12 đặc điểm của sức mạnh tư duy ppt

Tuy nhiên nhìn nhận vấn đề từ những góc nhìn liên quan tới phần còn lại của hệ thống nơi vấn đề xuất hiện giúp chúng ta nhận ra phạm vi cơ hội lớn hơn, hiểu biết sâu hơn về nguồn gốc của

12 đặc điểm của sức mạnh tư duy

Trong quá khứ, chúng ta có thể sáng chế ra thứ gì đó và vui vẻ

với lợi ích của nó đem lại cho tới mãi cuối đời Thời gian đã

thay đổi Ngày nay chúng ta cần tiếp tục đổi mới và giữ vững sự

lãnh đạo – điều đó có nghĩa là chúng ta cần có các kỹ năng tư

duy mạnh để có thể tiếp tục sản sinh ra những ý tưởng chiến

thắng mới Nhưng đâu là sự khác biệt giữa các kỹ năng tư duy

thông thường và kỹ năng tư duy sức mạnh?

Do bản chất tự nhiên của công việc, tôi có cơ hội duy nhất để

gặp rất nhiều người: nhà tư duy bên ngoài, nhà sáng chế và các

nhà đổi mới đến từ rất nhiều lĩnh vực khác nhau: công

nghệ, kinh doanh, nghệ thuật Dưới đây tôi sẽ tổng kết ở 12 khía

cạnh khác biệt, dựa trên kinh nghiệm rút ra từ rất nhiều năm

1 Tư duy đa hệ và Tư duy một điểm (tập trung)

Trong hầu hết các trường hợp, khi chúng ta cố gắng giải quyết

một vấn đề, chúng ta thường tập trung vào những điểm rất hẹp

nơi vấn đề xuất hiện Kết quả là chúng ta tự giới hạn bản thân

chỉ quan tâm tới những thành phần liên quan trực tiếp tới vấn đề

Tuy nhiên nhìn nhận vấn đề từ những góc nhìn liên quan tới

phần còn lại của hệ thống nơi vấn đề xuất hiện giúp chúng ta

nhận ra phạm vi cơ hội lớn hơn, hiểu biết sâu hơn về nguồn gốc

của vấn đề, và nhận ra những chiến lược giải quyết một vấn đề

rất khác biệt theo những mức độ khác nhau Do vậy, chúng ta

luôn luôn nên nhìn vấn đề như một thành phần của hệ thống lớn

hơn và đồng thời cũng nhận biết giải pháp của chúng ta sẽ gây

ra ảnh hưởng như thế nào tới tương lai của hệ thống và môi

trường xung quanh Khi chúng ta muốn cải tiến (một cách sáng

tạo) một hệ thống – kỹ thuật, kinh doanh chúng ta nên nhìn

nhận về quá khứ để tìm thấy so với quá khứ, hệ thống đã trải

qua những thay đổi nào và đâu là động lực của những sự thay

đổi đó

Nhìn nhận một vấn đề hoặc một hệ thống dưới một góc nhìn

khác cũng giúp nhận ra những dạng giải pháp khác nhau và các

chiến lược tiến hoá khác nhau (“Sơ đồ tư duy đa hệ” là một

trong những công cụ rất mạnh chủ chốt của TRIZ, còn được biết

tới dưới tên gọi “Toán tử hệ thống,” hoặc “Màn hình chín hệ.”)

