Điều Trị Nội Khoa - Bài 12: VIÊM PHỔI ppsx

Điều Trị Nội Khoa - Bài 12: VIÊM PHỔI Viêm phổi là một loại bệnh đường hô hấp thường thấy.. Phát sốt, ho hắng là chứng trạng chủ yếu có chung một lúc, hoặc có đau ngực, thở gấp, cánh mũ

Điều Trị Nội Khoa - Bài 12:

VIÊM PHỔI

Viêm phổi là một loại bệnh đường hô hấp thường thấy Có viêm phổi lá lớn, viêm phổi nhánh phế quản, viêm phổi bệnh độc, chủ yếu thuộc về phạm vi bệnh phong ôn ở y học phương Đông Nguyên nhân phát bệnh là phế vệ bất cố phong nhiệt từ vệ biểu miệng mũi phạm phế, đến nỗi nhiệt uất, phế khí, chưng dịch thành đàm; nếu tà ở khí phần không giảm, có thể đã phát sinh nhiệt nhập tâm doanh và biến hoá chính hư tà hãm

ĐIỂM CẦN KIỂM TRA ĐỂ CHẨN ĐOÁN

1 Phát sốt, ho hắng là chứng trạng chủ yếu có chung một lúc, hoặc có đau ngực, thở gấp, cánh mũi phập phồng Cách xem xét chẩn đoán riêng của ba loại viêm phổi như sau:

Bảng 12 - 1 Các loại viêm phổi

Viêm phổi lá lớn Viêm phổi nhánh

phế quản

Viêm phổi bệnh độc

Bệnh mới nổi lên Thường thấy ở tuổi

trẻ, khỏe, nổi bệnh

Thường thấy ở người già, trẻ nhỏ, người

Rất chậm

nhanh chóng yếu, thường kế phát

sau các bệnh khác

Chứng trạng chủ yếu Rét run, sốt cao, ho

hắng, văng đờm màu

gỉ sắt, đau ngực

Phát sốt, ho hắng, thở gấp hoặc cánh mũi phập phồng, văng đờm trắng dính hoặc vàng dính, chứng nặng, nhẹ khác nhau

Chứng trạng rất nhẹ, phát sốt không cao, thân nhiệt trên dưới

380c, ho hắng, đờm ít

mà dính, thỉnh thoảng

có dây tơ máu

Thể chứng Vùng ngực bên bệnh

gõ có tiếng đục, tiếng thở hít xuống thấp, hoặc hiện rõ tiếng ống thở hít, có tiếng ran âm, tiếng nói rung động thêm mạnh, môi miệng có nốt phồng đơn thuần

Cả hai vùng ngực có tiếng rên, tiếng ẩm ở rải ra

Vùng ngực bên bệnh

có thể có lượng ít tiếng ran ẩm

xét nghiệm máu Tổng số bạch cầu và

hạt trung tính đều tăng cao

Giống như bên trái Số đếm bạch cầu phần

lớn bình thường

Lá phổi âm ảnh dạng Ven theo nhánh phế âm ảnh dạng mảng

Kiểm tra X quang mảng quản có phân bố âm

ảnh dạng ban nhỏ hoặc dạng mảnh nhỏ, lấy vùng dưới phổi rất thường thấy

không đều, mật độ tăng nông, mé bờ không ngay ngắn, đường viền không rõ ràng, thường

từ cửu phổi bắt đầu mở

bò dài ra hướng ngoài, lấy lá phổi thường dưới

là thường thấy

2 Viêm phổi lá lớn đã trải qua chữa trên một tuần mà nhiệt độ vẫn không lùi, hoặc lùi rồi lại lên, thể chứng vùng phổi không mất đi, phải chú ý quan sát có hay không có sưng mủ

ở phổi, viêm mạc lồng ngực (lá thành màng phổi thấm ra hoặc phát sinh chứng phát kèm

là ngực có mủ)

Viêm phổi lá lớn nếu xuất hiện hô hấp nông dồn dập, tứ chi lạnh, ra mồ hôi lạnh mạch tế sác, môi miệng tím xanh, thần chí thiếu rõ ràng, quá lắm tới hôn mê là suy kiệt tuần hoàn ngoại vi, là viêm phổi trúng độc, tất cần kịp thời cứu chữa

3 Viêm phổi nhánh khí quản, nhất là ở trẻ em và người già nếu thấy vật vã không yên, thở hít khó khán, nhịp tim tăng nhanh (khoảng 160-200 lần/phút), tiếng tim giảm yếu,

tĩnh mạch cổ trướng to, giận dữ vùng phổi có tiếng ran ẩm, buồng gan sng to, mí mắt và chi dưới phù thũng, đa ra rõ rệt phát kèm suy tâm cấp, nhất định cân xử lý khẩn cấp

