Một khi ñất nước của bạn nhận thức ra ñiều ñó, khi nó nhận thức ñược các quy luật về thị trường tự do trong nền kinh tế toàn cầu ngày nay và quyết ñịnh tuân thủ, nó sẽ khoác lên mình một
Trang 1hơn nhiều: "Hãy tự thân vận động Kiếm việc làm Gửi tiền cho gia đình"
Trước đĩ vài tháng, tơi ở Thái Lan, quan sát một nền kinh tế tư bản theo lối bè cánh đang suy sụp Tơi thu xếp để phỏng vấn Sirivat Voravetvuthikun, một tay kinh doanh xây dựng địa ốc bị khánh tận trong thời gian Thái Lan chịu khủng hoảng tài chính Anh và vợ đã trở thành biểu trưng của hậu quả của khủng hoảng Thái Lan - họ phải xin đi bán bánh mì kẹp thịt để sống qua ngày Từ chỗ giàu
cĩ, nay hai vợ chồng phải đi thuê một chỗ trong trung tâm Bangkok, cùng với những người làm cũ của họ dựng một cơ sở bán bánh mì kẹp thịt và giao hàng trên đường phố Sirivat đến chỗ tơi cổ đeo một hộp đựng thức ăn mà vàng giống như một tay bán rong ở một sân vận động ở Mỹ ðiều tơi nhớ nhất trong buổi phỏng vấn là anh ta khơng lộ vẻ cay đắng hay tuyệt vọng Anh nĩi đất nước Thái Lan đã tự làm hỏng việc Ai cũng biết thế Dân chúng giờ đây phải thắt lưng buộc bụng chịu đựng, tiếp tục chương trình và khơng cịn nhiều điều để nĩi Tơi hỏi anh ta đã cĩ lúc nào giận dữ hay khơng? Cĩ lúc nào muốn đốt cơng sở của chính phủ khơng, khi thấy tài sản của mình bị mất mát? Khơng, Sirivat giải thích: "Chúng tơi khơng muốn quay về sống nơi rừng rú, ai cũng muốn cĩ đời sống khá hơn, vậy ai cũng phải làm sao để chủ nghĩa tư bản cĩ hiệu quả, khơng cịn con đường nào khác Chúng tơi phải tự cải thiện và tuân theo quy luật của thế giới Chỉ cĩ những người biết cạnh tranh mới tồn tại được Hiện nay cĩ thể phải cẩn đến một chính phủ đồn kết quốc gia vì gánh nặng của mọi người thật là lớn"
Vài tháng sau đĩ tơi đến dự một buổi thuyết trình tại Washington của Anatoly Chubais, cơng trình
sư của những cuộc cải cách kinh tế và tư nhân hĩa của nước Nga mà nay đã thất bại Chubais sang Hoa Kỳ để kêu gọi lần cuối cùng những trợ giúp tài chính của IMF sang Nga; trong khi đĩ hạ viện, Viện Duma của nước này, trong đĩ phần đơng là các dân biểu cộng sản, tiếp tục tự sửa lại những điều kiện mà IMF đặt ra khi cho nước Nga vay tiền Viện Duma thường chụp cho Chubais cái mũ phản quốc và tay sai của nước ngồi do việc ơng ta thúc giục đất nước cải tổ sâu sát hơn về kinh tế
và định hướng theo thị trường tự do Tơi hỏi Chubais ơng đáp lại những lời chỉ trích đĩ ra sao và ơng trả lời: "OK", tơi nĩi với họ, "Chubais là một điệp viên của CIA và IMF Nhưng quý vị cĩ cách nào khác khơng? Các vị cĩ sáng kiến gì mới khơng?" Với câu hỏi đĩ, Chubais nĩi, chưa bao giờ ơng ta nhận được câu trả lời nào cho đàng hồng vì những người cộng sản khơng nghĩ ra được điều
gì khả dĩ hơn
Vài tháng sau đĩ tơi sang Brazil Ở đĩ tơi phỏng vấn Fabio Feldmann, một cựu Bộ trưởng Mơi trường của vùng Sao Paulo, Dân biểu Quốc hội Brazil, lúc đĩ đang vận động tranh cử để trở lại vị trí cũ của ơng ở Sao Paulo Văn phịng của ơng ta lúc đĩ cĩ rất đơng các nhân viên vận động tranh