2 Tư duy trừu tượng với Tư

duy cụ thể

Tư duy cụ thể bắt chúng ta

phải đứng tại một mức độ

chi tiết nằm bên trong phạm

vi đã biết của các giải pháp

và khái niệm và cố gắng thích nghi chúng với vấn đề của chúng

ta Kết quả là, chúng ta hoặc bị bế tắc hoặc sẽ đi tới những cải

tiến nhỏ (dần dần) Tư duy trừu tượng (khái niệm hoá) đưa quá

trình giải quyết vấn đề lên một tầm cao mới và phá vỡ tính ỳ tâm

lý do những hình ảnh hoặc thông tin cụ thể, chi tiết tạo ra Nó

cũng giúp nhận ra sự tương tự (về giải pháp cho vấn đề) nằm ở

những lĩnh vực rất khác biệt nhau

Nếu nói từ “bức tường” và bạn sẽ hình dung ngay ra một ngôi

nhà làm bằng đá hoặc gạch Tuy nhiên, nếu bạn thay thế từ “bức

tường” với từ “hàng rào” chúng ta sẽ mở rộng không gian ngữ

nghĩa về những điều có thể Nhưng từ “bức tường” có thể là một

thác nước, một dòng khí, hoặc một khoá ánh sáng Nếu bạn nói

từ “công ty” chúng ta ngay lập tức liên tưởng tới một văn phòng

với nhân viên và bàn ghế trong khi một công ty có thể là ảo, với

những nhân viên làm việc tại nhà Khái niệm “tổ chức” sẽ làm

cho chúng ta trở nên trừu tượng hóa hơn

Những khái niệm cụ thể luôn tạo ra ràng buộc cho cách tư duy

sáng tạo bởi vì chúng gắn liền với những hình ảnh cụ thể và làm

gia tăng tính ỳ tâm lý của chúng ta Tư duy trừu tượng trái lại

giúp nhận ra sự liên kết giữa những sự vật không liên quan và

các sự kiện và đi đến những ý tưởng và khái niệm rất khác biệt

Sự phát triển của tư duy trừu tượng sẽ làm gia tăng khả năng

sáng tạo của chúng ta

3 Tư duy đột phá với Tư duy thoả hiệp

TRIZ phát biểu sự xuất hiện của các mâu thuẫn là một động lực

của sự phát triển của các hệ thống kỹ thuật, và cách giải quyết

mâu thuẫn thông qua loại bỏ thoả hiệp giúp đạt tới những bước

phát triển nhảy vọt của hệ thống Ý tưởng giải quyết các mâu

thuẫn để đạt tới giải pháp đột phá không phải do TRIZ đưa ra:

