NGHIÊN CỨU ĐỘ MÔ HỌC CỦA UNG THƯ VÚ XÂM NHẬP pps

NGHIÊN CỨU ĐỘ MÔ HỌC CỦA UNG THƯ VÚ XÂM NHẬP TÓM TẮT Mục tiêu: Ung thư vú là một trong những loại ung thư thường gặp nhất ở phụ nữ.. Đề tài này sẽ nghiên cứu về độ mô học và sự tương

NGHIÊN CỨU ĐỘ MÔ HỌC CỦA UNG THƯ VÚ XÂM NHẬP

TÓM TẮT

Mục tiêu: Ung thư vú là một trong những loại ung thư thường gặp nhất ở

phụ nữ Việc tiên lượng ung thư vú dựa vào nhiều yếu tố, trong đó có độ mô học Đề tài này sẽ nghiên cứu về độ mô học và sự tương quan với các đặc điểm giải phẫu bệnh và tình trạng di căn hạch

Vật liệu và phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu sẽ đánh giá các đặc

điểm Tuổi, kích thước u, vị trí u, tình trạng di căn hạch nách, độ mô học của

524 trường hợp ung thư vú tại bệnh viện Đại học Y Dược từ năm

2003-2006

Kết quả: Tuổi thường gặp nhất: 40-59 (57,8%), vị trí u: ¼ trên ngoài

(55,7%) và loại mô học thường gặp: carcinôm ống tuyến vú, NOS Hai độ

mô học thường gặp: độ I (35,8%), độ II (56,7%) Độ mô học có liên quan với tình trạng hoại tử u, tình trạng di căn hạch

Kết luận: Độ mô học càng cao sẽ làm tiên lượng bệnh ung thư vú càng xấu Objectives: Breast cancer is one of the most common cancer in women

There are many prognostic factors of breast cancer, including histologic

grade This article study histologic grade and its correlation with pathologic characteristics and lymph node metastasis

Material and methods: Five hundreds-twenty four breast cancer patients

collected from University Medical Center from 2003-2006 Age, tumor size, tumor position, lymph node status, histologic grade were evaluated

Results: the most common of breast cancer: age: 40-59 (57,8%), tumor

position: a upper-outer quadrant (55,7%) and major histological type: ductal carcinôma, NOS The frequent histopathologic grades are grade I (35,8%), grade II (56,7%) Histologic grade have correlation with tumor necrosis, infiltration and lymph node metastasis

Conclusion: The higher histologic grade, the worse breast cancer prognosis

ĐẶT VẤN ĐỀ

Ung thư vú là một trong những ung thư có xuất độ cao ở giới nữ Theo nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, ung thư vú thường có xuất độ cao thứ nhất hoặc thứ nhì so với các loại ung thư khác ở giới nữ[Error! Reference source not

found.,Error! Reference source not found ,Error! Reference source not found.,Error! Reference source not found.]

Do

đó, đã có nhiều công trình nghiên cứu về nhiều khía cạnh khác nhau của ung thư

vú Về phương diện chẩn đoán, nhất là giải phẫu bệnh học, các tác giả nước ngoài đã nghiên cứu rất kỹ, giúp cho việc chẩn đoán dương tính các ung thư vú

và chẩn đoán phân biệt ung thư vú với các tổn thương lành tính khác của vú Trong thập niên 1980, các tác giả nước ngoài còn áp dụng việc khảo sát mô học của carcinôm vú xâm nhập và dùng độ mô học (grade) như một thông số để đánh giá tiên lượng bệnh[Error! Reference source not found.,Error! Reference source not found.] Ở nước ta cũng có công trình nghiên cứu về các vấn đề có liên quan đến ung thư

vú Tuy nhiên, các công trình này hoặc chỉ đi sâu vào vấn đề dịch tễ học, lâm sàng, điều trị, hoặc chỉ nghiên cứu về một vài đặc tính giải phẫu bệnh học đại thể

và vi thể[,Error! Reference source not found.,Error! Reference source not found.,Error! Reference source not

found.]

