Phần hai: BỆNH CÂY CHUYÊN KHOA doc

Đặc điểm phát sinh, phát triển: Nguồn bệnh lây lan trên đồng ruộng và cho năm sau vụ sau là các bào tử tĩnh nằm trong đất và các tàn dư rễ cây bị bệnh... Đặc điểm phát sinh, phát triển:

1 SƯNG RỄ BẮP CẢI (Plasmodiophora brassicae Woronin)

Bệnh hại trên họ hoa thập tự đặc biệt là vùng có khí hậu mát mẻ Ở nước

sưng lúc đầu có màu tương tự màu

rễ, bề mặt nhẵn, bên trong ruột

trắng và cứng, về sau chuyển sang

màu nâu, thối mục Cây bị bệnh lá

chuyển vàng, mất sắc bóng, cây

chết héo dần

b Nguyên nhân:

Bệnh do nấm Plasmodiophora brassicae gây hại; họ

Plasmodiophoraceae; bộ Plasmodiophorales; lớp Myxomycetes

Là loại nấm ký sinh chuyên tính, cơ quan sinh trưởng dạng hợp bào (Plasmodium) Quá trình phát triển của nấm hầu như chỉ tiến hành trong rễ cây

Bào tử hình cầu, đơn bào, không màu, vỏ dày, bề mặt nhẵn, kích thước 3,3- 3,9 µm U sưng vỡ giải phóng bào tử vào đất

c Đặc điểm phát sinh, phát triển:

Nguồn bệnh lây lan trên đồng ruộng và cho năm sau vụ sau là các bào tử tĩnh nằm trong đất và các tàn dư rễ cây bị bệnh

Bào tử tĩnh lan truyền nhờ nước mưa, nước tưới và các quá trình làm đất, chăm sóc Khi gặp điều kiện thuận lợi (nhiệt độ 16- 19OC, ẩm độ đất >70%) bào

tử tĩnh nhanh chóng nảy mầm thành bào tử động xâm nhập vào rễ cây qua lông hút, chóp rễ, Thời kỳ tiềm dục của bệnh khoảng 9- 10 ngày

Thời kỳ cây non là giai đoạn nấm dễ xâm nhiễm và phá hoại

Sự xâm nhiễm, lây bệnh còn phụ thuộc vào số lượng bào tử tĩnh trong đất Lượng xâm nhiễm tối thiểu là 20.000 bào tử/cm3đất, đất nhiều mùn thì cần 200.000 bào tử/cm3 đất

pH thích hợp là 5,4- 6,5, đất ẩm ướt Vùng đất trũng, ẩp thấp, đất quá chua nếu điều kiện nhiệt độ mát mẻ bệnh phát sinh phá hoại nặng

Trên cây lớn, vết bệnh có hình tròn đồng tâm, màu nâu nhạt hoặc nâu thẫm, xung quanh đôi lúc có quầng vàng, vết bệnh có thể có đường kính đến 1cm, nhiều vết bệnh có thể liên kết với nhau thành hình bất định Khi gặp trời ẩm ướt trên mặt vết bệnh thường hình thành một lớp nấm màu đen Bệnh có thể hại sau khi đã thu hoạch

b Nguyên nhân:

Nấm gây bệnh là Alternaria brasicae Sacc.; họ Dematiaceae, bộ

Sợi nấm đa bào phân nhánh, màu vàng nâu Cành bào tử phân sinh ngắn,

đa bào, màu nâu nhạt, thẳng hoặc uốn khúc, không đâm nhánh, mọc thành cụm hoặc riêng lẻ

Bào tử phân sinh có hình trái lựu đạn; phân nhiều ngăn ngang, dọc, có vòi dài, kích thước khoảng 60- 140 x 14- 18 µm

c Đặc điểm phát sinh, phát triển:

Nguồn bệnh tồn tại ở dạng sợi nấm và bào tử phân sinh trên các tàn dư cây bệnh và trong hạt giống

Nấm gây bệnh thuộc loại bán ký sinh, xâm nhập vào cây qua vết thương xây xát và vết hại của côn trùng

Bào tử phân sinh lan truyền nhờ gió, nước mưa, nước tưới, côn trùng, dụng cụ, và con người trong quá trình chăm sóc

Nhiệt độ thuận lợi 25OC, điều kiện ẩm ướt mưa nhiều

Ruộng trũng, mật độ trồng dày dễ bị bệnh

Bệnh có thể hại ở quả để giống làm cho hạt lép

d Phòng trừ

+ Phòng:

Dọn sạch tàn dư thân lá bệnh đem hủy

Sử dụng giống sạch bệnh Có thể xữ lý hạt giống bằng nhiệt độ hay hóa chất

Tỉa lá già, tạo sự thông thoáng trên đồng ruộng Lên luống cao tránh ứ đọng nước trên đồng ruộng Lưu ý chế độ tưới nước

+ Trừ: Khi bệnh mới phát sinh có thể dùng thuốc hóa học để phun.

3 SƯƠNG MAI CÀ CHUA, KHOAI TÂY [Phytophthora infestans (Mont) de Bary.]

a Triệu chứng:

Bệnh thường xuất hiện đầu tiên ở rìa lá tạo thành vết xám xanh nhạt sau

đó lan rộng vào phiến lá Phần giữa vết bệnh chuyển màu nâu đen và xung quanh vết bệnh thường có lớp cành bào tử màu trắng xốp bao phủ như một lớp mốc trắng như sương muối làm cho lá chết lụi nhanh chóng

Bệnh khi hại ở cuống lá, cành và thân lúc đầu là vết nâu hoặc thâm đen, sau lan rộng bao quanh và kéo dài thành đoạn Bệnh làm cho thân cành thối mềm và dễ gãy gục

Bệnh có thể hại trên quả làm thối hỏng

b Nguyên nhân:

Nấm gây bệnh Phytophthora infestans, họ Pythiaceae; Bộ Peronosporales,

Bào tử phân sinh có hai kiểu nảy mầm: khi nhiệt độ khoảng 12- 18OC, ẩm

độ cao, có giọt nước bào tử nảy gián tiếp; khi nhiệt độ 20- 24OC bào tử nảy mầm trực tiếp

Sinh sản hữu tính tạo bào tử trứng Các nước nhiệt đới chưa tìm thấy giai đoạn hữu tính

c Đặc điểm phát sinh, phát triển của bệnh:

Nguồn bệnh lây lan trên đồng ruộng là bào tử phân sinh và sợi nấm

Nhiệt độ thích hợp là 18- 22OC (<10OC hoặc >28OC bệnh không xuất hiện); ẩm độ cần cho sự xâm nhập là bảo hòa, ẩm độ cho sự phát triển không nhỏ hơn 76%

Mức độ phát sinh phát triển của bệnh còn phụ thuộc vào mùa vụ, giống cũng như đất đai, phân bón Nói chung vụ đông xuân bị nặng hơn vụ hè thu; đất trũng, đất xấu, tầng canh tác mỏng dễ nhiễm bệnh nặng; bón nhiều N, ít kali thì nhiễm bệnh càng nặng

d Phòng trừ:

+ Sử dụng giống sạch bệnh và có khả năng kháng bệnh cao

+ Thu dọn tàn dư cây bệnh ngay sau khi thu hoạch

+ Thực hiện chế độ luân canh cây trồng hợp lý

+ Chế độ tưới nước vừa phải tránh ứ đọng nước trên ruộng

+ Gieo trồng với mật độ vừa phải; tỉa cành, lá nhằm tạo độ thông thoáng trên đồng ruộng

+ Khi cần thiết phải phun thuốc hoá học

4 BỆNH SƯƠNG MAI HẠI TRÊN MỘT SỐ LOẠI RAU KHÁC:

Là loại bệnh gặp khá phổ biến trong các loại rau trồng trong vụ đông xuân khi thời tiết lạnh và có nhiều sương mù Bệnh có thể hại trên nhiều loại cây

trồng khác nhau như đậu tương, rau diếp, xà lách, làm giảm năng suất và chất lượng đáng kể.