điều này đã được các nhà tư tưởng vĩ đại Immanuel Kant và

Georg Hegel giới thiệu từ thế kỷ 17 và 18 TRIZ cố gắng đưa lý

thuyết duy vật biện chứng áp dụng vào ngành khoa học Ví dụ,

tốc độ của xe ngựa sẽ bị giới hạn bởi chính tốc độ của con ngựa

kéo, không kể bạn có nỗ lực thiết kế lại chiếc xe ngựa tốt tới

đâu, hoặc bạn cho con ngựa ăn tốt thế nào, hoặc bạn sử dụng tới

bao nhiêu con ngựa đi chăng nữa

Để tìm ra một giải pháp đột phá – để đạt tới tốc độ cao hơn

chẳng hạn, chúng ta cần thách thức cả những khái niệm hiện có

và suy nghĩ về khả năng thay thế con ngựa với điều gì đó có khả

năng làm cho chiếc xe đi nhanh hơn, ví dụ như một chiếc động

cơ đi-ê-den (diesel) chẳng hạn

Hiển nhiên đây là một hạn chế của

rất nhiều dạng hệ thống do con

người tạo ra Ví dụ, trong quá

trình phát triển, các ngành kinh

doanh, xã hội và các hệ thống

chính trị trải qua rất nhiều mâu thuẫn Tuy nhiên khi chúng ta

đối mặt với mâu thuẫn, bộ não của chúng ta có xu hướng tiếp

cận mềm mại hoá các nhu cầu và tìm kiếm giải pháp thoả hiệp

thay vì tập trung vào việc tìm kiếm các giải pháp đột phá cho

phép loại bỏ hoàn toàn các mâu thuẫn và giúp chúng ta đi tới

những sáng tạo huỷ diệt Do các mâu thuẫn vần tồn tại (chưa

được giải quyết) – và chúng trở nên ngày một sâu sắc hơn theo

thời gian Sự nhận biết sớm về các mâu thuẫn và giải quyết

chúng là một trong những chức năng quan trọng nhất của “sức

mạnh” tư duy

4 Tư duy đấu tranh/nổi bật với tư duy bảo hộ

Chúng ta thường sợ khi phải tư duy đi ra bên ngoài những khái

niệm hay ý tưởng đã có Nhưng tất cả những đột phá thường chỉ

xảy ra khi bạn vượt qua các rào cản do chính tính ỳ tâm lý tạo

nên Để phá vỡ các rào cản này, cần tới sự quyết liệt ở hành

động, điều kiện, hay các yêu cầu Thông thường chúng ta cần

phải quyết liệt tới độ chúng ta thấy tưởng chừng như là không

thể

Ví dụ, chúng ta muốn phát triển một khái niệm mới về điện

thoại di động Vậy chiếc điện thoại di động cần phải nhỏ như thế

nào? Chúng ta bắt đầu nghĩ về những kích thước bình thường

của một chiếc điện thoại – ví dụ, nó có thể dài 10 cm Vậy có

thể sẽ chỉ là 6 cm? SAI! Tưởng tượng chiếc điện thoại chỉ dài cỡ

1 cm, hoặc tốt hơn là 1mm, hoặc thậm chí đạt tới kích thước của

một tế bào sinh học Điều này rõ ràng tới mức sẽ tạo ra một khái

niệm về chiếc điện thoại di động hoàn toàn khác biệt Hoặc nếu

bạn muốn một màn hình điện thoại di động to tới mức choán hết

cả tầm mắt của mình Bạn sẽ tạo ra những khái niệm hoàn toàn

mới mẻ về chiếc màn hình: có lẽ, một màn hình máy chiếu, hoặc

một màn hình gắn liền với tấm kính chắn Chủ động đẩy giới

hạn ra xa, chúng ta sẽ gia tăng cơ hội khám phá những giải pháp

đột phá mới mẻ

5 Tư duy phi tuyến với tư duy tuyến

tính

Có một thực tế là gần như 80-90% dự

báo dài hạn của những nhà tương lai học

đều sai Một sai lầm phổ biến là họ

thường dự báo dựa trên các xu hướng

mà thiếu đi sự quan sát các yếu tố mới hay nhân tố mới có khả

năng gây ảnh hưởng hoặc trở nên quan trọng vào ngày mai

nhưng lại hoàn toàn ẩn mình hoặc không thể dự báo từ hôm nay

Điều tương tự xảy ra với lĩnh vực giải quyết vấn đề: đứng yên

trong vòng một khuôn khổ khái niệm và các mối quan hệ thật

khó để nhận ra những mối kết nối phi tuyến Tư duy phi tuyến

cũng giúp gắn kết những sự vật không hề liên quan ngày hôm

nay nhưng có thể kết nối với nhau trong tương lai và tạo ra ảnh

