Nguyên nhân chính sinh ra suyễn một phần do môi trường ô nhiễm tăng trưởng, quá nhiều bụi phấn hoa, thiếu điều hoà không khí trong nhà, không kiểm soát gia súc kỹ lưỡng, và thuốc dùng kh
Trang 1Bệnh Suyễn và Mùa Xuân
Suyễn là bệnh viêm khí quản kinh niên
Năm 1998, có hơn 17 triệu người bị suyễn tại Hoa Kỳ 10-12% là trẻ
em bị suyễn Mỗi năm ở Mỹ có 5 ngàn người chết vì suyễn Số người chết vì suyễn tăng gấp đôi, kể từ năm 1979 tới 1995 Nguyên nhân chính sinh ra suyễn một phần do môi trường ô nhiễm tăng trưởng, quá nhiều bụi phấn hoa, thiếu điều hoà không khí trong nhà, không kiểm soát gia súc kỹ lưỡng, và thuốc dùng không đúng cách Suyễn có thể do nhiễm trùng hay siêu vi trùng như cảm lạnh, cúm hay viêm xoang Những hóa chất kích thích mạnh cũng
có thể gây suyễn Khói thuốc lá, tập thể dục quá mức cũng gây suyễn Ngay
cả thời tiết xấu thay đổi, ẩm ướt hay trời lạnh cũng có thể sinh ra suyễn Ít người để ý những trường hợp như căng thẳng quá độ, đùa nghịch quá mức hay khóc lóc cũng gây suyễn
Ba cơ nguyên gây bệnh suyễn:
Thứ nhất là do đường dẫn phổi bị nghẹt Xung quanh đường phổi có
những giây thịt Khi bị suyễn, những giây thịt co lại làm nghẹt đường phổi
Trang 2Do đó không khí không thể qua lại dễ dàng khiến bệnh nhân khó thở Không khí thổi qua những đường phổi co nhỏ gây tiếng khò khè
Thứ 2 là viêm ống phổi, làm đỏ và sưng ống phổi Hiện tượng viêm
làm hư ống phổi, và đôi khi hư cả phổi Bởi vậy điểm quan trọng nhất chữa phổi là phải chữa hiện tượng viêm trong cuống phổi
Thứ 3 là những đường phổi thường rất nhạy cảm Khi bị những chất
gây dị ứng như phấn hoa hay bụi bậm dễ phản ứng làm đường phổi co nhỏ
Như đã nói ở trên, suyễn là bệnh viêm khí quản kinh niên, gây ra khó thở, khò khè, tức ngực, và ho Phần lớn lên cơn suyễn ban đêm hay về sáng Không phải mọi người đều có những triệu chứng suyễn kể trên, nhưng triệu chứng suyễn thay đổi nhiều ít tùy theo mỗi người Triệu chứng suyễn cũng thay đổi theo từng cơn suyễn Khi bị lên cơn suyễn thì triệu chứng suyễn có thể trở nên trầm trọng hơn
Nếu không chữa kịp thời, suyễn sẽ làm nghẹt đường hô hấp vĩnh viễn, không thể trở lại bình thường Đó cũng là một phần vì do mô keo (collagen) sinh sản quá mức Phần khác, tại biểu mô (epithelial) sưng lên Bởi vậy, nguyên tắc căn bản chữa suyễn là phải chữa viêm khí quản
Trang 3Cách chữa suyễn: Có 2 loại thuốc chữa suyễn Một là làm cơn suyễn
hạ tức thời Hai là giảm suyễn lâu dài Dùng thuốc giảm suyễn tức thời giúp chặn cơn suyễn Còn phòng ngừa suyễn mỗi ngày là để bảo vệ phổi, và tránh khỏi lên cơn suyễn bất thình lình
Thực ra, phương pháp chữa suyễn rất phức tạp vì tùy theo trường hợp cấp tính hay kinh niên
Cách chữa cấp tính chia làm bốn giai đoạn: từ loại bệnh rất nặng, tới suyễn trung bình Hay bệnh suyễn nhẹ nhưng kéo dài giai dẳng Bệnh nhẹ nhưng suyễn xẩy ra thất thường, tùy theo triệu chứng thay đổi, tùy theo thời gian dài ngắn
Cách chữa suyễn cũng thay đổi tùy theo từng trường hợp, tùy theo từng trẻ em
