Thiết kế logic mạch số

Thiết kế logic mạch số

đại học bách khoa hà nội

khoa điện tử - viễn thông

Giáo viên h ớng dẵn :

TS Nguyễn Nam Quân

MụC LụC

TRang

I mở đầu

Ii nhiệm vụ

iii lý thuyết thực hiện

4 Khối xung mở cổng, xoá và reset

5 Khối đếm giải mã và hiển thị

B phần 2: hiển thị chiều quay

I.Mở ĐầU

Trong sự phát triển của kỹ thuật điện tử ngày nay, kỹ

thuật số đang dần chiếm u thế về số lợng các ứng dụng của nó trên nhiều thiết bị điện tử từ dân dụng cho đến chuyên dụng, trong nhiều lĩnh vực nh đo lờng, điều khiển, v.v… nhờ vào nhiều u

điểm của nó Có thể nói, nền tảng của kỹ thuật số là các mạch logic số dựa trên sự kết hợp của các cổng logic cơ bản mà ngày nay

đã đợc tích hợp trong các IC số

Trên cơ sở những kiến thức đã đợc học trong môn học: Kỹ thuật số và trong khuôn khổ của một đồ án môn học: Thiết kế

mạch logic số, chúng tôi đã thiết kế mạch logic số với đề tài là: Thiết kế hệ thống đo tốc độ động cơ có hiển thị chiều quay

Với mục đích là tìm hiểu thêm về lĩnh vực kỹ thuật số, nâng cao kiến thức của mình.

Song kiến thức còn hạn hẹp và thời gian thực hiện không đợc nhiều nên đề tài của chúng tôi còn rất nhiều sai sót, hạn chế Mặc dù đã

cố gắng phần nào thiết kế và tính toán một các chi tiết các mạch, các thông số nhng đôi khi còn mang tính lý thuyết, cha thực tế Chúng tôi mong có sự góp ý và sửa chữa để đề tài này có tính khả thi hơn về cả phơng diện kinh tế cũng nh kỹ thuật.

Chúng em xin chân thành cảm ơn thầy giáo Nguyễn Nam

Quân đã hớng dẫn và giúp đỡ chúng em thiết kế và hoàn thành đề tài này.

II.NHIệM Vụ:

Vấn đề nêu trên đặt ra cho ta 2 nhiệm vụ cần thực hiện:

1.Đo(chỉ thị) tốc độ của động cơ điện với sai số cho phép(sai số cho phép trong đề tài chọn là 1%)

2.Hiện(chỉ thị) chiều quay của động cơ điện

III.Lý THUYếT THựC HIệN:

Sơ đồ khối để thực hiện nhiệm vụ nêu trên:

1.Phần chỉ thị tốc độ:

2.Phần chỉ thị chiều quay của động cơ:

Đếm

Khuếch

đại tín hiệu và tạo dạng

Chỉ thị

Khuếch

đại tín hiệu xung

Một cảm biến thích hợp đợc đặt đối diện với vật trung gian để ghi nhận một cách ngắt quãng mỗi khi có một dấu hiệu đi qua và mỗi lần

nh vậy nó cung cấp một tín hiệu xung có biên độ tỉ lệ với +E

Cảm biến từ:

Mối 1 vòng quay,mẩu băng từ đợc dán trên trục động cơ quét qua đầu

từ ,gây sự biến thiên từ thông ỉ trên cuộn dây của đầu từ,tạo trên cuộn dây một suất điện động có biên độ E.Khi động cơ quay tạo trên cuộn dây những xung suất điện động có tần số < > tốc độ quay của động cơ.Đếm số xung suất điện động < > đếm số vòng quay của động cơ

Hoặc ta có thể thay mẩu băng từ bằng một đĩa quay làm bằng vật liệu từ tính có khía răng(hoặc bánh răng) gắn lên trục động cơ :

Hoặc ngợc lại ta dùng một vật trung gian là một đĩa chắn từ một cách tuần hoàn giữa một nam châm cố định và một cảm biến từ :