hưởng lớn tới công nghệ hay xã hội, ví dụ như, sự phát triển của

máy vi tính cá nhân chẳng hạn

Tư duy phi tuyến không phải là dễ dàng, do hiểu những nhân tố

dẫn tới sự phát triển phi tuyến của một hệ thống cụ thể, chúng ta

cần nhận ra cách thức hệ thống hoạt động, cũng như các hệ trên

đang vận hành thông qua cách phân tích những mâu thuẫn của

ngày hôm nay sẽ được giải quyết ra sao ở ngày mai

6 Tư duy đa dạng và tư duy đơn nhất (nhất thể)

Các sáng tạo đổi mới đột phá hầu hết đều dựa trên tri thức đến

từ bên ngoài Do đó chẳng ngạc nhiên khi tôi nhận thấy một

điều chung trong những nhà sáng chế và tư duy tôi may mắn

được gặp gỡ là họ đều “kẻ sát thủ của tri thức.” Và một điều

cũng quan trọng không kém, tất cả những con người này đều

không giới hạn bản thân vào một lĩnh vực cụ thể nào: đó là một

nguyên tắc, họ xử lý rất nhiều thông tin đến từ nhiều lĩnh vực

khác nhau Một thư viện của Voltaire sống vào thế kỷ 18 có tới

6.814 cuốn sách, và hơn 2000 cuốn có dấu vết ghi chép của nhà

khoa học Thư viện của Thomas Edison có tới hơn 10.000 cuốn

sách Một người bạn của tôi, người có sáng chế đột phá trong

ngành hoá học, cũng có thư viện với hơn 10.000 cuốn sách khoa

học và kỹ thuật, và ông ta đã đọc gần hết chúng

Sự đa dạng giúp bạn nhìn thấy những giải pháp trong các lĩnh

vực khác nhau và phát triển những trải nghiệm ít gặp giúp nhận

ra các hình mẫu giữa những sự việc tưởng như không có bất cứ

mối liên hệ nào

7 Tư duy cấu trúc (hệ thống) và tư duy ngẫu nhiên

Chúng ta thường suy nghĩ để giải quyết một vấn đề “lớn” theo

cách thức sáng tạo chúng ta phải “không cần học hỏi và phi cấu

trúc hoá” càng nhiều càng tốt Đúng, bởi vì điều đó giúp chúng

ta chống lại tính ỳ tâm lý Nhưng như tác giả G Altshuller, cha

đẻ của TRIZ, không học hỏi và phi cấu trúc chỉ làm việc tốt khi

chúng ta giải quyết các vấn đề có mức khó thấp đòi hỏi số phép

thử không nhiều để tìm ra giải pháp Một lúc nào đó trong đời,

bạn sẽ may mắn

Nhưng khi chúng ta liên tục gặp vấn đề với độ phức tạp cao,

chúng ta cần cấu trúc lại quy trình giải quyết vấn đề Chúng ta

phải có một lộ trình để định hướng từ vấn đề tới giải pháp, tái sử

dụng những trải nghiệm quá khứ, và các mẫu cho phép tạo ra

giải pháp mạnh mẽ

Các quy trình có giết chế tính sáng tạo hay không? Không một

chút nào cả Người Rome cổ xưa coi công việc tính toán là một

nghệ thuật và dựa trên các nguyên tắc sáng tạo Ngày nay các

phép tính này đã hoàn toàn được tự động hóa và không còn ai

phải làm việc này nữa Đưa các quy trình có cấu trúc chặt chẽ

vào hỗ trợ giải quyết vấn đề không có nghĩa là giết chết sáng tạo

thông qua việc hành chính hoá: sức tưởng tượng sáng tạo vẫn

còn nguyên ý nghĩa to lớn để tìm ra một giải pháp cuối cùng

Nhưng chúng ta có thể đi xa hơn trong việc tiết kiệm thời gian

và nỗ lực thông qua quy trình có cấu trúc và do vậy tránh được

những lỗi lầm đắt giá Điều quan trọng nhất là một quy trình có

mạnh mẽ có cấu trúc và định nghĩa rõ ràng

8 Tư duy lý tưởng với Tư duy tiêu

thụ (hưởng thụ)

Ngay từ nhỏ chúng ta đã học nếu

muốn thứ gì, chúng ta cần phải trả giá

bằng thứ gì đó Nếu bạn muốn có một

chiếc xe, bạn cần phải bỏ tiền ra để

mua nó Nếu bạn muốn khởi sự doanh

nghiệp, bạn cần phải đầu tư, tìm người hợp tác, mua một công

nghệ mới, thiết bị văn phòng, Nếu bạn muốn xây một ngôi

nhà, chúng ta cần gạch, kính, gỗ Tuy nhiên, “cái giá phải trả”