PHƯƠNG PHÁP CHỮA

1 Biện chứng thí trị

Bệnh này lấy phát sốt, ho hắng, đau ngực làm đặc trưng, biến hoá bệnh lý chủ yếu là đàm nhiệt của ôn tà ẩn náu ở phế, bởi thế khi chữa phải lấy thanh nhiệt hoá đàm tuyên phế làm chủ, lại căn cứ vào chuyển biến của bệnh tình thuận nghịch của chứng hậu để xử lý phân

biệt

a Tà phạm phế vệ:

Thấy ở bệnh mới nổi lên 1 -2 ngày, phát sốt sợ lạnh, ít mồ hôi hoặc không có mồ hôi, đầu đau, miệng hơi khát, ho hắng thở gấp, đờm dính màu trắng lơng ít, ngực sườn đau âm ỉ, rêu lưỡi trắng mỏng, ven đầu lưỡi hồng, mạch phù sác

Cách chữa Tân lương giải biểu, khinh tuyên phế khí

Bài thuốc ví dụ Ngân kiều tán gia giảm

Ngân hoa 4 đồng cân, Liên kiều 3 đồng cân,

Sao Ngưu bàng tử 3 đồng cân, Cát cánh 1,5 đồng cân,

Tiền hồ 2 đồng cân, Quang hạnh nhân 3 đồng cân,

Đại bối mẫu 4 đồng cân, Đạm đậu xị 4 đồng cân

Bạc hà 1,5 đồng cân (bỏ vào sau)

Gia giảm:

+ Mới nổi bệnh sợ lạnh rõ rệt gia Kinh giới 2 đồng cân

+ Ngực sườn đau âm ỉ, ước thêm Xích thược 3 đồng cân,

Quảng Uất kim 2 đồng cân, Qua lâu bì 5 đồng cân

+ Sốt nhiều tâm bứt rứt, hối hận nồng nàn, thêm Hắc sơn chi 3 đồng cân, Sao hoàng cầm

3 đồng cân

b Nhiệt uất phế khí:

Sốt cao mặt đỏ có mồ hôi mà sốt không giảm hoặc ít mồ hôi, phiền khát muốn uống, ho hắng có đờm vàng mà dính hoặc cùng có tơ máu, hoặc nhổ ra đờm màu gỉ sắt, ngực buồn bằn hơi thở thô, hoặc có hơi thở suyễn, mũi phập phồng thở hít không dễ, rêu lưỡi vàng

mà, ngực đau nặng thêm, thở hít không dễ, rêu lưỡi vàng mà khô, chất lưỡi hồng, mạch hoạt sác

Cách chữa Thanh nhiệt tuyên phế

Bài thuốc ví dụ Ma hạnh cam cao thang gia giảm

Chích Ma hoàng 1,5 đồng cân, Quang Hạnh nhân 3 đồng cân,

Sinh Thạch cao 2 lạng sắc trước, Ngân hoa 5 đồng cân,

Liên kiều 5 đồng cân, Hoàng cầm 3 đồng cân

Ngư tinh thảo 5 đồng cân, Cam thảo 1 đồng cân

Tiên Lô căn (rễ Lau tươi) 2 lạng bỏ mắt đốt

Gia giảm:

+ Ngực buồn bằn quặp bụng trên, nhổ ra đờm đặc mà dính, rêu ~ lưỡi vàng trơn, thì bỏ

Ma hoàng liên 1 đồng cân, Chỉ thực 2 đồng cân, dùng riêng Ngọc khu đan 2 phân nuốt

uống

+ Đờm vọt ra mà khí suyễn, gia Đình lịch tử 3 đồng cân, Chích Tang bì 5 đồng cân

+ Ho nhổ ra máu tươi hoặc sợi tơ máu, hoặc đờm màu gỉ sắt, gia Đại cáp tán 5 đồng cân bọc lại, Bạch mao hoa 1,5 đồng cân bao lại Nếu kiêm đau ngực quá lắm thì dùng thêm

Đào nhân 3 đồng cân, Quảng uất kim 3 đồng cân

+ Đại tiện bí kết, vùng bụng càng đau, bỏ Ma hoàng; ước thêm phong hóa tiêu 3 đồng

cân

+ Mồ hôi nhiều mà phiền khát, chất lưỡi hồng khô, bỏ Ma hoàng; gia nam Sa sâm 5 đồng cân, Tri mẫu 3 đồng cân, Thiên hoa phấn 5 đồng cân

c Nhiệt nhập tâm doanh:

Phát sốt không lùi đêm tối sốt nặng, miệng không khát nhiều, vật vã không yên, có lúc nói nhảm, thậm chí mơ hồ không rõ, thở gấp, trong hầu có tiếng đờm kêu, trong đờm có lẫn máu hoặc có cứng gáy, chân tay co động miệng môi khô khan, rêu lưỡi vàng khô như cháy dở, chất lưỡi đỏ tía, mạch tế sác