cử, đầy các bích chương khẩu hiệu Feldmann là người cấp tiến Tơi hỏi ơng ta về bản chất của các tranh cãi chính trị ở nước này hiện tại là gì Ơng ta nĩi: "Những người cánh tả [duy ý chí] ở Brazil đang bế tắc Thách thức đối với chính quyền liên bang là tìm thêm cơng ăn việc làm cho dân chúng Quý vị phải đồng thời tạo ra và phân phối nguồn thu nhập trong dân chúng Thế nhưng những người cánh tả đưa ra được chương trình gì mới? Khơng thấy họ đề nghị làm thế nào để tạo ra thu nhập, mà chỉ thấy họ muốn phân phối thu nhập "
Những câu chuyện trên nĩi với chúng ta điều gì? Một khi ba quá trình dân chủ hĩa đồng thời xuất hiện vào cuối những năm 80, thổi bay những bức tường, chúng cũng thổi bay những lựa chọn mang tính duy ý chí vốn dĩ được dùng để thay thế chủ nghĩa tư bản và thị trường tự do Người ta nĩi đến những mơ hình thay thế cho thị trường tự do và nhất thể hĩa tồn cầu, người ta từng địi hỏi phải cĩ cải tổ, và rằng cần phải cĩ "con đường thứ ba", nhưng giờ đây khơng thấy những điều đĩ là khả dĩ Giờ đây ta thấy rõ sự phân biệt giữa trào lưu ngày nay so với cơng cuộc tồn cầu hĩa lần thức nhất Vào thế kỷ 19 cho tới đầu thế kỷ 20 khi cuộc cách mạng cơng nghiệp và tư bản tài chính hồnh hành ở châu Âu và châu Mỹ, nhiều người đã bị sốc khi nghe về cái gọi là sự tàn bạo của chủ nghĩa Darwin và "những cối xay giĩ của quỷ Satan" Những thế lực đĩ phá vỡ những trật tự truyền thống,
Trang 2tăng rõ rệt khoảng cách giàu nghèo và dồn nén lên con người biết bao áp lực Nhưng chúng cũng giúp tăng ñến mức chóng mặt mức sống của một tầng lớp ñã biết tận dụng thế mạnh của máy móc
và công cụ tài chính Thực tế lúc ñó làm sản sinh ra nhiều tranh cãi và học thuyết, vì người ta muốn tạo những tấm ñệm bảo vệ giới thợ thuyền trước những con quỷ tư bản và thị trường tự do Như Karl Marx và Friedrich Engels ñã miêu tả tình cảnh thời ñó trong Tuyên Ngôn của ðảng Cộng Sản:
"Cách mạng hóa thường xuyên trong sản xuất, ñộng chạm thường xuyên tới ñiều kiện xã hội, xuất hiện bất ổn vĩnh viễn và sự gây rối, tất cả giúp phân biệt cho thấy những ñặc ñiểm của giai cấp tư sản thời mới Những quan hệ truyền thống với ñịnh kiến và tư duy cũ kỹ hay ñáng tôn kính ñều bị quét sạch Những luồng tư duy mới vừa ñược sản sinh sẽ nhanh chóng mòn mỏi, thậm chí hóa thạch Những gì trước ñây vững chác nay bị nung chảy, những gì trước ñây là thiêng liêng, nay bị tầm thường hóa, và con người ñến lúc ñã ñược ñánh thức ñể nhận thức một cách thực tế hơn về giá trị cuộc sống và những mối quan hệ trong nhân loại"
Khi Chiến tranh Lạnh kết thúc - cùng với sự rạn vỡ của những bức tường bảo vệ nó - những người xưa nay không thích thú gì với mô hình Darwin mà họ cho là tàn bạo, ñã không ñưa ra ñược bất cứ
lý thuyết nào mới ñể thay thế cho lý thuyết thị trường tự do Khi câu hỏi, "hệ thống nào ngày nay là hữu hiệu nhất trong việc tăng cường mức sống?" ñược ñặt ra thì không thấy ai còn bàn cãi ra nữa
