TÀI LIỆU ÔN THI CÔNG CHỨC - THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP

Đây là tài liệu ôn thi công chức thuế thuế thu nhập doanh nghiệp trong bộ đề cương ôn tập thi công chức thuế của mình. Đảm bảo nếu các bạn giành thời gian đọc và học kĩ những tài liệu của mình sẽ thi công chức thuế với điểm số cao. Vì đây là những tài liệu quý mà mình nhờ người quen làm ở trưởng chi cục thuế tìm cho. Hi vọng sẽ giúp ích được cho mọi người. Tài liệu này gồm 55 trang phân tích rõ các quy định về thuế TNDN có trong đề thi công chức thuế: PHẦN I: MỘT SỐ QUY ĐỊNH CHUNG VỀ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP: Khái niệm, đặc điểm, vai trò của thuế thu nhập doanh nghiệp, Vai trò của thuế TNDN, Một số nội dung cơ bản của thuế TNDN: Đối tượng nộp thuế, Cơ sở tính thuế hay căn cứ tính thuế, Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp, Ưu đãi miễn, giảm thuế, Tránh đánh thuế trùng PHẦN II: NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP VIỆT NAM: Đối tượng chịu thuế TNDN, Đối tượng nộp thuế TNDN, Đối tượng không thuộc diện nộp thuế TNDN, Căn cứ tính thuế TNDN, Một số cách xác định thu nhập chịu thuế và thuế suất khác, Phương pháp tính thuế TNDN, Miễn, giảm thuế TNDN, ...

PHẦN I MỘT SỐ QUY ĐỊNH CHUNG VỀ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP

I Khái niệm, đặc điểm, vai trò của thuế thu nhập doanh nghiệp

Qua các đặc điểm trên, có thể đưa ra khái niệm chung về thu nhập:

Thu nhập là những khoản thu dưới dạng tiền tệ hoặc hiện vật của các tổ chức hoặc cá nhân nhận được từ các hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ, từ lao động, từ quyền sở hữu quyền sử dụng về tài sản, tiền vốn mà có hoặc các khoản thu nhập khác mà xã hội dành cho trong một thời kỳ nhất định thường là một năm.

Căn cứ vào tiêu thức khác nhau người ta chia ra các loại thu nhập nhằmđáp ứng các yêu cầu quản lý khác nhau như thu nhập công ty, thu nhập cá nhân,thu nhập thường xuyên, thu nhập không thường xuyên, thu nhập từ lao động vàcác thu nhập khác

Thuế thu nhập là một loại thuế trực thu đánh trực tiếp vào thu nhập thực tế của các tổ chức và cá nhân Thuế thu nhập gồm có thuế thu nhập doanh nghiệp

và thuế thu nhập cá nhân

Thuế thu nhập doanh nghiệp (thuế TNDN) là một loại thuế trực thu đánh vào thu nhập chịu thuế của cơ sở sản xuất kinh doanh trong kỳ.

Tuy nhiên, không phải toàn bộ thu nhập của cơ sở sản xuất kinh doanh đều

là đối tượng điều chỉnh của thuế TNDN Thuế TNDN chỉ điều chỉnh phần thunhập chịu thuế Vì việc đánh thuế vào loại thu nhập nào, đánh nặng hay đánhnhẹ vào từng loại thu nhập là tuỳ thuộc vào quan điểm của mỗi Nhà nước vềđiều tiết thu nhập qua thuế thu nhập, phụ thuộc vào khả năng quản lý thuế, chiphí quản lý thuế cũng như mục tiêu của thuế thu nhập phải đạt được để góp phầnthực hiện các chính sách kinh tế, chính trị, xã hội của mỗi quốc gia trong từngthời kỳ nhất định

2 Đặc điểm thuế Thu nhập doanh nghiệp

- Thuế TNDN là một loại thuế trực thu Tính chất trực thu của loại thuế nàyđược biểu hiện ở sự đồng nhất giữa đối tượng nộp thuế và đối tượng chịu thuế

- Thuế TNDN đánh vào thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp, bởi vậy mứcđộng viên vào NSNN đối với loại thuế này phụ thuộc rất lớn vào hiệu quả kinhdoanh của doanh nghiệp

3 Vai trò của thuế TNDN

3.1 Thuế TNDN là khoản thu quan trọng của NSNN

Thuế thu nhập doanh nghiệp là một trong những loại thuế trực thu Nó vàthuế thu nhập cá nhân chiếm một tỷ trọng lớn trong cơ cấu thu Ngân sách Nhànước Ở các nước phát triển hai loại thuế chủ yếu này đã làm cho thuế trực thuchiếm tỷ trọng lớn trong tổng thu Ngân sách nhà nước Ví dụ như Mỹ: thuế trựcthu chiếm 74,8%, Nhật Bản là 74% Hầu hết các nước có thu nhập quốc dânbình quân đầu người thấp thì thuế gián thu thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng

số thuế ngân sách; ví dụ như: Philipin chiếm 60%; Thái Lan chiếm 66%; Ấn Độ63%; Kênia: 61%; Gana: 65%

Ở Việt nam, tỷ trọng thuế thu nhập doanh nghiệp trong tổng số thu Ngânsách Nhà nước (trừ dầu thô) năm 2004 là 24%; năm 2005 là 24, 5%, năm 2006

là 24,1%

Tuy nhiên, cùng với xu hướng tăng trưởng kinh tế, quy mô của các hoạtđộng kinh tế ngày càng được mở rộng, hiệu quả kinh doanh ngày càng cao sẽtạo ra nguồn thu về thuế TNDN ngày càng lớn cho NSNN

3.2 Thuế TNDN là công cụ quan trọng của Nhà nước trong việc điều tiết

được giá thảnh sản phẩm, càng thu được nhiều lợi nhuận thì càng phát triểnmạnh, và ngược lại thì dễ dẫn tới bị phá sản.

- Thông qua việc xác định phạm vi thu thuế và không thu thuế, Nhà nướcthể hiện sự ưu đãi của mình đối với một số đối tượng trong xã hội không phảinộp thuế hoặc thể hiện sự khuyến khích của Nhà nước đối với việc phát triểncủa một lĩnh vực ở một vùng nào đó

- Ngoài việc quy định thuế suất chung cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh,Nhà nước cũng đưa ra thuế suất ưu đãi để áp dụng đối với từng ngành nghề, mặthàng, lĩnh vực thể hiện mức độ khuyến khích hay không khuyến khích của Nhànước đối với những ngành nghề, mặt hàng, lĩnh vực đó trong nền kinh tế

- Không những chỉ khuyến khích đầu tư bằng việc định ra một thuế suấthợp lý, mà thuế thu nhập doanh nghiệp còn được sử dụng là một biện phápkhuyến khích bỏ vốn đầu tư vào các ngành nghề, mặt hàng, các vùng mà Nhànước cần tập trung khuyến khích đẩy mạnh sản xuất, khai thác tiềm năng về vốntrong dân cư và của các nhà đầu tư nước ngoài, hỗ trợ các doanh nghiệp khắcphục khó khăn, rủi ro để phát triển sản xuất bằng việc sử dụng biện pháp miễn,giảm thuế thu nhập doanh nghiệp theo mức độ khác nhau

3.3 Thuế TNDN là một công cụ của Nhà nước thực hiện chính sách công bằng xã hội

Một trong những mục tiêu của thuế thu nhập doanh nghiệp là điều tiết thunhập, đảm bảo sự công bằng trong phân phối thu nhập xã hội Thuế thu nhậpdoanh nghiệp được áp dụng cho các loại hình doanh nghiệp thuộc các thànhphần kinh tế, không những đảm bảo bình đẳng công bằng về chiều ngang màcòn cả công bằng về chiều dọc Về chiều ngang, bất kể một doanh nghiệp nàokinh doanh bất cứ hình thức nào nếu có thu nhập chịu thuế thì phải nộp thuế thunhập doanh nghiệp Về chiều dọc, cùng một ngành nghề không phân biệt quy

mô kinh doanh nếu có thu nhập chịu thuế thì đều phải nộp thuế thu nhập doanhnghiệp Với mức thuế suất thống nhất, doanh nghiệp nào có thu nhập cao thìphải nộp thuế nhiều hơn (theo số tuyệt đối) doanh nghiệp có thu nhập thấp

II Một số nội dung cơ bản của thuế TNDN:

1 Đối tượng nộp thuế:

Về nguyên lý chung thì tất cả các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanhhàng hoá, dịch vụ có thu nhập chịu thuế đều thuộc đối tượng nộp thuế TNDN.Tuy nhiên, để thu thuế thu nhập, các nước chú trọng đến việc phân loạicông ty hoạt động dưới hình thức nào Các nước do các hệ thống pháp luật hoànchỉnh nên đã quy định cụ thể một hoạt động kinh doanh trước khi tiến hành phảithực hiện việc đăng ký và hoạt động theo luật kinh doanh tương ứng Trên cơ sởcác quy định về pháp lý, tên gọi, chủ sở hữu hoặc đồng chủ sở hữu, các sáng lậpviên… mà đã định ra 2 hình thức thu thuế thu nhập thích hợp Nhìn chung cácnước đều quy định thu nhập của một pháp nhân kinh doanh phải nộp thuế thunhập doanh nghiệp Thu nhập của thể nhân kinh doanh hoặc cá nhân không kinhdoanh phải nộp thuế thu nhập cá nhân

2 Cơ sở tính thuế hay căn cứ tính thuế:

Bao gồm thu nhập chịu thuế và thuế suất

2.1 Thu nhập chịu thuế:

2.1.1 Xác định thu nhập chịu thuế:

- Thu nhập chịu thuế là phần thu nhập làm cơ sở đánh thuế thu nhập Nóđược xác định trên cơ sở các khoản thu nhập nhận được sau khi đã trừ một sốkhoản thu nhập và chi phí để tạo ra thu nhập đó

- Muốn xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp cần xem xét cácvấn đề sau:

+ Nguồn gốc của thu nhập

+ Địa điểm phát sinh thu nhập và thời hạn cư trú hoặc không cư trú của chủ

sở hữu thu nhập

Hiện nay trên thế giới có hai hệ thống cơ bản để xác định nghĩa vụ nộp thuếthu nhập của một doanh nghiệp hay cá nhân tại một nước nào đó theo luật phápcủa nước đó Hai hệ thống này là hệ thống xác định nghĩa vụ thuế của một đốitượng dựa trên nơi thường trú và hệ thống dựa trên nguồn gốc thu nhập

Đánh thuế trên cơ sở thường trú tức là phải xác định rõ thế nào là cơ sởthường trú và thuế thu nhập sẽ được điều chỉnh trên toàn bộ thu nhập của doanhnghiệp ở các quốc gia khác nhau không phân biệt lĩnh vực, thời gian phát sinh

Nói cách khác cơ sở xác định khả năng chịu thuế của một công ty là dựa trênkhái niệm một công ty cư trú hay không cư trú ở một nước Một công ty cư trú ởmột nước có nghĩa vụ kê khai toàn bộ thu nhập chịu thuế phát sinh ở trong nước

và ngoài nước Còn công ty không cư trú, nhưng có cơ sở thường trú ở một nướcchỉ có nghĩa vụ kê khai thu nhập phát sinh tại nước đó

Phương pháp đánh thuế dựa trên nguồn thu nhập (Đánh thuế trên cơ sởxuất xứ) tức là chỉ có những thu nhập phát sinh trong lãnh thổ của cơ sơ sản xuấtkinh doanh đó bị đánh thuế

Như vậy, việc đánh thuế dựa trên nguồn thu nhập sẽ có cơ sở tính thuế eohẹp hơn cách đánh thuế dựa trên tiêu chuẩn thường trú khi trên lãnh thổ 1 quốcgia nào đó có nhiều công ty hoạt động kinh doanh của nước ngoài

+ Tính thường xuyên hay không thường xuyên của việc phát sinh thu nhập

- Khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN cần phải quán triệt các nguyên tắc

cơ bản sau đây:

+ Thu nhập chịu thuế là thu nhập bằng tiền, tức là chỉ những thu nhập đượctính ra bằng tiền mới đưa vào thu nhập chịu thuế, theo đó thì những thu nhậpdưới dạng hiện vật phải được tính thành tiền và những thu nhập nhận được từcác lợi ích công cộng không được tính vào thu nhập chịu thuế

+ Thu nhập chịu thuế là thu nhập ròng, tức là thu nhập nhận được sau khi

đã trừ đi các chi phí hợp lý và cần thiết để tạo ra thu nhập đó;

+ Thu nhập chịu thuế là thu nhập thực tế Tức là chỉ những thu nhập màdoanh nghiệp thực sự nhận được trong kỳ tính thuế mới được tính còn những thunhập đang ở dạng tiềm ẩn thì không được tính vào thu nhập chịu thuế Ví dụnhững khoản trừ chiết khấu giảm giá cho khách hàng, trị giá hàng bị trả lại sẽđược khấu trừ không được tính vào thu nhập chịu thuế, ngược lại những khoảntrợ giá, phụ thu mà doanh nghiệp được hưởng lại được tính vào thu nhập chịuthuế

2.1.2 Xác định thời gian tính thuế thu nhập doanh nghiệp:

Xác định đúng đắn thời gian tính thuế thu nhập doanh nghiệp là vấn đề vôcùng quan trọng trong quá trình xây dựng và thực thi luật thuế vì việc xác địnhđúng thời gian tính thuế sẽ đảm bảo giá trị đồng tiền nộp thuế trước tình trạng

lạm phát, tránh sự lợi dụng chiếm dụng tiền thuế và thực hiện chi tiêu theo kếhoạch của Nhà nước.

2.1.3 Tuỳ theo chính sách thuế thu nhập của mỗi nước mà nội dung,

phương pháp xác định các khoản chi phí có sự khác nhau Các khoản chi phí

được khấu trừ về nguyên tắc phải có các đặc trưng sau:

+ Chi phí phải liên quan tới doanh nghiệp hay có thể nói rõ hơn đó là cácchi phí phải được chi ra cho các mục đích tạo ra thu nhập chịu thuế

+ Chi phí phải thật được chi ra

+ Mức trả cho chi phí phải hợp lý

+ Chi phí phải có tính “thu nhập” hơn là tính vốn Chi phí mang tính chấtvốn là những khoản chi liên quan đến cơ cấu vốn của doanh nghiệp Chi phímang tính chất thu nhập là những khoản chi phí liên quan trực tiếp đến tạo ra thunhập

Mặc dù có những nguyên tắc chung để xác định các khoản chi phí đượckhấu trừ nhưng nhiều khoản chi phí không nằm trong phạm vi các nguyên tắctrên Các chi phí đó là:

a Vốn thu hoạch lại: là số tiền thanh lý tài sản, nhượng bán tài sản Có 3quan điểm về việc đánh thuế đối với vốn thu hoạch lại:

- Quan điểm 1: Đánh 1 phần vào 1 số loại vốn thu hồi được, chủ yếu đánhvào đất, cổ phần

- Quan điểm 2: Không đánh thuế thu nhập vì nói không mang tính chất thunhập mà mang tính chất vốn

- Quan điểm 3: Đánh thuế thu nhập trên toàn bộ khoản vốn thu hồi lại vìngười ta coi đó là khoản thu nhập

Để đánh thuế chính xác, ở các nước có hệ thống thuế hiện đại, người ta cholaọi trừ các nhân tố ảnh hưởng (ví dụ như lạm phát) Ở các nước hệ thống thuếchưa phát triển, đánh thuế trên toàn bộ khoản vốn thu hồi lại

b Lợi tức cổ phần: là một khoản thu nhập của doanh nghiệp do doanhnghiệp đóng góp cổ phần vào công ty khác Có 2 quan điểm:

- Quan điểm 1: Không nên đánh thuế vì trước khi nhận được lợi tức cỏphần, khoản này đã bị đánh thuế ở doanh nghiệp mà mình góp cổ phần

- Quan điểm 2: Nếu coi đây là khoản thu nhập thì vấn đánh thuế.

Người ta đưa ra cách xử lý:

- Khấu trừ tiền thuế đã nộp ở khâu trước khi nhận được thu nhập

- Đánh vào một phần thu nhập từ lợi tức cổ phần

c Lãi tiền gửi: Đây là khoản thu nhập của doanh nghiệp nên nên đánh thuếthu nhập doanh nghiệp Tuy nhiên nếu khuyến khích hoạt động cho vay vốn thìkhông đánh vào lãi tiền gửi

d Thu nhập từ nước ngoài: nếu căn cứ vào tiêu thức thường trú thì nênđánh Tuy nhiên đây là khoản thu nhập từ nước ngoài đã bị đánh thuế thu nhậpdoanh nghiệp của nước ngoài nên nếu đánh thuế thu nhập doanh nghiệp sẽ dẫnđến đánh trùng thuế, hạn chế đầu tư, phát triển sản xuất kinh doanh

e Khấu hao tài sản cố định: là một yếu tố của hci phí nhưng được phân bổnhư thế nào trong từng năm khi tính thu nhập chịu thuế Về nguyên tắc, tỷ lệkhấu hao tài sản cố định nhằm mục đích tích luỹ và tính thuế phải tương ứng vớivòng đời kinh tế hữu dụng của tài sản, nhưng thực tế ở nhiều quốc gia, khấu haođưa vào chi phí để tính thuế thường không tương ứng với vòng đời hữu dụngcủa tài sản

g Các khoản thuế được khấu trừ:

