THĂM DÒ THĂM DÒ HỆ THẦN KINH – PHẦN 2 ppt

Hình 2.1.Hình ảnh điện não bình thường Các biến đổi bệnh lý : - Sóng kịch phát kiểu nhọn, nhọn sóng trong động kinh.. Ðiện thế kích thích =ÐTKT potential évoque Ðiện thế kích thích thể

THĂM DÒ THĂM DÒ HỆ THẦN KINH

– PHẦN 2

ÐIỆN NÃO ÐỒ BÌNH THƯỜNG

1.Sóng: 8-13 c/s hình sin, xuất hiện rõ vùng sau của não (đỉnh, chẩm, thái dương sau) khi nhắm mắt, còn khi mở mắt gây hiệu ứng Berger

2.Sóng: 14-30 c/s không có nhịp đều đặn như nhịp (, chủ yếu vùng trán và vùng trung tâm Bị ức chế khi kích thích vận động và xúc cảm, ( tăng khi uống thuốc ngủ, thuốc giảm đau và thuốc bình thảön

3.Sóng: 4-7 c/s chủ yếu gặp ở trẻ em dưới 10 tuổi sau đó giảm đần ở người lớn, rất ít ở vùng trán - thái dương, vùng trung tâm, đến tuổi trưởng thành thì không còn sóng Như vậy sóng xuất hiện ở tuổi trưởng thành hay ở vị trí ngoài vùng nói trên đều là bệnh lý, gặp trong teo não, u não, viêm não, động kinh

4.Sóng: 0,5-4 c/s bình thường có ở trẻ sơ sinh đến 3 tuổi Trên 3 tuổi nếu có

là bệnh lý

Ðiện não đồ bình thường còn tuỳ thuộc vào lứa tuổi:

+Trẻ sơ sinh không có sóng, chủ yếu là sóng hoặc sóng

+Trên một năm đến 36 tháng (3 năm): nhịp cơ bản ở vùng sau não 6-8c/s

Ngoài ra còn có sóng chậm 2-5c/s ở vùng trước

+Trẻ từ 3-5 tuổi: nhịp cơ bản vùng sau 8 c/s xen kẻ với sóng chậm 1,5 c/s, vùng trước có sóng

+Trẻ từ 6-12 tuổi: vùng sau 10c/s thỉnh thoảng có nhịp 25% và nhịp Rolando, sóng vùng trước 6-6 c/s

+Trên 20 đến 45 tuổi: chiếm đa số các đạo trình chủ yếu vùng đỉnh chẩm, dạng sóng kiểu hình thoi ưu thế bán cầu không trội; vùng trước nhịp nhanh xen kẻ với sóng; khi có sóng hay nhưng không quá 10%

+Từ 45 tuổi trở lên: Hoạt động tăng cường hơn, tuổi càng lớn càng có nhiều hoạt động

NHỊP ALPHA

Hình 2.1.Hình ảnh điện não bình thường

Các biến đổi bệnh lý :

- Sóng kịch phát kiểu nhọn, nhọn sóng trong động kinh

- Có các sóng (ngoại trừ tuổi nhỏ) nói lên tổn thương não

- Có quá nhiều sóng, điện thế nhọn

- Thiếu khả năng phản ứng hoặc quá nhạy cảm với các nghiệm pháp hoạt hoá hoặc không đối xứng

NHỊP DELTA

Hình 2.2.Hình ảnh điện não bệnh lý

2 Ðiện thế kích thích =ÐTKT (potential évoque)

Ðiện thế kích thích thể hiện sự đáp ứng điện học võ não đối với kích thích bên

ngoài (cảm giác, thị giác, thính giác)

2.1.ÐTKT cảm giác: Kích thích bằng sốc điện 100-200 mili giây với tần số 3-5 sốc phút lên dây thần kinh quay ở cổ tay, ngón tay; thần kinh hiển ngoài ở mắt

cá, thần kinh chày sau cổ chân, thần kinh trụ, thần kinh giữa và đặt các điện cực ghi ở giữa trán, ở đốt cổ C2,C7, hố thượng đòn Ví dụ: kích thích dây thần kinh giữa: N9 đám rối, N13/14 tiếp nối tuỷ-hành tuỷ, N20 đồi thị võ não, D25 võ não