Vì câu trả lời duy nhất cho ñiều ñó là: chủ nghĩa tư bản trên nền tảng thị trường tự do Những hệ thống khác có lẽ ñã hữu hiệu hơn trong việc phân chia công bằng và hợp lý hơn các nguồn tài sản, nhưng khi so sánh với chủ nghĩa tư bản cùng thị trường tự do, thì chúng hoàn toàn thất bại trong việc tạo dựng thêm các nguồn tài sản và thu nhập mới Và ñó là ñiều con người ta ngày càng thấu hiểu Vậy nói theo cách duy lý thì ngày nay không còn sự phân biệt riêng rẽ giữa bánh chocolate hay kẹo dâu hay chanh yên hay chanh cốm Ngày nay chỉ còn món kẹo vani mang tên thị trường tự
do và Bắc Triều Tiên Ngày nay món kẹo vani mang tên thị trường tự ño có nhiều loại, nhiều nhãn hiệu, tùy sở thích của bạn, và theo ñó bạn vận dụng nhanh hay chậm mà thôi Nhưng chung cuộc thì phải chăng bao giờ bạn cũng mong cuộc sống khấm khá hơn, mong một thế giới trong ñó không còn rào cản, và như vậy, thị trường tự do chính là tư duy duy nhất hiện hữu Một con ñường Nhiều tốc ñộ Nhưng vẫn duy nhất chỉ một con ñường
Một khi ñất nước của bạn nhận thức ra ñiều ñó, khi nó nhận thức ñược các quy luật về thị trường tự
do trong nền kinh tế toàn cầu ngày nay và quyết ñịnh tuân thủ, nó sẽ khoác lên mình một thức tôi tạm gọi là chiếc áo nịt vàng Chiếc áo ñó ñược dệt bằng loại sợi mang ñặc ñiểm kinh tế và chính trị của thời ñại toàn cầu hóa Toàn cầu hóa có chiếc áo nịt vàng Nếu ñất nước của bạn chưa có thì trước sau cũng sẽ phải may
Chiếc áo nịt vàng xuất hiện lần ñầu tiên vào năm 1979 do Thủ tướng Anh Margaret Thatcher dệt
Bà sẽ ñi vào lịch sử như một trong những nhà cách mạng của nửa cuối thế kỷ 20 Chiếc áo của Thatcher sau ñó ñược Tổng thống Hoa Kỳ Ronald Reagan cải tiến trong những năm 80, dệt thêm cho nó những loại sợi mới bền hơn Và chiếc áo phản ánh thời trang của sự kết thúc Chiến tranh Lạnh, một khi ba cuộc dân chủ hóa thổi bay những thứ thời trang khác và những hàng rào bảo hộ chúng Những cuộc cách mạng do Thatcher và Reagan tạo dựng xuất hiện khi ña số dân chúng trong hai nền kinh tế chủ yếu của phương Tây (Anh và Mỹ) kết luận rằng sự chỉ ñạo trực tiếp nền kinh tế của chính phủ không còn có thể ñảm bảo tăng trưởng hữu hiệu nữa Thatcher và Reagan ñã kết hợp, vứt bỏ ñi nhiều phần chủ chốt của quyền lực quản lý kinh tế trực tiếp của nhà nước thuộc trường phái Xã hội Lớn và nền kinh tế Keynes, và trao quyền quyết ñịnh cho thị trường tự do
ðể mang chiếc áo ñó, một ñất nước phải tuân theo, hoặc tỏ ra sẵn sàng tuân theo những luật lệ vàng sau ñây: tăng cường khu vực tư nhân thành ñầu tàu ñể tăng trưởng kinh tế, duy trì mức lạm phát thấp, duy trì giá cả ổn ñịnh và giảm biên chế, giảm nhẹ bộ máy quan liêu của nhà nước, cân ñối ngân sách dẫu không duy trì ñược thặng dư, thủ tiêu hoặc giảm hàng rào nhập khẩu, bỏ bớt hạn chế
Trang 3ñối với ñầu tư nước ngoài, bỏ chế ñộ quota và ñộc quyền của các ngành nội ñịa, tăng xuất khẩu, tư nhân hóa khu vực kinh doanh của nhà nước, thả nổi thị trường tài chính, khiến ñồng nội tệ ñược phép hoán chuyển thành ngoại tệ, mở cửa các ngành công nghiệp, thị trường chứng khoán và cổ phần cho nước ngoài sở hữu và ñầu tư trực tiếp, thả nổi kinh tế nội ñịa cho phép cạnh tranh, xóa bỏ tham nhũng, móc ngoặc và bao cấp trong chính phủ, mở cửa hệ thống thông tin và ngân hàng cho khu vực tư nhân vào cạnh tranh và cho phép dân chúng của họ ñược tự do ñầu tư với ñồng tiền hưu bổng của họ ở trong nước cũng như ngoài nước Tất cả những yếu tối trên dệt thành chiếc áo nịt vàng
