BỆNH DO HERPESVIRUS doc

BỆNH DO HERPESVIRUS Họ Herpesviridae thuộc nhóm virus AND: - Herpes simplex virus HSV 1; 2: gây bệnh đường tiết niệu, môi; - Varicella-zoster virus VZV: gây bệnh thủy đậu, zona; - Eps

BỆNH DO HERPESVIRUS

Họ Herpesviridae thuộc nhóm virus AND:

- Herpes simplex virus (HSV 1; 2): gây bệnh đường tiết niệu, môi;

- Varicella-zoster virus (VZV): gây bệnh thủy đậu, zona;

- Epstein-Barr virus (EBV): gây bệnh tăng bạch cầu đơn nhân, u tế bào

lympho B, ung thư hầu-họng

- Cytomegallovirus (CMV): Gây viêm võng mạc khi nhiễm HIV

* Sự nhân lên của virus:

Tương tự HIV; sự lắp ráp virus mới xảy ra ngay trong nhân tế bào

THUỐC ĐIỀU TRỊ

Tác dụng:

Phong bế sinh tổng hợp AND virus, cản trở sự nhân lên của virus

Sau khi thâm nhập tế bào chủ, thuốc phải qua phosphoryl hóa thành dạng mono-, di- và triphosphat, hoạt tính

Cấu trúc: Dẫn chất guanin, uracyl v.v…

Danh mục thuốc: Acyclovir, ganciclovir, penciclovir, idoxuridin

ACYCLOVIR

Tên khác: Aciclovir

Công thức:

C8H11N5O3

Ptl : 225,2

Tên KH: 2-Amino- 9-[(2-hydroxyethoxy)methyl]-1,9-dihydro-6H-purin-6-on

Tính chất: Bột kết tinh màu trắng tan/acid vô cơ và kiềm hydroxid

Tan nhẹ/ nước; không tan/alcol; dễ tan trong dimethyl sulphoxid

Định tính: Phổ IR hoắc sắc ký, so với chuẩn

Hấp thụ UV: MAX = 255 nm (HCl 0,1 M)

H

O N

N

N

N

CH2

O

CH2 CH2OH

1

6

7 9

H2N

Định lượng:

1 Acid-base/acid acetic khan; HClO4 0,1 M; đo điện thế

2 Quang phổ UV: Đo ở 255 nm; E(1%, 1 cm) = 560;

áp dụng cho dạng bào chế

Ví dụ: Thuốc mỡ aciclovir:

- Phân tán lượng thuốc mỡ  10 mg aciclovir/60 ml hexan;

- Chiết bằng NaOH 0,1 M, đến 100 ml (d.d.1);

Bảng 31-H virus/dh Aciclovir-tiếp

- Thêm 5 ml HCl 2 M vào 15 ml d.d.1;

thêm nước  100 ml (d.d.2);

- Đo E d.d.2 ở 255 nm; tính kết quả, lấy E (1%, 1 cm) = 560

Tác dụng: Nhạy cảm với nhiều chủng Herpesviridae:

Chọn lọc trên virus; ít ảnh hưởng tế bào chủ

Cơ chế tác dụng:

Tạo Acyclovir-triphosphat trong tế bào, ức chế enzym

polymerase DNA virus; kìm hãm phát triển kéo dài DNA

Hấp thu 15-30% khi uống; t1/2  2-3 h

Thuốc vào bào thai và sữa mẹ

Chỉ định:

Điều trị HSV da và niêm mạc; zona; viêm não do Herpes;

Phòng nhiễm thủy đậu (nhiễm Varicella-Zoster) ở trẻ sơ sinh

Uống: NL, TE > 2 tuổi: 200 mg/lần  5 lần/24 h; đợt 10 ngày

Có thể uống 400 mg/lần Người già dùng liều thấp hơn

Truyền: TE, NL, điều trị Herpes sinh dục: 5 mg/kg/8 h

(dung dịch acyclovir natri)

Kem 5%: Bôi da và niêm mạc: 5 lần/ngày; đợt 5-10 ngày

Mỡ tra mắt 3% điều trị Herpes virus: tra 5 lần/ngày;

Tác dụng không mong muốn:

Uống gây rối loạn tiêu hóa; kích ứng chỗ tiêm;

Suy giảm chức năng thận; độc với gan, thần kinh, tủy xương

Thận trọng: Phụ nữ mang thai và thời kỳ cho con bú

Bảo quản: Đựng trong bao bì kín

GANCICLOVIR NATRI

Công thức:

C9H13N5O4

Ptl : 255,2

Tên KH: 9-(1,3-Dihydroxy-2-propoxymethyl)guanin natri

Tính chất: Bột kết tinh màu trắng

Tan trong nước, dung dịch không bền

Tác dụng: Như acyclovir (chuyển ganciclovir triphosphat hoạt tính)

Bảng 32-H virus/dh ganciclovir-tiếp

Kém hấp thu khi uống; chủ yếu dùng truyền

Tác dụng trên cả ADN của tế bào chủ

O N

N

N

N

CH2 CH

O CH2OH

1

6

7 9

H2N

CH2OH Na

Chỉ định: - Nhiễm Herpes simplex

- Nhiễm, phòng nhiễm Cytomegallovirus (EBV) do suy miễn dịch:

HIV giai đoạn AIDS; hóa trị liệu ung thư, ghép cơ quan

Liều dùng:

- Tấn công: 5 mg/kg/lần/12 h; truyền/1h; đợt 14-21 ngày;

- Duy trì: Người có nguy cơ tái nhiễm CMV: 6 mg/kg/lần/24 h;

5 ngày/tuần hoặc 5 mg/kg/lần/24 h; 7 ngày/tuần

Không tiêm bắp hoặc dưới da vì gây tổn thương mô

Dạng bào chế: Lọ bột đông khô  500 mg ganciclovir

Pha vào dung dịch NaCl đẳng trương khi dùng

Gen 0,15%: trị nhiễm Herpes simplex

Tác dụng KMM: Chủ yếu trên hệ thống máu, ngay sau 1-2 tuần:

Giảm bạch cầu, tiểu cầu; thiếu máu

Chống CĐ: Phụ nữ có thai và thời kỳ cho con bú

Tránh tiếp xúc với da, niêm mạc (dễ gây ung thư, pH d.d cao)

Thận trọng: Suy thận, rối loạn công thức máu;

Theo dõi lượng bạch cầu trung tính và tiểu cầu;

ngừng thuốc khi tiểu cầu < 25 000/ml; bạch cầu < 500/ml

Bảo quản: Tránh nhiệt độ cao

* Tự đọc: PENCICLOVIR

Biệt dược: Denavir

Công thức:

Tên KH: 9-[4-Hydroxy-3-(hydroxymethyl)butyl]guanin

Tính chất:

Tinh thể trắng đến vàng nhạt, không hút ẩm Dễ tan trong nước, methanol, propylenglycol (PEG); tan trong dung dịch đệm pH 2

Tác dụng: Tương tự acyclovir,

(Hoạt tính với HSV 1 và 2 ,VZV; Epstein-Barr virus)

Tác dụng virus viêm gan B

H

O N

N

N

N

CH2CH2 CH

CH2OH

1

6

7 9

H2N

CH2OH

Dược động học: Hấp thu kém khi uống; chủ yếu dùng ngoài

Tiền thuốc là famciclovir, uống dễ hấp thu;

vào cơ thể giải phóng penciclovir; t1/2 2 h

Bảng 33-H virus/dh penciclovir-tiếp

Chỉ định:

Trị vết nhiễm Herpes virus nhạy cảm: Bôi thuốc mỡ, kem 1%; 2 h/ lần

Uống: Dùng famciclovir (tiền penciclovir), điều trị nhiễm Herpes:

- Herpes zoster: NL, 250 mg/lần  3 lần/24 h; đợt 7 ngày

- Nhiễm Herpes sinh dục giai đoạn đầu cũng dùng liều trên

Giảm liều với bệnh nhân thiểu năng gan, thận

Tác dụng không mong muốn:

Bôi ngoài gây kích ứng da, cảm giác nóng

Uống có thể gây rối loạn tiêu hóa; loạn thần kinh gây đau đầu, hoa mắt; giảm bạch cầu, rối loạn máu

Bảo quản: Đựng trong bao bì kín

IDOXURIDIN (IDU)

Công thức:

Tên KH: 1-(2-Deoxy--D-ribofuranosyl)-

-5-iodouracyl

C9H11IN2O5

Ptl : 354,1

Tính chất: Bột k/t trắng biến màu/ánh sáng Không tan/ether, CHCl3;

Tan nhẹ trong nước và ethanol; pH d.d 0,1%/nước: 5,5-6,5

Hóa tính: Acid yếu (tan trong dung dịch hydroxyd kiềm loãng)

Định tính: - Đốt 5mg/ống nghiệm: Hơi màu tím bốc ra (Iod);

- 2 mg/1ml nước; thêm 2 ml diphenylamin; cách thủy: Xanh lơ

- Hấp thụ UV: MAX 279 nm (NaOH 0,1 M)

- Phổ IR hoặc sắc ký, so với chuẩn

Định lượng: Acid-base/DNF; tetrabutylammonium 0,1 M; đo thế

O

OH

CH2OH

N N O

O I

H

Tác dụng: Chuyển ido.- triphosphat hoạt tính; ức chế nhân đôi virus

Các virus nhạy cảm: Herpes simplex, Vaccinia Zoster,

Vaccinia virus và Cytomegalovirus

Chỉ định: Nhỏ mắt điều trị viêm kết mạc do virus nhạy cảm:

Thuốc nhỏ mắt 0,1% (lọ 10 ml): Nhỏ 1 giọt/h (ban ngày) và 1 giọt/2 h (ban đêm); điều trị liên tục và kéo dài

Thuốc mỡ tra mắt 0,25-0,5% (ống 5 g), tra ban đêm

Tác dụng không mong muốn:

- Kích ứng mắt, sợ ánh sáng, ứ nước tạm thời ở mắt

Bảng 34-H virus/dh idoxuridin-tiếp

- Toàn thân: thuốc cũng gắn vào AND tế bào người và động vật có vú, ức chế tủy xương gây loạn công thức máu, rụng tóc

Thận trọng: Loét giác mạc qúa sâu Không uống, tiêm

Bảo quản: Tránh ánh sáng

* Tự đọc: Trifluridin (HD II)