4.1 Bệnh Sương mai giả dưa chuột (Pseudoperonospora cubensis):

a Triệu chứng:

Bệnh hại trên lá là chủ yếu Lúc đầu là chấm màu xanh nhạt trên phiến lá sau đó chuyển vàng đến nâu nhạt, hình tròn, đa giác hoặc bất định hình Mặt dưới lá chổ vết bệnh thường có một lớp nấm mốc màu trắng xám Vết bệnh thường nằm rải rác trên lá, có khi hợp lại thành vết lớn làm cho cây phát triển yếu và có thể dẫn đến chết

Bào tử trứng hình cầu, màu vàng, màng dày chứa nhiều chất dinh dưỡng

dự trử, tồn tại trên lá và tàn dư cây bệnh

c Điều kiện phát sinh, phát triển:

Nguồn bệnh tồn tại cho năm sau, vụ sau và lây lan trên đồng ruộng là sợi nấm và bào tử phân sinh nằm trên các tàn dư cây bệnh

Nhiệt độ thấp, ẩm độ cao là điều kiện thuận lợi cho bệnh phát sinh, phát triển

d Phòng trừ:

Chủ yếu là phòng, trừ khi cần thiết

Tiêu diệt tàn dư cây bệnh, vệ sinh đồng ruộng ngay khi thu hoạch

Sử dụng giống tốt

Tiến hành phun thuốc kịp thời ngay sau khi mới chớm bị bệnh

4.2 Bệnh sương mai rau diếp, xà lách (Bremia lactucae Regel):

a Triệu chứng:

Trên lá tạo ra vết đốm màu xanh trong hoặc xanh hơi vàng, dạng bất định hình hoặc nhiều góc cạnh giới hạn bởi gân lá Trên vết bệnh mặt dưới phiến lá thường hình thành một lớp nấm màu trắng xám

Trên thân và cuống hoa gây sự biến dạng và hủy hoại mô tế bào bị bệnh.

Bào tử phân sinh đơn bào không màu, hình trứng hay hình bầu dục

Bào tử trứng màu nâu hình bầu cầu

c Đặc điểm phát sinh, phát triển:

Nguồn bệnh bảo tồn chủ yếu là bào tử trứng và sợi nấm trên tàn dư cây bệnh, trên hạt giống nhiễm bệnh

Ẩm độ ≥96%, nhiệt độ <19OC thuận lợi cho hình thành bào tử; Bào tử có thể nảy mầm trong koảng nhiệt độ 0- 30OC

d Phòng trừ:

+ Sử dụng giống sạch bệnh và có khả năng kháng bệnh cao

+ Thu dọn tàn dư cây bệnh ngay sau khi thu hoạch

+ Thực hiện chế độ luân canh cây trồng hợp lý

+ Chế độ tưới nước vừa phải, tránh ứ đọng nước trên ruộng

+ Gieo trồng với mật độ vừa phải; tỉa cành, lá nhằm tạo độ thông thoáng trên đồng ruộng

+ Khi cần thiết phải phun thuốc hoá học (Ridomil, Zinep, Aliet, )

5 LỞ CỔ RỄ ĐẬU ĐỖ, DƯA LEO, DƯA GANG, DƯA HẤU, (Rhizoctonnia

solani Kuhn):

Là một bệnh hại phổ biến trên nhều loại cây trồng khác nhau đặc biệt là trên các loại rau, đậu đổ, một số cây ăn quả Bệnh hại ở giai đoạn cây con, không hại ở giai đoạn cây đã lớn có mô cứng

a Triệu chứng:

Bệnh hại ở cổ rễ và gốc sát mặt đất Lúc đầu xuất hiện chấm nhỏ màu đen sau lan rộng ra bao quanh gốc thân làm cho bộ phận bị bệnh teo tóp lại Cây bị bệnh lá héo rũ, cây chết rũ trên đồng ruộng.Trên vết bệnh thường xuất hiện lớp nấm màu trắng xám

b Nguyên nhân:

Do nấm Rhizoctonia solani Kuhn gâyhại; Nhóm nấm trơ.

Sợi nấm đa bào, phân nhánh thẳng góc, chổ phân nhánh hơi eo thắt, giáp ngay chổ đó có màng ngăn ngang, màu nâu vàng.

c Đặc điểm phát sinh, phát triển:

Nấm phát triển tốt trong điều kiện nhiệt độ 18- 25OC, ẩm độ > 90% Nguồn bệnh tồn tại ở dạng sợi và hạch nấm trong đất và trên các tàn dư cây bệnh Chân đất khó thoát nước và mưa nặng thất thường dễ bị bệnh nặng

d Phòng trừ:

Làm đất kỹ trước khi gieo; lên luống cao và san phẳng mặt luống để tránh

ứ đọng nước

Dùng giống sạch bệnh, đất trồng phải cao ráo, bón phân chuồng hoai mục,

và chú ý bón vôi Lưu ý mật độ, độ sâu gieo hạt Theo dõi bệnh ở thời kỳ cây con

Sau khi mưa phải kịp thời xới xáo, phá váng, nhổ cây bị bệnh kịp thời, tỉa cây và vun cao gốc

Thu nhặt hết tàn dư cây bệnh và áp dụng luân canh với cây trồng khác Cày sâu đất, để ải sớm

Một số nấm gây hại trên cổ rễ và gốc sát mặt đất khác đó là Fusarium solani f.s phaseoli; Thielaviopsis,

+ Nấm Fusarium gây hại thường xuất hiện lớp nấm màu trắng hồng khi gặp thời tiết ẩm ướt Đó chính là bào tử phân sinh và cành bào tử phân sinh

+ Nấm Thielaviopsis gây hại thì trên vết bệnh có lớp nấm màu nâu nhạt, rễ thâm đen, cổ rễ vỏ gốc bị thối Sợi nấm có thể hình thành bào tử hậu trong mô mạch dẫn Bào tử phân sinh hình thành chuỗi, đơn bào

Biện pháp phòng trừ giống lở cổ rễ.

Các loại nấm bệnh này còn gây thối trái dưa chuột ngay trong thời kỳ sinh trưởng và sau khi thu hoạch Sau khi nhiễm bệnh các loại vi sinh vật gây bệnh khác tiếp tục phát triển làm quả chóng thối hỏng mất giá trị sử dụng.

6 THÁN THƯ ỚT (Colletotrichum gloeosporiodes, C capsici, C acutatum, C

là một đường màu đen chạy dọc theo vết bệnh Trên bề mặt vết bệnh có những chấm màu đen đó là các đĩa cành.