Hơi ñáng tiếc là chiếc áo ñó chỉ có một cỡ Nên nó sẽ gây khó chịu ñối với một số nhóm nhất ñịnh trong xã hội và khiến toàn bộ xã hội phải chịu áp lực thường xuyên giảm thiểu cơ cấu kinh tế và tăng hiệu quả hoạt ñộng Nó nhanh chóng bỏ rơi người ta nếu họ không mang áo, nhưng nó cũng nhanh chóng giúp con người theo kịp ñà phát triển, nếu họ chịu ñựng mang cho ñúng cách Người
ta không còn có thể õng ẹo lựa chọn nên mặc áo cho ñẹp, cho ấm hay cho vừa - thời trang năm nay chỉ còn có một chiếc áo ñó thôi
Một khi ñất nước của bạn mặc chiếc áo ñó lên người thì có hai ñiều có có khuynh hướng xảy ra: kinh tế tăng tiến và chính trị xẹp ñi Có nghĩa là về kinh tế, chiếc áo nịt vàng giúp thúc ñẩy tăng trưởng kinh tế và thu nhập bình quân trong dân chúng - thông qua thương mại, ñầu tư nước ngoài,
tư nhân hóa và việc sử dụng hữu hiệu hơn tài nguyên vật lực của ñất nước trước bối cảnh cạnh tranh toàn cầu Nhưng về mặt chính trị, chiếc áo này thu hẹp khả năng lựa chọn, hạn chế và kiểm soát về chính trị và hoạch ñịnh chính sách kinh tế của nhà cầm quyền Chính vì thế ngày nay rất khó phân biệt ñược sự khác biết trong chính sách của chính phủ và phái ñối lập ñưa ra ở những quốc gia ñã mặc chiếc áo nịt Một khi mặc chiếc áo ñó lên, chính phủ ở ñất nước của bạn chỉ có thể lựa chọn giữa Pepsi và Coca Cola khi hoạch ñịnh về chính trị - có thể có chút ít khác biệt trong những khía cạnh nhỏ nhoi, hình thức, một chút ñáp ứng truyền thống và văn hóa ñịa phương nhưng không bao giờ họ ñi ngược hay phủ ñịnh ñược các nguyên lý bằng vàng nói trên ðối với các chính phủ dù
có thuộc những người theo phái dân chủ hay cộng hòa, bảo thủ hay công ñảng, phái de Gaulle hay chủ nghĩa xã hội, dân chủ thiên chúa giáo hay dân chủ xã hội - nếu họ không tuân thủ những
nguyên tắc chung về quản lý thì nhà ñầu tư nước ngoài sẽ rút vốn và ra ñi, lãi suất sẽ tăng và trị giá chứng khoán của ñất nước sẽ sụt xuống Các duy nhất ñể cử ñộng trong chiếc áo nịt là làm thế nào cho nó giãn ra, và cách duy nhất làm nó giãn ra là người mặc phải lên cân, to béo hơn Một khi kích
cỡ người mặc lớn lên thì số vàng trên chiếc áo sẽ ñược sản ra nhiều hơn cho xã hội
Quả nhiên những tranh cãi chính trị trong các quốc gia phát triển ngày nay ñã và ñang ñược gói gọn trong việc làn thế nào ñể chỉ ñưa ra những ñiều chỉnh về tiểu tiết, tránh những cải tổ lớn Về kinh tế, giữa quan ñiểm của Bill Clinton và của ñối thủ Bob Dole trong cuộc tranh cử năm 1996, thì sự khác nhau thực sự nằm ở ñâu? Không thấy Clinton nói ñại thể: "Chúng ta ñang phải mặc chiếc áo nịt vàng, nhưng tôi có một cách giúp chúng ta vá thêm một miếng vào khuỷu tay và nới ở vùng bụng chút ít" Bob Dole thì nói: "Không, không, quý vị không thể nới ở vùng bụng ñược, giữ cho chặt bụng và thắt chặt thêm ở khuỷu ta" Nói gì thì nói những họ chỉ bàn về cùng một chiếc áo mà cả hai ñều không ai không muốn thay thế - và không chỉ có hai vị này làm như vậy Năm 1997, khi tranh