Riêng về độ mô học, chỉ mới có một khảo sát của N M Hùng[Error! Reference

source not found.]

trên 40 trường hợp ở bệnh viện K Hà Nội

Thực hiện công trình nghiên cứu dựa trên loạt lớn bệnh nhân, chúng tôi nhằm các mục tiêu sau đây:

1 Khảo sát độ mô học của carcinôm vú xâm nhập

2 Tìm hiểu mối liên hệ của độ mô học với loại mô học

3 Khảo sát mối tương quan giữa độ mô học với tình trạng di căn hạch limphô tại vùng

4 Khảo sát mối tương quan giữa độ mô học với tình trạng xâm nhập vi thể

5 Khảo sát về tuổi mắc bệnh, định khu của carcinôm vú xâm nhập

VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Tiền cứu 524 trường hợp ung thư vú ở bệnh nhân nữ đã được điều trị tại BV ĐHYDược Tp HCM trong thời gian từ 2003 đến 2006 Các trường hợp này đều được chẩn đoán giải phẫu bệnh là carcinôm xâm nhập Vật liệu nghiên cứu gồm các bệnh án lâm sàng, các tiêu bản vi thể Các mẫu bệnh phẩm sau khi mổ đều được gửi đến bộ môn giải phẫu bệnh, bác sỹ giải phẫu bệnh tự tay cắt lọc bệnh phẩm theo trình tự sau:

1 Mô u

2 Cân cơ ngực lớn

3 Núm vú

4 Da trên mô u

5 Da vú ở rìa vết mổ

6 Mô tuyến vú ở nhiều nơi khác ngoài mô vú

7 Các hạch nách nhóm I

8 Các hạch nách nhóm II

9 Các hạch nách nhóm III

Sau đó các mẫu bệnh phẩm được khảo sát giải phẫu bệnh vi thể dưới kính hiển vi quang học, do hai bác sỹ giải phẫu bệnh có kinh nghiệm đọc Phân loại vi thể và đánh giá độ mô học dựa theo cách đánh giá của Elston[2] Đánh giá và đối chiếu các kết quả trên với các kết quả của các công trình đã công

bố bằng các phép kiểm thống kê, phép U và phép kiểm 2

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Tuổi bệnh nhân

Bảng 1: Tỉ lệ mắc bệnh theo tuổi

Tuổi

20-29

30-39

40-49

50-59

60-69

≥ 70 TC

Số

ca

6 140 180 123 49 26 524

Tỉ lệ1,14 26,7134,35 23,47 9,35 4,96 100

%

Tuổi nhỏ nhất: 25; Tuổi cao nhất: 88

Đặc tính giải phẫu bệnh đại thể

Vị trí vú bị ung thư

Bảng 2: Tỉ lệ vị trí vú bị ung thư

Vị trí Số trường hợp Tỉ lệ %

Định khu của khối bướu

Bảng 3: Định khu của bướu

Định

khu

¼

trên

ngoài

¼

trên

trong

¼ dưới ngoài

¼ dưới trong

Quầng

vú

Không ghi nhận

TC

Số

ca

292 119 43 25 41 4 524

Định

khu

¼

trên

ngoài

¼

trên

trong

¼ dưới ngoài

¼ dưới trong

Quầng

vú

Không ghi nhận

TC

Tỉ lệ

%

55,7 22,7 8.2 4.7 7,8 0,7 100

Kích thước khối bướu

Bảng 4:

Kích thước Số trường hợp Tỉ lệ %

2 cm – 5 cm 377 72

Đặc tính giải phẫu bệnh vi thể

Loại mô học

Bảng 5: Tỉ lệ các loại carcinôm xâm nhập

Loại carcinôm Số trường

hợp

Tỉ lệ

%

Ống tuyến vú NOS 475 90,7

Ống tuyến vú đa bào 13 2,5

Ống tuyến vú nhầy 20 3,9

Ống tuyến vú nhú 2 0,3

Ống tuyến vú ống 1 0,2

Ống tuyến vú

chuyển sản gai

Carcinôm tại chỗ 1 0,2

Glycogen rich

carcinôm

Loại carcinôm Số trường

hợp

Tỉ lệ

%

Độ mô học của các carcinôm xâm nhập

Bảng 6: Độ mô học

Độ mô học Số trường hợp Tỉ lệ %

Các đặc điểm vi thể khác liên quan đến độ mô học của carcinôm xâm nhập

Bảng 7: Liên quan giữa độ mô học và sự xâm nhiễm mạch limphô và mạch

máu

Xâm nhập mạch máu Độ I Độ II Độ III

Số trường hợp 18 54 10

Tỉ lệ % 3,4 10,3 2

Bảng 8: Liên quan giữa độ mô học và tình trạng xâm nhiễm cân cơ ngực lớn

Xâm nhiễm cân cơ Độ I Độ II Độ III

Số trường hợp 17 33 2

Bảng 9: Liên quan giữa độ mô học và tình trạng xâm nhiễm da vú ở trên u

Xâm nhiễm cân cơ Độ I Độ II Độ III

Bảng 10: Liên quan giữa độ mô học và tình trạng xâm nhiễm da vú ở rìa vết

mổ

Xâm nhiễm da rìa vết mổ Độ I Độ II Độ III

Bảng 11: Liên quan giữa độ mô học và tình trạng bướu có nhiều khối trong

mô tuyến vú

Bướu có nhiều khối Độ I Độ II Độ III

Bảng 12: Liên quan giữa độ mô học và phản ứng của mô limphô trong mô

bướu

Phản ứng mô limphô Độ I Độ II Độ III

Số trường hợp 103 169 24

Tình trạng di căn hạch limphô

Tỉ lệ di căn hạch limphô theo độ mô học

Bảng 13: Tỉ lệ di căn hạch

Độ mô học Số trường hợp

di căn

Tỉ lệ di căn %

II (336 TH) 194 37%

Độ mô học Số trường hợp

di căn

Tỉ lệ di căn %

III (65 TH) 25 4,8%

Tổng số

(524 TH)

BÀN LUẬN

Tuổi của bệnh nhân

Theo bảng 1, từ tuổi 30 của ung thư vú bắt đầu tăng vọt so với trước đó, với 26,71% ở 30-39 tuổi Cao nhất ở khoảng tuổi từ 40-49 (34,35%) Từ 50-59, xuất độ ung thư vú vẫn còn đáng kể (23,47%) Tỉ lệ này phù hợp với các số liệu của các tác giả trước[Error! Reference source not found.,Error! Reference source not

found.,Error! Reference source not found.,Error! Reference source not found.]

Như thế chỉ riêng từ 40-59 tuổi, xuất độ ung thư vú đã lên đến 57,8%

Đặc tính giải phẫu bệnh đại thể

Tỉ lệ ung thư vú xâm nhập xảy ra ở vú trái (54,2%) nhiều hơn so với vú phải (45,8%) phù hợp với y văn thế giới[Error! Reference source not found.,Error! Reference source

not found.,Error! Reference source not found., Error! Reference source not found.]

Tỉ lệ về định khu của khối ung thư ở vú trong loạt nghiên cứu này cũng phù hợp với y văn[Error! Reference source not found.,Error! Reference source not found.,Error! Reference

source not found.,Error! Reference source not found.]

Nhiều nhất là ở ¼ trên ngoài của vú (55,7%) Ít nhất là ở ¼ dưới trong (4,7%)

Theo bảng 4 thì đa số bệnh nhân bị ung thư vú đến khám ở giai đoạn khá muộn, u

có kích thước từ 2-5 cm chiếm tỉ lệ cao hẳn (72%) so với giai đoạn sớm, bướu có kích thước nhỏ dưới 2cm (8%) Điều này khiến chúng ta phải suy nghĩ để tăng cường giáo dục cho nhân dân, phát hiện sớm bệnh ung thư vú ở giới nữ, nhất

là đối với phụ nữ từ 40 tuổi trở lên

Loại mô học

Theo bảng 5, carcinôm ống tuyến vú NOS có xuất độ cao nhất (90,7%) và carcinôm tiểu thùy có xuất độ thấp (0,5%)

So sánh xuất độ của các carcinôm xâm nhập trong công trình nghiên cứu này với một số công trình nghiên cứu khác, chúng tôi thấy loại carcinôm NOS luôn luôn có xuất độ vượt trội

Theo Elston[Error! Reference source not found.] phương pháp đánh giá ung thư vú theo

độ mô học ra đời từ năm 1925 bởi Greenhoughle Sau đó là một loạt các công trình khác của Patey và Graff (1928), Scaff và Handley (1938), Bloom (1950), Bloom và Richardson (1957), Elston nhận định rằng độ mô học của

ung thư vú là một chỉ số có thể giúp các nhà lâm sàng đánh giá phần nào tiên lượng bệnh Việc tiên lượng bệnh này sẽ càng chính xác hơn khi phối hợp

độ mô học của ung thư vú với loại mô học, tình trạng di căn hạch và sự xâm nhiễm da, mạch máu, cân cơ…

Theo cách đánh giá này độ mô học được áp dụng cho các carcinôm xâm nhập, dựa theo 3 yếu tố sau đây: sự thành lập ống tuyến, mức độ di dạng nhân, tỉ lệ nhân chia

Mỗi yếu tố được chấm từ 1-3 điểm Cộng điểm của 3 yếu tố với nhau, độ mô học được xếp như sau:

Độ I (biệt hóa rõ): 3-5 điểm

Độ II (biệt hóa vừa): 6-7 điểm

Độ III (biệt hóa kém): 8-9 điểm

Tại Việt Nam, năm 1990, N M Hùng[Error! Reference source not found.] đã áp dụng cách đánh giá độ mô học này trên bệnh nhân được điều trị tại BV K Hà Nội,

và nhận thấy rằng độ mô học của ung thư vú có liên quan đến mức độ di căn hạch và với tiên lượng bệnh

Theo bảng 6, trong 524 trường hợp carcinôm xâm nhập, nhiều nhất là độ II (64,1%) và ít nhất là độ III (12,1%)

Bảng : Tỉ lệ % về độ mô học theo các tác giả

Tác giả Độ mô

học I

Độ mô học II

Độ mô học III

Bloom,

Richardson[Error!

