thường là ăn uống không hạn chế, ham ăn uống các thứ rượu, cay, sống, lạnh, chỗ kích thích tinh thần dẫn tới; hoặc tục phát ở sau bệnh viêm dạ dày cấp tính, bệnh loét dạ dày cấp tính, bở
Trang 1Bài 19: Viêm dạ dày mạn tính
Bệnh này thuộc về phạm vi vị quản thống, ẩu thổ ở Đông y học thường là ăn uống không hạn chế, ham ăn uống các thứ rượu, cay, sống, lạnh, chỗ kích thích tinh thần dẫn tới; hoặc
tục phát ở sau bệnh viêm dạ dày cấp tính, bệnh loét dạ dày cấp tính, bởi can khí phạm
vị hoặc tỳ vị hư nhược (vị khí hư hàn hoặc vị âm bất túc), vị khí không thể hoà giáng đưa tới
ĐIỂM CẦN KIỂM TRA ĐỂ CHẨN ĐOÁN
1 Vùng bụng trên căng, buồn bằn, đau đớn không rõ rệt tính quy luật, sau khi ăn nặng thêm, miệng dạ dày không tốt nên thường có hơi nóng, nôn mửa
2 Vùng bụng trên có thể có ấn đau phạm vi rất rộng, lại không cố định
3 Viêm dạ dày thể dầy béo, vị toan tăng nhiều, có mửa chua, nóng bụng trên cũng có thể phát sinh xuất huyết dạ dày
4 Viêm dạ dày thề teo co, vị toan giảm còn ít, có no căng, hơi nóng, miệng đắng, hoặc tiêu chảy, thời gian sau có thể thấy suy dinh dưỡng, gầy còm, thiếu máu, lưỡi co teo lại, lại có thể ác hoá biến thành ung thư dạ dày
5 có điều kiện thì có thể làm phân tích dịch vị để giúp đỡ chẩn đoán
PHƯƠNG PHÁP CHỮA
1 Biện chứng thí trị
Trang 2Biện chứng phải phân hư thực, thực chứng là can khí phạm vị, chữa thì lấy lý khí hoà vị;
hư chứng là tỳ vị hư nhược, chữa thì lấy bổ tỳ ôn trung hoặc tư âm dưỡng vị
a Khí uất:
Vùng vị trướng đầy, đau đớn, hơi nóng, quặn bụng trên, hoặc nôn mửa, bụng sôi, ợ chua, miệng đắng, ăn uống không tốt, khi tình cảm uất giận thì trướng đau rõ rệt, rêu lưỡi trắng mỏng hoặc vàng, mạch tế huyền
Cách chữa Lý khí hoà vị
Bài thuốc ví dụ:
Tô diệp 1 ,5 đồng cân, Pháp Bán hạ 3 đồng cân
Xuyên phác 1,5 đồng cân, Phục linh 3 đồng cân,
Bạch khấu nhân 1 đồng cân (bỏ vào sau),
Chỉ xác 1,5 đồng cân
Gia giảm:
+ Ợ chua rõ rệt, bỏ Xuyên phác; gia Hoàng liên tẩm gừng sao 6 phân hoặc Sao Hoàng
cầm 1,5 đồng cân, Đạm Ngô thì 5 phân, Đoạn Ô tặc cốt 4 đồng cân
+ Hơi nóng nôn oẹ, gia Toàn phức hoa 1,5 đồng cân bọc lại sắc, Đại giả thạch 6 đồng
cân
+ Đau đớn rất nặng, gia sao Diên hồ sách 3 đồng cân, Thanh mộc hương 2 đồng cân
Trang 3+ Xuất huyết, gia Đoạn Ô tặc cốt 5 đồng cân
b Hư hàn:
Bụng trên đau âm ỉ, trướng, buồn bằn, quặn bụng trên, nôn mửa nước trong, ưa ấm nóng,
sợ lạnh, đầu lờ mờ, mệt mỏi không có sức, sắc mặt vàng úa, phân lỏng mỏng, chất lưỡi nhạt, rêu lưỡi trắng mỏng, mạch tế
Cách chữa Bổ tỳ ôn trung
Bài thuốc ví dụ Hương sa lục quân tử thang gia giảm
Đảng sâm 3 đồng cân, Sao Bạch truật 3 đồng cân,
Phục linh 3 đồng cân, Trần bì 2 đồng cân,
Quảng Mộc hương 1,5 đồng cân, Sa nhân 1 đồng cân (bỏ vào sau)
Gia giảm:
+ Hiệp với thấp, nôn mửa bụng trướng, phân lỏng, rêu lưỡi trắng trơn thì bỏ Bạch truật,