Biên độ suất điện động của cuộn dây E phụ thuộc chủ yếu 2 yếu tố: +Khoảng cach giữa cuộn dây(đầu từ) và vật trung gian.Khoảng

cách(khe từ) này lớn thì E nhỏ

+Tốc độ quay của động cơ:E tỉ lệ với tốc độ quay.Khi tốc độ quay quá bé,E sẽ nhỏ để có thể phát hiện đợc và đây là vị trí tốc độ quay chết

Cảm biến quang:

Cảm biến quang dùng 1 nguồn phát sáng thích hợp cùng với 1 cảm biến quang khi 1 vật trung gian quay có các lỗ,đờng vát,hoặc mặt phản xạ +Nguồn sáng: LED,IR-LED,LAZER

+Cảm biến quang: PHOTODIODE,PHOTOTRANSISTOR,PHOTO-JFET,

PHOTORESISTOR,PHOTOTHYRISTOR

Khi động cơ quay,ánh sáng gặp lỗ(hình a>),gặp mặt phản xạ(hình b>) sẽ tới đợc đầu thu quang.Khi đó trên đầu thu quang ta sẽ thu đợc 1 xung điện.Biên độ xung điện chủ yếu phụ thuộc:

+Thông lợng ánh sáng ỉ tới đợc đầu thu quang: ỉ càng lớn thì biên độ xung điện càng lớn

+Độ nhậy của đầu thu quang

KL:

Chọn phơng án: Dùng cảm biến quang hình a>

+Nguồn phát quang: IR-LED hồng ngoại phát sóng hồng ngoại gần

+Cảm biến quang: PHOTOTRANSISTOR

IR-LED, PHOTOTRANSISTOR đợc lấy thực tế trong mạch là IR-LED, PHOTOTRANSISTOR của mạch Mouse máy tính

Không biết cảm biến quang mạch Mouse có phải là

PHOTOTRANSISTOR không,hay là PHOTO-JFET

2.Khối khuếch đại tín hiệu xung điện và tạo dạng:

*Tín hiệu xung thu đợc ở khối chuyển vòng quay sang xung là

nhỏ,do đó cần phải khuếch đại tín hiệu này lên để có thể sử dụng đợc

Một mạch khuếch đại tín hiệu số cho đầu ra ở mức logic “1” khi có xung

Là khối dao động đa hài tạo xung vuông có biên độ xung ở mức logic

“1” và độ rộng xung bằng đơn vị thời gian mở cổng(tx).

a>Đa hài dùng Transistor: tx=0,7.Rb.Cb

b>Đa hài dùng Khuếch đại thuật toán:

Khi xét tới tx ta phải xét luôn cả phần sai số đo và hệ số nhân khi đo

tốc độ với đơn vị vòng/phút.Trong bài này ta sử dụng số lỗ đục trên tấmbìa để thể hiện sai số phép đo và hệ số nhân

*Xét tx=1phút:

Trong trờng hợp này là thực hiện đo tốc độ quay của động cơ đúng theo vòng/phút và do đó chỉ còn thực hiện phần sai số: với sai số phép

đo là x% thì thực hiện đục trên tấm bìa (100/x) lỗ

Nhng vì tx quá dài nên không thực tế.Do vậy không chọn khả năng này.

C1= 10uF ; C2= 0.1uF ; R= 62KOhm ; VR=(0 – 50)Kohm(cụ thể là 20Kohm)

Bộ đếm 8 thuận 3 bit BCD có thể đựơc thiết kế riêng tơng tự nh thiết kế bộ đếm 10 thuận 4 bit BCD ở phần khối bộ đếm.Tuy nhiên,ta

mắc đếm 8 từ bộ đếm 10 thuận 4 bit BCD đã đợc thiết kế đó(dùng IC 7490/74LS90)

khối tạo xung xóa trạng thái khối đếm sau mỗi chu kì đo Reset

“ 0 ” :

Tốc độ quay của động cơ đợc đo trong khoảng thời gian cho bởi khối xung mở cổng,tín hiệu ra khối xung mở cổng có tính chu kì,do vậy trong khoảng thời gian khối cổng bị khóa(tín hiệu ra khối xung mở cổng ở mức thấp) ta đọc kết quả đo và sau đó Reset “0” khối đếm

để kết quả đo của chu kì đo sau(nếu đo) đựơc đúng

Thiết kế xung Reset “0” khối đếm:

+Xung Reset “0” = AND(Tín hiệu ra mạch đa hài Timer 555; 2 bit thấp Qa,Qb ; NOT(Qc))

Qa,Qb,Qc: bit ra của bộ đếm 8 ở trên.