Thuốc chữa suyễn có nhiều loại, thay đổi theo nặng nhẹ Thí dụ thuốc bơm chống viêm cuống phổi (inhaled corticosteroid hay cromolyn, neocromil), thuốc uống làm nở cuống phổi lâu dài (long-acting bronchodilator: long-acting inhaled beta-2-agonist hay theophylline, Zirfirlufast hay Zileuton), thuốc uống ‘corticosteroid’ Thuốc cần toa, cần bác sĩ theo rõi
Trang 4Mục đích chữa suyễn kinh niên là giúp 1) Bệnh nhân sinh hoạt bình thường, kể cả vấn đề tập luyện thể dục 2) Giữ cho phổi hoạt đng tốt hơn 3) Phòng ngừa những triệu chứng như ho, khó thở, ban đêm hay ngày 4) Nhưng cần nhất tránh tập thể dục quá mạnh để khỏi lên cơn suyễn 5) Đề phòng không cho cơn suyễn dễ trở lại 6) Dùng thuốc liều lượng vừa phải, ít
công phạt
Xin hỏi bác sĩ gia đình cách dùng ống thổi (Flowmeter) để tự kiểm soát sức thở Dùng thuốc và điều chỉnh thuốc cho phù hợp
Xin hỏi bác sĩ cách dùng ống bơm thuốc (Metered dose Inhalers) cho
an toàn và đúng: từ lúc mở ống thuốc, lúc thở nhẹ ra, lúc bơm thuốc vào miệng, tay bấm ống thuốc, lúc hít vào bằng miệng, lúc ngưng thở từ 4 tới 10 giây, lúc thở ra nhè nhẹ bằng mũi, và lúc chờ sau 30 giây sẽ bơm lần thứ hai
Ngoài ra, cần biết cách phòng ngừa suyễn cho bệnh nhân an toàn Chẳng hạn, cần thuốc phòng ngừa suyễn để khỏi bị ho, khò khè, bị cứng lồng ngực (2-3 lần một tuần lễ) Tránh nửa đêm thức giấc vì suyễn Để ý chặn suyễn nếu sắp lên cơn Hoặc, mỗi ngày, bệnh nhân phải dùng thuốc giảm cơn suyễn tức thời
Trang 5Nên gặp bác sĩ thường xuyên để theo dõi Vì đôi khi cần phải đổi thuốc
Nhớ luôn luôn mang theo thuốc trong người khi ra khỏi nhà
Phải canh chừng, biết những triệu chứng sắp lên cơn suyễn, như: ho, khò khè, cứng lồng ngực, nửa đêm thức giấc, để dùng thuốc cho kịp thời
Nếu không thuyên giảm, cần vào nhà thương cấp cứu ngay Nhất là khi bện nhân khó thở, hơi thở nhanh, không đi được và không nói nên lời, môi và móng tay tím bầm, nhịp tim và mạch dồn dập Ngay cả khi dùng thuốc mà bệnh không bớt cũng phải vào nhà thương cấp cứu ngay Đừng để quá trể
Cũng nên tham khảo bác sĩ gia đình để hiểu tường tận về suyễn nhất
là các bậc cha mẹ cần biết trong trường hợp nào phải đưa con em vào nhà thương chữa khẩn cấp
(American Family Physician, April 15, 2000)
Nhưng, quan trọng nhất là để ý đến môi trường, nơi mình đang sống,
và tránh nguyên nhân sinh ra suyễn Thí dụ, tránh ô nhiễm, không ra ngoài gặp ngày bị nhiều ô nhiễm và đóng kín cửa sổ, dùng máy điều hòa không
Trang 6khí Tránh bụi phấn hoa, nên ở trong nhà khi mùa hoa nở Giảm bụi do mọt
‘mites’ gây ra Không trải thảm trong phòng ngủ, và nếu có thể, không dùng thảm trong nhà Bỏ màn cửa, mành mành Dùng vải nylon đặc biệt bao gối, nệm Bỏ đồ chơi ra khỏi phòng ngủ Hút bụi đồ chơi thường xuyên Đôi khi
để đồ chơi trong máy lạnh freezers để giết bọ ‘mites’! Mỗi tuần, rửa giường ngủ bằng nước nóng Khi hút bụi nhớ dùng đồ che mồm, mũi Giữ nhà cửa khô ráo, tránh ẩm ướt
Tránh nấm, mốc mọc trong nhà: Không dùng máy hơi nước làm ẩm trong nhà
Mỗi tuần, thay đổi đồ lọc không khí Dùng thuốc (bleach solution) khử mốc trong nhà tắm Trừ gián, giết gián thường xuyên và để đồ ăn ra xa
để dán khỏi bò vào Và sau hết, tránh nuôi gia súc trong nhà, và nhất là
không cho trẻ em ngủ chung với chó, mèo
Trần Mạnh Ngô