2.2.ÐTKT thính giác: Các tiếng "clic" kéo dài 100 micro giây với tần số

500-4000Hz, khám từng tai một (bên đối diện phải bịt), điện cực được đặt ở đỉnh

đầu và dái tai Bình thường có 7 sóng: I-ốc tai hạch gai, II-nhân ốc tai hành cầu não, III-tổ hợp trám hành trên, IV-cung bên và các nhân, V-củ não sinh tư dưới,

VI-không ổn định thể gối trong, VII-không ổn định tia thính giác đồi thị võ não Khi kéo dài các khoảng là có tổn thương

2.3.ÐTKT thị giác: Kích thích bằng các ô bàn cờ đen trắng thay đổi trên màn hình 1-2 lần trong một giây Tổn thương các giao thoa sóng P100 ghi ở đường giữa sẽ bất thường còn sau giao thoa không có bất thường

3 Ðiện cơ đồ

Nhằm mục đích xác định thiếu sót vận động do cơ hay do thần kinh, định

khu tổn thương (thân, đám rối, rễ), biết được loaüi tổn thương (sợi vận động, cảm giác, sợi có myelin hay không Nếu làm nhiều lần đánh giá được tiến triển và tiên lượng Có khi kích thích lặp lại để đánh giá bệnh lý thần kinh cơ như giảm dần biên độ trong nhược cơ, còn tăng biên độ các sóng ghi được trong bệnh Lambert-Eaton

Bảng 2.2 :Các biểu hiện điện cơ do tổn thương thần kinh ngoại vi

Bệnh thần kinh mất myelin (do nhiễm

khuẩn, viêm, dị ứng miễn dịch)

Bệnh thần kinh sơi trục (do thiếu dinh dưỡng, nhiễm độc, rối loạn chuyển hoá)

-Giảm tốc độ dẫn truyền vận động

>40%

-Thời gian đáp ứng vận động ngọn chi kéo dài không rõ ràng

-Thời gian đáp ứng gốc chi (sóng F) kéo

dài >40%

-Thời gian đáp ứng gốc chi bình thường

-Có nghẽn dẫn truyền -Có điện thế giật sợi khi nghỉ

-Phản xạ H (tương ứng với pxgx về điện

học) bất thường

-Phản xạ H bình thường

Phản ứng thoái hóa điện: Gặp trong tổn thương nơron vận động ngoại biên với 3 biểu hiện sau:

- Kích thích dây thần kinh vận động bằng dòng điện xoay chiều hay một chiều không đáp ứng

- Kích thích cơ tương ứng bằng dòng điện xoay chiều không đáp ứng nhưng đáp ứng yếu với dòng điện một chiều

-Ðảo ngược định luật Pflüger: Bình thường cực âm đóng(AÐ) co cơ mạnh hơn cực dương đóng(DÐ) Khi thoái hóa không hoàn toàn thì AÐ=DÐ, còn thoái hóa hoàn toàn thì DÐ>AÐ

Phản ứng Joly: Thời gian và sức co cơ giảm dần khi còn kích thích dòng điện xoay chiều gặp trong bệnh nhược cơ

Thời trị kéo dài khi tổn thương ngoại biên và rút ngắn khi tổn thương tháp

Có thể phối hợp vừa tổn thương sợi trục vừa mất myelin Tổn thương thần kinh ngoại biên lâu ngày cũng dẫn đến tổn thương cơ thứ phát

-Các biểu hiện điện cơ do tổn thương cơ: Tốc độ dẫn truyền vận động cảm giác hoàn toàn bình thường; nhưng lại ghi được phóng lực đa pha biên độ thấp không

ổn định trong thời gian ngắn đôi khi có hoạt động tự phát (phản ứng trương lực cơ), giảm biên độ co cơ khi kích thích

