Thực tế sử dụng đầu đề bài báo hiện nay

Trang 1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TÍNH THIẾT THỰC CỦA ĐỀ TÀI

Mỗi ngày, công chúng báo chí được tiếp nhận thông tin từ nhiều nguồnkhác nhau, trong đó báo in được coi là một loại hình thông tin hiệu quả nhất.Cầm một tờ báo trên tay, dù quen hay lạ, độc giả bao giờ cũng lướt qua xem

có thông tin gì mới, sau đó mới tìm những chuyên mục yêu thích Việc nhanhchóng tìm ra thông tin mới lạ nhiều khi không phải qua việc đọc hết nội dungmột tin, bài mà là nhờ những đầu đề bài báo Chính những đầu đề ấy – tên gọicủa bài báo sẽ trả lời cho độc giả thông tin họ cần biết

Bản chất của báo chí là thông tin và thông tin đó có tính chats hai chiều (báo chí thông tin cho công chúng và được thông tin lại qua phản hồi) Đểthông tin báo chí có hiệu quả thì với bất cứ tác phẩm báo chí nào cũng phảihay về nội dung và hấp dẫn về hình thức Hiệu quả đó bao giờ cũng phụ thuộcnhiều yếu tố: thông tin sự kiện, thể loại, cách diễn đạt, cách đặt đầu đề…trong đó đầu đề là yếu tố đặc biệt quan trọng Đầu đề là cái tác động thị giácđầu tiên đối với độc giả Nó vừa là nội dung, vừa là hình thức của tờ báo, do

đó bài báo có được người đọc quan tâm, chú ý hay không phụ thuộc rất nhiềuvào đầu đề Đọc báo là để tìm kiếm thông tin, cho nên càng tìm được thôngtin trong thời gian ngắn nhất, độc giả càng có cơ hội thu nhận được nhiềuthông tin từ nhiều bài, nhiều tờ báo khác nhau Đối với báo chí, đầu đề phải làcách thể hiện thông tin và có sức hấp dẫn tốt nhất để kích thích, thôi thúc độcgiả đến với bài báo

Đầu đề tưởng như nằm ngoài bài báo nhưng thực chất lại có mối quan hệmật thiết với bài báo Bài báo chứa thông tin gì thì đầu đề phải khái quát đượcthông tin đó một cách đầy đủ nhất, cho nên, đầu đề cũng có ý nghĩa quantrọng như thông tin trong bài Vì vậy, nghiên cứu đầu đề là công việc gắn liềnvới thực tế hoạt động báo chí và mang tính thực tiễn cao Đó cũng là côngviệc để hoạt động thông tin của báo chí hiệu quả hơn

Trang 2

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Trước khoá luận này đã từng có nhiều công trình nghiên cứu, bài viết vềđầu đề bài báo từ nhiều góc độ khác nhau

Về công trình nghiên cứu, có thể kể đến đầu tiên là cuốn “Ngôn ngữ báo

chí” của PGS.TS Vũ Quang Hào (NXB ĐHQG, 2001) trong đó có một phần

nghiên cứu tương đối đầy đủ về đầu đề bài báo Bên cạnh đó cũng có nhiềukhoá luận tốt nghiệp, nghiên cứu khoa học về vấn đề này: Nguyễn Thu Hà,

“Về những khiếm khuyết của một số tít báo tiếng Việt theo cách nhìn của

ngôn ngữ học”, Luận văn cử nhân (ngắn hạn), Khoa Báo chí, ĐH Tổng Hợp,

H.1994; Nguyễn Đức Thắng, “Tính hấp dẫn của tít báo Việt ngữ”, Luận văn

tốt nghiệp, Khoa Báo chí, ĐH Tổng Hợp, H.1995; Trần Đỗ Thuỳ Ngân, Khảo

sá tít báo tiếng Anh ở Việt Nam, Khoá luận tốt nghiệp (Hệ chính quy VB2),Khoa Báo chí, ĐHKHXH&NV, H., 2003…

Về những bài viết, có thể kể đến nhiều bài viết về đầu đề bài báo hoặc

vấn đề có liên quan đến đầu đề bài báo trên tạp chí Ngôn ngữ: Hồ Lê, Nhờ

đâu những tiêu đề bài viết có sức hấp dẫn, số phụ, 1982; Nguyễn Thị Thanh

Hương, Một số nhận xét về đặc điểm ngôn ngữ của các đầu đề trong báo chí

tiếng Anh hiện đại, số 9/2001…

Có thể nói đó là những công trình nghiên cứu khá đầy đủ và đã cung cấpđược cái nhìn toàn cảnh về đầu đề báo chí ở Việt Nam Tuy nhiên những côngtrình này mới chỉ dừng lại ở mức khảo sát để tìm ra những thủ pháp đặt đầu

đề thông thường hay những khiếm khuyết của một số loại đầu đề mà chưa đisâu vào mới quan hệ giữa tên và bài Nhưng dù sao đây cũng là những tài liệu

bổ ích có giá trị tham khảo để chúng tôi hoàn thành tốt khoá luận này

3 MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Mục đích lớn nhất của chúng tôi là tìm hiểu về thực tế sử dụng đầu đềbài báo hiện nay thông qua khảo sát một số đầu đề, phân tích nội dung để tìm

ra mối quan hệ giữa bài và đầu đề, từ đó đánh giá chất lượng, hiệu quả và rút

Trang 3

ra những kết luận, nêu những đề xuất nhằm nâng cao chất lượng của đầu đềbài báo trên báo chí.

Từ sau ĐH VI của Đảng, báo chí nước ta đã phát triển nhanh chóng cả

về chất lượng và số lượng Báo chí ngày càng phong phú hơn về nội dungthông tin, hấp dẫn về hình thức thể hiện đã đem đến cho công chúng lượngthông tin dồi dào, hấp dẫn và bổ ích Bên cạnh những thành tựu đã đạt được,báo chí cũng có không ít những hạn chế cần xem xét, chỉnh đốn lại Trongnhững hạn chế đó phải kể đến việc sử dụng ngôn từ trên báo chí Sự tuỳ tiệntrong ngôn ngữ dẫn đến sự thiếu chính xác về câu từ và khó hiểu về cáchdiễn đạt đang ngày càng phổ biến Bằng chứng là đã có nhiều độc giả phảnhồi, nhiều nhà nghiên cứu lên tiếng về tình trạng này Về chủ thể, nhiều tờbáo cũng đã mở hẳn chuyên mục hoặc ra nội san nêu những trường hợp sửdụng chưa chính xác về câu từ trong bài viết cũng như trong cách đặt đầu đề

Rõ ràng, cùng với sự chính xác về thông tin thì sự chuẩn mực trong ngôn ngữthể hiện là điều rất quan trọng Một đầu đề tốt thì trước tiên phải chuẩn xác vềngôn từ Do đó, làm trong sáng ngôn ngữ báo chí nói chung và đầu đề bài báonói riêng cũng là làm trong sáng ngôn ngữ Tiếng Việt là nhiệm vụ cần thiết vàcấp bách hơn bao giờ hết Vì vậy, trong khuôn khổ là một khoá luận tốtnghiệp, chúng tôi không có tham vọng thống kê toàn bộ đầu đề bài báo được

sử dụng hiện nay mà cố gắng tập trung vào những đầu đề có tần số xuất hiệnlớn, qua đó làm rõ phần nào về thực tế sử dụng đầu đề bài báo trên báo chíhiện nay

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Cơ sở lý luận của khoá luận tốt nghiệp này là chủ nghĩa Mác – Lênin và

tư tưởng Hồ Chí Minh cùng những đường lối, quan điểm, chính sách củaĐảng, nhà nước ta về báo chí Cơ sở thực tiễn của chúng tôi là tổng hợpnhững đầu đề bài báo, so sánh tần số xuất hiện của từng loại trên mỗi tờ báo

và phân tích về nội dung và đầu đề

Trang 4

Các thao tác chúng tôi sử dụng:

