Cây thuốc vị thuốc Đông y - MA HOÀNG pps

Cây thuốc vị thuốc Đông y - MA HOÀNG Vị thuốc Ma hoàng MA HOÀNG 麻黄 Herba Ephedrae Tên khác: Thảo ma hoàng, Mộc tặc ma hoàng, Trung gian ma hoàng, Chinese ephedra.. Tên khoa học: Thảo

Cây thuốc vị thuốc Đông y - MA

HOÀNG

Vị thuốc Ma hoàng

MA HOÀNG (麻黄)

Herba Ephedrae

Tên khác: Thảo ma hoàng, Mộc tặc ma hoàng, Trung gian ma hoàng, Chinese

ephedra

Tên khoa học: Thảo ma hoàng (Ephedra sinica Stapf.), Mộc tặc ma hoàng

(Ephedra equisetina Bunge.), Trung gian ma hoàng (Ephedra intermedia Schrenk

et Mey.) họ Ma hoàng (Ephedraceae)

Mô tả:

Thảo ma hoàng: Là những nhánh hình trụ tròn, đường kính 1 - 2 mm, ít phân nhánh Mặt ngoài màu xanh lá cây nhạt đến xanh vàng, có nhiều rãnh dọc, hơi ráp tay Thân chia thành nhiều đốt và dóng rõ, mỗi dóng dài 2,5 - 3 cm; lá hình vẩy nhỏ, dài 3 - 4 mm, mọc đối ít khi mọc vòng, phía trên đầu lá nhọn và cong Thể chất giòn, dễ gẫy, vết bẻ có xơ, ruột có màu nâu đỏ Mùi thơm nhẹ Vị hơi đắng, chát

Mộc tặc ma hoàng: Thân có đường kính 1 - 1,5 mm, không ráp tay, thường phân nhánh nhiều Dóng dài 1 - 3 cm Lá là những vẩy hình tam giác, dài 1 - 2 mm, màu trắng xám, đầu lá không cuộn lại; ruột có màu đỏ nâu đến nâu đen Trung gian ma hoàng: Đường kính 1,5 - 3 mm, thường phân nhánh, ráp tay, dóng dài 2 - 6 cm Lá

là vẩy dài 2 - 3 mm, thường mọc vòng, đầu lá nhọn

Bộ phận dùng: Phần trên mặt đất phơi hay sấy khô của một số loài Ma hoàng

(Herba Ephedrae)

Phân bố: Nước ta chưa thấy những cây này.Vị thuốc phải nhập từ Trung Quốc

Thu hái: Thu hoạch vào mùa thu, khi thân còn hơi xanh, cắt về, phơi khô, bó lại

thành từng bó

Tác dụng dược lý:

1 Phát hãn: chỉ dùng lúc nóng ở người có tác dụng làm tăng ra mồ hôi Thử độc

vị trên thực nghiệm chưa thấy rõ

2 Giải nhiệt: Tinh dầu Ma hoàng có tác dụng hạ nhiệt đối với chuột nhắt bình thường

3 Tác dụng chống co thắt phế quản từ từ và kéo dài do Ephedrin làm giãn cơ trơn khí quản

4 Lợi tiểu: Alcaloid Ma hoàng có tác dụng lợi tiểu rõ, kích thích bài tiết nước giải

và dịch vị

5 Tăng áp: Ephedrin làm co thắt mạch máu nên huyết áp tăng nhưng chậm và kéo dài vài giờ

6 Ephedrin có tác dụng hưng phấn võ não làm tinh thần phấn chấn,hưng phấn trung khu hô hấp, làm giảm tác dụng thuốc ngủ

7 Kháng virus: có tác dụng ức chế vi rút cúm (do tinh dầu M hoàng) theo Dược học báo IO : 147-149; năm 1963 Trung văn

8 Rễ Ma hoàng: có tác dụng hoàn toàn ngược lại với cành và thân Ma hoàng Cao lỏng Ma hoàng tiêm vào động vật thấy huyết áp giảm, mạch máu ngoại vi giãn, hô hấp tăng nhanh, cầm mồ hôi

Thành phần hoá học: Alcaloid (ít nhất 1%), chủ yếu là ephedrin Có

L-ephedrine, D-pseudoL-ephedrine, L-norL-ephedrine, ephedroxane,

2,3,5,6-tetraethylpyrezine

Công năng: Phát hãn, tán hàn, tuyên phế, bình suyễn, lợi thuỷ, tiêu thũng

Công dụng: Giải cảm không có mồ hôi, chữa ho, trừ đờm, viêm khí quản, hen

suyễn Chiết xuất ephedrin bào chế thành viên nén làm thuốc chữa hen hay dung dịch nhỏ mũi

Cách dùng, liều lượng: Ngày dùng 5-10 g, dạng thuốc sắc

Bào chế:

Ma hoàng: Bỏ phần gốc thân hoá gỗ, rễ còn sót và tạp chất, cắt đoạn, phơi khô

Mật ma hoàng: Lấy Ma hoàng, thêm mật ong và ít nước sôi, tẩm đều, ủ một lúc rồi sao nhỏ lửa cho đến khi sờ không dính tay, lấy ra để nguội Cứ 100 kg Ma hoàng dùng 20 kg mật ong

Bài thuốc:

1 Chữa cảm mạo, viêm phế quản, hen suyễn: Dùng bài Ma hoàng thang (Thương hàn luận) Ma hoàng 8g Hạnh nhân 8g Quế chi 6g, Cam thảo 4g, nước 600mg, sắc còn 200ml, chia làm 3 lần, uống trong ngày

2 Chữa viêm phế quản mạn tính, lao: Ma hoàng 5g, Bán hạ 2g Tế tân 3g, Ngũ vị

tử 1g, nước 600ml sắc còn 200ml chia làm 3 lần uống trong ngày

3 Trị chứng phù (chủ yếu là phong thủy) bệnh viêm cầu thận cấp thông qua tác dụng ra mồ hôi và lợi tiểu của thuốc

+ Việt tỳ thang (Kim quỹ yếu lược) Ma hoàng 12g, Thạch cao sống 24g, Sinh khương 12g, Chích thảo 6g, Đại táo 4 quả

+ Ma hoàng Liên kiều Xích tiểu đậu thang: Ma hoàng 8g, Liên kiều 12g, Xích tiểu đậu 20g, Tang bì 12g, Hạnh nhân 12g, Cam thảo 4g, Sinh khương 8g, Đại táo 1 quả Trị Viêm cầu thận cấp kiêm nhiễm trùng ngoài da

4 Chữa chứng ra mồ hôi nhiều: Dùng bài Mẫu lệ tán: Rễ Ma hoàng 8g, Mẫu lệ 16g, Hoàng kỳ 12g, Phù tiểu mạch 8g Tán bột uống ngày 20g, hoặc sắc uống ngày 1 thang

5 Chữa đau vai gáy: Dùng bài Ma hoàng quế chi thang gia giảm: Ma hoàng 8g, Đại táo 12g, Quế chi, Bạch chỉ, Phòng phong mỗi vị 8g, Cam thảo 6g, Gừng 4g Sắc uống ngày 1 thang

Kiêng kỵ: Dương hư tự ra mồ hôi, không nên dùng

Ghi chú: Rễ Ma hoàng (Ma hoàng căn) có tác dụng cầm mồ hôi