Cây thuốc vị thuốc Đông y - BÁN HẠ ppt

Cây thuốc vị thuốc Đông y - BÁN HẠBÁN HẠ 半夏 Rhizoma Typhonii trilobati Tên khác: Bán hạ nam, chóc chuột, củ chóc... Bộ phận dùng: Dược liệu là thân rễ đã chế biến khô của cây Củ chóc

Cây thuốc vị thuốc Đông y - BÁN HẠ

BÁN HẠ (半夏)

Rhizoma Typhonii trilobati

Tên khác: Bán hạ nam, chóc chuột, củ chóc

Tên khoa học: Typhonium trilobatum (L.) Schott.), họ Ráy (Araceae)

Mô tả:

Cây: Cây cỏ, sống một năm, cao 20 - 30cm Thân củ tròn, nạc Lá chia 3 thùy, cuống dài, có bẹ Cụm hoa là một bông mo, màu xanh pha đỏ tím Hoa nhỏ, hoa đực ở trên, hoa cái ở dưới, có mùi hôi Quả mọng, khi chín màu đỏ

Dược liệu: Phiến có hình tròn, đường kính thường là 0,5 – 3 cm, ít khi đến 4 cm; dầy 0,1- 0,3cm; màu trắng đục, trắng ngà hay vàng nhạt Xung quanh phiến còn ít vỏ mỏng và vết tích sẹo của rễ con Thể chất chắc, khô cứng Vị nhạt, gây tê lưỡi, ngứa

Bộ phận dùng: Dược liệu là thân rễ đã chế biến khô của cây Củ chóc

(Typhonium trilobatum (L.) Schott.), họ Ráy (Araceae)

Phân bố: Cây mọc hoang ở nhiều nơi trong nước ta và một số nước khác

Thu hái: Rễ củ vào tháng 8 hoặc tháng 9, khi cây lụi Đào lấy rễ củ, rửa

sạch, cắt bỏ rễ con Đổ thành đống, ủ khoảng 7 - 10 ngày đến khi vỏ ngoài mềm nát, chà sát cho tróc hết lớp vỏ ngoài Đồ bằng hơi nước đến khi củ chin đều (không còn nhân trắng đục) Thái phiến dày 0,2 - 0,3 cm Phơi (hoặc sấy) đến khi khô kiệt

Thành phần hóa học: Tinh bột, saponin, alcaloid

Công năng: Hoá đàm táo thấp, giáng nghịch chỉ nôn, giáng khí chỉ ho

Công dụng: Thuốc chống nôn, trừ đờm, chữa ho nhiều đờm, tiêu hoá kém,

ngực bụng đầy chướng

Cách dùng, liều lượng: Ngày 6-16g, dạng thuốc sắc hay bột Trước khi

dùng phải chế biến cho gần hết ngứa Có nhiều quy trình chế biến khác nhau, phụ liệu thường là nước vo gạo, nước vôi trong, gừng, cam thảo Dùng cho phụ nữ có thai phải phối hợp với Hoàng cầm, Bạch truật

Bào chế:

Công thức:

+ Bán hạ phiến 1000 g

+ Phèn chua (bột) 100 g

+ Gừng tươi 100g

+ Nước vo gạo vừa đủ

Chế biến: 1 kg gạo, vo lấy 3 lít dịch nước Ngâm phiến bán hạ trong 2 ngày,

mỗi ngày thay nước một lần Gạn bỏ dịch ngâm, rửa nhẹ bằng nước sạch đến khi hết nước đục trắng

Hoà tan phèn chua trong 3 lit nước sạch Ngâm bán hạ tiếp trong 2 ngày đêm

đến khi không còn ‘’nhân trắng đục’’ Vớt ra, rửa sạch, phơi khô

Gừng tươi, giã nát, thêm 100 ml nước sạch, nghiền kỹ, ép lấy dịch Làm 2 lần như vậy Trộn đều dịch gừng Tẩm vào bán hạ ở trên ủ 2 – 3 giờ Thỉnh thoảng đảo cho dịch nước gừng thấm đều

Sao đến khi phiến bán hạ chuyển sang màu vàng đậm

Tiêu chuẩn bán hạ chế: Phiến tròn hoặc mảnh vụn, kích thước không nhỏ hơn 0,2 cm Thể chất khô giòn, màu vàng đậm đến nâu, cạnh phiến cháy Mùi thơm đặc trưng của gừng Vị cay nhẹ, không ngứa

Định tính Cân 5 g bột thô dược liệu đã chế, nghiền với 10 ml nước nóng Thêm 30 ml ethanol 75% (TT), ngâm 12 giờ Lọc lấy dịch Cô trên nồi cách thuỷ đến khi còn khoảng 3 ml

Cho 0,5 ml dịch chiết trên vào ống nghiệm, thêm 5 giọt dung dịch ninhydrin 0,1% trong aceton (TT), đun sôi nhẹ trong khoảng 2 phút Dung dịch trong ống nghiệm không chuyển màu

Kiêng kỵ: Phản Ô đầu Không phối hợp với Phụ tử Không nên dùng cho

nguời âm hư, ho khan, khạc máu Thận trọng khi dùng cho người mang thai

Ghi chú: Vị thuốc bán hạ của Trung Quốc là thân rễ cây Bán hạ (Pinellia

ternata (Thunb.) Brett), họ Ráy (Araceae)

- Thực tế chữa bệnh ở nước ta dùng Củ chóc làm Bán hạ, các lương y cho rằng có công hiệu tốt