- Thao tác tổng hợp, so sánh

- Thao tác thống kê

- Thao tác phân tích

5 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Hàng ngày có rất nhiều loại báo, tạp chí xuất hiện, mỗi tờ báo lại có tớihàng chục, hàng trăm đầu đề bài báo Trước một khối lượng lớn đầu đề nhưvậy, việc nghiên cứu quả là không dễ dàng Do vậy, đối tượng khoá luận của

chúng tôi là những đầu đề có tần số xuất hiện lớn trên 3 tờ báo: Hànộimới hàng ngày, Tuổi trẻ hàng ngày và Lao động cuối tuần

- Báo Hà nội mới - cơ quan ngôn luận của Đảng bộ và nhân dân thủ đô,

là tờ báo địa phương lớn nhất, hàng ngày đem đến cho người dân Hà Nội và

cả nước những thông tin về mọi mặt hoạt động của đời sống chính trị, kinh tế,văn hoá, xã hội

- Báo Tuổi trẻ, cơ quan của Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh Là

tờ báo có số lượng phát hành lớn, nội dung phong phú, đặc sắc cùng vớiphong cách thể hiện tốt đã làm cho tờ báo này trở nên hấp dẫn, được nhiềutầng lớp công chúng quan tâm

- Báo Lao động cuối tuần Đây là một ấn bản của báo Lao động – cơ

quan TW của Tổng liên đoàn lao động Việt Nam Với phương hướng đứngtrên quan điểm lập trường của Đảng cộng sản Việt Nam để nói lên tiếng nói

của người lao động, Lao động cuối tuần là một tờ báo có sức hấp dẫn bạn đọc

bằng sự đa dạng hóa thông tin, bổ ích cho người đọc Đây cũng là một trong

số ít các tờ báo có lượng phát hành cao

KẾT CẤU CỦA KHOÁ LUẬN GỒM:

Ngoài Phần mở đầu & Phần kết luận

Chương I – Lý luận chung về đầu đề bài báo trên báo chí

Chương II – Thực tế sử dụng đầu đề bài báo hiện nay

Trang 5

Chương III – Một số kết luận rút ra từ thực tế sử dụng đầu đề bài báo hiện nay

CHƯƠNG I

LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐẦU ĐỀ BÀI BÁO TRÊN BÁO CHÍ

1 Khái niệm

Đầu đề là tên gọi của bài báo, nó còn có nhiều cách gọi khác như nhan

đề, tiêu đề, tựa đề, tên bài Về mặt thuật ngữ, đầu đề bài báo là nghĩa tiếng

Việt của thuật ngữ tít (từ mượn tiếng Pháp Titre và tiếng Anh Title) Ở đây chúng tôi dùng thuật ngữ “đầu đề” vì nó là phiên âm của tiếng Việt, do đó

phù hợp với cách viết, cách đọc của người Việt hơn Mặt khác, nếu dùng thuật

ngữ tít thì từ góc độ ma-két báo, tít có nhiều cách gọi: tít đầu trang, tít bài, tít phụ trên, tít phụ dưới, tít dẫn… vì thế khi dùng thuật ngữ tít để chỉ tên bài thì thường dễ nhầm với những loại khác Còn khi sử dụng thuật ngữ đầu đề là chỉ

tít lớn của bài, nghĩa là chỉ có một cách hiểu là tên bài báo mà thôi

2 Mối quan hệ giữa đầu đề và bài báo

- Xét về vị trí, đầu đề thường được đặt ở nhiều nơi khác nhau sao chođộc giả dễ dàng nhận ra bài báo Tùy theo cách trình bày của hoạ sĩ mà đầu đề

có thể được đặt ở đầu bài, giữa bài hoặc được đặt “lọng” vào ảnh Để phânbiệt giữa tên và bài báo, đầu đề thường được in với co chữ lớn hơn theo nhiềukiểu phông Do vậy, đầu đề thường chiếm diện tích lớn trên mặt báo

- Về nội dung, đầu đề là sự khái quát toàn bộ thông tin của bài trong mộtgiới hạn ngôn từ nhất định, cho nên đó là một bộ phận rất quan trọng của bàibáo Nội dung bài báo nói tới sự kiện, hiện tượng gì thì đầu đề sẽ tóm tắtnhững thông tin đó thành một câu đơn giản, ngắn và đủ ý Do vậy, đầu đề phụthuộc rất nhiều vào nội dung của bài Còn đầu đề lại như một lời mời chào,giới thiệu nhanh nhất, tốt nhất tới độc giả để họ chú ý và đọc bài báo Thông

Trang 6

tin đặc sắc sẽ tạo được đầu đề hấp dân, còn đầu đề tốt sẽ lôi kéo người đọcđến với tác phẩm đó Sự phụ thuộc và tác động qua lại lẫn nhau đã khiến đầu

đề và bài báo không thể tách rời và có mối quan hệ hữu cơ đặc biệt

3.Vai trò của đầu đề

Trong thời đại báo chí phát triển như hiện nay, hàng ngày chúng ta đượctiếp nhận một lượng thông tin khổng lồ từ nhiều nguồn khác nhau Đứngtrước một khối thông tin đồ sộ như vậy, không phải ai cũng có điều kiện tìmhiểu hết được, mà với nhiều người, họ chỉ chú ý tới những đầu đề hấp dẫnhoặc thông tin họ quan tâm Do đó, khi đọc bất kỳ tờ báo nào, việc đầu tiêncủa độc giả là thường “lướt qua các đầu đề ở trên mỗi bài báo hoặc ở trêntrang nhất của các tờ báo hay phần mục lục của các tạp chí bởi lẽ ngay trongnhững đầu đề của các bài báo ấy đã tiềm chứa những giá trị thông tin căn bảnđược dồn nén trong một số lượng đơn vị từ ngữ ngắn gọn và hàm súc” [1, 31].Đầu đề “giống như biển hiệu của một cửa hàng, hay sự chỉ dẫn trênđường” [2, 22] Nó giúp độc giả biết bài báo thông tin điều gì, cũng như biểnhiệu cho biết cửa hàng bán cái gì, hay sự chỉ dẫn trên đường cho biết người tađang và sẽ đi trên con đường nào Với nhiệm vụ tóm tắt thông tin một cáchđầy đủ nhất, đầu đề bài báo phải được thể hiện sao cho hấp dẫn và gây ấntượng với độc giả ngay từ đầu

Một tờ báo được coi như một cửa hàng mà trong đó mỗi bài báo là mộtmón hàng Để thu hút khách hàng, cửa hàng đó cần phải bắt mắt từ vẻ ngoài

và phải phong phú về sản phẩm Cũng như thế, một tờ báo muốn có nhiều độcgiả cần được chú trọng về hình thức và hấp dẫn về nội dung thông tin Sựchăm chút đó phải được bắt đầu từ mỗi bài báo Bởi vậy, muốn thu hút độcgiả và khuyến khích họ đọc báo, người làm báo cần phải sử dụng một tổng thểcác kỹ thuật nhằm kích thích sự chú ý của độc giả Trong đó, đầu đề bài báo

là yếu tố được đặc biệt chú trọng Theo nhiều công trình điều tra xã hội học,hơn 70% người đọc báo bị thu hút bởi sức hấp dẫn của đầu đề [3, 16] Mộtđầu đề tốt hay dở thì “chỉ cần liếc mắt qua cũng đủ để có một ý niệm tổng

