- Khi cây lúa đang sinh trưởng sâu làm nhộng bên trong thân nơi đang sống hoặc nếu mật số cao, sâu thường đục ra ngoài làm nhộng ở nách lá.. Vì có nhiều sâu trong một thân cây nên sâu th
Trang 1đục vào thân cây; khi hết thức ăn sâu đục lỗ chui ra ngoài và tìm đến cây lúa mới Lúc lớn đủ sức, sâu ngừng ăn, cơ thể thu ngắn lại và lột xác hóa nhộng Trước khi hóa nhộng sâu đục một lỗ xuyên qua thân cây lúa, chừa lại lớp biễu bì để khi nở bướm dễ chui ra ngoài
- Khi cây lúa đang sinh trưởng sâu làm nhộng bên trong thân nơi đang sống hoặc nếu mật số cao, sâu thường đục ra ngoài làm nhộng ở nách lá Nếu sâu non ở trong rạ hoặc gốc rạ muốn hoá nhộng thì phải di chuyển đến gần lỗ đục vào để làm nhộng vì nhộng cũng rất cần oxy Loài sâu này thường thích những ruộng lúa khô hạn
Trước khi hóa nhộng sâu đục một lỗ trên thân cây, chừa lại lớp biễu bì mỏng để khi bướm vũ hóa dễ chui ra Cây lúa đang tăng trưởng sâu làm nhộng giữa bẹ hay
ở nách lá Vì có nhiều sâu trong một thân cây nên sâu thường chui ra ngoài khi hết thức ăn và đục vào chính thân cây lúa đó tại vị trí khác, do đó trên thân cây lúa héo có rất nhiều vết đục
4) Sâu đục thân Màu Hồng
Bướm thường vũ hoá từ 6 - 8 giờ tối, ban ngày ẩn nấp ở trong khóm lúa hoặc cỏ dại, ban đêm bay ra hoạt động Bướm thích ánh sáng đèn nhưng không mạnh như bướm sâu đục thân hai chấm
Sâu non sau khi nở thường tập trung ăn phá mặt trong bẹ lá, khi lớn sâu bắt đầu đục vào thân cây lúa hoặc phân tán đến các cây kế cận, vị trí xâm nhập vào cây lúa lúc này thường ở khoảng giữa đốt thứ 3 và 4 (tính từ gốc lên) của thân cây lúa Sâu tuổi 4 - 5 có sức ăn mạnh, có thể chui ra để đục vào lóng khác của cùng một thân cây lúa đó hoặc sang cây khác để gây hại, một số ít có thể đục xuyên qua đốt thân lúa để sang lóng khác Mỗi sâu non từ khi nở đến lúc lớn hoàn toàn có thể phá hại từ 2 đến 3 thân cây lúa Sâu làm nhộng bên trong thân cây lúa hoặc ngoài bẹ lá
5 Các yếu tố ảnh hưởng đến mật số
a/ Thời tiết Ẩm độ cao (trên 90%) thích hợp đối với hầu hết các loài sâu đục thân lúa Nhiệt độ từ 19 - 300 C thích hợp cho bướm hoạt động và sâu phát triển
b/ Thức ăn Ở giai đoạn vươn lóng sâu đục vào dễ dàng vì cây lúa mềm Ở giai đoạn phân hóa đòng sâu dễ dàng đục vào bên trong thân cây làm cho cây bị hiện tượng chết đọt nhiều
c/ Thiên địch Trứng sâu đục thân thường bị ký sinh bởi ong thuộc các họ Eulophidae, Scelionidae, Trichogrammatidae, thành trùng ký sinh đẻ trứng vào trứng sâu trước khi trứng được phủ lông Trứng sâu đục thân còn bị vạc sành, dế ăn và ăn cả lông phủ ổ trứng Sâu và nhộng các loài sâu đục thân cũng bị ký sinh nhưng với tỉ lệ thấp, riêng ấu trùng tuổi 1 thường dễ bị côn trùng có ích ăn vì chưa chui vào bên trong thân cây
Trang 26 Biện pháp phòng trị
a/ Biện pháp canh tác:
- Trồng giống lúa kháng sâu đục thân
- Trồng giống chín sớm và nhảy chồi nhiều
- Cắt bỏ ổ trứng trên nương mạ trước khi cấy
-Khi gặt chừa gốc rạ thấp
- Đốt đồng, cày chôn gốc rạ, phơi đất ngay sau khi gặt
- Cho ruộng ngập nước trước khi cấy hoặc gieo
- Không bón nhiều phân đạm
b/ Biện pháp hóa học: Theo Cục Trồng Trọt và Bảo Vệ Thực Vật (1991), nên áp dụng thuốc khi sâu đạt các mật số sau:
- Lúa ở giai đoạn đẻ nhánh Lúa sạû khoảng 2 ổ trứng/m2, lúa cấy, 1 ổ trứng/20 bụi lúa Trong cả 2 trường hợp trên nếu ruộng ngập sâu hơn 5 cm, có thể áp dụng thuốc nước hay thuốc hột, nếu ruộng ngập sâu ít hơn 5 cm, áp dụng thuốc nước
- Lúa ở giai đoạn từ làm đòng đến trổ, 1 ổ trứng/m2 đối với lúa sạ hay 1 ổ trứng/bụi đối với lúa cấy
Theo Viện Nghiên Cứu Lúa Quốc tế (IRRI):
- Ở giai đoạn nhảy chồi, sử dụng thuốc hột hay thuốc nước đều có hiệu quả, nhưng nếu ruộng có mực nước thường xuyên thấp hơn 5 cm, nên phun thuốc nước
- Ở giai đoạn phân hóa đòng đến trổ, sử dụng thuốc hột không có hiệu quả, chỉ có thuốc nước để diệt ổ trứng, bướm và sâu tuổi nhỏ chưa chui vào thân cây
Có thể sử dụng thuốc nước lúc sâu vừa mới nở ra, chưa chui vào bên trong thân cây lúa
BỌ XÍT ĐEN
Có 2 loài Bọ Xít Đen quan trọng ở Á châu là Scotinophara (=Podops) lurida
(Burmeister) và Scotinophara coartata (Fabricius) Hai loài trên thuộc họ bọ xít
Năm Cạnh (Pentatomidae), Bộ Cánh Nửa Cứng (Hemiptera) Ở Việt Nam loài
gây hại nhiều là S coartata (Fabricius)
1 Phân bố Bọ xít đen xuất hiện ở hầu hết các quốc gia trồng lúa ở Á châu như Ấn
Độ, Bangladesh, Kampuchea, Indonesia, Malaysia, Miến Điện, Nepal, Pakistan, Thái Lan và Việt Nam
2 Ký chủ Lúa, bắp, lúa hoang, cỏ lồng vực, cỏ Panicum, cỏ Scirpus, Scleria
Trang 33 Đặc điểm hình thái và sinh học
Thành trùng màu đen, dài từ 8 - 10 mm Phiến mai dài tới cuối bụng, nhưng bề ngang không che hết bụng Góc trước mảnh lưng ngực trước mỗi bên có 1 mấu lồi ngắn, không nhọn Góc cạnh mảnh lưng ngực trước cũng có 1 mấu lồi ngắn Ngực có một số đốm màu vàng nhạt ở bìa trước (gần đầu) và cuối vai của ngực trước có 2 gai nhọn ở 2 bên gốc sau Thành trùng sống khoảng 1 tháng và một thành trùng cái đẻ từ
150 - 200 trứng
Bọ xít Đen Scotinophara coartata (Fabricius): a Thành trùng,
b Trứng, c Ấu trùng tuổi 1, d Ấu trùng tuổi 5 (Theo Reissig và ctv.,1986)
Trứng hình trụ, dài 1 mm, mặt trên bằng, mặt dưới tròn Trứng mới đẻ màu xanh hơi hồng, lúc gần nở màu nâu đỏ hay nâu xám Trứng được đẻ thành từng ổ khoảng 15 cái, xếp thành nhiều hàng song song trên các lá gần mặt nước Thời gian ủ trứng từ 3 - 8 ngày
Bọ xít non khi mới nở cơ thể hơi tròn, dài độ 1 mm Mắt kép màu đỏ, thân màu đỏ nâu, lớn đủ sức màu tro nâu, thân màu vàng xanh, trên lưng có những đốm đen Ấu trùng bọ xít đen có 4 - 5 tuổi và phát triển từ khi nở đến lớn hoàn toàn từ 27- 50
ngày
3 Tập quán sinh sống và cách gây hại
Thành trùng có khả năng di chuyển một khoảng xa từ nơi trú ngụ là cỏ dại khi trên ruộng không có lúa và bay vào ruộng khi có lúa để gây hại và bị thu hút nhiều bởi ánh sáng đèn, nhất là ánh sáng trắng xanh, các đợt vào đèn tập trung của Bọ Xít Đen đều trùng hợp với những ngày sáng trăng Ban ngày bọ xít sợ ánh nắng nên thường trốn dưới gốc lúa gần mặt nước và ngay cả dưới mặt nước do có bọt khí bám
Trang 4theo thân mình, sau buổi chiều tối hoặc những ngày trời râm mát, nhiều mây bọ xít mới bò lên trên thân cây lúa để chích hút Thành trùng tiết ra mùi rất hôi khi bị đụng đến Thành trùng sống tập trung dưới gốc lúa, ngay trên mặt nước Bọ xít có thời gian ngủ nghỉ ở giai đoạn thành trùng vào mùa khô trong các kẻ đất nứt trong nhiều tháng khi trên ruộng không còn thức ăn Khi thới tiết thích hợp sẽ bay vào ruộng lúa Thành trùng cái đẻ trứng dưới gốc lúa, trên mặt nước độ 10 cm hoặc đôi khi trên lá lúa gần mặt nước thành từng nhóm từ 40 - 50 cái Ấu trùng sống quanh ổ trứng sau khi nở, lúc lớn di chuyển sang nơi khác và thích sống ở dưới gốc cây lúa