cử chức Thủ tướng Anh, ông Tony Blair cam kết, "Chúng tôi sẽ tiếp tục mặc chiếc áo nịt vàng tương tự như phái bảo thủ, nhưng chúng tôi sẽ ñắp thêm vào vùng vai và ngực" ðối thủ của Blair lúc ñó là John major dường như ñã ñáp lại, "ðừng có ñộng ñến sợi tơ nào trên chiếc áo ñó
Margaret Thatcher ñã may nó chật như vậy thì, lạy Chúa, cứ ñể thế mà mặc" Chính vì thế Paddy Ashdown, thủ lĩnh ñảng Tự do của nước Anh khi quan sát Blair và Major hồi năm 1997 và lắng nghe cương lĩnh của cả hai vị ñã phát biểu rằng thực ra chính sách của cả hai nên không khác biệt nhau là mấy Ashdown nói Blair và major lúc ñó ñang tham gia "bơi ñồng diễn nghệ thuật"
Trang 4Trong thời ựiểm mà các bức tường sụp ựổ và chiếc áo nịt vàng trở thành thời trang, ựi khắp thế giới tôi ựã chứng kiến nhiều những cuộc bơi ựồng diễn như vậy Trước cuộc tuyển cử năm 1998 ở đức, trong ựó Gerhard Schroeder thuộc ựảng Dân chủ Xã hội ựánh bại Helmut Kohl thuộc Dân chủ Thiên chúa giáo, hãng thông tấn AP ựã trắch lời Karl-Josef Meiers thuộc Hiệp hội đối ngoại của đức nói về hai ựối thủ trên: "Quý vị có thể quên ựi những nhãn hiệu Tả hay Hữu Cả hai ựều ngồi cùng một chuyến ựó thôi"
Lee Hong Koo ựược chứng kiến tậm mắt chiếc áo nịt vàng khi ông ta ựảm ựương cương vị Thủ tướng Hàn Quốc khoảng giữa thập niên 90 "Ngày xưa, chúng tôi từng nói, "Lịch sử phán xét ựiều này ựiều kia", Lee nói, "giờ ựây chúng ta nói "những thế lực thị trường" phán xét và người ta sẽ phải sống và ứng phó với những thế lực ựó Cần có thời gian thì chúng ta mới hiểu Chúng tôi ban ựầu ựã không nhận thấy rằng trong kết cục của Chiến tranh Lạnh, thế lực của thị trường ựã lên ngôi, ựứng trên chắnh trị Những vấn ựề lớn ngày nay là phải chăng bạn ựã có dân chủ, và, phải chăng bạn
ựã có một nền kinh tế mở chưa? đó là những câu hỏi lớn Một khi bạn ựã lựa chọn, thì nền chắnh trị chỉ còn là một ựiều chỉnh chắnh trị trong một quỹ ựạo khá hạn hẹp trong hệ thống" Lee vốn dĩ trưởng thành trong đảng Quốc gia của Hàn Quốc cầm quyền qua nhiều năm Nhưng sau khi kinh tế Hàn Quốc ựổ vỡ vào thời ựiểm 1997-1998 thì ựất nước này nhận thấy họ cần phải mặc áo nịt thật sát nữa nếu họ vẫn còn muốn tiếp tục phát triển và thu hút ựầu tư nước ngoài, Dân chúng Hàn Quốc
ựã dẹp ựi những loại chắnh trị gia cổ lỗ và bầu Kim Dae Jung, một nhân vật theo ựảng Tự do, suốt ựời bênh vực nhân quyền, lên làm Tổng thống Nhưng chắnh Kim ựã ựề xuất Lee sang làm đại sứ của Hàn Quốc ở Washington Lee nói với tôi: " Trong quá khư là gì có chuyện một người như bản thân tôi, vốn là ứng viên tổng thống rồi là thủ tướng và thủ lĩnh của ựảng ựối lập với chắnh phủ mới lại ựược chắnh người ựứng ựầu chắnh phủ mới, thuộc một ựảng khác, tắn nhiệm mời làm ựại sứ ở Washington Tuy nhiên trong tình hình hiện tại, khi mà Hàn Quốc ựang muốn vượt khỏi cơn khủng hoảng kinh tế hiện nay, sự khác biệt về quan ựiểm của tôi và của Tổng thống Kim không còn mấy ý nghĩa Chúng tôi không có nhiều lựa chọn" Thế ựấy, người Hàn nói "cùng hội cùng thuyền", hay,
"bơi ựồng diễn" bằng tiếng Hàn như thế nào nhỉ?