Trang 7

quát Vì vậy, cần phải dành cho đầu đề sự chăm sóc đặc biệt Một đầu đề dởđược đặt cho một bài báo hay sẽ mang tội huỷ hoại, là một sự láng phí Ngượclại, một bài báo tồi cũng có thể được cứu nhờ một đầu đề hay” [4, 126]

Hiểu được vai trò và ý nghĩa quan trọng của đầu đề bài, nhà báo phải biếtcách thể hiện đầu đề sao cho cái thần của nội dung thông tin phải được diễnđạt bằng ngôn từ đẹp và ngắn gọn

3 Đặc trưng, đặc điểm của đầu đề bài báo

Theo “Ngôn ngữ báo chí” [5, 170-171] của PGS.TS Vũ Quang Hào, đầu

đề bài báo có những đặc điểm:

- Đầu đề bài báo có số lượng rất lớn bởi mỗi trang báo có đến hàng chụcthậm chí hàng trăm đầu đề

- Do số lượng lớn như vậy nên ngoại trừ những đầu đề có tên đặc biệt,hấp dẫn thì độc giả thường khó có thể nắm bắt và lưu nhớ được Khi đã khôngnhớ tên bài , họ cũng khó có thể nhớ được nội dung bài

- Đầu đề bài báo tồn tại cùng với sự tồn tại của bài báo, trong khí đó thờigian tồn tại của bài báo khá ngắn ngủi, bởi vậy đầu đề báo cũng chỉ “sống”trong khoảng thời gian giữa hai kỳ ra báo, thậm chí bị quên ngay sau khi độcgiả vừa đọc xong bài báo

- Do đặc điểm của báo là thông tin nhanh, gọn, chính xác và đòi hỏi sựhấp dẫn cao nên yêu cầu của đầu đề bài báo cũng phải chính xác, hấp dẫn và

có khả năng níu mắt người đọc ngay khi họ vừa cầm tờ báo

- Bài báo muốn thu hút sự chú ý của người đọc, trước hết phải thông quađầu đề bài báo Chính vì vậy, đầu đề bài báo có nhiệm vụ và vai trò rất lớnquyết định đến sự thành công của bài báo

4 Tính chất của đầu đề bài báo

Theo Loic Hervouet, “một đầu đề hay và hiệu quả đòi hỏi nhiều tính chất

và không thể thoả mãn mọi tính chất đó trong một đầu đề Đầu đề hấp dẫn

Trang 8

làm cho ngay cả độc giả lười nhất cũng không cưỡng lại nổi” Những tínhchất đó là:

+ Đầu đề phải rõ ràng và dễ hiểu, tức là phải làm sao để độc giả có thể

hiểu ngay lập tức Để làm được điều này thì khi đặt đầu đề, tác giả phải tránhcác từ trừu tượng, các từ viết tắt, các từ chuyên môn, các từ dễ gây hiểu lầm

+ Thứ hai, đầu đề phải ngắn và năng động, nghĩa là phải viết thật ngắn,

trực tiếp, loại bỏ các yếu tố thừa như: tính từ, trạng từ hay các yếu tố lặp, vàdùng câu khẳng định hơn là câu nghi vấn

+ Đầu đề phải chính xác và chứa thông tin Không đặt đầu đề chung

chung, theo kiểu “Thể thao cũng là một cách giải trí”, hay nửa vời theo kiểu

“Một dân tộc không bị mắc ung thư” (dân tộc nào, phải nói rõ ra luôn) Khi

đặt đầu đề phải dựa vào nội dung thông tin và không được nhầm đầu đề vớichuyên mục

+ Cuối cùng, tác giả cho rằng đầu đề phải thích đáng Nghĩa là nó phải

chỉ ra được thông tin độc đáo ở chỗ nào và nhất thiết phải phù hợp với nộidung bài báo Để biết một đầu đề có thực sự thích đáng không thì tự mình đặt

ra câu hỏi: Dùng đầu đề này cho một bài báo khác có được không? Trong sáutháng nữa dùng đầu đề này có được không? Nếu cả hai câu trả lời là “có” thì

rõ ràng là đầu đề đó không thích đáng Không đặt những đầu đề hấp dẫn chomột bài báo chẳng có gì quan trọng Đầu đề phải có tỉ lệ cân xứng với độ dàicủa bài báo [6, 72-75]

Đây cũng chính là những yêu cầu và kỹ năng mà bất cứ nhà báo nào khiđặt đầu đề cho tác phẩm báo chí cũng phải chú ý đặc biệt Bởi nếu muốn độcgiả quan tâm tới bài báo của mình thì điều đầu tiên là tác giả phải biết cáchníu giữ mắt họ bằng chính những đầu đề hấp dẫn

5 Các dạng đầu đề bài báo

- Về các dạng, Loic Hervouet cho rằng có 3 dạng đầu đề mà nhà báo cóthể lựa chọn cho phù hợp với dạng bài viết của mình Đó là:

+ Đầu đề thông báo:

Trang 9

“Tham vọng duy nhất của loại đầu đề này là cung cấp thông tin chính chođộc giả (…) Đầu đề này phải tóm tắt được toàn bộ bài báo trả lời một cáchđơn giản một số trong các câu hỏi cơ bản (Ai? Cái gì? Ở đâu? Khi nào? Nhưthế nào? Tại sao?) (…) Nhà báo phải lựa chọn cẩn thận thông tin nào sẽ đưalên làm đầu đề bài báo, và làm đầu đề theo quy tắc đã nêu trên.” Cũng theotác giả, với loại này thì đặt đầu đề là công việc nhàm chán nhưng cũng khônghoàn toàn dễ Trước hết, phải tìm cho được cốt lõi thông tin, sau đó chọn lựa

từ ngữ Không thể trả lời hết sáu câu hỏi cơ bản, nhưng phải ưu tiên cho Như

thế nào? và Tại sao? Cuối cùng là cô đọng thông tin trong một dòng sau khi

đã loại bỏ hết những yếu tố thừa

+ Đầu đề kích thích:

Loại đầu đề này “chỉ chứa một vài yếu tố liên quan đến chủ đề của bàibáo, mục đích chính là làm cho độc giả tò mò, muốn đọc ngay lập tức Nóitóm lại, nó phản ánh cái thần của bài báo, hơn là nội dung bài báo” Với loạinày, “tất cả phụ thuộc trí tưởng tượng”, nhà báo phải chú ý đến cả nội dung

và hình thức của đầu đề Và “chú ý không để cho xu hướng rẻ tiền lấn át”.+ Đầu đề hỗn hợp:

Theo tác giả, đây là loại “thường được dùng nhất Đó là sự hoà hợp của cảhai loại trên, tức là vừa cung cấp thông tin, lại vừa gợi trí tò mò” [6, 76-77]

- Quan niệm về vấn đề này, hai nhà báo M Voirol và J L Lagardettecũng thừa nhận có 3 dạng đầu đề trên

Theo J L Lagardette, chất lượng chủ yếu của đầu đề mang thông tin là

“chứa đựng phần chính của thông tin theo nghĩa chính xác và rõ ràng của nó.Các tít đó cần phải đặc trưng, tiêu biểu, phù hợp, cân đối với độ dài của phầnnội dung” Với những đầu đề gây chú ý thì “không nhất thiết phải là tóm tắtcác thông tin chứa đựng trong phần nội dung Chúng nêu bật tinh thần hơn làvấn đề cụ thể, và được nhằm để kích thích tính tò mò” [4, 127-130]

Còn nhà báo M Voirol cũng cho rằng, đầu đề thông báo “mang đến chođộc giả, khán giả và thính giả phần quan trọng của thông tin Phần lớn các tít