Đối với thuế thu nhập doanh nghiệp thì không được coi là khoản chi phíkhấu trừ

Đối với thuế đánh trên hàng hoá (thuế gián thu) thì được coi là chi phí vàđược phép khấu trừ vì thực chất đây là một khoản chi phí mà Công ty phải trảkhi mua hàng hoá và nó được coi như là một chi phí tạo ra lợi nhuận

h Chi phí quảng cáo, chi phí hội nghị, tiếp tân, tiếp khách…: Việc xác địnhđịnh mức bao nhiều là hợp lý chỉ mang tính chất ước lệ

2.2 Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp

Thuế suất là mức động viên của Nhà nước trên một đơn vị của đối tượngtính thuế Thuế suất là linh hồn của một sắc thuế Nó phản ánh mức độ điều tiếtcủa nhà nước đối với một đối tượng tính thuế; thể hiện quan điểm của Nhà nước

về yêu cầu động viên nhằm khuyến khích hay không khuyến khích sự phát triểncủa một ngành nghề, một loại sản phẩm cụ thể nào đó Thuế suất được xác địnhbằng đại lượng tuyệt đối hay bằng tỷ suất

Cơ cấu thuế suất thuế thu nhập công ty được thiết kế khác nhau tuỳ thuộcđiều kiện và chính sách kinh tế của từng nước Một chính sách thuế thu nhậpthông minh không phải là đặt ra mức động viên thuế cao (thuế suất cao), điềuquan trọng là thuế suất cần quy định ở mức vừa phải trên cơ sở xem xét, cânnhắc đến cả lợi ích: Nhà nước và doanh nghiệp, đồng thời cần phải mở rộngdiện thu thuế, đa dạng hoá đối tượng thu và không bỏ sót nguồn thu, gánh nặngthuế được san sẻ cho nhiều người cùng chịu

3 Ưu đãi miễn, giảm thuế

3.1 Khái niệm:

Ưu đãi về thuế là việc một quốc gia, một tổ chức Quốc tế dành những điềukiện, những quyền lợi đặc biệt về thuế cho một tổ chức quốc tế, một quốc gia,một doanh nghiệp hay một cá nhân nào đó hơn so với những quốc gia khác, tổchức khác hay đối tượng khác

Nói cách khác, ưu đãi thuế là hình thức cho người nộp thuế được hưởngnhững điều kiện thuận lợi khi thực hiện nghĩa vụ thuế

3.2 Đặc điểm của các ưu đãi thuế

Ưu đãi thuế là một trong những bộ phận của chính sách ưu đãi nên nómang đầy đủ đặc điểm của chính sách ưu đãi Ngoài ra nó còn có một số đặcđiểm chủ yếu sau:

- Chỉ có tổ chức quốc tế và các quốc gia mới có quyền đặt ra ưu đãi thuế

vì tổ chức quốc tế và quốc gia có quyền quản lý Ưu đãi chỉ tồn tại khi nó thựchiện được Muốn vậy, đối tượng ban hành ra nó phải có quyền lực nhất định Tổchức quốc tế có quyền lực quản lý trong phạm vi các quốc gia theo các cam kết

mà các quốc gia này đã ký kết; Nhà nước có quyền quản lý quốc gia trên mọi

phương diện hay nói cách khác có Nhà nước thì mới có thuế, mới có ưu đãithuế Vì vậy, chỉ có tổ chức quốc tế và Nhà nước ở các quốc gia có quyền đặt ra

ưu đãi thuế

- Ưu đãi thuế nhằm vào mục đích phát triển Vì vậy, các tổ chức quốc tế,các khu vực, Nhà nước ở các quốc gia đều đưa ra hệ thống ưu đãi thuế khácnhau tuỳ hoàn cảnh của mỗi nước, tuỳ mục tiêu phát triển nền kinh tế trong từngthời kỳ

- Giới hạn về chủ thể và thời hạn ưu đãi thuế: Cũng như chính sách ưuđãi, chính sách ưu đãi thuế nhằm mục đích nhất định thì phải có chủ thể nhấtđịnh Thời gian ưu đãi thuế cũng phải được tính đến để cho phù hợp với sự pháttriển của doanh nghiệp Nếu thời gian quá ngắn thì các nhà đầu tư chưa có khảnăng khắc phục khó khăn nhưng nếu thời gian quá dài thì có khi không nhữngkhông có tác dụng lắm đối với kích thích đầu tư mà còn tạo ra nhiều mặt tiêucực vì chính sách ưu đãi nói chung và chính sách ưu đãi thuế nói riêng bên cạnhnhững mặt tích cực thì còn có rất nhiều những hạn chế như: tạo ra sự mất côngbằng, gây méo mó nền kinh tế

- Chính sách ưu đãi thuế làm giảm cơ sở thuế bao gồm có thể là giảm thuếsuất hoặc giảm số thu

- Mặc dù việc ban hành các ưu đãi thuế để khuyến khích đầu tư rất phổbiến tại các nước trên thế giới, hiện nay vẫn còn nhiều tranh luận về tác dụngcủa các biện pháp ưu đãi thuế này đối với việc thu hút đầu tư Đối với các nhàđầu tư, việc quyết định đầu tư vào một nước thường phụ thuộc vào toàn bộ cácyếu tố của nước sở tại, trong đó ưu đãi thuế chỉ là một trong lý do để cân nhắc

và không phải là yếu tố quan trọng nhất Nguồn tài nguyên, sự ổn định về chínhtrị và kinh tế, minh bạch trong hệ thống pháp luật, việc có đầy đủ các hệ thống

hỗ trợ (ví dụ: các hệ thống ngân hàng, vận tải, viễn thông và các tiện ích hạtầng), khả năng dễ chuyển lợi tức ra nước ngoài và lực lượng lao động chuyênnghiệp và giá rẻ thường là những yếu tố quyết định hơn vấn đề về thuế khi xemxét các vị trí đầu tư thích hợp Nếu các yếu tố này là thuận lợi và hệ thống thuế

quốc gia phù hợp với các chuẩn mực quốc tế thì ưu đãi thuế sẽ không còn vai tròquyết định ảnh hưởng đến quyết định của nhà đầu tư.

Một đặc điểm nữa của ưu đãi thuế là rất khó có thể định lượng phần đầu

tư tăng lên do áp dụng các ưu đãi thuế so với phần số thu đã mất, do đó các đánhgiá về tác dụng của từng loại ưu đãi thường mang tính chất định tính, khôngmang tính chất định lượng

3.3 Cơ chế áp dụng ưu đãi

- Cơ chế tự động: cơ chế này cho phép doanh nghiệp/ dự án đầu tư nhậnđược các ưu đãi một cách tự động ngay khi đáp ứng đủ mục tiêu cụ thể theo tiêuthức như số tiền đầu tư tối thiểu của dự án vào các khu vực nhất định của nềnkinh tế Các tiêu thức này thường được quy định hoặc trong những luật có liênquan hoặc trong các quy định thực hiện luật

- Cơ chế xét duyệt: cơ chế này gắn liền với việc chấp thuận hay từ chốiđơn xin áp dụng ưu đãi trên cơ sở đánh giá mức thực tế đạt được so với các điềukiện ưu đãi đã đưa ra ban đầu

Đối với cả hai loại cơ chế lập ngưỡng đều có những hạn chế nhất định Cơchế lập ngưỡng xét duyệt tốt hơn cơ chế tự động vì cơ chế xét duyệt có thể tạocho cơ quan cấp ưu đãi nhiều linh hoạt trong việc xác định ưu điểm của từngđơn xin hưởng ưu đãi Tuy nhiên, trên thực tế việc xét duyệt có thể thiếu minhbạch và tạo điều kiện cho nạn tham nhũng

3.4 Phạm vi ưu đãi:

Ưu đãi thuế có thể chia thành 2 cấp độ:

+ Ưu đãi trên phạm vi Quốc tế: Là việc một tổ chức Quốc tế, một quốcgia nào đó dành những điều kiện, những quyền lợi đặc biệt hơn về thuế cho mộthay một số quốc gia khác trong phạm vi một công ước Quốc tế, một hiệp địnhsong phương, đa phương… so với các quốc gia khác khi tham gia vào thươngmại Quốc tế

+ Ưu đãi trên phạm vi quốc gia: Là việc một quốc gia dành những điềukiện, những quyền lợi đặc biệt hơn về thuế cho một tổ chức, một doanhnghiệp… nhằm khuyến khích hay hạn chế sự phát triển của một lĩnh vực, mộtngành nghề hay một mặt hàng nào đó… theo mục tiêu hoặc đường lối mà Chínhphủ đă đặt ra Việc ưu đãi trên phạm vi quốc gia được Chính phủ các nước sửdụng dưới hình thức luật, các văn bản dưới luật hay đơn giản chỉ là quy định củamột địa phương nào đó Tuy nhiên, các quyết định mà Chính phủ các nước đưa

ra phải phù hợp với các nguyên tắc, các cam kết của các tổ chức Quốc tế màChính phủ đã ký kết trong tiến trình tham gia vào thương mại Quốc tế

3.5 Hình thức ưu đãi chủ yếu

Các nước có thể sử dụng nhiều hình thức ưu đãi thuế khác nhau với mức

độ ưu đãi khác nhau tuỳ theo mục tiêu cần thu hút đầu tư của mình, tuy nhiêncác dạng ưu đãi thuế cơ bản thường gồm:

3.5.1 Miễn giảm thuế có thời hạn

Ưu đãi thuế có các hình thức cụ thể, đó là: miễn, giảm tín dụng thuế đầu

tư, mức miễn trừ (mức tối thiểu không phải chịu thuế) v v Chế độ ưu đãi vềthuế được thể hiện rõ nhất thông qua các quy định miễn giảm thuế Miễn giảmthuế là số tiền thuế mà người nộp thuế phải nộp cho Nhà nước, song vì những lý

do kinh tế, xã hội mà Nhà nước quy định cho phép không phải nộp toàn bộ(miễn thuế ) hay chỉ phải nộp một phần (giảm thuế) trong số thuế phải nộp

Miễn giảm thuế có thời hạn là không đánh thuế hoặc giảm thuế thu nhậpđối với các dự án đầu tư đủ tiêu chuẩn trong một thời gian nhất định Các thời

kỳ doanh nghiệp được miễn giảm thuế thường được gọi là các kỳ nghỉ về thuế

Đây là hình thức ưu đãi đầu tư phổ biến tại các nước đang phát triển Ởnhững quốc gia khác nhau, chính sách miễn giảm thuế rất khác nhau cả về thờihạn được miễn giảm và hình thức miễn giảm Thời hạn miễn giảm ngắn có thể làmột năm, dài hơn có thể kéo dai tới 20 năm dưới hình thức cho miễn toàn bộthuế lợi tức ( thậm chí tất cả các loại thuế phải nộp) hoặc dưới hình thức giảmmức thuế suất…

Thời điểm miễn giảm thuế có thể là: Ngày đăng ký thành lập công ty,ngày bắt đầu sản xuất kinh doanh, ngày công ty bắt đầu có thu nhập, năm đầu

tiên công ty có lãi… Ở nhiều nước thời điểm miễn giảm ít nhất là một năm haylâu hơn trước khi một dự án đầu tư nước ngoài thực sự bắt đầu kinh doanh vàthường là khoảng 5 năm hay dài hơn trước khi công ty có lợi tức Miễn giảmthuế có mối liên quan chặt chẽ với các quy định về khấu hao và giảm lỗ Trongmột số trường hợp, việc miễn giảm có thời hạn có thể không đem lại lợi ích chocác nhà đầu tư.

Phần lớn các nghiên cứu đều cho thấy, miễn giảm thuế với thời hạn ngắn

có ít tác dụng trong việc thu hút đầu tư Thời hạn miễn giảm dài hơn có tác dụng

và sức hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư, song đối với nước nhận đầu tư nólàm tăng chi phí hay giảm số thu thuế do giảm thuế Hơn nữa, miễn giảm thuếtạo ra nhiều khe hở cho việc luồn lách, trốn thuế và lạm dụng như tạo cơ hội chotránh thuế vì các doanh nghiệp bị đánh thuế có thể sử dụng quan hệ kinh tế vớidoanh nghiệp được miễn thuế để chuyển lợi nhuận của mình sang cho doanhnghiệp miễn thuế thông qua chuyển giá hay bị các nhà đầu tư lơi dụng thông quaviệc tái tạo đầu tư mới từ đầu tư cũ

3.5.2 Thuế suất giảm: áp dụng mức thuế suất thấp hơn thuế suất chuẩn đối

với các dự án đầu tư đạt đủ điều kiện

3.5.3 Trừ chi phí đầu tư hoặc khấu trừ thuế; trợ cấp đầu tư và khấu hao nhanh

Qui định tỷ lệ phần trăm của chi phí đầu tư ban đầu (ví dụ: chi phí nhàxưởng, thiết bị) sẽ được trừ ngay trong chi phí của thời kỳ hiện hành, ngoài mứckhấu hao thông thường (biện pháp trừ chi phí) hoặc qui định tỷ lệ phần trăm chiphí đầu tư sẽ được trừ vào nghĩa vụ thuế thu nhập công ty (biện pháp khấu trừthuế) Mục tiêu của loại ưu đãi này là nhằm khuyến khích việc đầu tư đối vớicác nhà xưởng và thiết bị trong những ngành cần tập trung

- Khấu hao nhanh: Là hình thức chi phí mua tài sản được khấu hao vớitốc độ nhanh hơn so với mức khấu hao được cho phép theo lịch trình khấu haothông thường Nói cách khác nó cho phép trừ chi phí đầu tư trong những nămđầu tiên nhanh hơn so với năm sau

- Trợ cấp đầu tư: nhà nước chi từ ngân sách các khoản trợ cấp cho đầu tư,

kể cả những khoản đầu tư không mang lại lợi nhuận

Xét về mặt hiệu quả, các quy định về khấu trừ đầu tư hay trợ cấp đầu tư

có thể tốt hơn so với miễn giảm thuế có thời hạn Chi phí của các quy định này

có thể tính toán được và chi phí đó tương quan với số vốn đầu tư Sự ưu đãi cóthể áp dụng đối với tất cả các hình thức đầu tư vốn hoặc chỉ có thể giới hạn đốivới một số loại hình nhất định như máy móc, thiết bị công nghệ thông tiên tiến,hoặc đầu tư nghiên cứu – phát triển Còn đối với việc miễn giảm thuế có thờihạn thì lợi ích dành cho nhà đầu tư một phần phụ thuộc vào mối quan hệ giữaquy định về ưu đãi với các nguyên tắc thông thường về khấu hao và giảm lỗ.Trong trường hợp khi phần lớn các khoản đầu tư ban đầu có thể không mang lạilợi tức trong những năm đầu, cộng với việc khấu hao nhanh sẽ không mang lạilợi ích cho những nhà đầu tư mà ngược lại có thể làm tăng thêm gánh nặng vềthuế Trong những trường hợp đó, việc thực hiện khấu trừ đầu tư trong nhữngnăm đó sẽ thực sự trở nên hấp dẫn đối với các nhà đầu tư

3.5.4 Trợ cấp tái đầu tư

Trợ cấp tái đầu tư thực chất là được miễn thuế lợi tức thông qua việc chophép số lợi tức dùng để tái đầu tư, hay một phần của nó được trừ khỏi lợi tứcchịu thuế khi tính thuế, hoặc bằng cách cho các cổ đông được hoàn thuế đãthanh toán với một tỷ lệ nhất định của tổng số lợi tức tái đầu tư Vốn đầu tư cóthể được đầu tư vào chính công ty đã tạo nên lợi tức đó hay đầu tư vào một sốngành nhất định nào đó

3.5.5 Giảm thuế khấu trừ tại nguồn

Việc giảm thuế khấu trừ tại nguồn là việc sử dụng mức thuế suất bằngkhông hay cắt giảm mức thuế khấu trừ tại nguồn nhằm thu hút đầu tư nướcngoài hay khuyến khích một số dự án về chuyển giao công nghệ Chẳng hạn nhưmột khoản lợi tức tiền vay được hưởng từ mức thuế suất ưu đãi, miễn thuế lợitức cho các khoản cổ tức trả cho cổ đông người nước ngoài Hình thức này đãđược sử dụng ở nhiều nước

3.5.6 Các khoản giảm trừ đặc biệt:

Khoản giảm trừ đặc biệt là khấu trừ gấp đôi cho một số loại chi phí nhấtđịnh Đây là hình thức ưu đãi phổ biến ở Singapo và Malaysia Hai quốc gia nàycho phép khấu trừ gấp đôi số chi phí được phép khấu trừ đối với một loạt các chiphí được coi là thúc đẩy xuất khẩu hay đẩy mạnh việc cung cấp dịch vụ chokhách hàng nước ngoài Malaysia còn cho khấu trừ gấp đôi các chi phí liên quanđến du lịch và đào tạo nhân công

3.5.7 Giảm thuế thu nhập cá nhân và bảo hiểm xã hội

Nhiều nước sử dụng biện pháp này như một hình thức ưu đãi đặc biệt cho

những người điều hành hay công nhân nước ngoài nhằm đảm bảo sự công bằngtrong điều tiết thuế Việc giảm thuế đối với tiền lương và đóng góp bảo hiểm xãhội thường được sử dụng để thu hút đầu tư vào những vùng có tỷ lệ thất nghiệpcao hay để khai thác một số lực lượng lao động nhất định

3.5.8 Miễn giảm thuế tài sản

Miễn giảm thuế tài sản là một hình thức phổ biến và có tác dụng lớn đốivới việc ưu đãi đầu tư Theo quan điểm của Nhà nước thì việc miễn giảm thuếtài sản có lợi thế là chi phí của việc miễn giảm có thể tính toán được Còn vềphía các nhà đầu tư thì cho rằng hình thức này sẽ tạo ta lợi tức ngay lập tức và

có tính khả thi ngay cả khi không có lợi tức để đánh thuế Hình thức ưu đãi nàynói chung thường được thực hiện trong một thời gian nhất định Nó giống nhưviệc cấp tiền trong vòng một số năm và đặc biệt thích hợp với việc thức đẩy cáckhoản đầu tư mới Các ưu đãi kiểu này thường được áp dụng như một bộ phậncủa chính sách phát triển vùng nói chung và nó thường do chính quyền địaphương, chính quyền vùng quy định hơn là chính quyền trung ương

3.5.9 Giảm thuế nhập khẩu và nghĩa vụ hải quan

Giảm thuế nhập khẩu và nghĩa vụ hải quan là một trong những hình thức

có sự khuyến khích cao nhất trong các hình thức ưu đãi đầu tư, đặc biệt là đốivới hàng hoá và tài sản thực hiện quá trình đầu tư Hình thức ưu đãi này có

chung đặc điểm với miễn giảm thuế tài sản là không phụ thuộc vào khả năng cólợi tức Nó là một khoản tiền lớn có trước và tạo ra sự tiết kiệm ngay từ đầu chocác nhà đầu tư Miễn thuế quan thường được áp dụng đối với thiết bị nhập khẩu,đôi khi đối với toàn bộ thiết bị vốn, trong một vài trường hợp nó được áp dụngđối với một số nhất định các loại máy móc, thiết bị công nghệ tiến bộ kỹ thuật.Ởmột số nước, một nhà đầu tư khi góp vốn điều lệ vào một công ty mới thành lập,được miễn thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng Tuy nhiên, sự miễn thuếtrong những trường hợp như vậy chỉ được thực hiện cho một số nhà đầu tư nhấtđịnh, nên có thể gây nên sự bóp méo trong cạnh tranh và trái với những nguyêntắc thương mại quốc tế Việc miễn giảm thuế như trên không chỉ là thuế nhậpkhẩu mà còn bao gồm các loại thuế khác thu ở khâu nhập khẩu như thuế giá trịgia tăng.

3.5.10 Quy định khởi điểm thu thuế và mức miễn thu: thể hiện sự chiếu cố

những người có thu nhập thấp, có gia cảnh khó khăn…

3.5.11 Các đặc khu kinh tế

Các đặc khu kinh tế bao gồm nhiều hình thức và quy mô khác nhau, phục

vụ cho những mục đích nhất định: Khu miễn thuế xuất nhập khẩu, khu kinh tế tự

do, khu thương mại tự do, khu thương mại quốc tế và đặc khu kinh tế Hiện nay,

có khoảng hơn 800 đặc khu kinh tế đang tồn tại ở trên 100 nước khác nhau trênthế giới, cung cấp việc làm cho hơn 5 triệu lao động và đóng góp một phần quantrọng trong tổng kim ngạch thương mại thế giới Một đặc điểm nổi bật của cácđặc khu kinh tế là các quy định xử lý đặc biệt về miễn thuế và nghĩa vụ hải quan

mà không được áp dụng ở các khu vực bên ngoài Đặc điểm cơ bản của đặc khukinh tế là được hưởng miễn hay giảm các loại thuế khác mà sự miễn giảm đónhìn chung không được thực hiện ở các khu vực ngoài vùng Các đặc khu kinh

tế rất khác nhau về diện tích và mục đích thành lập Về bản chất các khu này làcác khu công nghiệp mà các nhà đầu tư được hưởng các đặc lợi; trong đó có đặclợi rất lớn về thuế

3.5.12 Các vùng miễn thuế hải quan

Đặc điểm cơ bản của các hình thức khác nhau của vùng miễn thuế hảiquan là chúng được hưởng sự miễn thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu Mặc dù mộtvùng miễn thuế hải quan được tạo nên từ một phần của lãnh thổ địa lý và vậtchất của một quốc gia nhưng nó lại không tạo nên một phần lãnh thổ của quốcgia đó với mục đích hải quan Trong thực tế vùng đó được đối xử như lãnh thổcủa một quốc gia khác Hàng hoá được đưa vào vùng từ nước ngoài không bị coi

là nhập khẩu vào quốc gia của vùng đó và hàng hoá đưa từ vùng vào quốc gia đólại coi như nhập khẩu Trái lại, hàng hoá được coi là xuất khẩu khi đưa từ nướcchủ nhà vào vùng và không được xem là xuất khẩu từ vùng đó vì nó nằm ngoàiphạm vi hải quan Một số vùng miễn thuế hải quan bị hạn chế trong hoạt độngthương mại, trong khi các vùng khác được thành lập như một vùng sản xuất haygia công hàng hoá

3.6 Công cụ ưu đãi

Có thể có rất nhiều các hình thức ưu đãi thuế song xét về công cụ để sửdụng thì có thể kể đến 3 loại công cụ ưu đãi:

- Thuế suất thấp

Thuế suất thấp là mức thuế suất được đưa ra thấp hơn mức thuế suấtthông thường (thuế suất phổ thông) Thuế suất cao hay thấp ngoài việc giảiquyết vấn đề tỷ lệ phân phối giữa Nhà nước và người nộp thuế, nó chủ yếu cònphân biệt giữa Nhà nước và người nộp thuế, nó chủ yếu còn phân biệt rất tõ rànggiữa những đối tượng nộp thuế khác nhau, qua đó, tạo ra sự có lợi hay bất lợi,lợi lớn hay lợi nhỏ… nhằm khuyến khích hay hạn chế đối tượng nộp thuế nào

đó Hay nói cách khác, thuế suất thấp là cong cụ giúp cho các nhà đầu tư dễnhận biết đầu tư vào khu vực nào thì được Nhà nước ưu đãi hơn Về phía cơquan thuế thì việc tính toán số thuế phải nộp nhanh chóng hơn

Tuy nhiên việc ban hành mức thuế suất thấp đối với các đối tượng được

ưu đãi thường thể hiện quá rõ ràng ưu ái của Chính phủ đối với các đối tượngđược ưu đãi, số tiền miễn giảm cũng lớn và vì vậy dễ gây nên tâm lý có sự phânbiệt đối xử giữa các nhà đầu tư; Bên cạnh đó, việc tính toán số tiền thuế mà Nhànước cho các doanh nghiệp cũng khá phức tạp Đối với các nhà đầu tư, ngay sauthời gian áp dụng thuế suất giảm thì áp dụng ngay mức thuế suất thông thường

có chênh lệch khá lớn so với mức thuế suất giảm nên có thể dẫn đến tâm lý độtngột mất khoản lợi nhuận của các nhà đầu tư Vì vậy, các nhà đầu tư thường tínhđầu tư trong thời gian được hưởng thuế suất thấp Nếu thời gian chưa đủ để họthực hiện dự án thì họ sẽ không đầu tư

Thuế suất thấp thường được sử dụng khi các nhà đầu tư đầu tư vào cácvùng khó khăn

- Giảm tỷ lệ thuế:

Giảm tỷ lệ thuế là giảm tỷ lệ % nhất định trên mức thuế phải nộp Điềunày thể hiện chính sách khuyến khích giúp đỡ hay chiếu cố Ngược lại áp dụngthuế suất luỹ tiến từng phần, luỹ tiến toàn phần lại thể hiện chính sách hạn chếhay trừng phạt

Về cơ bản, giảm tỷ lệ thuế cũng giống như thuế suất thấp nhưng nóthường gắn với thời gian hưởng ngắn hơn Bên cạnh đó, Nhà nước có thể tínhtoán được số tiền mà Nhà nước cho miễn giảm một cách nhanh chóng Nóthường được áp dụng đối với các doanh nghiệp mới thành lập còn non trẻ đểkích thích đầu tư vào nền kinh tế và tạo điều kiện cho những doanh nghiệp vừathành lập còn rất nhiều khó khăn.

- Thời gian ưu đãi: Là khoảng thời gian nhất định doanh nghiệp được ápdụng những ưu đãi về thuế Thời gian bắt đầu ưu đãi thuế có thể do doanhnghiệp hoặc cơ quan thuế lựa chọn Ưu đãi khi đã đạt mục đích thì không cầnphải sử dụng nữa vì chính sách ưu đãi bên cạnh những mặt tích cực cũng có rấtnhiều những hạn chế như: làm giảm số thu Ngân sách Nhà nước, gây phức tạpcho thủ tục hành chính, tạo ra sự không công bằng giữa các nhà đầu tư,

Các hình thức ưu đãi thuế đều sử dụng một, hai hoặc cả 3 công cụ ưu đãithuế kể trên kết hợp lại Thông thường ở nhiều nước trên thế giới, người tathường sử dụng kết hợp 2 công cụ ưu đãi kết hợp lại

4 Tránh đánh thuế trùng:

4.1 Khái niệm và nguyên nhân của hiện tượng đánh thuế trùng:

Việc thu thuế của mỗi quốc gia dựa trên hai đặc quyền cơ bản: quyền đốivới đối tượng cư trú và quyền đối với thu nhập phát sinh từ quốc gia đó Chínhviệc thực hiện đồng thời hai đặc quyền này trong hệ thống thuế của mỗi nước đãdẫn đến việc thu thuế trùng lắp giữa các quốc gia trong trường hợp khi một đốitượng sống ở một nước nhưng có thu nhập từ nước khác

Đánh thuế trùng là việc hai hay nhiều Nhà nước áp dụng một loại thuế trêncùng một khoản thu nhập hay tài sản chịu thuế của cùng một đối tượng chịu thuếtrong cùng một kỳ tính thuế

Nguyên nhân của việc đánh thuế trùng:

Thứ nhất: Do xu thế quốc tế hoá đời sống kinh tế - xã hội ngày càng mởrộng Với sự tồn tại và phát triển của các công ty đa quốc gia trong xu thế toàncầu hoá nền kinh tế nên một số cá nhân có thể có nhiều quốc tịch, cư trú ở một

nước nhưng lại làm việc ở nước khác, hoặc công ty có trụ sở điều hành tại mộtnước nhưng công ty con lại đặt ở nước khác Các công ty hoặc cá nhân có thể cóthu nhập nhận được từ các hoạt động trong và ngoài nước Các quốc gia thường

áp dụng loại thuế trực thu đánh vào thu nhập của từng đối tượng nộp thuế khôngphân biệt khoản thu nhập đó có nguồn gốc từ đâu

Thứ hai: Do xung đột về quyền đánh thuế giữa các quốc gia Một trong cácquyền của Nhà nước là quyền ban hành các sắc thuế Để chính sách thuế đượcthực hiện hiệu quả, Nhà nước phải ban hành các sắc thuế dựa trên một sốnguyên tắc nhất định Trên thực tế, việc đánh thuế thường được căn cứ trênnguyên tắc nguồn thu nhập hoặc nơi cư trú, do tồn tại hai nguyên tắc trên cộngvới sự khác nhau về mức độ phát triển kinh tế và chính sách áp dụng của từngnước đã dẫn tới sự xung đột Các trường hợp xung đột thường là:

- Xung đột hai quốc gia về nguồn: Xảy ra khi hai hoặc nhiều quốc gia cùngkhẳng định quyền đánh thuế của mình trên cùng một đối tượng chịu thuế vì chorằng thu nhập đó có nguồn gốc từ nước họ

- Xung đột giữa quốc gia là nguồn hình thành nên thu nhập và quốc gia nơi

cư trú: Xảy ra khi một quốc gia khẳng định quyền đánh thuế đối với nguòn thunhập phát sinh tại nước này, còn nước kia lại khẳng định quyền của mình đốivới đối tượng nộp thuế vì đối tượng nộp thuế đó cư trú tại nước mình

- Xung đột giữa hai quốc gia cư trú: Xảy ra khi hai quốc gia cùng khẳngđịnh quyền đánh thuế đối với đối tượng nộp thuế, vì đối tượng nộp thuế cùng cưtrú tại hai quốc gia

Ngoài ba trường hợp đã nêu trên, đánh thuế trùng còn có thể xảy ra do kếtquả của việc các quốc gia định nghĩa về “thu nhập” không giống nhau và ápdụng những nguyên tắc tính thuế cũng như tính thời gian khác nhau

4.2 Ảnh hưởng của việc đánh thuế trùng:

Đánh thuế trùng tạo ra một lực cản đối với sự phát triển không chỉ mộtquốc gia mà cho cả quá trình phát triển kinh tế quốc tế

a Đối với nước đầu tư trực tiếp:

Nước đầu tư được hiểu là nơi xuất phát các khoản đầu tư trực tiếp Đây lànhững nước phát triển, có tích luỹ vốn lớn với công nghệ cao lại đi liền với cácmặt hạn chế về đất đai, tài nguyên và đây cũng chính là nơi các công ty đa quốcgia đóng trụ sở Những nước này muốn đầu tư ra nước ngoài nhằm thu lợi nhuậncao nhưng hiện tượng đánh thuế trùng của các nước phát triển đã làm giảm lợinhuận thu được và cản trở việc đầu tư ra nước ngoài của các nhà đầu tư

b Đối với nước tiếp nhận đầu tư:

Các nước tiếp nhận đầu tư gồm cả những nước phát triển và đang pháttriển Việc đánh thuế trùng sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển kinh tế củacác nước này, bởi đã ngăn cản các luồng vốn đầu tư nước ngoài vào các nướcnày Điều đó dẫn đến làm hạn chế việc bổ sung một phần quan trọng các nguồnvốn ĐTNN vào tổng vốn đầu tư của toàn xã hội, cản trở khả năng mở rộng sảnxuất và giải quyết công ăn việc làm cho người lao động

Khác với đầu tư gián tiếp, đầu tư trực tiếp có đặc trưng sau đây:

- Đầu tư trực tiếp không chỉ đưa vốn vào nước tiếp nhận đầu tư mà bêncạnh đó còn có cả kỹ thuật, công nghệ, bí quyết công nghệ, kinh nghiệm quảnlý…

- Đầu tư trực tiếp không làm gia tăng gánh nặng nợ cho nước tiếp nhận đầu

tư, phát huy tiềm năng của nước tiếp nhận đầu tư trực tiếp

- Đầu tư trực tiếp nước ngoài là nhân tố tác động mạnh đến việc chuyểndịch cơ cấu kinh tế…

Vì vậy, nếu không có đối sách hợp lý của nước tiếp nhận đầu tư thì các ưuđiểm của đầu tư trực tiếp sẽ không được phát huy

Ngoài ra, xét trên bình diện tổng thể, đánh thuế trùng làm cản trở tiến trìnhtoàn cầu hoá đang là xu hướng chi phối sự phát triển kinh tế thế giới Nhữngnhân tố thúc đẩy toàn cầu hoáa được kể đến là : Thị trường toàn cầu, sản xuấthàng hoá lớn, chính sách kinh tế hướng ngoại

4.3 Các giải pháp đối phó với việc đánh thuế trùng giữa các nước:

a Biện pháp đơn phương

Với biện pháp này, Nhà nước đơn phương đưa ra các biện pháp để cắt giảm

số thuế mà các nhà đầu tư nước ngoài phải nộp tại nước mình Tuy nhiên, biệnpháp này rất ít được áp dụng vì việc đơn phương cắt giảm thuế đồng nghĩa vớiviệc Nhà nước từ bỏ quyền đánh thuế và như thế đã phàn nào từ bỏ chủ quyềnquốc gia của mình đối với một khoản thu nhập nhất định

b Biện pháp cam kết quốc tế

Biện pháp cam kết quốc tế được hình thành nhằm thoả mãn yêu cầu của cácbên trong vấn đề đánh thuế trùng, trong đó, các bên tham gia cam kết đồngnghĩa với việc từ bỏ hoặc giới hạn một phần quyền đánh thuế của mình đối vớikhoản thu nhập phát sinh từ hoạt động đầu tư nước ngoài, chuyển giao côngnghệ và phân công lao động quốc tế Hình thức biểu hiện các cam kết quốc tế cóthể ở những mức độ và phạm vi khác nhau, nhưng nhìn chung được biểu hiệnbằng các hiệp định mang tính quốc tế, mà cụ thể là các Hiệp định thuế

Trong các Hiệp định thuế hiện hành có một số phương pháp chủ yếu đượcthực hiện nhằm xoá bỏ việc đánh thuế trùng của nước, nơi mà đối tượng nộpthuế là đối tượng cư trú Đó là:

b.1 Phương pháp miễn thuế:

Theo phương pháp này, đối tượng nộp thuế là người cư trú ở một nước thìkhông bị thu thuế thu nhập đối với những khoản thu nhập mà đối tượng đó đãnộp thuế ở nước khác Phương pháp này có 2 hình thức áp dụng là:

- Phương pháp miễn thuế toàn phần: có nghĩa là nước có đối tượng nộpthuế cư trú không đánh thuế thêm đối với thu nhập phát sinh mà đã bị đánh thuế

ở nước ngoài

- Phương pháp miễn thuế luỹ tiến: có nghĩa là nước có đối tượng nộp thuế

cư trú tuy không bị đánh thuế thêm đối với thu nhập phát sinh mà đã bị đánhthuế ở nước ngoài nhưng vẫn cộng thu nhập đó với thu nhập phát sinh ở trong

nước để xác định mức thuế suất và dùng thuế suất đó tính thuế đối với người cóthu nhập phát sinh trong nước.

b.2 Phương pháp trừ thuế: Nội dung của phương pháp này là nước mà đốitượng nộp thuế là người cư trú khi tính thuế trên tổng thu nhập của đối tượngnộp thuế thì cho trừ vào số thuế phải nộp ở nước cư trú số thuế đã nộp ở nướcngoài Phương pháp này cũng có 2 hình thức áp dụng là:

+ Phương pháp trừ thuế toàn phần: Có nghĩa là nước có đối tượng nộp thuế

cư trú cho trừ toàn bộ số thuế đã nộp ở nước ngoài

+ Phương pháp trừ thuế thông thường: Có nghĩa là nước có đối tượng nộpthuế cư trú cũng cho trừ vào số thuế phải nộp số thuế đã nộp ở nước ngoàinhưng số thuế được trừ không vượt quá số thuế tính theo biểu thuế của nước cưtrú tính trên số thu nhập ở nước ngoài

b.3 Phương pháp trừ thuế gián tiếp: Nội dung của phương pháp này là khicông ty mẹ nhận được lợi tức cổ phần từ công ty con của mình ở nước ngoài thìnước có công ty mẹ là đối tượng cư trú ngoài việc cho trừ vào số thuế phải nộp

số thuế lợi tức cổ phần đã nộp ở nước ngoài mà còn cho trừ cả số thuế lợi tứccông ty con đã nộp ở nước ngoài trước khi hình thành lợi tức cổ phần

b.4 Phương pháp trừ khoán thuế: Nội dung của phương pháp này là nếunước cư trú áp dụng các phương pháp trừ thuế nói trên thì cho trừ vào số thuếphải nộp ở nước cư trú các khoản thuế đáng nhẽ ra phải nộp do được hưởngmiễn giảm thuế ở nước đó, tức là các khoản thuế được miễn, giảm này cũng coinhư các khoản thuế đã nộp

PHẦN II NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP

VIỆT NAM

1 Đối tượng chịu thuế TNDN

Đối tượng chịu thuế là thu nhập chịu thuế (tính theo năm dương lịch hoặcnăm tài chính) Bao gồm thu nhập chịu thuế của các hoạt động sản xuất kinhdoanh, dịch vụ kể cả thu nhập chịu thuế từ các hoạt động sản xuất kinh doanh,dịch vụ ở nước ngoài và thu nhập chịu thuế khác

2 Đối tượng nộp thuế TNDN

Đối tượng nộp thuế TNDN ở nước ta hiện nay bao gồm 3 loại sau đây:

- Các tổ chức được thành lập theo Luật pháp Việt Nam thực hiện sản xuấtkinh doanh hàng hoá, dịch vụ;

- Các cá nhân thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh hàng hoá, dịch vụ;

- Các công ty nước ngoài hoạt động kinh doanh thông qua cơ sở thườngtrú tại Việt Nam (Cơ sở thường trú của công ty nước ngoài ở Việt Nam là cơ sởkinh doanh mà thông qua cơ sở này công ty nước ngoài tiến hành một phần haytoàn bộ hoạt động kinh doanh của mình tại Việt Nam)

Như vậy việc xác định đối tượng nộp thuế TNDN dựa trên 2 căn cứ:

- Tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh phải đóng trên lãnh thổ Việt Nam(bao gồm cả các cơ sở thường trú của các công ty nước ngoài, các tổ chức nướcngoài tại Việt Nam) và thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh hợp pháp;

- Phải có thu nhập từ các hoạt động sản xuất kinh doanh đó

Hiện nay, các hộ gia đình kinh doanh cá thể ở Việt nam không đăng kýthành lập pháp nhân và các cá nhân hành nghề tự do hiện đang là đối tượng chịuthuế thu nhập doanh nghiệp Về lâu dài, nhóm này cần phải được chuyển sangchịu sự điều chỉnh của thuế thu nhập cá nhân để đảm bảo công bằng với các cánhân có thu nhập khác trong nền kinh tế và phù hợp với thông lệ quốc tế Tuynhiên, ngưỡng thu nhập để tính thuế thu nhập còn cao nên trước mắt chỉ đưanhững đối tượng thuộc nhóm nộp thuế ấn định sang nộp thuế thu nhập cá nhân,còn các hộ gia đình kinh doanh cá thể và các cá nhân hành nghề tự do nộp theo

kê khai thì tạm thời vẫn thuộc phạm vi điều chỉnh của thuế thu nhập doanhnghiệp

3 Đối tượng không thuộc diện nộp thuế TNDN

Đối tượng không thuộc diện nộp thuế TNDN bao gồm:

Về nguyên tắc, mọi tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh đều là đối tượngđiều chỉnh của Luật thuế TNDN nhưng để nhằm hỗ trợ và khuyến khích pháttriển sản xuất kinh doanh nông nghiệp, đặc biệt đối với loại hình kinh doanh vừa

và nhỏ, thực hiện chính sách hỗ trợ và giảm bớt khó khăn cho nông dân, nênNhà nước quy định một số đối tượng có sản xuất, kinh doanh nhưng khôngthuộc diện nộp thuế TNDN Gồm:

- HTX, tổ hợp tác có thu nhập từ hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, nuôitrồng thuỷ sản

- Hộ gia đình, cá nhân nông dân sản xuất nông nghiệp có thu nhập từ sảnphẩm trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản, trừ hộ gia đình và cá nhân sảnxuất hàng hoá lớn, có thu nhập cao

4- Căn cứ tính thuế TNDN

Căn cứ tính thuế TNDN hiện hành là thu nhập chịu thuế trong kỳ tính thuế

và thuế suất

4.1 Thu nhập chịu thuế TNDN

Thu nhập chịu thuế trong kỳ tính thuế của doanh nghiệp bao gồm thu nhậpchịu thuế của hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và thu nhập chịu thuếkhác, kể cả thu nhập từ hoạt động sản xuất kinh doanh ở nước ngoài

Thu nhập chịu thuế từ hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ tính thuếđược xác định bằng công thức:

kỳ tính thuế

-Chi phí hợp lýtrong kỳ tínhthuế

+

Thu nhậpchịu thuếkhác trong

kỳ tính thuế

Chú ý:

- Thu nhập chịu thuế của những thể nhân và các pháp nhân mang quốc tịchViệt Nam (trong đó bao gồm cả các Công ty có vốn đầu tư nước ngoài) là toàn

bộ thu nhập phát sinh ở trong nước và ở nước ngoài;

- Thu nhập chịu thuế của các “cơ sở thường trú” của các Công ty nướcngoài và cá nhân người nước ngoài không cư trú tại Việt Nam là thu nhập phátsinh tại Việt Nam

Trong trường hợp Hiệp định tránh đánh thuế hai lần mà nước Cộng hoà xãhội chủ nghĩa Việt Nam ký kết có quy định khác về phương pháp xác định thunhập chịu thuế đối với cơ sở thường trú thì thực hiện theo quy định của Hiệpđịnh đó

- Thu nhập chịu thuế được tính bằng đồng Việt Nam

- Kỳ tính thuế được xác định theo năm dương lịch Trường hợp cơ sở kinhdoanh áp dụng năm tài chính khác với năm dương lịch thì kỳ tính thuế xác địnhtheo năm tài chính áp dụng Kỳ tính thuế của cơ sở kinh doanh mới thành lập và

kỳ tính thuế cuối cùng đối với cơ sở kinh doanh chuyển đổi loại hình doanhnghiệp, chuyển đổi hình thức sở hữu, sáp nhập, chia tách, giải thể, phá sản đượcxác định phù hợp với kỳ kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán Cụ thể

là : Trường hợp kỳ tính thuế năm đầu tiên của cơ sở kinh doanh mới thành lập

và kỳ tính thuế năm cuối cùng đối với cơ sở kinh doanh chuyển đổi loại hìnhdoanh nghiệp, chuyển đổi hình thức sở hữu, sáp nhập, chia tách, giải thể, phásản có thời gian ngắn hơn 90 ngày thì được cộng với kỳ tính thuế năm tiếp theo(đối với cơ sở kinh doanh mới thành lập) hoặc kỳ tính thuế năm trước đó (đối

với cơ sở kinh doanh chuyển đổi loại hình doanh nghiệp, chuyển đổi hình thức

sở hữu, sáp nhập, chia tách, giải thể, phá sản) để hình thành một kỳ tính thuế thunhập doanh nghiệp

4.1.1 Doanh thu để tính thu nhập chịu thuế:

* Doanh thu để tính thu nhập chịu thuế (gọi tắt là doanh thu tính thuế) làtoàn bộ tiền bán hàng, tiền cung ứng dịch vụ (không có thuế GTGT nếu cơ sởkinh doanh nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ; có cả thuế GTGT nếu

cơ sở kinh doanh nộp thuế theo phương pháp trực tiếp) sau khi đã trừ chiết khấugiảm giá hàng bán, trị giá hàng bị trả lại, tiền lãi trả chậm, nhưng bao gồm cảcác khoản trợ giá, phụ thu, phụ trội mà cơ sở kinh doanh được hưởng Doanhthu tính thuế còn bao gồm trị giá của hàng hoá, dịch vụ dùng để trao đổi, biếutặng (tính theo giá của mặt hàng cùng loại hoặc tương đương trên thị trường tạithời điểm trao đổi, biếu, tặng, trang bị, thưởng cho người lao động) và sản phẩm

tự dùng (tính theo chi phí để sản xuất ra sản phẩm đó)

Doanh thu tính thuế được tính bằng tiền Đồng Việt Nam

Quy định nói trên là xuất phát từ các căn cứ sau đây:

- Do đặc điểm của thu nhập chịu thuế là thu nhập thực tế nên chỉ có nhữngkhoản thu phản ánh toàn bộ giá trị của hàng hoá và dịch vụ bán ra mà doanhnghiệp thực tế được thanh toán hoặc sẽ được thanh toán trong kỳ tính thuế thìmới được tính vào doanh thu tính thu nhập chịu thuế Theo đó thì những khoản

mà ban đầu nằm trong doanh số bán hàng của doanh nghiệp nhưng không đượcthanh toán (như chiết khấu giảm giá hàng bán) hoặc phải thanh toán lại chokhách hàng (như trị giá hàng bị trả lại) thì không được tính vào doanh thu tínhthu nhập chịu thuế Khoản lãi trả chậm tuy là một khoản thu doanh nghiệp đượcthanh toán nhưng đó không phải là một khoản thu nằm trong giá bán hàng củadoanh nghiệp nên phải được khấu trừ ra khỏi doanh thu tính thuế (khoản lãi trảchậm này sẽ được hạch toán vào thu nhập từ hoạt động tài chính);

- Do thuế GTGT là một loại thuế gián thu đánh vào người tiêu dùng hànghoá, dịch vụ, doanh nghiệp chỉ là người thu hộ Nhà nước số thuế GTGT từngười tiêu dùng hàng hoá dịch vụ Số thuế GTGT mà doanh nghiệp phải nộptheo phương pháp khấu trừ, không chịu ảnh hưởng bởi kết quả sản xuất kinhdoanh của doanh nghiệp nên không được tính vào doanh thu tính thuế TNDN

Đối với trường hợp cơ sở kinh doanh nộp thuế GTGT theo phương pháptrực tiếp, do cơ sở kinh doanh chưa thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hoá đơn,chứng từ nên theo quy định của Luật thuế GTGT, trên hoá đơn bán hàng của cơ

sở kinh doanh không tách được thuế GTGT phải nộp Do vậy doanh thu để tínhthu nhập chịu thuế có cả thuế GTGT (khoản thuế GTGT phải nộp tính trên tổngdoanh thu sẽ được hạch toán vào chi phí để loại trừ ra khỏi thu nhập chịu thuếcủa doanh nghiệp)

- Đối với hàng hoá và dịch vụ dùng để trao đổi biếu tặng, do doanh nghiệp

là “người bán hàng” vừa là “người mua hàng”(mua để biếu tặng) nên giá trị củacác hàng hoá dịch vụ này phải được tính vào doanh thu để tính thu nhập chịuthuế Tuy nhiên, do không có hoá đơn bán hàng nên hàng hoá, dịch vụ này phảiđược xác định theo giá bán sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ cùng loại hoặc tươngđưong trên thị trường tại thời điểm trao đổi, biếu, tặng để đảm bảo đánh giákhách quan, đúng đắn kết quả kinh doanh của doanh nghiệp

- Đối với hàng hoá, dịch vụ tự dùng: doanh thu để tính thu nhập chịu thuế

là chi phí để sản xuất ra sản phẩm đó Trong trường hợp này,về nguyên tắc cũngphải căn cứ vào giá bán sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ cùng loại hoặc tươngđưong trên thị trường tại thời điểm tính thuế (như trường hợp hàng hoá dùng đểtrao đổi, biếu, tặng) Tuy nhiên để đơn giản cho quá trình quản lý và việc tínhthu nhập chịu thuế mà không làm ảnh hưởng đến kết quả thu nhập tính thuế (vìcho dù tính theo chi phí hay tính theo giá bán của hàng hoá tương tự trên thịtrường thì giá đó cũng đều được tính vào chi phí hợp lý khi tính thu nhập chịuthuế của toàn bộ quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp), Luật thuếTNDN đã căn cứ vào chi phí sản xuất để tính doanh thu của hàng hoá tiêu dùngnội bộ

Căn cứ để xác định doanh thu là hoá đơn bán hàng, trường hợp người muakhông yêu cầu hoá đơn, nhưng cơ sở kinh doanh vẫn phải lập chứng từ bán hàngbằng cách lập bảng kê bán hàng hoá hoặc xuất một hoá đơn bán hàng nhưng liên

2 không xé khỏi cuống hoá đơn

* Thời điểm xác định doanh thu để tính thu nhập chịu thuế

Thời điểm xác định doanh thu để tính thu nhập chịu thuế là thời điểmchuyển giao quyền sở hữu hàng hoá, hoàn thành dịch vụ hoặc thời điểm xuất

hoá đơn bán hàng, cung ứng dịch vụ, không phân biệt đã thu được tiền hay chưathu được tiền.

Như vậy là đối với hàng hoá bán ra nếu đã xuất hoá đơn nhưng chưa giaohàng thì cũng được coi là đã tiêu thụ; ngược lại đã giao hàng nhưng chưa xuấthoá đơn được coi là tiêu thụ Quy định này không đề cập đến vấn đề thanh toán

vì đó là trách nhiệm của doanh nghiệp

Đối với những trường hợp người mua thanh toán tiền cho người cung cấpdịch vụ theo mức độ hoàn thành công việc thì căn cứ vào thời điểm người cungcấp dịch vụ nhận tiền thanh toán từ phần dịch vụ đã hoàn thành hoặc thời điểmlập hoá đơn cung ứng dịch vụ

4.1.2 Các khoản chi phí hợp lí được trừ để tính thu nhập chịu thuế:

Chi phí kinh doanh hợp lý là những khoản chi phí mà doanh nghiệp đã bỏ

ra để tiến hành sản xuất kinh doanh trong kỳ tính thuế có liên quan đến việc tạo

ra doanh thu và thu nhập chịu thuế trong kỳ tính thuế mà theo quy định của luậtthuế được phép trừ khỏi doanh thu để tính thu nhập chịu thuế

Chi phí hợp lý gồm nhiều khoản chi phí khác nhau nên công tác quản lý,theo dõi rất phức tạp Bao gồm các chi phí liên quan đến lao động quá khứ nhưchi phí khấu hao TSCĐ, chi phí nguyên vật liệu (đặc điểm khoản chi này là cóhoá đơn), chi phí liên quan đến lao động sống như chi phí tiền lương, thưởng,chi hoa hồng môi giới (đặc điểm khoản chi này là không có hoá đơn mà chỉ cóhợp đồng hoặc bảng kê chi trả) và các chi phí khác

Như vậy, việc qui định cụ thể khoản chi nào được hạch toán vào chi phíkhoản chi nào không được hạch toán vào chi phí là cụ thể hoá 4 nguyên tắc khấutrừ chi phí và tạo ra tính minh bạch về thuế thu nhập doanh nghiệp Trên thực tếkhoản chi trực tiếp cấu thành sản phẩm (ví dụ: khấu hao TSCĐ, nguyên vât liệu,tiền lương ) dễ xác định, nhưng có những khoản chi mang tính gián tiếp thì khóxác định hơn Ví dụ chi đi nghỉ mát cho công nhân, chi thưởng cuối năm, chiđào tạo, lợi thế kinh doanh

Các khoản chi phí hợp lý được trừ để tính thu nhập chịu thuế TNDN baogồm:

4.1.2.1- Chi phí khấu hao của tài sản cố định sử dụng cho hoạtđộng sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