Reference source not

found.]

26% 45% 29%

Wolff et al[Error!

Reference source not

found.]

33% 33% 34%

Champion et

al[Error! Reference

source not found.]

23% 52% 25%

Fisher et al[Error!

Reference source not

found.]

3% 30% 67%

Elston[Error!

Reference source not

found.]

17% 37% 46%

Tác giả Độ mô

học I

Độ mô học II

Độ mô học III

Hung[Error!

Reference source not

found.]

26,1% 65,2% 8,7%

N.S.Trung,

N.C.Hung[Error!

Reference source not

found.]

38,32% 40,52% 21,16%

Nghiên cứu này 23,8 64,1 12,1

Nếu đối chiếu chung độ mô học của carcinôm xâm nhập trong khảo sát này với các công trình nghiên cứu của các tác giả khác, chúng tôi nhận thấy đa

số các ghi nhận về độ mô học gần giống nhau ngoại trừ số liệu của Fisher và

cs[Error! Reference source not found.], của Elston[Error! Reference source not found.] thì khác biệt nhiều, sự khác biệt trong kết quả đánh giá độ mô học đã được Elston xem là phổ biến Theo Elston khi cho điểm các yếu tố trên tiêu bản, các bác

sỹ giải phẫu bệnh thường cho điểm khác nhau do nhận định chủ quan của mỗi người Vì vậy, trong loạt nghiên cứu này, chúng tôi đã phối hợp chấm

điểm cho từng trường hợp, có ít nhất là 2 bác sỹ giải phẫu bệnh có kinh nghiệm cùng nhau chấm điểm, nếu có kết quả khác nhau thì chúng tôi sẽ thảo luận để đi đến sự thống nhất về điểm số

Trong loạt nghiên cứu 524 trường hợp carcinôm xâm nhập này, chúng tôi cố gắng tìm mối tương quan giữa độ mô học với các tính chất xâm nhiễm vi thể của ung thư (từ bảng 7 đến bảng 13)

Sự xâm nhiễm mạch máu và mạch bạch huyết cũng tăng dần theo độ mô học, ít nhất ở độ I (3,4%) và nhiều nhất ở độ II (10,3%)

Vấn đề liên quan giữa độ mô học và sự xâm nhiễm da vú ở trên bướu, không

có mối liên quan rõ rệt, độ I (0,6%), độ III (0%) Điều này có thể giải thích

do đa số bệnh nhân ở các tỉnh xa, thường điều trị tại nhà bằng cách đắp, giặt thuốc lá làm tăng kích thước của bướu và có sự viêm nhiễm, dính da mặc dù

độ mô học của bướu ở mức độ thấp

Tỉ lệ xâm nhiễm da rìa vết mổ ở cả 3 độ mô học đều thấp, từ 0-0,8%, chứng

tỏ các phẫu thuật viên đều bảo đảm tốt việc cắt rộng quanh mô bướu, khiến

tỉ lệ tái phát tại vết mổ ở mức độ thấp

Vấn đề liên quan giữa độ mô học và tính chất bướu có nhiều khối còn chưa rõ ràng, cần nghiên cứu thêm, độ I (25%), trong khi độ III (0,2%)

Tình trạng di căn hạch limphô

Bảng 13 cho thấy tỉ lệ di căn hạch limphô của các độ mô học Các hạch bị di căn là hạch nách cùng bên với vú bị ung thư ở cả 3 nhóm hạch

Tỉ lệ di căn hạch nách ở độ mô học I là 14%, ở độ mô học II là 37% chứng

tỏ độ mô học cao thì tỉ lệ di căn hạch nách nhiều hơn

KẾT LUẬN

Qua khảo sát 524 trường hợp carcinôm xâm nhập của vú, chúng tôi nhận thấy:

- Mức độ thường gặp của các loại carcinôm theo thứ tự giảm dần là: NOS,

đa bào, nhầy, nhú, tiểu thùy, trong đó có sự vượt trội hẳn của carcinôm ống tuyến vú NOS

- Độ mô học có liên quan đến sự xâm nhiễm vi thể ở mạch máu và mô chung quanh u, độ mô học càng cao, khả năng xâm nhiễm càng lớn