Trang 10

của các tờ nhật báo (…) đều thuộc loại này” Còn những đầu đề gây kíchđộng “ít mang thông tin hơn là muốn thể hiện một kiểu gây ấn tượng Nó làmcho độc giả ngạc nhiên, tò mò và đôi khi gây cười (…) Tác giả cho rằng, loạiđầu đề này có ưu điểm là “ngắn và gây ấn tượng (thường là từ ba đến năm từ).Nhược điểm của nó là ít thông tin Chính vì vậy, trong các tờ nhật báo nó luônđược kết hợp với các tít phụ ở trên hoặc những tít phụ mang tính thông tin ởdưới và trong các tờ tạp chí nó luôn được sử dụng thêm một chiếc mũ ngoặcvuông để giải thích.” Tác giả cũng nhấn mạnh, loại đầu đề này “phải thể hiệnmột cách trung thực nội dung của bài báo”, và nó “đặc biệt cần thiết khi títcủa bài báo muốn viết theo kiểu nước đôi, mập mờ” [2, 23-26]

6 Chức năng của đầu đề

6.1/Chức năng của báo chí

Đầu đề có tầm quan trọng và mối quan hệ hữu cơ không thể tách rời vớibài báo thì điều đầu tiên đối với đầu đề là phải thực hiện được đặc trưng và

chức năng của báo chí nói chung Áp dụng lý thuyết “Cơ sở lý luận báo chí

truyền thông”, chức năng của báo chí được chia thành 3 nhóm chức năng cơ

bản sau: [7, 68-93]

6.1.1/ Chức năng tư tưởng

Là nhóm chức năng có vai trò đặc biệt quan trọng của báo chí Bất cứ mộtgiai cấp cầm quyền hay một nhà nước nào cũng đều cần tới báo chí như mộtcông cụ chính để tuyên truyền hệ tư tưởng cho giai cấp, nhà nước đó tới quầnchúng nhân dân Mặt khác, báo chí cũng liên kết các thành viên của xã hộithành một khối thống nhất theo lập trường chính trị của giai cấp, nhà nước đó.Với khả năng tác động rộng lớn, nhanh chóng, mạnh mẽ trong việc giáodục lý tưởng, chính trị, xây dựng lối sống văn hoá lành mạnh, báo chí có vaitrò lớn trong việc hình thành tính tự giác, ý thức xã hội của nhân dân Để làmđược điều này, báo chí phải thông tin một cách toàn diện, sinh động các sựkiện, hiện tượng, quá trình xảy ra trong đời sống thực tế tới đông đảo côngchúng Từ đó, giúp họ có được cái nhìn toàn cảnh về hiện thực xã hội Báo chí

Trang 11

phải đạt được nhiệm vụ là định hướng một cách toàn diện Muốn vậy, báo chíphải có khả năng nhìn nhận và thẩm định đời sống hiện thực một cách hệthống, qua đó định hướng sự chú ý của công chúng vào việc nhận thức cái cầnthiết Nghĩa là báo chí phải hình thành một mô hình thông tin hợp lý về bứctranh thế giới khách quan Và việc thẩm định giá trị của sự kiện, hiện tượng,quá trình xảy ra phải được đặt dưới ánh sáng của hệ tư tưởng và những lýtưởng xã hội của giai cấp, nhà nước mà nền báo chí đó chịu sự chi phối Tínhđịnh hướng cũng bao gồm khả năng xác định mục đích hành động, kết quảcần phải đạt, phù hợp với lợi ích chung của giai cấp, xã hội.

Là một phương tiện quan trọng của Đảng thực hiện chức năng giáo dụcchính trị – tư tưởng, báo chí góp phần vào việc hình thành ý thức xã hội, thếgiới quan, đồng thời tạo nên dư luận và định hướng dư luận xã hội đó Việchình thành ý thức xã hội cũng là hình thành ý thức lịch sử - văn hoá, văn học -nghệ thuật Với khả năng thông tin phong phú và tác động rộng lớn của mình,báo chí góp phần to lớn trong việc giáo dục, truyền thụ những tri thức và giátrị văn hoá, lịch sử của dân tộc, nhân loại Các loại hình văn học – nghệ thuậtđược thể hiện trên báo chí cũng chứa đựng những nội dung lịch sử, sự kiện,nhân vật có ảnh hưởng tới việc hình thành ý thức lịch sử, văn hoá

Không chỉ hình thành các yếu tố của ý thức xã hội, báo chí còn có nhiệm

vụ tiến hành nhiều hoạt động tuyên truyền, cổ động và tổ chức Các hoạt độngnày có mối liện hệ mật thiết với nhau, mang đến cho công chúng những trithức sâu sắc có tính bản chất nhằm tác dụng vào thế giới quan và sự hìnhthành những quan niệm, niềm tin, lý trí Mặt khác chúng cũng định hướngtrong dư luận thái độ, tình cảm, cách ứng xử của xã hội đối với sự kiện, hiệntượng, quá trình diễn ra trong đời sống hiện thực Qua việc tác động vào cácthành viên trong xã hội, báo chí giúp họ xác định đúng tính chất, mục đích,biện pháp và động viên quần chúng tham gia tích cực vào việc giải quyếtnhững nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ đất nước

6.1.2/ Chức năng quản lý

Trang 12

Mỗi xã hội là một hệ thống rất đa dạng, phong phú và phức tạp Do đó,quản lý xã hội là công việc cần thiết và cũng là một hoạt động có ý thức củacon người Để hoạt động quản lý có hiệu quả, báo chí cần đảm bảo thông tinhai chiều thuận và nghịch giữa chủ thể quản lý và khách thể quản lý Thôngtin hai chiều tồn tại trong hoạt động của hệ thống các phương tiện truyềnthông đại chúng Hoạt động quản lý có hiệu quả hay không phụ thuộc nhiềuvào tính chất, số lượng và chất lượng thông tin hai chiều liên tục này Báo chí

tổ chức hoạt đông trong lĩnh vực quản lý xã hội theo các hướng:

- Đăng tải, bình luận, phân tích và giải thích các văn kiện, nghị quyết củaĐảng, nhà nước để quần chúng hiểu, giúp họ ứng dụng những chính sách đóvào đời sống

- Báo chí tham gia vào việc kiểm tra các cơ quan, tổ chức… trong việcthực hiện đường lối, chính sách… của Đảng, nhà nước Phân tích tình hìnhthực tế ở các địa phương, cơ sở sản xuất một cách toàn diện, phát hiện nhữngthiếu sót giúp cơ quan quản lý, cán bộ lãnh đạo nhận thức được thiếu sót đểkịp thời điều chỉnh Đưa ra những kiến nghị, giải pháp để hoạt động quản lýtốt hơn

- Báo chí tham gia tích cực vào cuộc đấu tranh chống các hiện tượng tiêucực trong kinh tế xã hội, trong tổ chức Đảng, các cơ quan nhà nước Mục đíchcủa cuộc đấu tranh này là nhằm khẳng định bản chất ưu việt của chế độ, lànhmạnh hoấcc mối quan hệ xã hội, đẩy lùi các hiện tượng trái với bản chất chế

độ, làm tổn hại đến lợi ích chung của toàn xã hội

Các hướng hoạt động này luôn có mối liên hệ chặt chẽ, tích cực, tác độngqua lại với nhau nhằm thực hiện tốt chức năng quản lý của báo chí

6.1.3/ Chức năng phát triển văn hoá, giải trí

Để thực hiện chức năng này, báo chí phải luôn quan tâm hàng đầu tớinhững giá trị văn hoá, nhân văn: các tác phẩm văn học, nghệ thuật, âm nhạc,điêu khắc, hội hoạ, kiến trúc, lễ hội, phim truyện… Thông qua việc phổ biếnsâu rộng tới công chúng, báo chí giúp mỗi người không ngừng bổ sung tri

Trang 13

thức, làm phong phú thêm đời sống tinh thần Đây cũng là điều kiện để conngười tự hoàn thiện mình và phát triển một cách toàn diện hơn Đây cũng làcông cuộc xây dựng và phát triển xã hội theo một lối sống lành mạnh nhằmthực hiện tốt nhiệm vụ xây dựng và phát triển đất nước sánh cùng bè bạn nămchâu.

Báo chí phải luôn quan tâm và đặt lên hàng đẩu công việc chuyển tảithông tin văn hoá, văn nghệ là nâng cao chất lượng tác phẩm văn học, nghệthuật, tăng cường tính hấp dẫn sinh động, tính tư tưởng của các tác phẩm vàcác hoạt động văn hoá Bằng hoạt động có tổ chức và mục đích, báo chí gópphần hình thành nhân cách, lối sống lành mạnh, trình độ hiểu biết, khả năngnhận thức của mỗi cá nhân trong xã hội

Báo chí ngày càng phát triển thì những hoạt đông thông tin quảng cáo vàhướng dẫn trên báo chí cũng xuất hiện ngày càng nhiều Điều đó có ý nghĩa

xã hội to lớn, đáp ứng nhu cầu đa dạng, phong phú của nhân dân lao động.Các hoạt động chỉ dẫn, quảng cáo: dự báo thời tiết, thông tin giá cả thịtrường…đều làm phong phú thêm nội dung chuyển tải thông tin của báo chí

Do đó, thực hiện chức năng phát triển văn hoá, giải trí sẽ tạo điều kiện để thựchiện tốt chức năng tư tưởng và quản lý xã hội của báo chí

6.2/Chức năng của đầu đề

Bên cạnh việc thực hiện những chức năng chung của báo chí thì đầu đềbài báo cũng mang những đặc trưng, chức năng riêng của mình Thực tế hoạtđộng báo chí cho thấy, mỗi nhà báo đều có những quan điểm riêng của mình

về chức năng của báo chí Có thể thấy điều này qua những nhận định của một

Trang 14

nhau Đầu đề là một sự thoả hiệp giữa phần viết và phần hình ảnh “Vềnguyên tắc chung, đầu đề tóm tắt bài báo Đó là cái nhãn mang những thôngtin chỉ dẫn cho phần nội dung Nó mang lại nhận thức tức thời về thông điệpchính Vì vậy, nó rất quan trọng ở chỗ chỉ cần đọc đầu đề, độc giả đã biếtđược cốt lõi của thông tin” [4, 127].

- Nhà báo Michel Voirol cũng có cùng quan điểm như trên về chức năngcủa đầu đề bài báo Theo tác giả, đầu đề phải luôn luôn khác nhau, luôn luôn

“mới”, kể cả khi thông tin được phát lại Và để thu hút sự chú ý, đầu đề phảingắn, để giữ được sự chú ý thì đầu đề phải độc đáo [3, 22]

- Trong cuốn Sổ tay dành cho các nhà báo Đông và Trung Âu (Handbook

for Journalists of Central and Eatern Europe) của Malcolm F Mallette, tác giả

đã chỉ ra rằng, đầu đề bài báo có bốn chức năng:

+ Tổng kết thông tin

+ Phân định mức độ quan trọng của câu chuyện

+ Chúng là những yếu tố rất dễ nhận thấy trong việc trình bày của mộttrang báo

+ Chúng gây cảm tình đối với người xem (giúp họ quyết định trở thànhđộc giả) [1, 31]

- Còn theo quan niệm của nhà báo Pháp Loic Hervouet, “chức năng đầutiên của đầu đề là “bắt mắt” (thu hút mắt) độc giả khi họ lướt xem tờ báo đầutiên Thông thường khi mua báo, độc giả chỉ nhìn lên tờ báo chứ ít khi xemphần mục lục: người đã quen đọc một tờ báo sẽ mua ngay tờ báo mà khôngquan tâm lắm đến việc trong số báo có những gì Cũng có những người xemlướt qua tờ báo ấy trước khi quyết định mua Dù họ có phải mua báo, haynhận được báo miễn phí, thì việc đầu tiên bao giờ cũng là nhìn lướt qua xem

có gì đáng đọc hay không Một đầu đề hấp dẫn, ngay lập tức sẽ thu hút sự chú

ý của độc giả.”

+ Chức năng thứ hai của đầu đề, theo tác giả nó “là một yếu tố phân biệtbài nào quan trọng hơn bài nào Nó thể hiện sự lựa chọn của ban biên tập

Trang 15

Đọc toàn bộ các đầu đề trong một tờ báo, độc giả sẽ biết ngay hôm nay có gìmới và tyhông tin nào quan trọng hơn”.

+ Tiếp theo, tác giả cho rằng “giúp độc giả lựa chọn là vai trò chính củađầu đề”, nghĩa là có khi độc giả chỉ đọc đầu đề, hoặc đọc đầu đề xong họ xemluôn bài báo, cũng có khi lại trở lại đọc sau… Vì vậy, theo tác giả “đầu đềphải nêu bật được chủ đề, nếu có thể được thì nêu cả góc độ của bài báo nữa.Đầu đề phải nhấn mạnh có gì mới, có gì hay đáng đọc.” Có như vậy, độc giảmới có thể lựa chọn bài báo nào là cần đọc khi xem lướt qua tờ báo [6, 71-72]

Đầu đề là một phần của bài báo và không thể tách rời bài báo Nó phụthuộc nội dung thông tin của bài báo đó và cũng mang những chức năngchung của báo chí Để thực hiện được chức năng đó, theo tác giả Vũ QuangHào đầu đề phải thoả mãn ít nhất hai yêu cầu:

Khái quát được nội dung thông tin của cả bài báo trong một cấu trúc địnhdanh ngôn ngữ xác định, chuẩn mực, ngắn gọn và có thể có sức biểu cảm (đốivới một vài loại đầu đề) Thứ hai, đầu đề phải được trình bày hấp dẫn (về ma-két) Hai yêu cầu này cũng đông thời là hai điều kiện để một đầu đề níu mắtngười đọc Đó là điều kiện cần và đủ [5, 173]

Trang 16

CHƯƠNG II THỰC TẾ SỬ DỤNG ĐẦU ĐỀ BÀI BÁO HIỆN NAY

1 Cấu trúc của đầu đề bài báo:

Đầu đề bài báo có hấp dẫn hay không phụ thuộc nhiều yếu tố trong đóviệc lựa chọn ngôn ngữ và cấu trúc ngữ pháp là điều rất quan trọng sẽ quyếtđịnh giọng điệu, phong cách thể hiện của mỗi tác giả Cấu trúc của đầu đề có

1.2/Đầu đề có cấu trúc là một câu

“Câu là đơn vị dùng từ hay đúng hơn dùng ngữ mà cấu tạo nên trong quátrình tư duy, thông báo, nó có nghĩa hoàn chỉnh, có cấu tạo ngữ pháp và có tổchức độc lập” [8, 207] Đây được coi là cách đặt đầu đề khá đơn giản.Thường thì người đặt đầu đề cứ tóm tắt nội dung bài và viết thành một câutheo 2 loại: câu đơn hoặc câu ghép Câu đơn có kết cấu chủ – vị, là loại câu

cơ sở, thường phổ biến trong hoạt động giao tiếp và chữ viết hàng ngày Do

có kết cấu đơn giản nên câu đơn được sử dụng nhiều cho các đầu đề bài báodưới các dạng như câu trần thuật, câu nghi vấn, câu cảm thán, câu mệnh lệnh.Trong khi đó, câu ghép lại phức tạp hơn nhiều Câu ghép thường “biểu hiệnnhận thức nhiều mặt của các hiện tượng khách quan và biểu đạt tính phức tạpbên trong của các hiện tượng khách quan đó thông qua biện pháp tư duy phứctạp” [9, 203-204] Câu ghép có cấu trúc từ hai cụm chủ – vị trở lên và có cácthành tố phụ đi kèm như định ngữ, bổ ngữ nên có khả năng chứa đựng thôngtin lớn Do tính phức tạp của nó nên việc sử dụng câu ghép không phải dễ