Trên chồi non gây hiện tượng thối chồi có màu đen; trên lá gây hiện tượng đốm lá

c Đặc điểm phát sinh, phát triển:

Nguồn bệnh tồn tại cho năm sau, vụ sau cũng như lây lan trên đồng ruộng nằm trên hạt giống và các tàn dư cây bệnh ở dạng bào tử phân sinh

Nhiệt độ thích hợp cho bào tử nảy mầm là 28- 30OC; bệnh phát triển trong điều kiện ẩm độ cao; bào tử phát tán nhờ côn trùng, mưa gió

Những năm mưa nhiều bệnh gây thiệt hại nặng

Bệnh nhiễm trên cả ớt xanh và ớt chín nhất là giai đoạn già- thu hoạch

d Phòng trừ:

- Sử dụng hạt giống sạch bệnh

- Thu nhặt tàn dư cây bệnh, luân canh cây trồng

- Thu hoạch và chế biến kịp thời

- Sử dụng thuốc hóa học khi cần thiết

7 GẺ SAO CỦ KHOAI TÂY [Spongospora subterranea (Wallr.) Lagerh.]

Là loại bệnh nằm trong danh mục KDTV đối ngoại của nước ta

Bệnh gẻ sao củ khoai tây là môi giới truyền bệnh virus xoăn đỉnh củ (PMVT).

b Nguyên nhân và đặc điểm phát sinh, phát triển:

Do nấm Spongospora subterranea gây hại; họ Plasmodiophoraceae; bộ

Plasmodiophorales; thuộc lớp nấm cổ sinh

S subterranea có cấu tạo dạng hợp bào Bào tử tĩnh tồn tại trong đất và giữ được sức sống qua nhiều năm

Sự xâm nhiễm của nấm phụ thuộc vào đồng thời hai yếu tố là nhiệt độ thấp và ẩm độ cao Nếu một trong hai yếu tố không thỏa mãn thì bệnh không xảy ra

Nhiệt độ thích hợp cho bệnh phát sinh, phát triển là 12,5- 15OC (ngưỡng 12,5- 20OC)

Ở Việt nam biện pháp để phòng chống bệnh đó là KDTV.

8 HÉO VÀNG CÀ CHUA (Fusarium oxysporum f.sp lycopersici)

Bệnh phổ biến trên thế giới dặc biệt là các vùng nhiệt đới

a Triệu chứng:

Bệnh hại ở gốc thân và cổ rễ Ở gốc thân vết bệnh có màu nâu xám, cắt ngang thân các bó mạch có màu nâu xám, trên vết bệnh thường bao phủ một lớp nấm màu nâu

Khi bị bệnh bộ lá bị héo vàng loang lổ Lúc đầu cây có thể héo ban ngày

và ban đêm hồi phục, về sau cây héo rũ chết gục trên đồng ruộng, bộ lá có màu vàng

b Nguyên nhân:

Do nấm Fusarium oxysporum f.sp lycopersici gây hại; họ

Tuberculariaceae; bộ Moniliales; lớp nấm bất toàn

Sợi nấm đa bào, màu tản nấm phớt hồng Nấm sinh sản cho Macroconidia, Microconidia và bào tử hậu Chlamydospores

c Đặc điểm phát sinh, phát triển:

Nhiệt độ thích hợp 25- 30OC, ẩm độ cao

Nấm thích dạng đạm NO3- hơn dạng đạm NH4+.

Nguồn bệnh tồn tại trong đất dạng sợi nấm, bào tử phân sinh lớn và bào tử hậu

d Phòng trừ:

Thực hiện một biện pháp phòng trừ tổng hợp có hiệu quả:

- Luân canh với cây trồng nhất là cây trồng nước (lúa nước) 5- 7 năm,

- Có hệ thống tưới tiêu chủ động, không tưới quá ẩm; duy trì mật độ thích hợp trên đồng ruộng

9 PHẤN TRẮNG BẦU BÍ (Erysiphe cichoracearum De Candolle; Sphaerotheca

b Nguyên nhân:

Do hai loại nấm là Erysiphe cichoracearum và Sphaerotheca fuligena gây

ra; họ Erysiphaceae; bộ Erysiphales; lớp Ascomycetes

Là loại nấm ngoại ký sinh, chuyên tính Sợi nấm bám trên bề mặt lá và hình thành vòi hút chọc sâu vào trong tế bào để hút chất dinh dưỡng

Cành bào tử phân sinh mọc thẳng góc với sợi nấm, không phân nhánh, không màu Bào tử phân sinh hình trứng hoặc hình bầu dục không màu, đơn bào

Quả thể nếu được hình thành có hình cầu, có lông bám đơn giản, nhỏ, màu đen, bên trong chứa các túi Erysiphe cichoracearum có khoảng 10- 15 túi, mỗi túi chứa 2- 8 bào tử túi; Sphaerotheca fuligena chỉ có một túi, trong túi chứa

8 bào tử túi

c Đặc điểm phát sinh, phát triển:

Nguồn bệnh lây lan nằm trên các ký chủ trồng trên đồng ruộng Nguồn bệnh lây lan nhờ gió

Nguồn bệnh tồn tại trên tàn dư ở dạng quả thể và sợi nấm là nguồn lây lan cho năm sau vụ sau

Nhiệt độ thích hợp 20- 24OC, ẩm độ không khí cao

d Phòng trừ:

Quan tâm đến biện pháp canh tác:

Dọn sạch tàn dư cây bệnh rơi rụng trên đồng ruộng

Phun thuốc ngay sau khi mới phát hiện bệnh thì mới có hiệu quả

10 GỈ SẮT ĐẬU ĐỖ [Uromyces appendiculatus (Pers) Unger = Uromyces phaseoli

Nấm gây bệnh là Uromyces appendiculatus =U phaseoli, họ

Uredinaceae; bộ Uredinales; lớp Basidiomycetes

Là loại nấm có chu kỳ phát triển hoàn toàn

Bào tử xuân đơn bào hình bầu dục hoặc bất định, màng mỏng có nhiều gai nhỏ Thường thấy ở vùng ôn đới

Bào tử hạ đơn bào, hình cầu hoặc hình bầu dục, màu vàng nhạt, có gai nhỏ và hai lỗ mầm đối diện nhau Bào tử hạ là nguồn lan truyền bệnh trong suốt thời kỳ sinh trưởng của cây

Bào tử đông hình cầu hoặc hình bầu dục, đơn bào, màu nâu đậm, màng dày, nhẵn bóng, có cuống ngắn ở gốc và đỉnh lồi lên như núm vú Bào tử đông nằm trong tàn dư cây bệnh là nguồn bảo tồn qua đông của nấm ở vùng có khí hậu lạnh

c Đặc điểm phát sinh, phát triển:

Vùng nhiệt đới nấm bảo tồn chủ yếu bằng bào tử hạ và sợi nấm

Bào tử hạ lan truyền nhờ gió, nước mưa, nước tưới, các dụng cụ, côn trùng, con nguời,

Nhiệt độ thích hợp cho bào tử hạ nảy mầm là 16- 22OC (phạm vi 10-

- Dọn sạch tàn dư cây bệnh trên đồng ruộng.

- Luân canh cây trồng hợp lý (với cây họ hòa thảo 2- 3 năm)

- Sử dụng các giống chống bệnh

- Có thể dùng thuốc hóa học khi bệnh mới phát sinh

11 THÁN THƯ ĐẬU ĐỖ (Collettricum lindemuthianum)

a Triệu chứng:

Bệnh có thể hại trong tất cả các giai đoạn sinh trưởng của cây

Trên lá sò vết bệnh hình tròn, màu nâu đen, hơi lõm Trên thân cây con vết bệnh kéo dài, màu nâu vàng, hơi lõm xuống và nứt nẻ Bệnh nặng làm cho cây con chết rạp

Trên cây lớn, vềt bệnh nắm dọc theo gân lá, hình tròn, đa giác hoặc bất định Vết bệnh lúc đầu có vàng nâu, sau chuyển nâu sẫm, có viến màu đỏ Trên vết bệnh có nhiều chấm nổi màu nâu đen, đó là đĩa cành của nấm Sau vết bệnh khô rách nát

Trên cuống lá, thân, cành vết bệnh kéo dài màu nâu sẫm, hơi lõm, cây còi cọc, lá vàng dễ rụng Bệnh trên cánh hoa, đài hoa làm hoa rụng, không đậu quả Trên vỏ quả vết bệnh có màu nâu vàng hoặc xám, lõm sâu, xung quanh nổi gờ màu đỏ

Trên hạt vết bệnh nhỏ màu nâu hoặc nâu đen, thường phá hoại trên vỏ hạt, đôi lúc vào phôi hạt

b Nguyên nhân gây bệnh:

Do nấm Colletotrichum lindemuthianum; bộ Melanconiales; lớp nấm bất

toàn

Sợi nấm đa bào, phân nhánh, màu nâu nhạt Đĩa cành màu đen, có lông gai đen, mọc riêng rẽ Cành bào tử phân sinh hình gậy, đơn bào, không màu, đôi khi có màu sẫm ở gốc Bào tử phân sinh đơn bào, không màu, hình bầu dục hoặc hình trụ tròn, thẳng hoặc hơi cong

c Đặc điểm phát sinh, phát triển:

Sợi nấm thể tồn tại trong phôi mầm và trong vỏ hạt hoặc trên các tàn dư cây bệnh

Bào tử phân sinh lan truyền nhờ gió, nhờ nước; nảy mầm xâm nhập vào cây ký chủ thông qua vết thương hoặc có thể xâm nhập trực tiếp

Nhiệt độ thích hợp 16- 22OC, nhiệt độ >27OC hoặc <10OC bệnh ngừng phát triển

Ẩm độ >80% nếu ẩm độ <80% bệnh ngừng phát triển.

Nếu điều kiện thuận lợi thời kỳ tiềm dục của bệnh là 4- 7 ngày Nước ta bệnh thường phát triển trong vụ ĐX nhất là trên vùng đất trũng, ứ đọng nước

d Phòng trừ:

- Sử vùng đất, vun gốc cao ráo vào mùa mưa nhiều tránh ứ đọng nước

- Sử dụng giống sạch bệnh; luân canh với cây trồng nước

- Dọn sạch tàn dư cây bị bệnh, cày vùi tàn dư

- Bón phân cân đối N.P.K

- Có thể dùng thuốc hóa học khi cần thiết

thành một khối lầy nhầy,

màu nâu bẩn, có mùi khó

ngửi

Bệnh hại chủ yếu khi bắp cải đã cuốn chắc, khi vận chuyển và cất trử

b Nguyên nhân gây bệnh

Do vi khuẩn Erwinia carotovora gây hại; họ Bacteriaceae

Vi khuẩn dạng hình gậy,

có 6- 8 lông roi bao quanh, chuyển động được trong môi trường nước, khuẩn lạc có màu vàng, nhuộm Gram âm, yếm khí, dịch hóa genlatin, phân giải được hydratcacbon

Nhiệt độ thích hợp 22OC (5- 37OC), chịu ánh sáng mặt trời yếu (chết sau 2 phút dưới ánh sáng trực xạ)

Xâm nhập vào ký chủ thông qua vết thương

Nguồn bệnh nằm trên các tàn dư cây bệnh, trên các ký chủ phụ

c Đặc điểm phát sinh, phát triển

- Bệnh hại giai đoạn cuốn chắc trở đi,

- Sử dụng N vô cơ nhiều, ẩm độ cao khi bị bệnh diễn biến bệnh nhanh,

- Ruộng có nhiều sâu phá hoại dễ bị nhễm bệnh,

d Phòng trừ

- Chế độ nước tưới thích hợp, ruộng thoát nước, thoáng, cắt tỉa các lá già

- Tiêu diệt các côn trùng phá hoại là môi giới truyền bệnh,

- Thu hoạch sớm, để riêng các bắp bị bệnh,

- Sử dụng thuốc hóa học khi cần thiết và phải phun phòng kịp thời khi mới phát hiện vết bệnh: Mancozeb, Copper hyroxide (Champion 56,6DP), New Kasuran 16,6BTN

2. HÉO RŨ XANH CÀ CHUA

cà chua ở nước ta Vi khuẩn là loại

đa thực có thể phá hoại nhiều họ

cây trồng khác nhau, đặc biệt là cây

họ cà, họ đậu, họ bầu bí

a Triệu chứng

Vi khuẩn xâm nhập vào cây

thông qua lông hút, chóp rễ Ban

đầu cây bị bệnh lá cây mất sắc

bóng, ban ngày héo, ban đêm có thể

hồi phục lại Sau 2- 3 ngày lá cây bị

bệnh không hồi phục nữa, các lá

gốc tiếp tục héo rũ, toàn cây chết rũ

trên đồng ruộng

Phần thân sát mặt đất cây bị

bệnh vỏ thân sù sì, cắt ngang thân

thấy bó mạch dẫn bị thâm đen, ấn mạnh gần miệng cắt có thể thấy dịch nhầy màu trắng sữa đó là dịch nhờn vi khuẩn.

b Nguyên nhân

- Do vi khuẩn

Pseudomonas

solanacearum Smith gây

hại Vi khuẩn hình gậy,

hai đầu hơi tròn, có một

lông roi ở một đầu,

nhuộm gram âm

c Đặc điểm phát sinh, phát triển

- Nguồn bệnh trong đất có thể sống 5- 6 năm, trong hạt giống, trong cơ thể

- Bệnh héo xanh cà chua phát sinh phụ thuộc nhiều vào điều kiện sinh thái

- Giai đoạn ra hoa đến khi hình thành quả mẫn cảm với bệnh nhất

- Giống, đất đai, phân bón, thời vụ, mật độ, chế độ nước, đều có ảnh hưởng đến mức độ bị bệnh

- Bệnh có thể hại trên nhiều loại cây trồng khác nhau như thuốc lá, cà chua, khoai tây, cà tím, ớt,

- Luân canh với cây trồng nước hoặc cây trồng cạn không phải là ký chủ như ngô, mía,

- Bón phân cân đối NPK, giai đoạn mẫn cảm có thể bón thêm vôi hoặc bón thêm kali nhằm hạn chế bệnh

- Trong trường hợp cần thiết có thể dùng thuốc hóa học, có thể sử dụng nấm đối kháng

III BỆNH DO VIRUS

* VIRUS HẠI

CÀ CHUA

Có nhiều

loại virus hại cà

chua, tùy vào

+ Bọ trĩ ruyền virus TSWV (Tomato Spotted Wilt Virus)

+ Bọ phấn truyền virus TLYCV (Tomato Yellow Leaf Curl Virus)

Ở nước ta bệnh hại phổ biến và nghiêm trọng nhất là do virus TYLCV gây hại được truyền bởi bọ phấn

TLYCV làm xoăn lá ngọn, lá co quắp, cây thấp nhỏ, hoa phát triển kém

dễ bị rụng Nếu bị nhiễm bệnh lúc còn nhỏ cây còi cọc, khó phát triển, không có hoa, quả, cây tàn lụi

Virus gây bệnh thộc nhóm Germini virus, hình gậy kích thước 18 x 30nm

Virus truyền bằng bọ phấn Bemissa tabaci theo kiểu truyền bền vững từ

cây bệnh sang cây khỏe

Thông thuờng trên ruộng bị bệnh nặng thì không chỉ một loại virus gây hại mà có khi gặp 4- 5 virus

• Phòng trừ: Chủ yếu là phòng, diệt trừ môi giới truyền bệnh.

- Trồng cách ly cây con trong vườn nhân giống,

- Sử dụng cây con sạch bệnh,

- Nhổ bỏ cây bị bệnh trên đồng ruộng, phun thuốc diệt trừ môi giới truyền bệnh,

- Tạo điều kiện cho cây sinh trưởng, phát triển tốt,

* VIRUS HẠI TRÊN HỌ BẦU BÍ

Trên họ bầu bí có nhiều loại virus gây hại khác nhau gây ra các triệu chứng như khảm vàng, xoăn lá, đốm hình nhẫn,

Tác nhân truyền bệnh có thể là dụng cụ lao động, bọ phấn, ruồi, rệp, tuyến trùng, Bệnh do virus gây hại khá nghiêm trọng làm ảnh hưởng trầm trọng đến năng suất, phẩm chất quả

1. BỆNH KHẢM LÁ DƯA LEO DO VIRUS CMV (Cucumber Mosai Virus)

a Triệu chứng:

Thường làm cho lá bị khảm,

biến màu, thân lá còi cọc,

Bệnh có thể hại trên các loại

dưa, cà chua, ớt, cà tím, chuối,

b Nguyên nhân và đặc điểm

c Phòng trừ:

+ Dùng giống chống bệnh, giống sạch bệnh, loại bỏ cây bệnh.

+ Phun thuốc trừ rệp, khử trùng phương tiện thu hái, tránh gây vết thương xây xát khi chăm sóc

+ Chăm sóc để cây sinh trưởng, phát triển tốt, bảo vệ cây, tránh sự nhiễm bệnh vào giai đoạn cây con

IV BỆNH DO TUYẾN TRÙNG

Tuyến trùng hại trên rau có nhiều loại khác nhau như:

- Tuyến trùng nốt sưng Meloidogyne sp

- Tuyến trùng bào nang hại rễ ngoại ký sinh Heterodera sp

- Các loài phá hoại thân ngầm như Dytilenchus sp.; Rotylenchus sp.; Rotylenchulus sp.;

Nguy hiểm nhất đó là tuyến trùng nốt sưng (Meloidogyne sp.)

Tuyến trùng nốt sưng Meloidogyne sp có 4 tuổi, con đực hình kim, con cái hình quả trưởng thành hình quả chanh Tuyến trùng tuổi 2 xâm nhập vào rễ qua lông hút, chóp rễ hoặc qua các vết thương và nằm lại trong rễ Khi ký sinh trong rễ tyến trùng tiết ra các men kích thích tế bào phân chia hoặc tăng về kích thước hình thành nên các u sưng Khi bị tuyến trùng nốt sưng cây cằn cỗi, lá bị vàng có thể dẫn đến chết cây

• Phòng trừ bệnh tuyến trùng:

- Sử dụng giống sạch bệnh,

- Vệ sinh đồng ruộng,

- Bón vôi để trung hòa bớt độ chua của đất,

- Sử dụng thuốc trừ tuyến trùng khi cần thiết

- Tăng cường công tác kiểm dịch thực vật với những tuyến trùng đối tượng

Bệnh có thể gây hại trên trái làm thối trái, nhất là trái gần mặt đất và trong những vườn trồng dày Vết thối thường xuất hiện một bên hoặc từ đáy quả lên, vùng thối hơi tròn có màu xanh tối, sau đó lan rộng ra khắp trái, mùi chua, trái bị rụng Khi ẩm ướt trên bề mặt vết bệnh xuất hiện một lớp nấm trắng.

b Nguyên nhân và đặc điểm phát sinh, phát triển:

Do nấm Phytophthora spp.; họ Pythiaceae; bộ Peronosporales; lớp nấm tảo Phycomycetes (xem mốc sương cà chua)

Nấm xâm nhập vào gốc cây chủ yếu qua vết thương, nhất là các vết thương còn mới

Đất quá ẩm thuận lợi cho nấm phát sinh phát triển và phá hoại

Một số giống chống chịu bệnh như cam ba lá, cam chua

c Phòng trừ

Sử dụng giống kháng bệnh làm gốc ghép,

Không ghép quá gần gốc, trồng quá sâu, đất trồng phải khô ráo, thoát nước nhanh, vùng gần gốc phải thông thoáng sạch sẽ, không tủ rác, bùn lấp gốc

Xữ lý đât bằng thuốc hóa học,

Tránh gây thương tích khi chăm sóc, chống đỡ cành mang trái tránh không cho trái quá gần đất,

Chú ý nguồn nước tưới,

Thu gom chôn vùi các trái bị bệnh,

Phát hiện kịp thời, khi có bệnh dùng dao cạo sạch vùng vỏ quét thuốc hóa học để trị bệnh

2 SẸO CAM CHANH (Elsinoe fawcetti Bil et Jenk)

a Triệu chứng

Bệnh hại các bộ phận trên mặt đất, chủ yếu lá và quả

+ Trên lá non: Lúc đầu xuất hiện những chấm nhỏ màu vàng dạng giọt dầu

sau nổi gờ Vết bệnh lớn lên màu hồng nâu, xung quanh có quầng vàng Vết bệnh thường nổi thành hình chóp trên mặt lá, mặt dưới lõm Bệnh phát triển nhiều làm cho lá bị dị hình, biến dạng

+ Trên quả: Bệnh xuất hiện giống trên lá Quả bị dị hình, vỏ khô dày, ít

nước Bệnh không ăn sâu vào ruột quả

+ Trên thân, cành: vết bệnh thường lớn hơn làm cành khô chết hoặc thúc

đẩy phát triển

Bệnh hại trên hoa làm hoa dễ rụng

b Nguyên nhân

Bệnh do nấm Elsinoe fawcetti Bil et Jenk gây hại, họ Myriangiaceae; bộ

Myriangiales; thuộc nhóm có quả thể bầu; lớp nấm túi

c Đặc điểm phát sinh, phát triển bệnh

Nấm thích hợp nhiệt độ 15- 23OC, cao nhất 28OC Lan truyền nhờ mưa, gió, côn trùng và con người Bệnh hay phát sinh ở giai đoạn mầm non, quả non kết hợp với có mưa Những vườn cây có sâu vẽ bùa thường hay bị bệnh nặng Các giống có lổ hở tự nhiên lớn càng dễ bị nhiễm bệnh

b Nguyên nhân:

Mốc xanh do nấm Penicillium italicum Wehmer; mốc lục do nấm P digitatum Sacc gây hại; họ Aspergilaceae; bộ Plectascales; lớp nấm BT gây hại.

Sợi nấm đa bào sinh sản vô tính ngoại sinh cho cành bào tử phân sinh và bào tử phân sinh Cành bào tử phân sinh ở giữa là một trụ bên trên có nhiều nhánh.

Mốc xanh 3 lần phân nhánh, mốc lục 1 -2 lần phân nhánh

Bào tử phân sinh phân sinh đơn bào, hình bầu dục hoặc hình tròn; màu xanh lam (mốc xanh), xanh lục (mốc lục)

Sinh sản hữu tính cho bào tử túi, cho quả thể có dạng hình cầu kín

Nhiệt độ thích hợp 25- 27OC (phạm vi nhiệt độ 10- 35OC)

pH từ 2,9 - 6,5

c Đặc điểm phát sinh,phát triển:

Là nấm hoại sinh xâm nhập qua vết thương xây xát, lổ hở Quả càng chín, càng bị dập nát, thu hoạch khi trời nhiều sương càng dễ bị bệnh

Bệnh lây lan nhờ mưa gió, không khí, qua tiếp xúc giữa quả bệnh và quả lành

d Phòng trừ:

- Thu hoạch quả kịp thời,

- Tránh mưa khi thu hoạch,

- Thu cả cuống, tránh dập nát,

- Loại bỏ hết trái bị bệnh khi cất trử,

- Khử trùng kho bảo quản

- Chăm sóc vườn cam tránh ẩm độ cao khi gần thu hoạch, tránh hiện tượng nứt nẻ quả

4 ĐỐM LÁ CHUỐI (Cercospora musae Zimm)

a Triệu chứng:

Vết bệnh ban đầu là chấm nhỏ màu xanh vàng, sau chuyển màu nâu, giữa vết bệnh có màu xám, trên bề mặt có một lớp nấm xám; nhiều vết bệnh liên kết với nhau làm lá khô rụng và chết

b Nguyên nhân và đặc điểm phát sinh, phát triển:

Do nấm Cercospora musae gây hại; họ Dematiaceae; bộ Moniliales; lớp nấm bất toàn

Cành bào tử phân sinh mọc thành cụm, màu nâu; bào tử phân sinh hình dùi trống thon dài, thẳng hoặc hơi cong, không màu

Giai đoạn hữu tính thuộc lớp nấm túi Quả thể hình bầu màu đen, bên trong có chứa 10- 17 bào tử túi Bào tử túi gồm hai tế bào hình trụ, hai đầu hơi tròn.

Nấm phát triển khi có nhiệt độ, ẩm độ cao Nhiệt độ thích hợp 25- 28OC,

ẩm độ >75% Bào tử phân sinh hình thành nhiều khi có sương đọng hoặc mưa nhẹ

Bệnh phát sinh, phát triển mạnh ở vườn chuối chăm sóc kém, mật độ trồng cao; các giống chuối tiêu bị bệnh nặng hơn chuối ta

b Nguyên nhân và đặc điểm phát sinh, phát triển:

Do nấm Colletotrichum musae; họ Melanconiaceae; bộ Melanconiales, lớp nấm bất toàn

Bào tử phân sinh đơn bào hình ô van, đính trên các cành bào tử phân sinh trong đĩa cành

+ Trên lá: Trên lá non có những đốm tròn hay có góc cạnh, màu nâu đỏ,

kích thước 3- 5mm, bệnh nặng các vết bệnh nối với nhau thành vùng lớn Vết bệnh khô và rách, trên lá có nhiều lổ thủng hoặc rụng đi

+ Ngọn cành: Trên ngọn cành non có các đốm màu

nâu xám, lan rộng ra bao quanh cành, lan dần xuống Vùng

bị bệnh khô làm rụng lá và chết đọt

+ Trên bông: Bệnh tạo các vết đen nhỏ trên cuống

bông làm bông rụng nhất là khi trời ẩm

+ Trên trái: Bệnh thường hại trên trái già chín, vỏ trái

xuất hiện vết đốm màu đen, hình tròn hay bầu dục, lõm vào, kích thước 5- 10mm, các vết bệnh có thể liên kết với nhau thành các mảng lớn, phần thịt dưới vết bệnh chai đi và dính vào vỏ trái khi lột

b Nguyên nhân và đặc điểm phát sinh, phát triển:

Do nấm Colletotrichum gloeosporioides; họ Melanconiaceae; bộ Melanconiales; lớp nấm bất toàn (xem bệnh mốc sương các cây trồng khác)

Nguồn bệnh nằm trong lá, trong cành mang bệnh

Mùa mưa, nhiệt độ tương đối thấp, có nhiều sương mù dễ bị bệnh nặng và làm rụng bông nhiều

c Phòng trừ:

Tiêu hủy các cành lá mang bệnh

Phun phòng ngừa bệnh vào mùa mưa

Nhúng trái trong nước 3 sôi 2 lạnh (55OC) có pha Benomyl nồng độ 0,05% để phòng ngừa bệnh sau khi thu hoạch

II BỆNH DO VI KHUẨN

1 LOÉT CAM CHANH

(Xanthomonas citri Dowson)

a Triệu chứng:

Bệnh hại các bộ phận trên mặt

đất, chủ yếu lá và quả

+ Trên lá non: Lúc đầu xuất hiện

những chấm nhỏ xanh giọt dầu, xuất

hiện ở mặt dưới lá trước Vết bệnh lớn

dần, biểu bì nứt ra làm vết bệnh có

màu nâu xám và hơi nổi gờ trên mặt lá,

sau vài tuần thì vết bệnh màu nâu xám

cứng lại, nhưng không dị hình Vết bệnh loét thường nối liền với nhau ở ven

đường sâu vẽ bùa phá hoại

+ Trên quả: Vết bệnh rắn, xù xì, màu xám hơi lõm, mép ngoài có gờ nổi

lên, không ăn sâu vào ruột quả nhưng làm phẩm chất quả giảm (quả khô, ít nước,

dễ rụng, )

+ Bệnh có thể hại trên thân và cành: Vết bệnh tương tự như ở lá nhưng

không lõm xuống hoặc lõm xuống không rõ rệt, xung quanh không có quầng vàng

b Nguyên nhân và đặc điểm phát sinh, phát triển bệnh:

+ Bệnh do vi khuẩn Xanthomonas citri gây hại

+ Vi khuẩn hình gậy, hai đầu tròn, có một lông roi ở một đầu, có vỏ nhờn, nhuộm gram âm, háo khí, vi khuẩn có thể nối liền thành chuỗi Trên môi trường PSA khuẩn lạc có hình tròn lớn, sáng bóng, màu vàng sáp Nuôi trên lát cắt củ khoai tây vi khuẩn cho khuẩn lạc màu vàng sáp

+ Vi khuẩn thích hợp ở nhiệt độ 25- 30OC; pH 6- 6,7 Loại vi khuẩn này chịu hạn cao

+ Vi khuẩn xâm nhập và gây hại thông qua lổ hở tự nhiên, vết thương Lan truyền nhờ mưa, gió, côn trùng và con người Bệnh hay phát sinh ở giai đoạn mầm non, quả non kết hợp với có mưa Những vườn cây có sâu vẽ bùa thường hay bị bệnh nặng Các giống có lổ hở tự nhiên lớn càng dễ bị nhiễm bệnh

c Phòng trừ:

Tiêu diệt nguồn bệnh, chú ý chế độ thâm canh; tiêu diệt sâu vẽ bùa, các loại sâu ăn lá khác, tránh gây vết thương lúc ra hoa ra lộc Có thể phun thuốc khi cần thiết.

2 THỐI NÕN DỨA (Pseudomonas ananas)

a Triệu chứng:

Bệnh hại ở phần tim hoa thị, nõn cây Lúc đầu phần gốc lá nõn thối có màu trắng đục, chuyển dần sang màu vàng nâu nhạt Ranh giới mô bệnh và mô khỏe là một đường viền màu nâu đậm rõ rệt Bộ phận bị thối nhầy ướt, có mùi hôi khó chịu Cầm tay rút nhẹ bộ phận nõn rời ra rõ ràng Bệnh có thể lan xuống thân và rễ dễ dàng từ nõn bị thối

Nếu bệnh phát sinh trên những cây mang quả non thì cuống quả bị thối, lan sâu vào thịt quả, làm quả gãy gục, không cho thu hoạch

b Nguyên nhân:

Do vi khẩn Pseudomonas ananas Vi khuẩn có dạng hình gậy ngắn, nhuộm gram âm, có lông roi ở một đầu, khuẩn lạc màu trắng kem, hình tròn, nhẵn bóng, có khả năng dịch hóa gelatin, thủy phân tinh bột, phân giải glucose, saccharose, maltose, không khử nitrat, không tạo H2S, NH3

c Đặc điểm phát sinh, phát triển:

- Nhiệt độ thích hợp 15- 24OC, ẩm độ >80%

- Vụ đông xuân bệnh dễ phát triển mạnh

- Giống dứa Cayen nhiểm bệnh ít hơn giống Nahoa

- Sử dụng chất kích thích ra hoa trái vụ bằng đất đèn bỏ vào nõn dễ bị nhiễm bệnh

- Phân bón không cân đối, đất thiều Bo, Mg, Zn, dễ bị nhiễm bệnh nặng

- Nguồn bệnh bảo tồn và truyền lan qua chồi giống và tàn dư cây bệnh

d Phòng trừ:

- Vệ sinh tiêu hủy các tàn dư cây bệnh, làm kỹ đất tránh ứ đọng nước

- Sử dụng giống sạch bệnh, xữ lý chồi trước khi đem trồng

- Bón đầy đủ và cân đối phân bón, bổ sung thêm vi lượng

- Luân canh với các loại cây trồng cạn

III BỆNH VIRUS

1 BỆNH TRITEZA HẠI CAM CHANH:

a Triệu chứng:

Bệnh làm cho lá cam chanh mất sắc bóng bình thường, có khi lá chuyển sang màu vàng nhạt, lá nhỏ, dày, hơi cong, mọc thẳng Sau một thời gian bị bệnh cam bị rụng lá, toàn bộ cây còi cọc Trên thân cây bị bệnh có vết lõm ở thân và cành Cây bị bệnh thường ra quả sớm nhưng thường bị rụng sớm, vỏ quả xanh vàng, nước quả nhạt Trên phần gốc và thân sát mặt đất bị bệnh rễ tơ thường thối mục.

b Nguyên nhân và đặc điểm phát sinh, phát triển:

- Do virus gây ra Virus hình sợi mềm, rất dài; Virus có nhiều chủng khác nhau về tính độc

- Bệnh được truyền bởi rệp, mắt ghép, cành chiết, hom giống; virus không truyền qua hạt giống

c Phòng trừ:

- Nghiên cứu sử dụng giống chống chịu bệnh

- Sử dụng giống sạch bệnh (hiện nay dùng phương pháp vi ghép để tạo hàng loạt giống sạch bệnh), diệt môi giới ngăn chặn lây lan bệnh trên đồng ruộng

2 VIRUS HẠI ĐU ĐỦ:

Virus hại đu đủ là một trong những nhóm bệnh gây hại nghiêm trọng trong các vườn trồng đu đủ Có nhiều loại virus gây hại khác nhau, có thể gây quắt ngọn, có thể gây khảm,

* Bệnh đốm hình nhẫn do do virus PRSV (Papaya Ring Spot Virus)

- Bệnh gây ra triệu chứng đốm hình nhẫn và khảm loang lổ trên lá, thân, cành và quả

- Bệnh lây lan bằng hai con đường đó là bằng con đường tiếp xúc cơ học và bằng côn trùng môi giới theo kiểu truyền không bền vững Nhóm côn truyền bệnh thộc họ Aphidideae

- Hiện nay chưa có giống nào có khả năng chống bệnh, qua thí nghiệm chỉ cho thấy giống số 12, Tainung của Đài loan trồng ở Đồng bằng sông Hồng có tỷ

lệ nhiễm bệnh thấp hơn các giống khác

* Bệnh khảm lá do virus PMV (Papaya Mosai Virus)

- Bệnh gây hiện tượng khảm lá cây, lá bị bệnh ít khi biến dạng Cây bị bệnh quả nhỏ, chùm quả thường có một số quả chảy nhựa thâm xanh thành vệt dọc; có nhiều vết dọc thâm xanh chạy dọc theo chiều dài của thân cành

- Virus truyền lan bằng con đường tiếp xúc cơ học

* Phòng trừ:

- Thường xuyên kiểm tra để sớm loại bỏ cây bệnh,

- Diệt môi giới truyền bệnh

3 VI RUS HẠI CHUỐI:

b Nguyên nhân và đặc điểm phát sinh, phát triển:

- Bệnh do virus BBTV (Banana Bunchytop Virus) gây hại

- Bệnh truyền lan có thể qua sinh sản vô tính hoặc qua môi giới truyền bệnh

đó là rệp Pentalonia nigronervosa theo kiểu truyền bền vững, bệnh không truyền

qua con đường tiếp xúc cơ học

- Bệnh phát triển mạnh trên vườn chuối lâu năm, trên vùng đất xấu, chăm sóc kém; trên đất đồi đất chua, đất thịt bệnh phá hoại nặng hơn trên đất cát pha, đất phù sa ven sông

Chuối tiêu, chuối trung tiêu nhiễm bệnh nặng hơn chuối tây, chuối lá, chuối ngự

c Phòng trừ:

- Chủ yếu là chọn giống sạch bệnh Đào bỏ những khóm có cây nhiễm bệnh Chăm sóc vườn chuối tốt, tỉa bỏ lá già, để chồi hợp lý nhằm tạo độ thông thoáng trong vườn chuối

- Khi rệp xuất hiện phun trừ diệt môi giới truyền bệnh

Bệnh hại trên lá non, chồi non; bệnh nặng hại cả trên thân, cành, nụ hoa Bệnh làm cho lá biến dạng, khô, rụng; thân khô, nụ ít, hoa không nở, thậm chí có thể chết cây.

b Nguyên nhân:

Bệnh do nấm Sphaerotheca pannosa gây hại Họ Erysiphaceae, bộ

Erysiphales, lớp nấm túi (xem bệnh phấn rắng bầu bí)

c Đặc điểm phát sinh, phát triển (xem bệnh phấn tắng bầu bí):

Bệnh hại nặng trên giống hồng Đà lạt Các giống hồng khác bệnh nhẹ hơn

+ Bệnh đốm mắt cua (Cercospora rosae).

+ Bệnh đốm vòng (Alternaria rosae).

II BỆNH HẠI PHONG LAN

1. BỆNH ĐEN THÂN CÂY CON (Fusarium oxysporum)

a Triệu chứng:

Vết bệnh xuất hiện ở gốc thân hoặc cổ rễ có màu nâu, sau lớn dần làm khô tóp đoạn thân gần gốc và cổ rễ, thân và gốc có màu đen Các lá phía trên chuyển sang màu vàng, cong queo, dị hình

Cây con thường chết sau 2- 3 tuần nhiễm bệnh Những cây bị bệnh trong căn hành thường có một dải màu tím hoặc màu hồng nhạt

b Nguyên nhân và đặc điểm phát sinh, phát triển:

Do nấm Fusarium oxysporum gây ra (xem bệnh héo vàng cà chua)

Bệnh hại ở tất cả các giống lan; hại nặng trên giống Dendrobium

c Phòng trừ:

Chú ý nhất là chế độ nước tưới cho cây

Sử dụng thuốc hóa học để diệt trừ nguồn bệnh và chữa trị khi cây mới chớm bị bệnh.

Bón phân hợp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho cây sinh trưởng, phát triển tốt tránh hiện tượng cây bị bệnh sinh lý là tiền đề cho bệnh truyền nhiễm phá hoại

2. BỆNH ĐỐM LÁ (Cercospora sp.)

a Triệu chứng:

Vết bệnh thường có hình thoi hoặc hình tròn nhỏ, đường kính trung bình 1mm, màu xám nâu, xuất hiện ở mặt dưới lá Bệnh nặng làm lá vàng, chóng rụng, cây cằn cỗi, sinh trưởng kém

b Nguyên nhân và đặc điểm phát sinh, phát triển:

Do nấm Cecospora sp gây hại; họ Dematiaceae; bộ Moniliales; lớp nấm

bất toàn

Sợi nấm đa bào, màu hơi vàng Sinh sản vô tính ngoại sinh cho cành bào

tử phân sinh, cành bào tử phân sinh phân nhánh kém, bào tử phân sinh hình dùi trống màu vàng nâu

Nhiệt độ thích hợp 27- 30OC, ẩm độ ≥80%, dinh dưỡng kém bệnh nặng.Bệnh hại phổ biến trên giống lan Oncidium và Dendrobium

Cây trồng suy dinh dưỡng, sinh trưởng, phát triển kém tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh

c Phòng trừ:

Chú ý chế độ dinh dưỡng tạo điều kiện thuận lợi cho cây sinh trưởng, phát triển tốt

Lưu ý nguồn nước tưới

Sử dụng thuốc hóa học khi cần thiết

3 BỆNH THÁN THƯ (Colletotrichum gloeosporiodes)

a Triệu chứng:

Vết bệnh thường hình tròn nhỏ, màu nâu vàng, vết bệnh có thể xuất hiện

từ mép lá, chót lá hay ở giữa phiến lá, kích thước 3- 6mm, giữa vết bệnh hơi lõm màu xám trắng, xung quanh có viền nâu đỏ, trên mô bệnh có nhiều chấm nhỏ, màu đen đó là đĩa cành của nấm

b Nguyên nhân và đặc điểm phát sinh, phát triển:

Do nấm Colletotrichum gloeosporiodes; (xem số bệnh thán thư ớt)

c Phòng trừ:

Chú ý chế độ nước tưới tránh lây lan nguồn bệnh từ nơi này sang nơi khác,

Cắt bỏ những phần lá bị bệnh, dùng thuốc hóa học phun phòng trị bệnh

4 BỆNH THỐI ĐEN NGỌN (Phytophthora palmivora)

a Triệu chứng:

Vết bệnh ban đầu là một điểm nhỏ hình dạng bất định, ủng nước, màu nâu đen Bệnh hại chủ yếu trên lá non, ngọn và chồi cây lan, làm đỉnh chồi bị thối nhũn, lan dần xuống phía dưới làm lá và cuống lá bị thối, lá dễ rụng

b Nguyên nhân và đặc điểm phát sinh, phát triển:

Do nấm Phytophthora palmivora (xem bệnh mốc sương cà chua)

c Phòng trừ:

Xem một số bệnh sương mai hại trên các cây trồng khác

5 THỐI HẠCH (Sclerotium rolfsi).

6 ĐỐM VÒNG CÁCH HOA (Alternaria sp).

7 BỆNH THỐI NÂU DO VI KHUẨN (Erwinia carotovora).

8 BỆNH THỐI MỀM VI KHUẨN (Pseudomonas galdioli).

III BỆNH HẠI HOA CÚC

1 BỆNH LỞ CỔ RỄ (Rhizoctonia solani)

a Triệu chứng:

Phần cổ rễ sát mặt đất, có vết bệnh màu xám nâu, lở loét, rễ bị thối mềm

Bộ phận trên mặt đất cành lá bị héo khô, nhổ cây lên dễ dứt gốc

b Nguyên nhân và đặc điểm phát sinh, phát triển:

Do nấm Rhizoctonia solani gây hại; nhóm nấm trơ (xem lở cổ rễ dưa leo).

c Phòng trừ:

Chọn nơi làm đất cao ráo, tránh ứ đọng nước, cày bừa kỹ, lên luống cao.Thu gom sạch tàn dư cây bệnh đem đốt hoặc vùi sâu trong đất

Có chế độ phân bón hợp lý, sử dụng phân chuồng hoai mục

Xử lý đất khi cần thiết, cày ải kết hợp bón vôi

Dùng thuốc hóa học khi cần

2 BỆNH ĐỐM LÁ:

2.1. Đốm lá do nấm Cercospora chrysanthemi gây hại:

Vết bệnh dạng hình tròn hoặc hình bất định, màu nâu nhạt hoặc nâu đen, nằm rải rác ở mép lá, dọc gân lá hoặc giữa phiến lá Khi điều kiện ẩm ướt vết bệnh thối nát Bệnh thường lan từ phía gốc lên trên

2.2. Đốm lá do Curvilaria sp gây hại:

Vết bệnh thường từ mép lá lan vào trong phiến lá, hình tròn hoặc hình bán nguyệt, hình bất định, màu xám nâu hoặc nâu đen Bệnh nặng làm lá dễ rụng

2.3. Đốm vòng do nấm Alternaria sp gây hại:

Vết bệnh hình tròn hoặc bình bất định, màu xám nâu hoặc xám đen Vết bệnh thường lan từ mép lá, chót lá vào trong phiến lá, xung quanh có quầng vàng rộng, lá bị thối dễ rụng Gặp thời tiết ẩm ướt, trên mô bệnh xuất hiện một lớp nấm mốc màu đen

* Phòng trừ:

Vệ sinh đồng ruộng, thu nhặt các tàn dư rơi rớt trên đồng ruộng

Bón phân, chăm sóc cho cây sinh trưởng tốt hạn chế được bệnh đốm lá.Khi bị bệnh dùng thuốc hóa học để phòng trị

3 BỆNH HÉO RŨ TÁI XANH (Pseudomonas solanacearum)

Bệnh gây hại tương tự như trên một số loại cây trồng khác Vi khuẩn xâm nhập vào rễ cây nằm ký sinh trong rễ ngăn cản sự vận chuyển nước dẫn đến làm cây héo xanh Những ngày đầu cây héo có thể hồi phục, về sau cây héo không hồi phục

Nhỏ bỏ cây bệnh kịp thời tránh nguồn lây lan trên đồng ruộng

Lưu tâm chế độ tưới nước tránh làm lây lan bệnh

Chương 4:

BỆNH HẠI CÂY LƯƠNG THỰC

IV NẤM HẠI

1. BỆNH ĐẠO ÔN (Pyricularia oryzae Cav.et Bri)

Là một trong những bệnh nguy hiểm nhất gây hại cho lúa hiện nay Bệnh được phát hiện đầu tiên ở Italia năm 1560 sau đó ở Trung quốc 1637, Nhật bản

1760, Mỹ, ấn độ 1913, ở Việt Nam, Vincens (người Pháp) đã phát hiện bệnh ở vùng Nam bộ vào năm 1921, bệnh được Roger phát hiện ở Bắc bộ năm 1951

a Triệu chứng bệnh

Bệnh hại tất cả các bộ phận trên mặt đất và hại suốt thời kỳ sinh trưởng, phát triển của lúa

+ Trên mạ: Vết bệnh trên lá mạ lúc đầu hình bầu dục nhỏ, sau tạo thành

hình thoi nhỏ hoặc dạng tương tự hình thoi, màu hồng hoặc màu nâu vàng Khi bệnh nặng, các vết bệnh

liên kết với nhau làm

cho cây mạ héo khô và

và bào tử của nấm

+ Trên cổ bông, đốt thân: Lúc dầu là một chấm nâu hay nâu đen sau đó lan

dần, vết bệnh càng tiến triển về sau bao quanh đốt thân, cổ bông làm eo thắt lại Nếu bị sớm làm cho bông bạc; Nếu bị muộn làm cho bông gãy, năng suất giảm