Cả thành trùng và ấu trùng đều chích hút thân, bẹ lá và đôi khi cả bông lúa ây
ra hiện tượng: 1) lúa nhảy chồi: cây phát triển chậm, ít chồi, 2) sau giai đoạn nhảy hồi: gié ngắn, hạt lững, 3) lúa trổ bông lép hay bạc trắng Nếu bọ xít tập trung chích hút với mật số cao cây bị héo khô và chết, rất
giống triệu chứng lúa bị cháy rầy
4 Các yếu tố ảnh hưởng đến mật số
- Ruộng ngập sâu, nước đọng, có nhiều cỏ dại rất thích hợp, do đó Bọ Xít Đen thường xuất hiện trên ruộng lúa từ tháng 9 đến tháng 11 hàng năm ở đồng bằng sông Cửu Long
- Khu vực làm nhiều vụ trong năm thích hợp cho bọ xít hơn là 1 vụ
- Lúa từ làm đòng đến ngậm sữa thích hợp hơn lúa non
- Thiên địch:
* Ong họ Scelionidae thường ký sinh trứng bọ xít
* Ếch, rắn mối ăn thành trùng và ấu trùng
* Một số loài thuộc họ Carabidae ăn trứng, ấu trùng và thành trùng
* Một số loài thuộc họ Nabidae ăn trứng và ấu trùng
* Nấm Metarhizium anisopliae tấn công cả thành trùng lẫn ấu trùng
5 Biện pháp phòng trị
- Làm sạch cỏ xung quanh ruộng lúa
- Trồng giống lúa chín sớm
- Ở những ruộng chủ động được nước, trước khi bọ xít đẻ trứng rộ nên hạ thấp mực nước để bọ xít đẻ trứng ở vị trí thấp hơn, sau đó cứ cách 4 ngày một lần cho nước vào ruộng cao hơn vị trí ban đầu và ngâm trong 24 giờ Lập lại từ 2 - 3 lần như thế có thể tiêu diệt được phần lớn trứng bọ xít
- Sử dụng các loại thuốc hóa học, áp dụng thuốc ngay gốc lúa, nơi bọ xít sống
BỌ GAI
Tên khoa học: Dicladispa (=Hispa) armigera (Olivier)
Trang 5Họ Ánh Kim (Chrysomelidae), Bộ Cánh Cứng (Coleoptera)
1 Phân bố Bọ gai được ghi nhận xuất hiện ở các quốc gia như Ấn Độ, Bangladesh,
Bhutan, Burma, Indonesia, Kampuchea, Lào, Malaysia, Miến Điện, Nepal, Pakistan, Thái Lan và Việt Nam
2 Ký chủ Bọ gai có thể sinh sống trên lúa mì, mía, cỏ Digitaria, Leersia, Echinochloa,
Zizania
3 Đặc điểm hình thái và sinh học
Thành trùng màu xanh dương đen óng ánh, ngực và cánh có nhiều gai Thành trùng dài từ 5 - 6 mm, sống từ 1- 2 tháng, một thành trùng cái đẻ từ 50 - 60 trứng
Trứng rất nhỏ, hình bầu dục, màu trắng, thời gian ủ trứng từ 4 - 7 ngày
Ấu trùng màu trắng sữa, có 4 tuổi, phát triển từ 10 - 15 ngày
Nhộng trần màu nâu, thời gian nhộng từ 5 - 7 ngày
4 Tập quán sinh sống và cách gây hại
Bọ gai xuất hiện nhiều trong mùa mưa và hoạt động mạnh vào ban ngày
Thành trùng cạp ăn mặt trên lá, để lại sọc trắng
Trứng Bọ gai được đẻ gần đầu lá non, ghim vào mặt dưới lá một phần và một phần lồi ra ngoài được bao phủ bằng một chất tiết ra từ bụng thành trùng cái
Sau khi nở, ấu trùng đục ngay vào bên trong lá như sâu đục lá và ăn phần xanh của lá, chỉ chừa lại lớp biễu bì màu trắng và làm nhộng ngay trong đường đục Cả thành trùng và ấu trùng đều thích lá lúa ở giai đoạn tăng trưởng Khi Bọ Gai xuất hiện với mật số cao, lá lúa bị vàng khô, cây héo và chết Sự thiệt hại bắt đầu từ chỗ đẻ trứng, gần chóp lá và lan dần xuống dưới phiến lá
Dicladispa armigera(Olivier): a Thành trùng và vết cắn phá, b Ấu trùng,
c Nhộng (Theo Reissig và ctv., 1986)
5 Biện pháp phòng trị: