệ được nguồn lực đất đai

Hai là, cần đa dạng hóa hình thức đền bù trên cơ sở nâng cao đồng thuận xã hội

Hình thức đền bù theo pháp luật hiện hành thiếu sự đồng thuận của người dân đang dẫn đến khiếu kiện về đất đai ngày càng nhiều Trên thế giới, hầu hết các nước

có nhiều phương thức đền bù linh hoạt để đạt được sự đồng thuận xã hội cao Hai

cơ chế điển hình là “chia sẻ lợi ích” và “góp đất, điều chỉnh lại đất đai” thường được áp dụng Theo đó, để tạo nguồn vốn phát triển cho địa phương, tạo quan hệ đối tác dài hạn giữa nhà đầu tư và cộng đồng dân cư địa phương, các nước thường

áp dụng cơ chế “chia sẻ lợi ích” Hình thức chia sẻ gồm: giảm giá cung cấp điện, nước cho dân cư địa phương; chuyển một phần nguồn thu ngân sách nhà nước cho chính quyền địa phương và chia sẻ nguồn thu cho những người bị ảnh hưởng; chính quyền địa phương được bình đẳng với chủ đầu tư tham gia vào các quyết định vận hành dự án; tạo điều kiện cho địa phương để phát triển hạ tầng, đào tạo nghề, tạo việc làm mới trong khu vực phi nông nghiệp; địa phương được thu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp từ dự án; khôi phục và phát triển đời sống của cư dân địa phương; đóng góp cho phát triển hạ tầng cho cộng đồng địa phương… Do vậy, dự thảo Luật đất đai (sửa đổi) cần tiếp nhận cơ chế “chia sẻ lợi ích” để áp dụng vào phương thức đền bù, hỗ trợ cho người dân khi triển khai các dự án khai thác tài nguyên thiên nhiên như thủy điện, khai khoáng… và giao cho Chính phủ hướng dẫn thực hiện

Về cơ chế “góp đất và điều chỉnh lại đất đai”, đây là một phương thức quản lý

và giải quyết tài chính trong phát triển đô thị, đã được áp dụng rộng rãi ở hầu hết các nước phát triển, các nước công nghiệp mới và hiện nay đang được áp dụng ở nhiều nước Đông Nam Á như Indonesia, Malaysia, Thái Lan… Nội dung của phương thức này là cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thực hiện dự án góp đất và điều chỉnh lại đất đai tại một địa điểm nhất định khi chuyển đất đang sử dụng sang phát triển khu đô thị mới, chỉnh trang khu đô thị cũ với một quy hoạch hạ tầng, khu dân cư, khu công cộng, các cơ sở sản xuất kinh doanh… theo quy hoạch chi tiết đã được phê duyệt Khi quy hoạch, cần căn cứ vào số lượng người đang sử dụng đất để bố trí trả lại cho họ diện tích đất đô thị tương ứng sao cho giá trị đất đô thị nhận được phải cao hơn giá trị đất họ sử dụng trước đó và diện tích đất còn lại

được đưa ra đấu giá để có kinh phí thực hiện toàn bộ dự án Quy hoạch này được cộng đồng những người đang sử dụng đất thảo luận và đồng thuận trong triển khai

dự án Theo phương thức này, người mất đất luôn tham gia vào dự án phát triển, không bị đứng ngoài cuộc như hiện nay, cùng người dân địa phương trở thành động lực chính cho sự phát triển đô thị Do vậy, dự thảo Luật cần tiếp nhận “cơ chế góp đất và điều chỉnh lại đất đai” để áp dụng vào phương thức đền bù, hỗ trợ, tái định cư cho các dự án xây dựng khu đô thị mới và chỉnh trang khu đô thị cũ và giao cho Chính phủ hướng dẫn thực hiện…

Ba là, nâng cao sự đồng thuận của người dân đối với phương án đền bù, hỗ trợ, tái định cư

Để phương án đền bù, hỗ trợ, tái định cư do cơ quan có thẩm quyền đưa ra phù hợp, nhận được sự đồng thuận của người dân; bảo đảm việc hỗ trợ được khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định, cần bổ sung nguyên tắc đền

bù, hỗ trợ, tái định cư tại Điều 74 của dự thảo Luật như sau: “Phương án bồi

thường, hỗ trợ, tái định cư được phê duyệt khi đạt được ít nhất 70% ý kiến đồng ý của những người tham gia ý kiến từ cộng đồng dân cư địa phương”

1.3.2 Yêu cầu thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất

Cơ sở pháp lý liên quan đến việc thu hồi đất:

Chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất là chính sách công có liên quan đến nhiều cơ quan và lĩnh vực quản lý nhà nước, nên cần dựa trên cơ sở pháp lý đầy đủ, nhất quán, có hiệu lực thực thi cao

Cơ sở pháp lý quan trọng nhất là Luật đất đai Đây là căn cứ pháp lý nền tảng

để người thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư dựa vào khi xác định cách thức đền bù, mức đền bù, giá đền bù và các biện pháp hỗ trợ di chuyển, chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm, hỗ trợ ổn định sản xuất và đời sống cho người dân

bị thu hồi đất

Cơ sở pháp lý quan trọng thứ hai là văn bản về tổ chức Nhà nước Bởi vì, để công tác đền bù, giải phóng mặt bằng thực hiện nhanh, chính xác và có hiệu quả thì chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư phải được hoạch định ở cấp có đủ

thông tin, thẩm quyền và giao cho cấp có năng lực thực hiện Ngược lại, nếu chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư không được hoạch định và thực hiện khoa học sẽ gặp nhiều khó khăn vướng mắc, thậm chí thất bại

Cơ sở pháp lý quan trọng thứ ba là văn bản về quản lý tài chính công Bởi vì chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư liên quan đến nhiều chính sách khác như chính sách tài chính trong giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, chuyển nhượng đất, chính sách thuế đất, chính sách định giá đất,… Ngoài ra các quy định về chi ngân sách Nhà nước hỗ trợ quá trình thu hồi đất cũng có vai trò quan trọng, quyết định tỷ lệ đền bù giữa những người sử dụng đất có nguồn gốc khác nhau, quyết định các mức bồi thường khác nhau,…

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, xây dựng và phát triển nhà ở:

Ở nước ta quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng là một công vụ của Nhà nước nhằm thống nhất quản lý đất đai và xây dựng công trình trên đất Thông qua công tác quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng, Nhà nước thực hiện chủ trương phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường, điều chỉnh việc sử dụng đất, xây dựng,… ngăn chặn những tiêu cực trong sử dụng đất đai và trong xây dựng các bất động sản Các quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của Nhà nước đều căn cứ vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội;

Căn cứ vào điều kiện và thực trạng sử dụng đất đai, gắn với quy hoạch, xây dựng quy hoạch chỉ ra tổng thể quỹ đất sử dụng vào quy hoạch đô thị, quỹ đất xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật, các công trình công cộng, lợi ích quốc gia, quốc phòng, an ninh, quy đất xây dựng khu dân cư nông thôn, đất dùng chó phát triển các ngành nghề kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế,… Trên cơ sở quy hoạch, kế hoạch

sử dụng đất, quy hoạch xây dựng, các ngành, các địa phương, các tổ chức, hộ gia đình cá nhân được Nhà nước giao đất hoặc cho thuê đất phải triển khai sử dụng đất theo đúng quy hoạch và quy chuẩn xây dựng

Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất Các công trình xây dựng, phát triển nhà ở không đúng theo quy hoạch thường không được hưởng chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư Chính vì vậy mức độ khoa học, chuẩn xác, đúng đắn và ổn định của quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất ảnh

hưởng rất lớn đến chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Nếu khi lập quy hoạch, kế hoạch không tính toán, cân nhắc kỹ khiến cho quy hoạch, kế hoạch không khoa học, không khả thi, tùy tiện thay đổi thì việc quy hoạch và thực thi chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư sẽ gặp gấp bội khó khăn Nếu quy hoạch, kế hoạch phải thu hồi nhiều đất đai thuộc khu dân cư, những công trình lớn thì chi phí đền bù, giải phóng mặt bằng sẽ rất lớn Ngược lai, nếu quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai, xây dựng và phát triển nhà ở ổn định, được tiến hành bài bản, nhất quán, được công khai cho toàn dân biết, thì chính sách đền bù,

hỗ trợ và tái định cư sẽ thuận lợi hơn

Hoạt động giao đất, cho thuê đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở:

Hoạt động giao đất, cho thuê đất quyết định đến tiến độ của công tác đền bù, giải phóng mặt bằng Nếu hoạt động giao đất, cho thuê đất tiến hành nhanh thì công tác đền bù sẽ tiến hành nhanh và ngược lại Trong quá trình giao đất, cho thuê đất hoạt động thẩm duyệt giữ vai trò quan trọng và mất nhiều thời gian do liên quan đến nhiều ngành, nhiều cấp Nếu hoạt động này được đẩy nhanh thì quá trình bồi thường

sẽ thuận lợi hơn

Cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở cũng có vai trò quan trọng trong việc xác lập tính hợp pháp của đất và tài sản gắn liền với đất để làm căn cứ xác định thửa đất đó có được đền bù hay không Trong quá trình cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sỡ hữu nhà ở thì hoạt động điều tra,

đo đạc, làm các thủ tục nhà đất giữ vai trò quyết định Nếu các hoạt động này làm

có chất lượng việc đền bù sẽ dễ dàng hơn

Nguồn vốn để thực hiện công tác đền bù, giải phóng mặt bằng:

Nguồn vốn để thực hiện công tác đền bù, giải phóng mặt bằng bao gổm vốn từ ngân sách nhà nước, vốn của các dự án và các nguồn vốn khác Có thể nói nguồn vốn để thực hiện công tác đèn bù, giải phóng mặt bằng là một trong những nhân tố quyết định đến tiến độ của công tác giải phóng mặt bằng Thực tiễn cho thấy, rất nhiều công trình do thiếu vốn hoặc bố trí vốn không kịp thời nên quá trình thực hiện

đã phát sinh rất nhiều vướng mắc Về nguyên tắc ngay sau khi phương án đền bù

được phê duyệt thì phải trả ngay tiền đền bù cho các hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất nhưng do không có tiền hoặc thiếu tiền nên không chi trả kịp thời Đến khi có tiền chi trả thì giá đất, giá vật liệu xây dựng tăng cao, người dân không nhận tiền và

đề nghị phải tính trượt giá làm nảy sinh thêm nhiều khó khăn mới

Chính sách định giá quyền sử dụng đất của Việt Nam:

Tại Điều 11 của Nghị định số 69/2009/NĐ-CP của Chính phủ quy định: “Khi Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất không thông qua hình thức đấu giá quyền

sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất, cho thuê đất, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và trường hợp doanh nghiệp Nhà nước tiến hành cổ phần hóa lựa chọn hình thức giao đất mà giá đất do UBND cấp tỉnh quy định tại thởi điểm giao đất, cho thuê đất, thời điểm quyết định thu hồi đất, thời điểm tính giá đất vào giá doanh nghiệp cổ phần hóa chưa sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường thì UBND cấp tỉnh căn cứ vào giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế

trên thị trường để xác định lại giá đất cụ thể cho phù hợp” [2, tr.55]

Giá của quyền sử dụng đất là căn cứ quan trọng để tính mức đền bù ở nước ta Nhà nước quy định giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất có tính đến giá thị trường Cách làm này đáp ứng yêu cầu bảo đảm lợi ích cho người sử dụng đất nhưng lại khó khăn cho xác định mức đền bù Ví dụ, khi xác định giá đất để tính mức đền bù cán bộ thực hiện bồi thường phải nắm được giá trị thị trường Với chế độ sở hữu tư nhân, đất đai có thể được mua bán tự do, giá trị của đất đai được biểu hiện dưới hình thức tiền

tệ, đó cũng chính là “giá đất” mà chúng ta thường gọi Ở Việt Nam không có giá đất,

chỉ có giá chuyển nhượng quyển sử dụng đất theo mục đích

Về lý thuyết, giá đất phụ thuộc vào độ màu mỡ của đất, vị trí của lô đất, cung cầu trên thị trường, khả năng sinh lợi của đất,… Giá thực tế trên thị trường là kết quả tổng hợp của các yếu tố trên đây và bên trong đó còn chịu tác động của nhiều yếu tố khác như: sự khan hiếm, lòng ham muốn, khả năng mua, có thị trường hay không… ở nước ta, Nhà nước có chính sách quy định về nguyên tắc và các phương pháp xác định giá Có phương pháp được áp dụng phổ biến để định giá cho nhiều loại đất, nhưng cũng có phương pháp chỉ sử dụng trong phạm vi hẹp để định giá

một vài loại đất đai đặc thù Tuy nhiên, trong công tác định giá không phải mỗi phương pháp định giá chỉ sử dụng riêng, mà còn có sự kết hợp giữa các phương

pháp Điều này làm cho việc xác định giá đất thêm khó khăn

Năng lực tổ chức thực hiện của cơ quan thực thi chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư:

Năng lực tổ chức thực hiện của cơ quan thực thi chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư có ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ, chất lượng của công tác đền bù, giải phóng mặt bằng Nếu cơ quan này có đủ quyền hạn và đồng thời có sự phối hợp một cách đồng bộ, thống nhất giữa các ngành, các cấp và đặc biệt nếu nhận được sự quan tâm, chỉ đạo thường xuyên, liên tục của cấp ủy đảng, sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị cộng với đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường có ý thức trách nhiệm, công tác tuyên truyền vận động phổ biến chính sách của Nhà nước được làm tốt thì công tác đền bù, tái định cư được thực hiện tốt và ngược lại

Ngoài ra, còn phải kể đến sự hợp tác từ phía người dân có đất bị thu hồi Nếu người dân có ý thức trách nhiệm tốt thì công tác giải phóng mặt bằng sẽ nhanh chóng Ngược lại, nếu họ cố ý kéo dài thời gian, không chịu thực hiện những quy định của Nhà nước thì công tác đền bù, tái định cư sẽ rất khó thực hiện

Ngoài những nhân tố rất cơ bản nêu trên thì điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh

tế, điều kiện xã hội cũng có ảnh hưởng không nhỏ đến chính sách bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất ở Việt Nam

1.4 Nội dung tổ chức thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tài định cư đối với người dân bị thu hồi đất

1.4.1 Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất

Để xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất, đòi hỏi là một quá trình có sự tham gia của mọi thành viên, trên mọi lĩnh vực hoạt động, nhằm tạo ra sự phát triển một cách có hiệu quả trên mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội của địa phương, đặc biệt là

ở khu tái định cư Quá trình xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách đền

bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất phải hướng tới các mục

tiêu cải thiện chất lượng cuộc sống cho tất cả mọi người, trong đó đặc biệt quan tâm đến đối tượng nghèo; Phối hợp giữa các ban, ngành, đoàn thể, tổ chức xã hội để tìm

ra giải pháp phát triển kinh tế khu tái định cư hiệu quả nhất

Các bước xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định

cư đối với người dân bị thu hồi đất, gồm: Khởi động: mục tiêu chính của bước này

là chuẩn bị các điều kiện cho công tác lập kế họach chiến luợc Kế tiếp là phác thảo

một quy trình lập kế hoạch Phân tích tiềm năng và thực trạng phát triển kinh tế xã

hội của địa phương, nơi có khu tái định cư: Mục tiêu chính của bước này là nhận

dạng được tình hình thực tế của khu tái định cư và xác định khu tái định cư, trên cơ

sở đó tìm thấy những mặt mạnh, yếu, các yếu tố cơ hội, thách thức, cuối cùng là mô

tả bức tranh toàn cảnh của địa phương ở điểm khởi đầu của kế hoạch Xác định tầm

nhìn: là ý tưởng mục tiêu của khu tái định cư, là trạng thái có thể đạt được trong

điều thuận lợi nhất Xác định tầm nhìn chính là định dạng tương lai phát triển mà khu tái định cư có khả năng tiếp cận được Xác định tầm nhìn đúng sẽ hỗ trợ cho việc xây dựng mục tiêu, nhiệm vụ cũng như các quyết định kế hoạch một cách

chính xác hơn: Xác định mục tiêu và chỉ tiêu: Mục tiêu chung là đặt định hướng đi

cho khu tái định cư và xác định đích mà khu tái định cư có thể đạt tới; có thể là mục tiêu về xã hội hay về môi trường; mục tiêu kinh tế phản ánh định hướng trong việc đạt được những vấn đề về tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của khu tái định cư Các mục tiêu thường được phân loại theo thời gian thực hiện hoặc định ra các điểm mốc thực hiện trong lộ trình đi của khu tái định cư Mục tiêu thường được

chia thành mục tiêu dài hạn, trung hạn và ngắn hạn Xác định phương án kế hoạch

chiến lược: Phương án chiến lược là thể hiện một cách đi, thông qua những hành

động cụ thể để thực hiện đến các mục tiêu và chỉ tiêu kế hoạch đặt ra trong thực hiện

chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư Lập kế hoạch hành động và tổ chức thực

hiện: Sau khi đã mô tả chi tiết các hành động chiến lược cần thực hiện, cần tiếp tục

lập kế hoạch cho công tác tổ chức thực hiện Đây chính là việc tổ chức các hệ thống, các đơn vị, cá nhân và phối hợp hoạt động của những bên, những bộ phận trong hệ thống tổ chức có liên quan với nhau, thông qua những cơ chế, thể chế và

cách thức tiến hành cụ thể nhằm tiến đến mục tiêu một cách có hiệu quả nhất Theo

dõi và đánh giá thực hiện kế hoạch: Theo dõi là việc thu thập có hệ thống các dữ

liệu về những chỉ số nhất định Đánh giá nhằm xem xét tính thích hợp của các mục tiêu đề ra, hiệu quả hoạt động, tính hữu hiệu, tác động và tính bền vững Đánh giá cũng nhằm thẩm định việc hoàn thành mục tiêu Đánh giá nhằm cung cấp thông tin quan trọng để làm cơ sở rút kinh nghiệm cho xây dựng kế hoạch giai đoạn tiếp sau, thúc đẩy việc thực hiện mục tiêu một cách có hiệu quả cao nhất

1.4.2 Phổ biến tuyên truyền chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất

Công tác tuyên truyền phải được xác định là khâu then chốt nhằm nâng cao nhận thức và ý thức của người có đất bị thu hồi, đất trong dự án Do đó, cần tăng cường sự lãnh đạo của các cấp uỷ đảng, các cấp chính quyền, các tổ chức quần chúng trong hệ thống chính trị từ cơ sở đến thành phố tuyên truyền bằng nhiều hình thức tới toàn thể cán bộ đảng viên, nhân dân, đến từng thôn xóm, đến từng tổ dân cư

về nhu cầu sử dụng đất, cơ cấu lại quỹ đất phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế của địa phương, hiểu được chủ trương, đường lối, chính sách pháp luật của Nhà nước và ý nghĩa, sự cần thiết phải thu hồi đất để thực hiện các công trình phát triển kinh tế- xã hội, an ninh quốc phòng Đẩy mạnh công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật nhất là Luật Đất đai, các Nghị định Chính phủ, Thông tư hướng dẫn của các bộ, ngành hướng dẫn thi hành pháp luật đất đai, các chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư Tuyên truyền, vận động thuyết phục bằng nhiều hình thức tới các đối tượng

có đất bị thu hồi, trước hết là những cán bộ, đảng viên, quần chúng gương mẫu nhận thức rõ trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi trong việc chấp hành chủ trương thu hồi đất của Nhà nước

Tại mỗi địa phương cần xây dựng đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên mạnh, có kiến thức pháp luật, làm nòng cốt cho công tác tuyên truyền, thực hiện việc bồi thường, giải phóng mặt bằng, phát hành các loại tài liệu tuyên truyền gọn nhẹ dễ đọc, dễ hiểu đến tận tây người dân ở những khu vực triển khai dự án

1.4.3 Phân công, phối hợp thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất

Cấp Trung Ương: Ban Điều phối dự án Trung Ương sẽ có trách nhiệm chuẩn

bị Khung chính sách tái định cư và trình Thủ tướng Chính phủ (hoặc cơ quan ủy quyền) phê duyệt Đảm bảo tuân thủ thích hợp Khung chính sách tái định cư trong việc thực hiện dự án tại các tỉnh dự án

Ủy Ban Nhân Dân Tỉnh sẽ có trách nhiệm phê duyệt Kế hoạch tái định cư hàng năm cho Ban Quản lý dự án tỉnh Phê duyệt giá đất, phê duyệt kế hoạch đền

bù chi tiết, hỗ trợ và tái định cư áp dụng cho các mức độ của tiểu dự án; Chỉ đạo, kiểm tra và xử lý vi phạm trong đền bù, hỗ trợ và tái định cư Phối hợp với các bên liên quan khác để quyết kịp thời những khó khăn trong việc thực hiện Kế hoạch tái định cư Ban Quản Lý Dự Án Tỉnh sẽ có trách nhiệm phối hợp với các phòng ban/cơ quan và UBND các huyện của dự án trong việc thực hiện kế hoạch tái định

cư, đảm bảo tiến độ là phù hợp với tiến độ xây dựng Tiến hành giám sát nội bộ việc thực hiện kế hoạch tái định cư, chuẩn bị và nộp báo cáo hàng quý của tỉnh cho Ban Điều phối dự án Trung ương Phối hợp với các chuyên gia tư vấn giám sát độc lập Phối hợp với các bên liên quan khác để giải quyết kịp thời những khó khăn trong việc thực hiện Kế hoạch tái định cư của Ban đền bù huyện

Ủy Ban Nhân Dân Huyện sẽ có trách nhiệm chỉ đạo, tổ chức, tuyên truyền và khuyến khích tất cả các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân thực hiện với việc đền bù, hỗ trợ, chính sách tái định cư và thực hiện giải phóng mặt bằng theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; Phê duyệt đền bù chi tiết, hỗ trợ và tái định cư của tiểu dự án (đầu tư) trên địa bàn Phối hợp với các sở, ngành, các tổ chức và nhà đầu

tư để thực hiện các dự án đầu tư xây dựng và kế hoạch xây dựng các khu tái định cư theo sự phân công của UBND tỉnh Giải quyết khiếu nại và khiếu kiện liên quan đến đền bù, hỗ trợ và tái định cư trong phạm vi thẩm quyền của công dân;

Hội đồng đền bù sẽ có trách nhiệm, giúp UBND tỉnh và UBND huyện trong việc phổ biến thông tin về chính sách đền bù, tái định cư, cung cấp hướng dẫn và câu trả lời cho người sử dụng đất về việc đền bù, hỗ trợ và tái định cư; Chịu trách nhiệm về tính chính xác, hợp lý của số liệu kiểm kê, tính pháp lý của đất và tài sản được đền bù và hỗ trợ hoặc không được đền bù và hỗ trợ theo kế hoạch tái định cư; Đảm bảo cung cấp kịp thời các khoản thanh toán đền bù, hỗ trợ và các lợi ích khác cho người dân bị ảnh hưởng; Hỗ trợ UBND Huyện trong việc giải quyết khiếu nại ở

cấp Huyện

Ban Quản Lý Dự Án Huyện có trách nhiệm phối hợp với các phòng ban/cơ quan và UBND các huyện của dự án trong việc thực hiện kế hoạch tái định cư, đảm bảo tiến độ là phù hợp với tiến độ xây dựng Phối hợp với các chuyên gia tư vấn giám sát độc lập Hỗ trợ UBND huyện trong việc giải quyết khiếu nại ở cấp huyện

Ủy Ban Nhân Dân Xã có chịu trách nhiệm tổ chức tuyên truyền về mục đích của việc thu hồi đất đai, đền bù, hỗ trợ và chính sách tái định cư của dự án; Thành lập các tổ nhiệm vụ xã và giao nhiệm vụ cho họ, phân công cán bộ xã để hỗ trợ huyện và Ủy ban giải phóng mặt bằng đền bù trong việc thực hiện kiểm kê, lập hồ

sơ thu hồi đất cho dự án, chuẩn bị và thực hiện các hoạt động tái định cư; Giải quyết khiếu nại, yêu cầu ở cấp đầu tiên theo yêu cầu của pháp luật; Tích cực tham gia tất

cả các hoạt động thu hồi đất, đền bù, hỗ trợ và tái định cư và các công trình khác có liên quan

1.4.4 Duy trì chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất

Sau khi thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư đối với người dân bị

thu hồi đất sẽ không tránh khỏi những vấn đề phát sinh về an sinh xã hội nhất là nơi

ở mới Chính vậy, các đơn vị chức năng thường xuyên bám sát cơ sở, nắm bắt tâm

tư nguyện vọng của người dân, không để xảy ra tình trạng “bỏ con giữa chợ”

1.4.5 Điều chỉnh chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất

Cán bộ Nhà nước, cần phải gần dân, hiểu được cuộc sống cũng như những bất

cập, tồn tại trong thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư đối với người dân

bị thu hồi đất để kịp thời đề xuất, điều chỉnh chính sách, làm sao đó để phù hợp với tình hình thực tế, tránh phát sinh các vấn đề nóng về xã hội, đảm bảo cuộc sống an

cư cho người dân

1.4.6 Theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất

Người đứng đầu các cơ quan chức năng trong việc thực hiện chính sách đền bù,

hỗ trợ tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất phải tăng cường công tác theo dõi,

đôn đốc, kiểm tra quá trình thực hiện chính sách Cần thiết, lập cơ quan giám sát độc lập, bởi đây là cơ quan thực hiện kiểm tra giám sát khách quan, tránh tình trạng “vừa

đá bòng vừa thổi còi” Có vậy, chính sách sẽ được thực hiện hiệu quả hơn [15, tr.5]

1.4.7 Đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất

Công tác đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm thực hiện chính sách đền bù, hỗ

trợ tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất phải được thực hiện thường xuyên, hàng tháng, quí và năm theo định kỳ Đánh gái phải thực tiễn, phải có khảo sát thực

tế, lấy ý kiến cụ thể của người dân chứ không tổng kết dựa trên báo cáo chung chung trên giấy Qua đó, kịp thời chấn chỉnh những trường hợp cán bộ thực hiện chính sách còn nhiều khê, không thực tế để kịp thời rút kinh nghiệm, chấn chỉnh, thậm chí phải có hình thức xử lý đối với những cấn bộ cố tình thực hiện sai chính sách Từ đó, đề ra nhiệm vụ trọng tâm để thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ tái

định cư đối được tốt hơn Tạo niềm tin của Đảng, Nhà nước trong lòng nhân dân

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất

Chính sách áp dụng:

Đây là yếu tố quan trọng nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác đền bù, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất Chính sách áp dụng ở đây chúng ta bàn đến là chính sách về giá đất và chính sách về tái định cư Hầu hết các vụ khiếu kiện liên quan đến giải phóng mặt bằng đều có liên quan đến hai chính sách này Ta biết rằng việc thu hồi đất, giải phóng mặt bằng suy cho cùng là hành vi mang tính cưỡng chế Đối với người dân Á Đông trong đó có Việt Nam, coi nhà và đất là tài sản quan trọng nhất của một gia đình Do đó khi bắt buộc phải di dời khỏi ngôi nhà của mình, cũng tức là gia đình mất đi tài sản quan trọng nhất, người dân luôn yêu cầu một sự đền bù thỏa đáng Khi lập kế hoạch về chính sách giá đất bồi thường, nếu cơ quan quản lý không đưa ra một phương án chính xác về giá đất thì rất dễ gây ra sự phản đối từ phía người dân Trong thực tế đã có không ít vụ việc gây xôn xao dư luận liên quan đến những người trong diện giải phóng mặt bằng, đã có hành vi biểu tình, chống đối, khiếu kiện cấp cao, tố cáo cơ quan quản lý giải phóng mặt bằng đưa ra

giá đền bù không thỏa đáng Quan trọng hơn, việc đưa ra giá đền bù không thỏa đáng sẽ dẫn tới việc người dân cho rằng, cơ quan quản lý giải phóng mặt bằng có hành vi quan lieu, tham nhũng

Như vậy, ta thấy rằng, bước quan trọng nhất khi tiến hành giải phóng mặt bằng, đó là xác định được mức bồi thường thỏa đáng cho những người trong diện bị giải tỏa Làm tốt điều này sẽ giúp cho việc giải phóng mặt bằng tránh được những rắc rối phát sinh từ phía người dân, giúp giảm thời gian và công sức khi tiến hành giải phóng mặt bằng

Yếu tố tâm lý người dân:

Như đã nói ở phần trên, những rắc rối phát sinh khi tiến hành giải phóng mặt bằng thường đến từ phía người dân trong diện bị giải tỏa Nguyên nhân thì xuất phát

từ phía chủ quan, ví dụ như đưa ra phương án bồi thường giá đất không hợp lý; không có phương án hỗ trợ tái định cư, hoặc xuất phát từ phía khách quan như thiên tai, sự kiện bất khả kháng hay tâm lý người dân Ở đây chúng ta đề cập đến yếu tố tâm lý của người dân

Văn hóa của người Việt Nam dù ở nông thôn hay thành thị, đều mang ít nhiều tính chất của văn hóa làng xã Điểm nổi bật trong văn hóa làng xã, đó là việc tâm lý của người dân bị tác động rất nhiều từ phía những người sống xung quanh mình, hay còn gọi là “hàng xóm láng giềng” Ta có thể thấy trên thực tế đã xảy ra những tình huống như thế này: Một hộ gia đình trong diện giải tỏa không đồng ý với mức bồi thường, đã quyết định khiếu nại để được bồi thường với mức giá cao hơn Hàng xóm của gia đình này, những hộ dân cũng trong diện giải tỏa, thấy hộ gia đình kia

có khả năng được đền bù với mức giá cao hơn, cũng đâm đơn khiếu nại Kết quả là tất cả các hộ dân thuộc diện giải tỏa đều có đơn khiếu nại, khiếu kiện về mức giá bồi thường

Không chỉ dừng ở đó, trong những trường hợp cá biệt, những người dân trong diện giải phóng mặt bằng còn cố ý chây ỳ, không chịu giao mặt bằng với suy nghĩ,

“đất càng để lâu càng được đền bù giá cao” Đây là hành vi xuất phát từ tâm lý “ phép vua còn thua lệ làng” trong suy nghĩ của người dân Việt Nam, coi thường pháp luật và các biện pháp cưỡng chế khi giải phóng mặt bằng

Mặc dù những rắc rối này có thể giải quyết bằng con đường pháp lý và biện pháp cưỡng chế Tuy nhiên, các phương pháp này mất nhiều thời gian và gây mất lòng tin của người dân vào các dự án thu hồi đất của nhà nước sau này Để hạn chế những rắc rối phát sinh từ tâm lý của người dân, chúng ta nên có những biện pháp hạn chế trước khi chúng phát sinh, ví dụ như là việc mở các buổi tuyên truyền, gặp

gỡ trực tiếp những người dân trong diện giải tỏa; Nâng cao công tác tuyên truyền đến cơ sở, đặc biệt là tuyên truyền, phổ biến tính đúng đắn của việc thu hồi đất, bàn giao mặt bằng đến những người có uy tín trong khu vực giải tỏa, ví dụ như trưởng thôn, tổ trưởng dân phố…

Mục đích thu hồi đất:

Những kiếu kiện xung quanh mục đích thu hồi đất tuy không nhiều bằng các khiếu kiện liên quan đến chính sách đền bù Mặc dù vậy, mục đích thu hồi đất cũng vẫn là một yếu tố rất quan trọng mà chúng ta đề cập đến

Mục đích thu hồi đất được quy định rất rõ trong các văn bản pháp luật về đất đai Tuy đã được quy định trong pháp luật nhưng không phải cứ thu hồi theo đúng pháp luật là được người dân ủng hộ Trong một số trường hợp, người dân tự nguyện bàn giao đất, thậm chí hiến đất nếu mục đích thu hồi để sử dụng cho các mục đích công cộng phục vụ chính những người đã bàn giao lại đất Nhưng cũng có nhiều trường hợp, mặc dù thu hồi đúng theo mục đích mà pháp luật quy định nhưng vẫn vấp phải sự phản đối gay gắt từ phía những người dân, ví dụ như nhiều dự án thu hồi đất ruộng của người nông dân để làm sân gôn Đây rõ ràng là những dự án nhằm phục vụ và phát triển ngành du lịch, nhưng những dự án này đã vấp phải vô số những luồng dư luận chỉ trích

Như vậy ta thấy rằng, mục đích khi thu hồi đất đúng pháp luật là chưa đủ Để người dân hiểu và tự nguyện làm theo kế hoạch thu hồi đất cần phải có kế hoạch, giải thích cho người dân hiểu về mục đích đúng đắn của việc thu hồi đất, từ đó việc thu hồi và bàn giao đất mới có thể tiến hành được thuận lợi

Kết luận Chương 1

Luận văn đã giải quyết những vấn đề lý luận cốt lõi liên quan đến đề tài như sau:

Một là, qua nghiên cứu ban đầu, luận văn đã làm rõ những nội dung lý luận cơ

bản nhất của thực hiện Chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất Xác định và phân tích làm rõ các khái niệm liên quan như: khái niệm chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư; Mục tiêu và nguyên tắc xây dựng chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất; Tác động của việc thu hồi đất đối với người dân có đất bị thu hồi

Hai là, luận văn còn đi sâu, tìm hiểu, nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến

thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư, qua đó xác định được các yếu tố ảnh hưởng, để giải quyết vấn đề cần nâng cao sự đồng thuận của người dân đối với

phương án đền bù, hỗ trợ, tái định cư

Ba là, luận văn cũng nghiên cứu, xác định được các chủ thể tiến hành thực

hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư, đó là: Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp; Đảng Cộng sản Việt Nam; Cơ quan hành chính Nhà nước; Mặt trận tổ quốc Việt Nam và các tổ chức Chính trị xã hội; các tổ chức xã hội và người dân Qua đó, góp phần làm sáng tỏ những cơ sở lý luận chung nhất về thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư trong giai đoạn hiện nay