Cách trị Thanh doanh tiết nhiệt khai khiếu

Bài thuốc ví dụ Thanh doanh thang gia giảm

Sinh địa 5 đồng cân, Huyền sâm 5 đồng cân

Mạch đông 5 đồng cân, Liên kiều 3 đồng cân

Ngân hoa 5 đồng cân, Đan bì 3 đồng cân,

Hoàng liên 1 đồng cân, Thạch xương bồ 1 đồng cân

Quảng uất kim 3 đồng cân

Gia giảm:

+ Thần chí hôn mê, gia Vạn thị ngưu hoàng thanh tâm hoàn, mỗi lần ngoáy một viên

uống mỗi ngày 2 lần

+ Vật vã chân tay co động, gia Câu đằng 5 đồng cân,

Thạch quyết minh 1 lạng, Địa long 2 đồng cân, dùng riêng Tử tuyết đan 5 phân, mỗi ngày

2 lần

+ Hơi thở gấp đơm kêu, gia Xuyên Bối mẫu 2 đồng cân, Hải cáp phấn 5 đồng cân bọc lại,

Thiên trúc hoàng 3 đồng cân

+ Ngoài ra, chính hư tà hãm, thân nhiệt lui nhanh sắc mặt trắng xanh phát xám, mồ hôi ra chi lạnh, thở hí nông dồn dập thoát là viêm phổi trúng độc choáng ngất của chứng nguy, phải cứu âm hồi dương cố thoát, tham khảo bài choáng ngất

Nếu vẫn có chứng trạng tà nhiệt nội bế tâm doanh, phải đồng thời kiêm cố

2 Phương lẻ

a Kim kiều mạch 2 lạng, sắc uống, mỗi ngày l - 2 tễ

b Ngư tinh thảo 1 lạng, Cát cánh 5 đồng cân, sắc uống

c Xuyên tâm liên 1 lạng, sắc uống hoặc nghiền nhỏ cho vào trong bao dẻo nuốt uống,

mỗi lần 1 đồng cân, một ngày 4 - 6 lần

3 Chữa bằng châm cứu

a Thể châm:

Phế du, Hợp cộc, Liệt khuyết, Thiẽú thương (chích huyết), Thương dương (chích huyết) , các huyệt trên đều kích thích mạnh Dựa vào bệnh tình mỗi ngày châm kim 2-3 lần

b Nhĩ châm:

Phế Chi khí quản, Bình suyễn, Giao cảm, Thần môn

BÀI THUỐC THAM KHẢO

1 Ngọc khu đan: Xem ở bài Say nóng

2 Vạn thị ngưu hoàng thanh tâm hoàn: Xem ở bài Viêm gan lây lan

3 Tử tuyết đan: Xem ở bài Bệnh lỵ

THAM KHẢO BỆNH KỌC TÂY Y

Danh từ viêm phổi cấp đã bao gồm nhiều vấn đề:

- Viêm phế quản

- Phế quản - phế viêm hay viêm phổi đốm

- Viêm thuỳ phối

- Ứ máu phổi

Trong bài này chúng tôi không nói lại những triệu chứng lâm sàng giúp cho ta phân định loại viêm nào nhưng chúng tôi thấy cần phải nhắc lại 4 điểm:

1 Về tiên lượng

Bệnh nặng hay nhẹ là tuỳ theo:

- Diện tích tổn thương

- Cơ địa bệnh nhân (những người có bệnh thận, Tim, lách to, đái đường thì phần nhiều tiên lượng là xấu)

Tuổi của người bệnh (trẻ em nặng hơn người lớn, người già nặng hơn người trẻ)

2 Về lối phát bệnh

Bệnh có thể:

- Tự phát hoặc bề ngoài tự phát từ các ổ viêm nhiễm tại các bộ phận hô hấp trên tràn xuống

- Hay hậu phát sau bệnh sởi cúm hoặc thương hàn

3 Về vi trùng

Ở đây, chúng tôi không nói đến viêm phổi do siêu vi trùng hay viêm phổi cấp tính do vi trung lao trong số đó BK có thể gây những tổn thương phổi với những bệnh trạng giống như các vi trùng thông thường

Chúng tôi chỉ nói đến bệnh viêm phổi do các loại vi trung thong thường nhất gây nên; phế cầu, liên cầu, tụ cầu trùng, trực trùng Friedlander Các loại vi trùng này thường có ở trong mũi và cổ họng, thường không sinh bệnh, nhưng với điều kiện thuận lợi nào đó, chúng sẽ trở thành độc hơn và lúc đó mới gây bệnh

4 Về điệu trị

Cần nhớ là tiên lượng can cứ vào cơ địa cho nên ở nhưng cơ địa yêu ta phải đánh mạnh

và nhanh