Manmohan Singh giữ chức Bộ trưởng Tài chắnh của Ấn độ vào năm 1991, khi ựất nước này xóa bỏ nền kinh tế chỉ huy, ựông cứng kéo dài hàng chục năm, và tự khoác lên chiếc áo nịt vàng Trong văn phòng của ông ta ở Quốc hội Ấn độ, năm 1998, Singh kể với tôi cảm giác bất lực của ông khi ựất nước bắt ựầu ựi theo con ựường này
"Chúng tôi ựược biết rằng sẽ có những lợi ựiểm khi ựất nước ựược vào khai thác các thị trường tài chắnh trên thế giới, nhưng khả năng kiểm soát và phân phối của chắnh phủ sẽ giảm, nếu chúng tôi tiếp tục mở cửa ra bên ngoài Nếu bạn hoạt ựộng trong một thị trường toàn cầu hóa thì bạn sẽ phải hiểu biết và cọ xát với tắnh cách của các thế lực khác cùng tham gia trong cuộc chơi - dù bạn có cho rằng người ta ựúng hay sai Bạn sẽ phải trau dồi những hiểu biết ựó và sử dụng nhuần nhuyễn trong quá trình vạch chắnh sách cho riêng bạn Chúng ta ở trong một thế giới mà số phận của ai ai cũng liên hệ với nhau, nhưng những lo lắng và mong ựợi của Ấn độ chưa ựược ai ựếm xỉa tới đó chắnh
là ựiều khiến mọi người khắc khoải Nếu bạn thực thi một chắnh sách hối ựoái hay chắnh sách tiền tệ thì những chắnh sách của bạn chỉ là một phần tiểu tiết của những gì Alan Greenspan quyết ựịnh điều ựó làm giảm quyền tự do của bạn, thậm chắ giảm khả năng tự quyết về tài chắnh Trong một thế giới mà tiền vốn lưu hành rộng rãi trên phạm vi quốc tế thì bạn không thể quyết ựịnh mức thuế một cách riêng rẽ, khác biệt với mức thuế của các nước khác Và một khi nhân công cũng trở nên di dộng trên phạm vi toàn cầu thì bạn không thể tự quyết riêng rẽ về mức lương và thưởng của họ Toàn cầu hóa ựã giảm khả năng tự quyết của các chắnh phù Tôi có một người bạn ở nước láng giềng, cũng là bộ trưởng tài chắnh Cái ngày ông ta ựược bổ nhiệm, tôi có gọi ựể chúc mừng Nhưng ông ta trả lời "đừng có mừng cho tôi Tôi chỉ là một nửa ông bộ trưởng Nửa kia nằm ở
Trang 5Washington"
Không phải nước nào cũng mang hết chiếc áo nịt lên mình - một số nước mặc nửa chừng (Ấn độ và
Ai Cập) Một số khác mặc lên rồi lại cởi ra *Malaysia và Nga) Một số nước sửa lại chiếc áo cho hợp với bản sắc văn hóa của họ và cởi bớt một số nút (đức, Nhật Bản và Pháp) Một số nước cho rằng họ có thể cưỡng lại sức nịt chặt của áo khi họ sở hữu những nguồn tài nguyên như dầu lửa chẳng hạn (Inran và Ảrập Xê-út) Một số nước khác rất nghèo và bị cô lập, nơi chắnh phủ còn có thể buộc dân chúng của họ chịu khổ - họ không mặc cho dân tấm áo nịt vàng, mà chỉ khoác cho họ tấm
áo nịt cũ kỹ ựơn sơ (Bắc Triều Tiên, Cuba, Sudan và Afghanistan) Nhưng thời gian sẽ trôi ựi và áo nịt vàng sẽ dần trở thành ựiều không thể thiếu ựối với bất cứ nước nào
Thông thường khi tôi nói ựiều ựó với những người dân không phải là người Mỹ, họ thường phản ứng như sau: "đừng có dạy chúng tôi mặc áo nịt và kết nối vào thị trường toàn cầu Chúng tôi có văn hóa riêng, giá trị riêng và chúng tôi phát triển kiểu cách và tốc ựộ riêng Lý thuyết của anh qua
là áp ựặt Tại sao chúng ta lại không cùng ngồi lại với nhau ựể cùng nhất trắ về một mô hình khác, thoải mái hơn?"