Mạch khối tạo xung Reset “0”: Mạch dùng các linh kiện NAND,NOR của IC SN7402, SN7400

+Xung Reset “0” đợc nối trực tiếp tới các chân Reset R01,R02 của tất cả các IC điếm trong khối đếm.

Nh vậy trớc khi đo sau 3.43(s) khối đếm đợc thiết lập 0 bởi xung Reset “0” có độ rộng xung = 0.57(s),kế đó mạch sẽ đo(đếm) trong 4s tiếp,giữ kết quả trong 3,43s tiếp theo,0,57s tiếp bộ đếm bị xóa về 0.Sang giây thứ 13 quá trình đếm lặp lại

5.Khối đếm,giải mã,hiển thị:

Để hiển thị tốc độ quay của một động cơ điện có tốc độ ≤ 1000 vòng/phút với sai số phép đo là 1% thì ta phải dùng 5 LED 7 thanh: ChọnLED 7 thanh chung Katot/Anot

Hệ thống đếm gồm 5 mạch đếm 10(đếm thuận) mã BCD 4 bit đợc mắc nối tiếp với nhau (bộ đếm 1 lấy xung đếm từ tín hiệu ra khối

cổng,các bộ đếm còn lại lấy xung đếm (theo kiểu nối tiếp) từ bit cao nhất(Qd) của bộ đếm trên nó),khi mạch đếm này đầy sẽ kích lên mạch

đếm có trọng số lớn hơn ngay trên nó

Tơng ứng với 5 mạch đếm là 5 mạch giải mã BCD 4 bit ra mã 7 thanh

và đợc nối tới 5 LED 7 thanh tơng ứng

tử logic tổ hợp.

+2 phơng pháp thiết kế bộ đếm: Thiết kế đồng bộ hợăc không

đồng bộ

a.1>Thiết kế đồng bộ:

Lập bảng mã hóa theo bìa Karough,bảng kích,từ đó ta tìm đợc hệ

*KL: Thực tế mạch đếm 10(đếm thuận) dùng là IC đếm: 7490/74LS90

b>Khối giải mã:

*Mạch giải mã BCD 4 bit ra mã 7 thanh:

Với LED 7 thanh:

Bảng trạng thái hoạt động mạch giải mã:

1 2 3 4 5 6 7 8 9

 74LS90,74LS47,LED Anot chung.

 SN7490(7490),SN7447(7447),LED Katot chung.

B.Phần chỉ thị chiều quay:

1.Phơng án dùng mạch đồng bộ:

+Tín hiệu chiều quay, xung đồng bộ :

Lấy tín hiệu chiều quay X, xung đồng bộ Ck : dùng cảm biến quang nh ởphần chuyển vòng quay sang xung điện.

S2Z1=0Z2=1

S1Z1=1Z2=0

X

y1 y2 0 1 Z1 Z2

00 11 01 0 0

01 00 00 1 0

11 00 00 0 1

10

-Lập bảng kích,rút gọn ->Kết quả: J1= = J2 ; K1= K2= 1 J2= Z1= Y2 ; Z2=Y1 +Sơ đồ mạch: *Nhận xét: +Mạch đơn giản +Mạch thiết kế chỉ với vị trí ban đầu của cảm biến là ở vị trí 1 Khi vị trí ban đầu của cảm biến ở vị trí 2,3,4 mạch hoạt động không đúng Vị trí 2: Tín hiệu chiều quay thể hiện bị đảo lại (+): Z1=0 ; Z2=1 (-): Z1=1 ; Z2=0

Vị trí 3: (+) (-) Z1=1 ; Z2=0

Vị trí 4: Ngợc của vị trí 3

Vậy mạch chỉ dùng cho trờng hợp đặt đợc vị trí cảm biến ở vị trí 1

Z1: Tín hiệu chỉ thị chiều quay ngợc chiều kim đồng hồ (+) Z2: - cùng - (-)Bảng trạng thỏi sau:

0

Q0 Z1=Z2=

0

Q1 Z1=Z2=

0

Z1=0Z2=1

Q1 Z1=Z2=

0

Q2 Z1=1Z2=0

Q1 Z1=Z2=

Q2 Z1=Z2=

0

Q1 Z1=0Z2=1

X1, X2

Z1=Z2 X2=0

X1, X2 Z1=Z2 X2=0

X1 Z1= 1;Z2 =0 Z1=0;Z2=1

X1X2 Z1=1;Z2=0 X1 Z1= 0;Z2 =1

X1X2 Z1=0;Z2=1

X2 Z1=1;Z2 =0 Z1=1;Z2=0 Z1=0;Z2 =1 X2

Z1 = Q2X1X2 + Q1Q2X2 + Q1

Z2 = Q2

+ Q1Q2 X1 + Q1 X1X2

Thiết kế mạch chọn phương án dùng mạch tổ hợp có hồi tiếp(với bài này không dùng được 2 phương pháp mạch không đồng bộ còn lại là dùng RS-FF,JK-FF thành T-FF):

0

00Z1=Z2=

0

01Z1=Z2=

0

11Z1=1Z2=0

01Z1=Z2=

11Z1=Z2=

0

01Z1=0Z2=1

10 00

Z1=1

Z2=0

10Z1=Z2=

0

11Z1=0Z2=1

10Z1=Z2=

0

Phần tử AND 3 input thuộc IC 74LS15

Để tạo dòng một chiều ổn định cung cấp cho các IC có thểdùng hai phơng án sau:

1 Chỉnh lu dòng xoay chiều đã hạ áp, sau đó cho qua mạch

ổn áp là IC 7805 sẽ thu đợc dòng một chiều ổn định có giá trị5V Để có giá trị điện áp ra ổn định là 5V thì yêu cầu điện ápmột chiều đầu vào phải >= 7V

- Xét phơng án 2 :

Nguồn một chiều ở đây là pin hoặc bộ pin ghép lại cho ta

điện áp >= 4.5V ( giá trị điện áp tối thiểu để cung cấp cho đa

số các IC ) Thông thờng nên chọn điện áp từ 4.8V – 5.5V vìtrong quá trình làm việc, do tiêu hao suy giảm, giá trị điện áp <4.8V sẽ cho thời gian làm việc ngắn

5V220V~ 9V~

7805

4 x 1N4001

+ C3 + C2

C1

T

IN COM OUT

Nếu ghép 4 pin tiểu 1.5V nối tiếp nhau  nguồn 6V Sau đó

dùng một diode hạ áp 0.6V để có đợc nguồn nh ý với giá trị 5.4V

Sơ đồ của mạch :

Nếu dùng một pin 9V thì hoặc có thể cho qua mạch ổn áp là

IC 7805 nh ở phơng án 1 để có đợc giá trị điện áp chuẩn 5V

hoặc dùng các diode hạ áp 0.6V nh ở trên để có điện áp chấp

nhận đợc

Vi sơ đồ nguyên lý:

vII.kết luận:

Căn cứ vào cơ sơ lý thuyết, các phơng án đa ra chúng ta có thể

có nhiều cách lựa chon việc lắp ráp mạch thực tế, mặc dù phơng án đợc lua chọn chua chắc đã là phơng án tối u, nhng theo chúng tôi thì đó là phơng án hợp lý hơn cả cho việc lắp mạch thực tế

Tuy lắp mạch thực tế song đồ án vẫn mang năng tính lý thuyết khả năng áp dụng vào thực tế cha cao, việc sác định tốc độ của động cơ vẫn chỉ là xác định tốc độ tĩnh tại một thời điểm nhất định, nếu nh tốc độ của động cơ biến thiên liên tục vói tốc độ nhanh thì tốc độ đo

đợc không chính sác

mouse,hệ điều hành xử

lí tín hiệu di chuyển vị trí chuột thì ta có phơng án: dùng mạch

mouse nhận tín hiệu chiều

quay,đa tín hiệu đó vào máy tính qua cổng vào của mouse nối với máy tính,viết chơng

trình vi xử lí hiện và chỉ thị tốc độ cũng nh chiều quay

5.4V

D1 DIODE +

6V