Trang 17

dàng, mặt khác cũng do yêu cầu đầu đề phải ngắn gọn nên đây là loại được sửdụng ít

+ Chuyện lạ ở chùa Pháp Vân

(Lao động cuối tuần, ngày 4/4)

+ Tấm huân chương trước ngày đổi tên

+ Một nét độc đáo trong văn hoá Việt Nam

(Lao động cuối tuần, ngày30/5)

+ Vị mặn của con chữ

(Tuổi trẻ, ngày 3/9)

+ Sự gán ghép phi lịch sử,

+ Thông điệp của nghị lực thép

1.3.2/Kiểu động ngữ:

Trang 18

Là ngữ có động từ làm chính tố, đi kèm với nó là các phụ tố Cấu trúcnày có khả năng nhấn mạnh hành động, quá trình của sự kiện, hiện tượng nhờvào động từ được đặt ở đầu câu ở cấu trúc này, chủ ngữ bị lược đi, chỉ còn vịngữ Độc giả chỉ biết được chủ thể khi đã đọc xong bài báo Ví dụ:

+ Đi tìm bí mật bưởi Phúc Trạch

+ Hoá thân thành chiến sĩ quyết tử

+ Thăm nhà máy của một giám đốc anh hùng

+ Cảnh báo ô nhiễm môi trường hậu cúm gà

1.3.3/Kiểu tính ngữ:

Là ngữ có tính từ làm chính tố, có khả năng biểu hiện phẩm chất, tínhchất của nhân vât, sự kiện, sự vật được nói tới trong đầu đề bài báo Kiểu nàythường thích hợp với những đầu đề mang tính biểu cảm Tuy nhiên loại này ítđược sử dụng do không phù hợp với cấu trúc định danh của đầu đề bài báo.Vídụ:

+ Hoang sơ suối cá Lương Ngọc

Trang 19

(Lao động cuối tuần, ngày16/5)

+ Sôi động thị trường quần áo giáp Tết

+ Nhộn nhịp vành đai biên giới

Là loại đơn vị hình thành khi dùng từ để cấu tạo câu nhưng không phải

là đơn vị có sẵn và không có cấu tạo ổn định Trong quá trình phát triển củangôn ngữ, có nhiều ngữ dần dần ổn định hoá Quá trình ổn định hoá tạo nênnhững từ ghép hai tiếng hoặc ở phạm vi rộng hơn là những đơn vị có thể gọi

là “thành ngữ”

2 Phân loại đầu đề

Như đã nói, số lượng đầu đề bài báo là rất lớn, do đó việc phân chia cáccách thức đặt đầu đề cũng không thể đầy đủ hết được Vì vậy, trong khoá luậnnày, chúng tôi chỉ tập hợp và phân chia những đầu đề có tần số xuất hiện lớn.Mỗi loại đầu đề, chúng tôi đưa ra những ví dụ cụ thể và phân tích nội dung để

Trang 20

tiện cho việc xem xét mối quan hệ giữa tên bài và nội dung Sau khi khảo sát,chúng tôi thấy các đầu đề thường được đặt theo những cách thức sau:

2.1/Đầu đề thông báo

- Kiểu đầu đề này phổ biến nhất cho hầu hết các tin Như trên đã nói,tham vọng duy nhất của đầu đề này là cung cấp thông tin chính cho độc giả.Thông tin trong bài báo hấp dẫn thì đầu đề cũng hấp dẫn, nghĩa là đầu đề nàyphụ thuộc vào nội dung bài Ví dụ:

+ Đảo Bạch Long Vĩ được cấp điện 24/24 giờ

Tin này thông báo sẽ diễn ra lễ cắt băng khánh thành chính thức đưatrạm điện gió vào khai thác, cấp điện thường xuyên cho quân, dân và lựclượng thanh niên xung phong trên đảo Tin còn cho biết tổng số vốn đầu tưxây dựng công trình; thời hạn sử dụng điện mỗi ngày của người dân trên đảotrước khi có trạm mới này Đầu đề đã đưa được thông tin quan trọng nhất, dovậy độc giả chỉ cần lướt qua là biết được thông tin mới

+ Trường CĐ GTVT3 (TP.HCM): Hàng trăm sinh viên đập phá ký túcxá

Đây là tin sâu về nguyên nhân vụ đập phá Đó là do nhà trường khôngtôn trọng ý kiến và nhu cầu của sinh viên, dẫn đến việc một số sinh viên saukhi uống rượu say đã hành động quá khích kéo theo phản ứng lây lan củanhiều sinh viên trong trường rồi tới ký túc xá gây rối và phá hoại

+ Quận 3, TP HCM: sập nhà, 2 người chết, 8 người bị thương

Tin nói về một ngôi nhà bị sập lúc đang xây dựng Tin cho biết thời gianxảy ra, nguyên nhân, công tác cứu hộ và tình trạng các nạn nhân Đầu đề nêuđược chi tiết nổi bật nhất, do vậy độc giả có được cái nhìn tổng quát về sựkiện, họ có thể tiếp tục đọc tin hoặc cũng có thể không vì đã nắm được thôngtin chính của bài

Trang 21

+ Năm 2004: Sẽ có 14.000 người nghiện ở TP.HCM trở thành côngnhân.

Đây là số học viên đã hoàn tất việc cai nghiện và được chuyển sang làmcông nhân theo đề án sau cai nghiện Nhiều đơn vị, doanh nghiệp đăng ký tiếpnhận học viên sau cai nghiện vào làm việc

+ Chủ tịch nước Trần Đức Lương đã về đến Hà Nội, kết thúc tốt đẹpchuyến thăm chính thức ba nước LB Nga, CH Hung-ga-ri và Vương quốcAnh

(Hànộimới, ngày 28/5)

+ Hầm Hải Vân sẽ được đưa vào sử dụng cuối năm nay

(Tuổi trẻ, số 4023, ngày 29/1)

+ UBND Thành phố ra chỉ thị tổ chức phục vụ Tết Giáp Thân, phát động

“Tết trồng cây” và thực hiện kế hoạch sản xuất vụ đông xuân 2004

+ Quỹ bảo trợ trẻ em Việt Nam tiếp nhận 3 tỷ 535 triệu đồng tài trợ của

Bộ Công nghiệp

+ Cháy lớn tại Cty giày Thượng Thăng – TP.HCM

(Lao động cuối tuần, số 6617, ngày 17/10)

+ Nội các I-xra-en thông qua kế hoạch đơn phương của Thủ tướng

Trang 22

Thông báo tình hình các đàn gà chết hàng loạt chỉ trong thời gian rấtngắn sau khi xuất hiện một vài dấu hiệu Bài viết cũng đưa ra nguyên nhân vàcác biện pháp giải quyết

+ Các bến xe sẽ nằm ở ngoại vi thành phố

(Hànộimới, số ngày 5/1)

Theo quy hoạch mới của Thủ đô, các bến xe khách liên tỉnh và xe tải liêntỉnh đều đựơc xây dựng ở phía Bắc, Nam và Tây nam thành phố, nghĩa là phíangoài thành phố để dễ dàng hoạt động

+ Bà Ngô Bá Thành – “người đàn bà thép” đã ra đi…

Trang 23

+ Từ nay đến 2010: Sẽ mở thêm 110 trường ĐH, CĐ

…

Có thể nói đầu đề thông báo la loại cung cấp thông tin hiệu quả về sựkiên, quá trình, hiện tượng Nhờ vậy độc giả sẽ dễ dàng nắm bắt được thôngtin ngay mà không cần phải đọc cả bài

2.2/Đầu đề giải thích.