Toi xin ựáp lại: "Tôi không nói rằng bạn buộc phải mặc chiếc áo ựó Và nếu truyền thống văn hóa
và xã hội của bạn ựi ngược lại những giá trị là thuộc tắnh của chiếc áo ựó thì tôi xin ựược hoàn toàn thông cảm Nhưng tôi xin tuyên bố ựiều này: Trong hệ thống thị trường toàn cầu ngày nay, thế giới phát triển nhanh và chiếc áo nịt vàng chắnh là sản phẩm của nhiều thế lực trong lịch sử và về cơ bản
ựã ựược cải tổ toàn bộ phương pháp chúng ta dùng ựể liên lạc, ựể ựầu tư và xây dựng tầm nhìn vào thế giới Nếu muốn ựi ngược lại, ựiều ựó tuỳ ở bạn và vĩnh viễn là việc của bạn Nhưng nếu bạn nghĩ là có thể ựi ngược lại với những trào lưu như hiện nay mà không bị trả một giá càng ngày càng ựắt hơn, không phải tự dựng lên những hàng rào ngày càng cao hơn ựể tự bảo vệ, tự cô lập - thì bạn
ựã nhầm"
Vì sao: Những trào lưu dân chủ hóa tài chắnh, công nghệ và thông tin không những ựã thổi bay những bức tường bảo vệ những trường phái khác - thổi bay sách ựỏ của Mao, những nhà nước phúc lợi phương Tây kiểu cũ và những chế ựộ tư bản cánh hẩu ở đông Nam Á Ba trào lưu dân chủ hóa
ựó ựồng thời mở ựường cho một lực lượng mới ra ựời trên thế giới - tôi gọi ựó là một Bầy Thú điện
Tử
Bầy thú điện tử gồm những tay môi giới và buôn chứng khoán, cổ phiếu và các loại tiền tệ trên khắp thế giới Họ ngồi trước các màn hình máy vi tắnh, chuyển tiền bằng ựiện tử qua nhiều thứ quỹ
hỗ tương và và quỹ hưu trắ vào các thị trường tài chắnh mới nổi Từ tầng hầm các chung cư, nơi họ ngụ cư, các vị này mua bán chứng khoán thông qua Internet Trong bầy thú còn có cácn công ty xuyên quốc gia, hiện ựang phân tán các nhà máy của họ trên khắp thế giới, tìm tòi ựể sử dụng các loại tài nguyên và nguồn nhân lực rẻ nhất Bầy thú này lớn rất nhanh, tận dụng thành quả của trào lưu dân chủ hóa tài chắnh, thông tin và công nghệ - ựến mức, ngày nay chúng thay thế dần dần chức năng của các chắnh phủ trong việc chu cấp vốn ựầu tư cho các công ty và các quốc gia Trên thực tế một khi các quốc gia ngày càng bị buộc phải mặc chiếc áo nịt vàng ựể cân ựối ngân sách, thì nền kinh tế của họ ngày càng bị phụ thuộc vào khả năng cấp vốn của Bầy Thú điện Tử Vậy thì ựể phát triển bền vững, mỗi quốc gia ngày nay không những phải thắt lưng buộc bụng nhưng vừa phải nhập vào bầy thú này Bầy thú rất khoái chiếc áo nịt vàng, vì chiếc áo này giúp sản sinh ra những luật lệ
tự do và thị trường tự do mà chúng rất muốn thấy tồn tại ở mỗi nước Những nước ựã tự giác mặc chiếc áo ựó thường ựược bầy thú thưởng cho những khoản vốn ựầu tư lớn Những nước này không chấp nhận thì thường bị bầy thú này tránh xa hoặc rút hết tiền ựầu tư của chúng về
Những tổ chức kiểm ựịnh mức khả tắn về tài chắnh như Investors Service của Moody, Duff & Phelps Credit rating Co., và Standard & Poor's (S&P) chắnh là những tay chân, là nguồn nuôi dưỡng bầy thú ựiện tử Những tay chân ựó qua lại khắp trên thế giới, mở những cuộc thăm dò ở mỗi quốc
Trang 6gia Chúng sẽ lên tiếng ầm ĩ, cảnh báo cho bầy thú mỗi khi có một quốc gia cởi bỏ chiếc áo nịt vàng (nhưng nhiều khi Moody's và S&P bị ựánh lạc hướng hoặc bị mê mẩn, không kịp báo ựộng cho các nhà ựầu tư, như trong trường hợp đông Nam Á vừa qua)
Quan hệ tương hỗ giữa Bầy Thú điện Tử, các quốc gia và chiếc áo nịt vàng chắnh là cốt lõi của cơ chế toàn cầu hóa hiện nay Tôi nhận thức ra ựiều này vào tháng 2 năm 1995, trước chuyến thăm của Tổng thống Clinton sang Canada Lúc ựó tôi làm việc ở nhóm phóng viên Nhà Trắng và ựể chuẩn