hoàn toàn khác nhau cho cùng một kết quả, và đó là điều mà

chúng ta không được học rõ ràng

Một lần, tôi phải giúp khách hàng có vấn đề với chiếc robot

không được điều chỉnh phù hợp với công việc, và kết quả là họ

mất hoàn toàn một sản phẩm Khách hàng liên hệ với nhà sản

xuất robot người đề xuất một phiên bản nâng cấp robot trong vài

tháng thông qua việc thêm một số bộ phận điện tử và cơ khí,

nhưng giải pháp như vậy đòi hỏi khách hàng phải mất thêm gần

500 nghìn Euro Một chút quá đắt, nhưng cũng là một lựa chọn

duy nhất Tuy nhiên, thông qua cách phát biểu khái niệm “Kết

quả lý tưởng cuối cùng” chúng tôi có thể giải quyết vấn đề trong

vòng một giờ và có thể đưa vào triển khai thực tế trong vòng

một ngày: chúng tôi chỉ sử dụng các nguồn lực có sẵn trong quy

trình sản xuất Kết quả: không có sản phẩm nào bị mất mát

Lý tưởng là một khái niệm rất mạnh bắt buộc chúng ta phải

nhận ra những nguồn lực dự trữ để đạt tới mục tiêu đề ra Một

vài năm trước đây, nếu bạn muốn có xuất bản một đoạn băng

video trên trang web của công ty, chúng ta sẽ phải trả rất nhiều

cho những kênh truyền thông băng thông lớn Ngày nay chúng

ta chỉ cần nạp đoạn video đó lên trên trang YouTube, liên kết

(link) với nó, và chẳng phải trả bất cứ xu nào Những nguồn lực

như vậy tồn tại ở khắp mọi nơi – và những người tư duy khôn

ngoan sẽ có thể đạt tới kết quả cực kỳ bất ngờ thông qua việc sử

dụng đúng nguồn lực vào đúng thời điểm, hoặc thậm chí tạo ra

những nguồn lực có giá trị cho người khác sử dụng

9 Tư duy “Mục tiêu cuối cùng” với Tư duy hời hợt

Các mục tiêu là tất cả Các mục tiêu quyết định kết quả của

chúng ta, thiện chí của chúng ta, và cả chiến lược của chúng ta

Nếu chúng ta thiết lập một mục tiêu sai lầm, chúng ta sẽ phải trả

giá; nếu chúng ta thiết lập mục tiêu yếu kém, chúng ta sẽ đạt tới

kết quả yếu kém Tôi còn nhớ vài năm trước tôi đã đọc một bài

báo trên tạp chí Times, của một nhà nghiên cứu về chữa trị bệnh

ung thư Kết luận của ông ta là hầu hết các nghiên cứu của Mỹ

đều tập trung vào việc làm tiêu từng phần (giảm kích thước) hơn

là định hướng làm thế nào để tiêu diệt toàn bộ khối u Nhưng

giảm kích thước khối u không có nghĩa là loại bỏ được nó?

Không nhất thiết cứ phải làm như thế mãi Với TRIZ, G

Altshuller đưa ra khái niệm về một “Mục tiêu cuối cùng”: hãy

thiết lập các mục tiêu có vẻ là không thể với ngày hôm nay:

vươn tới các vì sao, hay loại bỏ hoàn toàn nạn đói, và các mục

tiêu tương tự như vậy Có thể, chúng ta sẽ không thể đạt tới mục

tiêu viễn tưởng đó trong suốt cuộc đời của mình, nhưng quá

trình thực hiện điều đó sẽ chắc chắn là lớn hơn rất nhiều so với

mục tiêu nhỏ đặt ra ngay ở bước khởi đầu

10 Tư duy tiến hoá với tư duy thử-và-sai

Trước TRIZ, hầu hết các sáng tạo đều được tạo ra nhờ phương

pháp thử và sai Tuy nhiên các nghiên cứu của TRIZ đã khám

phá ra các luật và xu hướng của các hệ thống nhân tạo, và tri

thức về những xu hướng này trở thành cần thiết để chúng ta nhìn

thấy tương lai của các hệ thống mà không phải đoán mò Ví dụ,

chúng ta biết về những hệ thống cụ thể ở giai đoạn đầu tiên sẽ

có xu hướng gia tăng mức độ linh hoạt thông qua tăng kích

thước, phân nhỏ thành nhiều thành phần, và tăng cường mức độ

linh hoạt của các mối liên kết giữa các thành phần; nhưng khi hệ

thống vượt qua một điểm nhất định của quá trình tiến hoá, một

số lượng các thành phần, kích thước, và mức độ linh hoạt của

toàn bộ hệ thống sẽ bị suy giảm Ví dụ, hãy xem xét quá trình

phát triển của hệ thống lưu trữ của máy tính: đầu tiên là các thiết

bị từ tính nhằm lưu trữ thông tin gồm có những tệp băng từ rất

lớn với các thành phần dịch chuyển và chiếm rất nhiều chỗ Sau

đó chúng được thay thế bằng các tệp ghi, ổ cứng, và cả đĩa

quang (DVD) Ngày nay, chúng ta thậm chí còn tiến tới loại bỏ

cả các ổ cứng: chúng sẽ không còn cần thiết khi chúng ta có thể

thay bằng những thiết bị nhỏ, tiết kiệm năng lượng, dung lượng

lớn (tương tự như thẻ nhớ USB) mà không có bất cứ thành phần

chuyển động cơ nào

Dưới sự phát triển của cơ khí sẽ giúp làm giảm thời gian một ý

tưởng mới ra đời, phát triển và gia nhập thị trường vào đúng thời

điểm

11 Tư duy dài hạn với Tư duy ngắn hạn

Sửa chữa ngay lỗi lầm ngắn hạn hay đầu tư vào tương lai? Tất

nhiên, trong một vài trường hợp sửa lỗi ngay là cần thiết và chấp

nhận được, nhưng khi chúng ta tư duy chỉ giới hạn vào những sự

vụ chúng ta sẽ bị chúng “đè” nghiến Cho đến một ngày chúng

ta sẽ nhận ra những đối phó ngắn hạn sẽ không còn mấy tác