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐỀN BÙ, HỖ TRỢ

VÀ TÁI ĐỊNH CƯ TỪ THỰC TIỄN CÁC THỦY ĐIỆN

01 năm 2006 về sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai và Nghị định số 187/2004/NĐ-CP ngày về việc chuyển công ty Nhà nước thành công ty cổ phần, Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27/7/2007 của chính phủ về sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định số 188-2004 NĐ-CP ngày 18/11/2004 về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất; Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, và giải quyết khiếu nại về đất đai Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ quy định bổ sung

về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, các Thông tư hướng dẫn thi hành các Nghị định này, tỉnh Quảng Ngãi đã ban hành rất nhiều văn bản, cụ thể hoá cho phù hợp với đặc thù của tỉnh nhà Về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất, tỉnh đã ban hành Quyết định số 19/2005/QĐ–UB ngày 07/02/2005; Quyết định số 73/2006/QĐ-UB ngày 16/12/2006;

Quyết định số 39/2007/QĐ–UBND ngày 31/12/2007; Quyết định UBND ngày 20/7/2009 sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 39/2007/QĐ-UB của Uỷ ban nhân dân tỉnh; Đặc biệt ngày 27/12/2010 Uỷ ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi đã ban hành bản quy định mới về chính sách đền bù, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất áp dụng trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi kèm theo

36/2009/QĐ-Quyết định số 35/2010/QĐ-UB thay thế các quyết định nêu trên

Nội dung cơ bản của bản quy định kèm theo Quyết định số 35/2010/QĐ-UB của Uỷ ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi gồm 6 chương, 39 điều Dưới đây là một số

nội dung cơ bản quan trọng của bản quy định này

2.1.2 Bồi thường, hỗ trợ về đất

Xác định loại đất để đền bù là đất ở hay đất vườn là nội dung cơ bản, quan trọng nhất Để xác định được đất ở, mức đền bù (tỷ lệ bồi thường) thoả đáng, tỉnh

Quảng Ngãi quy định như sau:

Xác định diện tích ở căn cứ vào giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp theo đúng quy định của pháp luật về đất đai Trường hợp chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì căn cứ hạn mức giao đất ở hoặc hạn mức công nhận đất

ở cho hộ gia đình, cá nhân do Uỷ ban nhân dân tỉnh quy định tại thời điểm có quyết

định thu hồi đất

Vị trí, ranh giới phần đất ở trong thửa đất có nhà ở được xác định theo vị trí, ranh giới ghi trên giấy tờ về quyền sử dụng đất Trường hợp chưa có giấy tờ về quyền sử dụng đất hoặc có giấy tờ nhưng trong giấy không ghi rõ vị trí, ranh giới phần diện tích đất ở trong thửa đất có nhà ở thì Phòng Tài nguyên và Môi trường cấp huyện và Uỷ ban nhân cấp xã xác định rõ vị trí, ranh giới phần diện tích đất ở làm cơ sở xác định đền bù, hỗ trợ đất ở và các loại đất khác trong cùng thửa đất có

diện tích đất ở

Hộ gia đình cá nhân đã được đền bù, hỗ trợ về đất ở do ảnh hưởng của các dự

án trước, phần diện tích đất còn lại sau khi bị thu hồi chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nay lại bị thu hồi tiếp để giải phóng mắt bằng thì diện tích đất ở để đền bù, hỗ trợ là diện tích đất thực tế bị thu hồi nhưng tối đa chỉ bằng hạn mức giao đất ở, công nhận đất ở xác định ở trên trừ đi diện tích đất ở đã được đền

bù, hỗ trợ của các dự án trước Phòng Tài nguyên và Môi trường cấp huyện chủ trì, phối hợp với uỷ ban nhân dân cấp xã và tổ chức được giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ

trợ và tái định cư xác định diện tích đất ở để bồi thường

Giá đất để tính đền bù, hỗ trợ được xác định theo nguyên tắc sát với giá thị trường trong điều kiện bình thường và không bị giới hạn bởi khung giá của Chính phủ Rút kinh nghiệm các địa phương quy định giá đất ở trong bảng giá đất chỉ bằng

khoảng 70% giá thị trường khiến người dân yêu cầu phải điều chỉnh giá đất (không

chấp nhận giá đất do Uỷ ban nhân dân tỉnh ban hành theo quy định của Luật Đất đai), tỉnh Quảng Ngãi quy định phải xác định được giá đất sát với giá thị trường

trong điều kiện bình thường

Quy định cách xác định giá đất ở để tính hỗ trợ đất nông nghiệp trong khu dân cư

Hộ gia đình, các nhân khi bị thu hồi đất vườn, ao trong cùng thửa đất có nhà ở trong khu dân cư nhưng không được công nhận là đất ở, đất vườn; ao cũng là thửa đất

có nhà ở riêng lẻ, đất vườn, ao trong cùng thửa đất có nhà ở dọc kênh mương và dọc tuyến đường giao thông thì ngoài việc được bồi thường theo giá đất nông nghiệp tiếp giáp với ranh giới phường, ranh giới khu dân cư có đủ điều kiện được bồi thường

theo giá đất nông nghiệp cùng mục đích sử dụng còn được hỗ trợ như sau:

- Đối với đất lâm nghiệp, đất bãi triều: Hỗ trợ bằng 20% giá đất ở trung bình

các mức giá đất ở theo diện tích đất ở trong ranh giới khu đất dự án bị thu hồi

- Đối với đất nông nghiệp còn lại: Hỗ trợ bằng 35% giá đất ở trung bình các mức giá đất ở theo diện tích đất ở trong ranh giới khu đất dự án bị thu hồi

- Trường hợp khu vực thực hiện dự án không có đất ở bị thu hồi thì giá đất ở

để tính hỗ trợ theo phương pháp trung bình các mức giá đất ở liền kề với khu đất bị

thu hồi (nếu không có liền kề thì lấy các mức giá đất ở gần nhất xung quanh rang

giới khu vực đất bị thu hồi để thực hiện dự an) Diện tích đất ở để tính là diện tích