Thường thì kiểu đầu đề này đưa tên riêng, danh từ lên phần đầu của đầu

đề, phần còn lại nêu đặc điểm có tính chất nổi bật hoặc mang tính thời sự củatên riêng, danh từ đó Và giữa hai phần của đầu đề thường sử dụng một gạchnối hoặc dấu hai chấm nhằm làm rõ thành phần chính.Ví dụ:

+ Hoa kim châm – nữ hoàng vitamin

Đây không chỉ là một loại hoa đẹp mà còn là vị thuốc quý chữa được cácbệnh đường tiết niệu, chảy máu cam, viêm gan… Đây cũng là một thứ “rau”cao cấp giàu vitamin có thể chế biến thành các món ăn độc đáo Do vậy, trồnghoa kim châm đem lại nguồn lợi kinh tế lớn Tác giả đã chọn một trong nhữngđặc điểm giá trị của hoa đặt cho đầu đề

+ Ốc sên lớn – món ngon bị bỏ quên

Bài viết cho biết những chất bổ có trong ốc sên và tác dụng chữa bệnh,đặc điểm sinh học của nó Đây là loại thức ăn tốt cho gia cầm, thuỷ sản, câytrồng Trong khi ở nước ta ốc sên bị bỏ quên thì tại Pháp hàng năm phải nhậpkhẩu với số lượng lớn để làm thức ăn

+ Nhạc sĩ Nguyễn Văn Nam: Người viết giao hưởng nhiều nhất nước

Bài cho biết ông là nhạc sĩ sinh ra ở vùng quê nhạc tài tử, được đào tạobài bản về âm nhạc từ nhỏ và sáng tác rất nhiều bản nhạc cho các loại đàn

Trang 24

Ông cũng là nhạc sĩ đầu tiên của Việt Nam được Mỹ đặt hàng để dàn dựng tácphẩm mới tại NewYork

+ Cà cuống – món gia vị của bậc đế vương

Trong lịch sử, cà cuống từng được coi là ngang hàng với các món sơnhào hải vị quý hiếm để đem dâng vua Tinh dầu cà cuống được xếp là loại sảnphẩm của côn trùng được bán với giá cao nhất Tuy nhiên, ngày nay cà cuốngđang có nguy cơ tuyệt chủng

+ Vịt bầu Quỳ – nguồn mì chính tự nhiên

Đây là một giống vịt quý, đặc sản của dân tộc Thái (Nghệ An) Vớinhững thớ thịt ít mỡ, dày chắc và tỉ lệ mì chính cao, vịt bầu Quỳ được đánhgiá là giống vịt ngon nhất nước ta

+ Ba ba – thần tài nước ngọt

Do có tác dụng chữa bênh, bổ máu, tăng cường sức khoẻ, và là món ănngon, đặc sắc nên ba ba là một loài thuỷ sản có khả năng đem lại nguồn lợikinh tế cao, và được mệnh danh là “thần tài nước ngọt”

+ Niên giám điện thoại và những trang vàng: Cẩm nang mua sắm và cơhội giao thương

Nêu những tiện ích của cuốn sách với người dân và các doanh nghiệp.Iửc cải tiến nội dung và hình thức để cuốn sách ngày càng tiện lợi hơn

+ Cỏ mật – nguồn đường tự nhiên lý tưởng

Loại cỏ này có tỷ lệ ngọt gấp 300 lần so với đường, có tác dụng cho trínhớ và tạo giấc ngủ sâu Đồng thời là một dược phẩm tốt cho người mác bệnhbéo phì, tiểu đường Dễ trồng, đầu tư ít mà hiệu quả kinh tế cao

+ Tôn Thất Bách – người trí thức của nhân dân

Trang 25

+ Thủ Thiêm - đô thị sinh thái

+ Nguyễn Hoàng Phương – một đời khám phá đến cùng

+ Rau hẹ – vị thuốc tiện dụng và rẻ tiền

+ Chùa Hà Nội – cốt cách chân, thiện, mỹ của ông cha

+ Enya – nữ hoàng của những bản thánh ca

+ Xuân Đỉnh – vùng quê giàu truyền thống cách mạng

(Hànộimới, ngày1/5)

…

2.3/Đầu đề câu hỏi

Đây là đầu đề này được sử dụng khá phổ biến trên các báo Căn cứ vàonhững mối quan hệ giữa nội dung và tên bài, chúng tôi thấy có hai loại:

 Câu hỏi ở đầu đề được trả lời trong bài

 Câu hỏi ở đầu đề không được trả lời trong bài

- Câu hỏi ở đầu đề được trả lời trong bài

Với loại này, độc giả được hứa hẹn một câu trả lời chắc chắn ở phía dưới

bài Đầu đề này thường có từ để hỏi Vì sao, tại sao, như thế nào… Hoặc được

dùng cho những bài phỏng vấn, hoặc đối với những bài mà câu hỏi đã manggiá trị khẳng định 9độc giả chỉ biết điều này sau khi đã đọc xong bài Và cóthể coi đây là một thủ pháp nhằm gây sự chú ý của độc giả Ví dụ

+ Vì sao nông sản Việt Nam cần có thương hiệu?

Trang 26

Bài viết gồm 2 phần, trong mỗi phần đề có đưa lời giải thích cho đầu đề.

Đó là: xây dựng thương hiệu cho nông sản nhằm nâng cao sức mạnh cạnhtrnh trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu và để mức tiêu thụ trái cây ViệtNam ở nội địa và xuất khẩu không bị chênh lệch

+ Vì sao giá thuốc tăng 100 – 400%?

Bài này chỉ ra nguyên nhân của việc tăng giá thuốc là do một số mạnglưới đã thao túng việc phân phối độc quyền, nhiều tầng nấc Giá bán đượcnâng lên bằng nhiều thủ đoạn lắt léo, khi thuốc đến tay bệnh nhân thì đã tăng

số điểm đưa ra

+ Cháy rừng có chủ ý, làm sao để ngăn chặn?

Bài nói về các rừng thuộc thành phố Hà Nội thường xảy cháy mà mộttrong những nguyên nhân là do con người gây ra Để ngăn chặn tình trạngnày, phải xét xử nghiêm minh với đối tượng gây ra Và ngành kiểm lâm cũngphải được trang bị các hồ chứa nước di động, các loại máy bơm hiện đại, khiquy hoạc rừng phải tạo nước dự trữ cho công tác phòng, chữa cháy rừng

+ Vì sao vẫn phải mua vàng giá cao?

Trang 27

viết này có dung lượng khá dài, độc giả muốn biết nguyên nhân thì phải đọchết cả bài, do vậy dễ dẫn đến mất thời gian của họ.

+ Mua đất dự án: làm gì để tránh rủi ro?

+ Kiến nghị của cử tri giải quyết được đến đâu?

Bài đưa ra nhiều kiến nghị của các cử tri về nhiều vấn đề, trong đó cóvấn đề giao thông Tuy nhiên, những kiến nghị này chỉ mới được đưa vào dựkiến để xem xét, chứ chưa được giải quyết để khắc phục, xử lý nhiều vấn đề

do dân kiến nghị.+ Nông dân nuôi gà: Trắng tay mà còn… trả lãi!?

Bài viết về việc người nông dân bị thất thu vì đàn gà bị thiêu huỷ trongdịch cúm gia cầm, họ phải chờ tiền hỗ trợ nhưng vẫn chưa có Trong khi đó,tiền nợ ngân hàng họ vẫn phải chịu lãi và đành tiếp tục chờ chủ trương “xửlý” các món nợ của cơ quan chức năng Kiểu đầu đề này giống như lời khẳngđịnh, độc giả có thể hiểu ngay thông tin

+ Bưu điện Hà Nội: Tính cước sai còn doạ cắt dịch vụ?