4 Các thăm dò não chức năng

Gồm 3 loại chính đó là đo lưu lượng máu não, cắt lớp bằng phát positron

và hoạ đồ điện não

4.1.Thăm dò lưu lượng máu não: Bằng phương pháp không chảy máu được tiến hành như sau: Bệnh nhân hít Xenon 133 sau 1-2 phút hít khí tự do rồi đo sự giảm hoạt tính phóng xạ bằng các bộ phận nhận cảm đặt ở da đầu

Như vậy ghi được đường cong về độ thanh thải phóng xạ cho phép thu được lưu lượng ở các điểm ghi Các thông số ghi được biểu thị bằng hoạ đồ màu từng điểm, nếu màu xanh và lơ là lưu lượng thấp, vàng và đỏ là lưu lượng cao Bình thường lưu lượng trung bình 55ml/phút/100g não, ở võ não và nhân xám khoảng 75 ml còn ở chất trắng là 35ml/phút/100g não

Thăm dò này cho biết được vùng thiếu máu và mức độ thiếu máu trong thiếu máu cục bộ não, ngoài ra còn thấy giảm trong bệnh lý sa sút trí tuệ ít nhất 30% như trong bệnh Alzheimer (vùng thái dương), bệnh Pick (vùng trán hai bên), trong động kinh lại thấy tăng lưu lượng ở ổ tiên phát

4.2.Cắt lớp bằng phát positron: Phương pháp này cho phép đo lưu lượng

cục bộ cũng như sự tiêu thụ O2 và glucoza trong não, như vậy cho ta thấy sự liên

quan giữa sự tưới máu và chuyển hoá

Nguyên tắc đưa vào bệnh nhân một chất đánh dấu phóng xạ phát positron, rồi máy ghi hình vành cho phép khu trú các positron trong vùng nghiên cứu Phương pháp này nghiên cứu chức năng não, bệnh lý mạch não, sa sút trí tuệ nhất là bệnh Alzheimer (giảm chuyển hoá vùng đỉnh-thái dương-chẩm rất rõ đó là vùng lưu hội) Xét nghiệm này còn là một xét nghiệm đắt tiền nên chỉ dùng trong nghiên cứu sâu mà thôi

4.3.Hoạ đồ điện não: Hoạt động điện não được coi như một quá trình liên tục của các biên độ khác nhau theo thời gian với điện não đồ, chỉ phân tích được 5% thông số bằng mắt thường, còn theo phương pháp này cho phép phân tích toàn

bộ các thông số Qua 16 chuyển đạo điện não có thể có một hoạ đồ với các màu khác nhau về đậm độ, diện tích tương ứng với nhịp trên mỗi vùng da đầu, nó cho phép thăm dò chức năng định khu và động học Nếu vùng nào có màu đen là hoạt động kém, còn màu hoa cà là nói lên sự bảo hoà

III CÁC XÉT NGHIỆM TẾ BÀO VÀ SINH HOÁ

1 Sinh thiết thần kinh cơ

- Cho thấy những biến đổi hình thái học sợi cơ như teo cơ hoặc phì đại sợi cơ, thoái hoá bất thường về nhân và các thành phần tế bào Nếu các bất thường đó phân bố lan toả là do rối loạn chuyển hoá, tổn thương thành bó là do tổn thương nơron vận động còn tổn thương không đồng nhất là do tổn thương cơ nguyên thuỷ

- Những biến đổi các sợi thần kinh

+Thoái hoá Waller là thoái hoá phần ngọn các sợi thần kinh sau nơi tổn thương sợi trục hay thân tế bào với biểu hiện ban đầu là đứt đoạn, thải trừ sợi trục và myeline, tiếp theo là tăng sinh tế bào Schwann

+Phì đại tế bào Schwann: tăng sinh dạng củ hành quanh sợi trục

+Mất myeline từng đoạn: Phá huỷ cục bộ và phát tán các bao Myeline, không có tổn thương sợi trục