bị viết về chuyến ựi của Tổng thống, tôi tìm tòi trong số các bài báo trên tờ Financial Times và các
tờ khác xem người Canada bình luận ựiều gì về Clinton, con người ựược mệnh danh là "Sứ giả của
hy vọng" Tôi ngạc nhiên vì không thấy họ nói nhiều ựến vị Tổng thống, thay vào ựó báo chắ bình luận rằng chuyến ựi này ựược một "Sứ giả của hãng Moody;s dàn dựng Lúc ựó, Quốc hội Canada ựang bàn bạc về ngân sách nhà nước, và một nhóm công tác của hãng Moody's ựã sang thăm
Ottawa và cảnh báo Bộ Tài chắnh và các nhà lập pháp của nước này Họ nói nếu Canada không giữ ựược tỷ lệ thâm hụt ngân sách ựối với GDP trong tiêu chuẩn quốc tế, thì Moody's sẽ hạ mức khả tắn
về tài chắnh của Canada vốn ựang là hạng cao nhất AAA, khiến cho chắnh phủ và bất cứ công ty nào của Canada ựều phải chị lãi suất cao hơn mỗi khi mượn tiền từ nước ngoài Nêu rõ về ựiều này,
Bộ trưởng Tài chắnh của Canada ựưa ra một tuyên bố: "Quy mô nợ nước ngoài của Canada so với quy mô của nền kinh tế cho thấy Canada trở nên dễ bị tổn thương hơn trên thị trường tài chắnh toàn cầu Chúng ta ựang chịu những mất mát trên phương diện toàn vẹn về kinh tế" Nhằm vào những người dân Canada còn chưa hiểu rõ vấn ựề, Bộ trưởng Tài chắnh Paul Martin tuyên bố mạnh mẽ hơn: "Chúng ta ựang chịu nợ ngập ựến cổ rồi" Thực ra Canada không quan tâm nhiều ựến vị "sứ giả hy vọng", chắnh những "sứ giả của Moody's", và Bầy Thú điện Tử ựang ựược họ chú ý hơn hết Bầy thú này từ ựâu ựến và làm sao chúng lớn nhanh, chóng khỏe như vậy, ựến mức ựe dọa các quốc gia ựộc lập ở mức tương tự như các siêu cường thời trước?
Chương 7
Bầy thú ựiện tử
Tháng 9 năm 1997, Thủ tướng Malaysia, bác sĩ Mahathir Mohamad ựã sử dụng cuộc họp của Ngân hàng Thế giới (WB) tại Hồng Kông ựể lên án những ựiều xấu xa của toàn cầu hóa đó là thời ựiểm các loại trái phiếu và ựồng tiền của Malaysia ựang bị các nhà ựầu tư ngoại quốc tấn công Mahathir gọi những nhà buôn tiền tệ là "ựồ ựê tiện", ông còn kết tội những "Siêu cường" và các nhà tài phiệt như George Soros ựã buộc Á châu phải mở cửa những thị trường nội ựịa, khiến các nhà ựầu cơ tài chắnh toàn cầu tràn vào lũng ựoạn trong tư cách ựối thủ cạnh tranh Ông so sánh các thị trường vốn trên toàn cầu với hình ảnh "Một khu rừng rậm nhiệt ựới với những con thú hung dữ", và nói bóng gió rằng chúng ựược một bè ựảng Do thái ựiều khiển Khi lắng nghe những công kắch của Thủ tướng Mahathir, tôi cố gắng tưởng tượng về cách ựối ựáp của Bộ trưởng Tài chắnh Hoa Kỳ Robert Rubin, cũng ựang ngồi trong cử tọa ựể nghe ông Mahathir Nếu ựược phép nói thẳng, có lẽ Rubin sẽ phản ứng như sau:
"Xin lỗi ông Mahathir, ông ựang sống ở hành tinh nào vậy? Ông nói về chuyện gia nhập toàn cầu hóa cứ như là một lựa chọn vậy Toàn cầu hóa không phải là một lựa chọn đó là một thực tế Ngày nay chỉ có một thị trường toàn cầu Và phương pháp duy nhất ựể ông có thể tăng trưởng và lôi kéo dân chúng của ông phát triển là phải sử dụng các nguồn cổ phần và trái phiếu trên toàn cầu, bằng cách mời các công ty xuyên quốc gia vào làm ăn ở Malaysia và bán sản phẩm từ các nhà máy của ông trên hệ thống thị trường thế giới Và thực tế cơ bản nhất liên quan ựến toàn cầu hóa là: Không
có ai lãnh ựạo - cả George Soros, lẫn "siêu cường" hay bản thân tôi ựều không phải là những người chỉ ựạo Tôi không phải là người ựã phát ựộng toàn cầu hóa Cả tôi và ông ựều không thể chặn nó