đất ở theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, trường hợp chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lấy theo hạn mức đất ở Uỷ ban nhân dân tỉnh quy định đối với thửa đất đó Uỷ ban nhân dân cấp huyện có trách nhiệm xác định các

mức giá và diện tích đất ở để làm cơ sở tính hỗ trợ

- Giá đất ở áp dụng để tính hỗ trợ là giá đất hàng năm của Uỷ ban nhân dân

tỉnh quy định

+ Diện tích được hỗ trợ theo diện tích đất thực tế bị thu hồi nhưng không quá

05 lần hạn mức giao đất ở theo quy định của Uỷ ban nhân dân tỉnh tại thời điểm thu hồi đất Trường hợp khu đất bị thu hồi có nhiều hạn mức giao đất ở khác nhau, thì hạn mức giao đất ở đó tính hỗ trợ là trung bình cộng các hạn mức giao đất ở trong

khu đất bị thu hồi đó

+ Khu dân cư thuộc thị trấn, khu dân cư nông thôn được xác định theo ranh giới của thửa đất có nhà ở ngoài cùng của làng, bản, thôn, ấp, buôn, phum, sóc và

các điểm dân cư tương tự

- Quy định xử lý một số trường hợp cụ thể về bồi thường, hỗ trợ về đất đai

+ Đối với đất ở: Diện tích đất còn lại sau thu hồi nhỏ hơn diện tích tối thiểu được phép xây dựng nhà ở, nếu người bị thu hồi đất có yêu cầu Nhà nước thu hồi phần diện tích còn lại thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định thu hồi để

sử dụng theo quy hoạch chi tiết đô thị và quy hoạch điểm dân cư nông thôn Việc

đền bù, hỗ trợ về đất thực hiện theo quy định chung

Trường hợp diện tích đất ở còn lại lớn hơn diện tích tối thiểu được phép xây dựng nhà ở nhưng không phù hợp với quy hoạch hoặc không đủ điều kiện để xây

dựng nhà ở thì được đền bù, hỗ trợ theo mức chung

Hộ gia đình cá nhân bị thu hồi đất ở hoặc diện tích đất ở còn lại không đủ diện tích xây dựng nhà ở theo quy định nhưng phần diện tích đất nông nghiệp, đất vườn,

ao liền kề với đất ở còn lại phù hợp với quy hoạch thì được phép chuyển mục đích

sử dụng đất theo quy định của Uỷ ban nhân dân tỉnh về hạn mức đất ở và thực hiện tái định cư tại chỗ Hộ gia đình, cá nhân phải thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai

với nhà nước

- Đối với đất nông nghiệp, diện tích đất nông nghiệp còn lại không còn điều kiện để canh tác thì được đền bù hoặc hỗ trợ theo mức chung Diện tích đất nông nghiệp còn lại đủ hay không đủ điều kiện để canh tác do Uỷ ban nhân dân cấp

huyện xác định

- Diện tích đất ở, đất nông nghiệp sau khi đã bồi thường, hỗ trợ giao cho Uỷ ban nhân dân cấp xã quản lý Trường hợp các hộ tự chuyển nhượng cho nhau thì

không được đền bù, không được hỗ trợ

- Trường hợp thu hồi đất mà diện tích đo đạc thực tế khác với diện tích ghi

trên giấy tờ về quyền sử dụng đất thì thực hiện đền bù, hỗ trợ như sau:

+ Nếu diện tích đo đạc thực tế nhỏ hơn diện tích ghi trên giấy tờ về quyền sử dụng đất mà phần diện tích thiếu này không do chuyển nhượng, cho tặng, có ranh giới rõ ràng và người sử dụng đất đã nộp thuế hàng năm đầy đủ với nhà nước, thì phần diện tích thiếu đó được hỗ trợ bằng 70% theo đơn giá đền bù đất nông nghiệp, nếu có nộp thuế cho Nhà nước nhưng nộp không đầy đủ thì chỉ được hỗ trợ 50%

theo giá đền bù đất nông nghiệp Nếu không nộp thuế thì không được hỗ trợ

+ Nếu diện tích đo đạc thực tế nhiều hơn diện tích ghi trên giấy tờ về quyền sử

dụng đất thì thực hiện như quy định:

- Đối với diện tích đất nông nghiệp được Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sử dụng ổn định lâu dài mang tên một chủ hộ (hộ chính chủ), tại thời điểm có quyết định thu hồi đất các cặp vợ chồng đã tách hộ và đang sử dụng một phần diện tích đất nông nghiệp mang tên hộ chính chủ tại thời điểm có Quyết định thu hồi đất thì Uỷ ban dân cấp xã xác nhận làm cơ sở để đền bù, hỗ trợ cho các

cặp vợ chồng đã tách hộ (nếu hộ chính chủ đồng ý)

- Diện tích đất ngoài phạm vi thu hồi theo quyết định thu hồi đất, trong quá trình thi công dự án bị ảnh hưởng như ngập úng, vùi lấp … thì chủ dự án có trách nhiệm khôi phục lại hiện trạng như cũ, nếu không khôi phục được thì báo cáo cấp có thẩm

quyền quyết định thu hồi đất tạm thời và thực hiện bồi thường như quy định

Đền bù, hỗ trợ về tài sản

Tỉnh Quảng Ngãi quy định việc đền bù, hỗ trợ đối với nhà và công trình bị phá

dỡ một phần theo nguyên tắc sau:

- Nhà, công trình bị cắt xén, phá dỡ một phần mà phần còn lại còn không đảm

bảo khả năng chịu lực thì được đền bù toàn bộ nhà, công trình

- Nhà bị cắt xén, phá dỡ một phần mà phần còn lại còn sử dụng được nhưng

diện tích còn lại chỉ còn cầu thang, nhà vệ sinh thì được đền bù toàn bộ diện tích nhà

- Nhà bị cắt xén, phá dỡ một phần mà phần còn lại còn sử dụng được thì ngoài việc được đền bù phần diện tích bị cắt xén tính đến chỉ giới thu hồi đất còn được