Trang 28

Bài cho biết việc nhiều thuê bao dịch vụ Mega VNN bị bưu điện Hà Nộitính cước sai khiến mỗi tháng họ phải thanh toán một khoản tiền lớn Đánglưu ý hơn, họ còn bị doạ sẽ cắt dịch vụ nếu không trả tiền cước đúng thời hạn.Cũng giống như đầu đề trên, đầu đề này tuy đặt câu hỏi nhưng thực chất đã làlời khẳng định.

+ Xe đạp Việt Nam bị kiện Vì sao?

- Câu hỏi ở đầu đề không được trả lời trong bài.

Ở loại đầu đề này, thông tin trong bài thường chưa được giải quyết Tácgiả chỉ nêu sự kiện, hiện tượng, quá trình và để độc giả tự suy nghĩ, tự hiểu sựkiện đó chứ không nêu nhận định của mình Ví dụ:

+ Phải sống chung với ô nhiễm đến bao giờ?

Trang 29

năng vẫn chưa có biện pháp gì, cho nên người dân nơi đây không biết đếnbao giờ mới thoát khỏi ô nhiễm.

+ Bao giờ Hà Nội có nhà trọ công nhân?

Bài viết đưa ra con số lao động ngoại tỉnh ở Hà Nội phải sóng ở nhữngkhu nhà tạm bợ, ổ chuột do không có chỗ ở cố định và dễ dẫn đến sức laođộng bị giảm hoặc sa vào các tệ nạn xã hội… Việc bao giờ các doanh nghiệp

Hà Nội có khu nhà trọ cho công nhân vẫn là câu hỏi chưa có lời giải đáp.+ Khu di tích Hoàng thành – liệu có thành hồ chứa nước?

Bài nói về việc bảo vệ khu di tích Hoàng thành – Thàng Long trongmùa mưa bão Các mái che đã được dựng lên để tránh nước mưa từ trênxuống cho khu di tích, nhưng việc nước dưới hố khai quật dâng từ dưới lên thìlại chưa có hướng giải quyết triệt để Bài không nêu ra khả năng khu di tích sẽ

bị ngập, nhưng cũng không đưa ra biện pháp khắc phục vấn đề này

+ Núi Bân: ai bán, ai mua?

+ Việt Nam sẽ có điện hạt nhân?

Trang 30

tuy bài viết không khẳng định nhưng độc giả cũng hiểu việc sử dụng điện hạtnhân hạt nhân chỉ là chuyện trong tương lai.

+ Vùng văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên

Di sản phi vật thể được UNESCO công nhận?

Bài viết nói về việc Ban Di sản văn hoá phi vật thể (Bộ VH – TT) chọn

“Vùng văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên” làm ứng cử viên để đệ trìnhUNESCO đưa vào danh mục di sản thế giới Việc có được công nhận là di sảnthế giới hay không còn phụ thuộc thời gian sắp tới

+ Sân vận động quốc gia Mỹ Đình

Bao giờ thu mới đủ chi?

(Hà Nội mới, ngày 12/1)

Việc khai thác, bảo dưỡng và sử dụng sân vận động thời hậu SeaGames22, trong đó Ban quản lý khu Liên hợp thể thao Mỹ Đình đứng ra điềuhành hoạt động Ngoài việc tổ chức các trận đấu giao hữu bóng đã, BQL cóthể cho thuê sân thi đấu, sân tập, cửa hàng… CLB Thể Công đánh tiếng thuêsân là một tín hiệu vui, tuy nhiên CLB sẽ gặp khó khăn do kinh phí thuê cao,

vị trí sân lại xa trung tâm… Vì vậy, không có các CLB thuê sân dài hạn,không thu hút các giải quốc tế thì việc đảm bảo thu chi của SVĐ vẫn là điềunan giải

+ Bảo tàng Hà Nội – Lỗi hẹn đến bao giờ?

Trong khi hầu hết tỉnh thành trong cả nước thì Hà Nội vẫn chưa có mộtbảo tàng cho riêng mình Do vậy, việc thành lập một bảo tàng của Hà Nội làrất cần thiết để những hiện vật của thủ đo không phải “ở nhờ” trong kho củamột bảo tàng TW Tuy nhiên, từ nhiều năm việc xây dựng này vẫn chưa đếnđâu vì cứ lần khất lần này lần khác Bởi vậy, không biết đến bao giờ bảo tàng

Hà Nội mới được xây dựng

+ Canh dưỡng sinh: chữa khỏi bệnh ung thư và Aids?

Trang 31

Canh dưỡng sinh là một món ăn do người Nhật phát minh, có tác dụngbồi dưỡng cơ thể Bài viết đưa ra lời phân tích của trưởng khoa nội 2, viện ydược dân tộc TP.HCM về tác dụng thực của loại canh nay là không đủ lớn đểchữa được bệnh như nhiều người vẫn tưởng

+ Có nên “giết nhầm hơn bỏ sót”?

+ Xương “tê giác ngàn năm” trị bá bệnh (?)

+ Sẽ có bảo tàng muối đầu tiên tại Đông Nam Á?

+ Bao giờ giá bớt leo thang?

+ Những ngôi nhà xây để… cỏ mọc

Những ngôi nhà được xây phần thô rồi bán cho người mua để họ tự hoànthiện Do không có giấy phép xây dựng và trong quá trình thi công đã ảnhhưởng đến hệ thống hạ tầng khu vực nên công trình bị đình chỉ thi công Việc

Trang 32

xây dựng dở dang trong thời gian dài khiến những ngôi nhà trông như bị bỏhoang.

+ Xoá quy hoạch “treo”: Dân cần nhưng… một số “quan” chưa vội

(Tuổi trẻ, ngày19/5)

Nhiều dự án chậm triển khai khiến người dân phải chờ đợi và chịu đựngtrong thời gian dài Về vấn đề này, nhiều quan chức cho rằng cần sớm giảiquyết ngay, nhưng một số lại tỏ ra không vội vã với việc giải quyết này

đẻ tiện nghi nên có giá rất đắt khiến nhiều người không khỏi giật mình

+ Món ăn ngày Tết: Đặc sản miền Bắc, miền Trung… có đủ

Những loại đặc sản của miền Bắc và miền Trung từ đồ khô, đồ chế biếnsẵn đến những món chế biến ăn liền đều được đưa vào tiêu thụ tại thị trườngphía Nam với số lượng lớn vào dịp Tết đến

Trang 33

Qua những phân tích về nội dung bài, có thể thấy dấu chấm lửng trongnhững đầu đề trên biểu thị những việc có vẻ như ngược đời hoặc khó xảy ra.+ “Điện thoại trao tay”, trao luôn…phiền phức.

+ Thuốc thú y – Giá cao chất lượng lại… “tào lao”

Trang 34

Đúng như đầu đề, bài viết nêu tình trạng bất ổn giá thuốc tại cácc cửahàng khiến người dân phải khổ sở, thiệt thòi vì không biết đâu là giá thuốcchuẩn.

+ Miền Tây vào mùa trái cây

nó yêu cầu người viết phải biết chọn lựa từ thích hợp cả về ý nghĩa và tưtưởng để diễn đạt được ngụ ý mà họ muốn thể hiện

2.6/Dùng biện pháp tu từ

Những biện pháp tu từ được sử dụng là so sánh, ẩn dụ, nhân hoá

Tiêu đề	Thực tế sử dụng đầu đề bài báo hiện nay
Trường học	Đại Học Tổng Hợp
Chuyên ngành	Báo chí
Thể loại	Khóa luận
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	68
Dung lượng	311 KB