Đảng sâm; gia sao Thương truật 3 đồng cân, Xuyên phác 1,5 đồng cân, Khương bán hạ 3
đồng cân
+ Vị hàn nặng, sợ lạnh, ưa ấm, mửa ra nước trong, gia Chế phụ tử phiến 1,5 đồng cân,
Can khương 1 đồng cân
c âm thương: Vùng dạ dày nóng như hun, đau âm ỉ, sôi ào ạt; quặn bụng trên, có cảm giác đói nhưng ăn không được, ăn xong no căng, sắc mặt trắng, gầy mòn, tâm bứt rứt, miệng khô, hoặc có ỉa chảy, chất lưỡi hồng sáng ít rêu, mạch tế
Trang 4Cách trị Tư âm dưỡng vị
Bài thuốc ví dụ Nhất quán tiễn gia giảm
Bắc Sa sâm 4 đồng cân, Mạch đông 4 đồng cân
Xuyên Thạch hộc 3 đồng cân Ngọc trúc 3 đồng cân
Bạch thược 3 đồng cân, chích Cam thảo 1 đồng cân,
Xuyên luyện tử 3 đồng cân
Gia giảm:
+ Quặn bụng trên nôn mửa, gia Trần bì 2 đồng cân, Trúc nhự 3 đồng cân
+ Tâm phiền miệng đắng, gia Hắc Sơn chi 3 đồng cân
+ Vị toan ít, hay ăn vị chua, gia Ô mai nhục 1,5 đồng cân
2 Phương lẻ
a Bồ công anh 5 đồng cân, Rượu cất 1 thìa canh, sau khi sắc thuốc trộn lẫn hai thứ, phân
làm 3 lần sớm, tra, tối uống sau bữa ăn
Chủ trị viêm dạ dày mạn tính
b Ô mai nhục, sấy qua loa, làm thức ăn riêng nó, trị mạn tính viêm dạ dày, dạ dày thiếu
toan
Trang 5c Nước muối lạt đun sôi, mỗi buổi sáng sớm uống nóng 1 chén, có tác dụng làm sạch
niêm mạc dạ dày, giảm nhẹ chứng viêm
3 Cách chữa mới
Liệu pháp chôn chỉ: Lấy huyệt giống như bệnh loét dạ dày tá tràng
4 Cách chữa bằng châm cứu
Lấy huyệt: Trung quản, Nội quan, Túc tam lý
Bụng trướng, phối với Thiên khu, Khí hải
BÀI THUỐC THAM KHẢO
1 Hương sa bình vị hoàn (tán):
Trần bì, Hậu phác, Thương truật, Cam thảo, Mộc hương, Sa nhân
Mỗi lần uống 1,5 đồng cân, 1 ngày uống 2 lần Dùng ở đau dạ dày do khí uất hiệp với thấp
2 Hương sa lục quân hoàn (thang):
Sa nhân 1,5 đồng cân, Mộc hương 1 đồng cân, Đảng sâm 3 đồng cân, chế Bán hạ 3 đồng
cân, Bạch truật 3 đồng cân, Phục linh 3 đồng cân, Cam thảo 1 đồng cân, Trần bì 1,5 đồng cân, Sinh Khương 2 đồng cân
Mỗi lần uống 1,5 đồng cân đến 2 đồng cân, 1 ngày 2-3 lần uống
Dùng ở chứng đau dạ dày do hư hàn
Trang 63 Ô thược tán:
Thành phần và tễ lượng xem ở bài Loét dạ dày tá tràng
Mỗi lần uống 1,5 đồng cân, một ngày 2-3 lần uống Dùng ở đau dạ dày, bụng trên sôi, ợ chua
4: Tả kim hoàn:
Hoàng liên 6 phần, Ngô thù 1 phần, nghiền chung nhỏ mịn làm viên
Mỗi lần uống 1 đồng cân, ngày 2 lần uống Dùng ở đau dạ dày ợ chua, nôn mửa đau đớn
THAM KHẢO BỆNH HỌC TÂY Y
Viêm dạ dày mạn tính có những đặc điểm sau đây:
1 Nguyên nhân rất phức tạp:
Nhiễm trùng, nhiễm độc, dị ứng, thiếu máu, v.v
2 Tổn thương niêm mạc dạ dày cũng không thuần nhất:
Teo hay phì đại, có loét có chảy máu
3 Thay đổi về cơ năng tiết dịch và cũng không thuần nhất tăng hay giảm dịch vị
Do đó cũng rất khó khăn vì triệu chứng lâm sàng không đặc hiệu, hình ảnh điện quang không chắc chắn, chỉ soi dạ dày, sinh thiết niêm mạc là chắc chắn nhất