sự hình thành và phát triển mần răng

3- Mô tҧ ÿѭӧc sӵ hình thành và phát triӇn các thành phҫn cӫa mҫm răng ӣ giai ÿoҥn sӟm.. MӢ ĈҪU: CÁC NGUYÊN LÝ Vӄ SӴ PHÁT TRIӆN CÁ THӆ CӪA RĂNG 1- Các quá trình sinh h ͕c phát tri͋n không

§ S Ӵ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIӆN VÀ CҨU TRÚC

MӨC TIÊU

1- Phát biӇu và thҧo luұn ÿѭӧc nhӳng nguyên lý cӫa phát triӇn cá thӇ trong sӵ hình thành răng

2- Mô tҧ ÿѭӧc quá trình hình thành nguyên mҫm răng

3- Mô tҧ ÿѭӧc sӵ hình thành và phát triӇn các thành phҫn cӫa mҫm răng ӣ giai ÿoҥn sӟm

4- Mô tҧ ÿѭӧc cҩu trúc và chӭc năng các thành phҫn cӫa mҫm răng

MӢ ĈҪU: CÁC NGUYÊN LÝ Vӄ SӴ PHÁT TRIӆN CÁ THӆ CӪA RĂNG

1- Các quá trình sinh h ͕c phát tri͋n không ch͑ di͍n ra trong thͥi kǤ phôi thai cͯa m͟i cá th͋ mà còn ti͇p tͭc sau khi ÿã ra ÿͥi: Sӵ phát triӇn cӫa răng bҳt ÿҫu ӣ phôi

tuҫn thӭ 5, răng sӳa bҳt ÿҫu mӑc khi trҿ ÿѭӧc 5 –6 tháng tuәi; trong khi ÿó, quá trình hình thành giai ÿoҥn mҫm răng khôn bҳt ÿҫu khi trҿ ÿѭӧc 6 tuәi và thân răng ÿѭӧc hoàn thành vào khoҧng 15 tuәi, mӑc lúc 18 –25 tuәi, (cNJng theo nhӳng qui luұt sinh hӑc ÿã chi phӕi ÿӕi vӟi các răng sӳa vӕn phát triӇn tӯ trѭӟc khi cá thӇ ra ÿӡi)

2- Các quá trình sinh h ͕c phát tri͋n ÿ˱ͫc ÿ͓nh h˱ͣng m͡t cách di truy͉n, trong m͡t s͙ tr˱ͥng hͫp, là ngo̩i di truy͉n (bi͋u sinh) vì trong quá trình ÿó, chúng lӋ thuӝc

vào mӝt loҥt các y͇u t͙ môi tr˱ͥng mà các yӃu tӕ này có thӇ thay ÿәi kӃt quҧ ÿã

ÿѭӧc ÿӏnh trѭӟc vӅ mһt di truyӅn Các quy lu̵t sinh h͕c chi ph͙i s͹ phát tri͋n răng

và m͕i quá trình sinh h͕c c̭u trúc là gi͙ng nhau cho ṱt c̫ các răng, không phân

biӋt là răng sӳa, răng kӃ tiӃp hay răng thay thӃ (Thí dө: sӵ hình thành men răng là giӕng nhau vӅ nguyên tҳc bҩt kӇ là thân răng cӫa răng cӱa sӳa hay răng cӕi nhӓ cӫa răng vƭnh viӉn)

3- TiӃp theo sau nhӳng quá trình ÿѭa ÿӃn viӋc hình thành răng ÿѭӧc bҳt ÿҫu và phӕi hӧp theo thӡi gian và không gian, m͟i răng phát tri͋n ÿ͡c l̵p vͣi nhau, là k͇t qu̫

cͯa các ho̩t ÿ͡ng ch͇ ti͇t ph͙i hͫp cͯa các t͇ bào ÿã xṷt hi͏n tͳ ngo̩i bì và trung

bì (ngo̩i trung mô)

I NGUYÊN MҪM RĂNG

Các bҵng chӭng tӯ nghiên cӭu phôi thai hӑc thӵc nghiӋm, tái tә hӧp DNA và hóa hӑc tӃ bào miӉn dӏch gҫn ÿây cho thҩy biӇu mô cung mang thӭ nhҩt là cѫ sӣ cho sӵ khӣi ÿҫu phát triӇn răng Ӣ phôi ngѭӡi, s͹ phát sinh răng b̷t ÿ̯u tͳ 28 ÿ͇n 40 ngày sau thͭ tinh (giai ÿoҥn carnegie hay là giai ÿoҥn phát triӇn sӟm cӫa phôi) Ӣ thӡi ÿiӇm này, phôi có ÿӝ dài

Trѭӟc ÿó, tӯ ngày thӭ 18, lӟp ngoài cӫa ngoҥi bì phôi hình thành ṱm th̯n kinh; các tҩm thҫn kinh sau ÿó uӕn theo trөc dài ÿӇ hình thành mӝt rãnh, hai bӡ cӫa rãnh nәi cao ÿӇ tҥo

thành các n ͇p th̯n kinh, các nӃp dҫn dҫn gһp nhau ӣ ÿѭӡng giӳa ÿӇ tҥo thành ͙ng th̯n kinh (Hình 1.1); ӕng thҫn kinh ÿóng lҥi ӣ tuҫn thӭ tѭ Tҥi thӡi ÿiӇm này, mӝt tұp ÿoàn tӃ bàoÿһc biӋt tách ra tӯ các nӃp: t͇ bào mào th̯n kinh (Hình 1.2) Các tӃ bào này di c˱ bên

dѭӟi bӅ mһt biӇu mô vùng ÿҫu cә ÿӇ tҥo thành nhiӅu tӃ bào khác nhau Các tӃ bào này là nhӳng phҫn hӧp thành cӫa nhiӅu mô: thҫn kinh giao cҧm, tӃ bào sҳc tӕ, sөn cӫa các cung mang… chúng góp phҫn tҥo thành mô liên kӃt vùng ÿҫu mһt trong ÿó có các mô liên kӃt cӫa răng Mһc dù có nguӗn gӕc ngoҥi bì, tӃ bào mào thҫn kinh thӇ hiӋn mӝt sӕ ÿһc ÿiӇm cӫa trung mô và kӃt hӧp vӟi trung mô ÿӇ tҥo thành ngo̩i trung mô (Hình 1.3).

1.1 Các d ҧi sinh hӑc báo hiӋu sӵ hình thành răng

1.1.1 Tăng sinh biӇu mô hӕc miӋng nguyên thӫy

Ch͑ báo ÿ̯u tiên cӫa sӵ bҳt ÿҫu phát triӇn răng di͍n ra m͡t cách riêng l̓ trên các

mào xung quanh hӕc miӋng (mào hàm trên, mào hàm dѭӟi và mào mNJi giӳa) Ĉó là nhӳng vùng dày lên có giӟi hҥn cӫa biӇu mô ӣ vùng các răng cӱa và răng cӕi (sӳa) tѭѫng lai Bҳt ÿҫu bҵng sӵ thay ÿәi cӫa các tӃ bào hình vuông, chúng trͧ thành

nhͷng t͇ bào dài, thon, hình trͭ S͹ dày lên là k͇t qu̫ cͯa s͹ tăng sinh bi͋u mô di͍n

ra vuông góc vͣi b͉ m̿t Ngo̩i trung mô có tác dͭng c̫m ͱng ÿ͙i vͣi bi͋u mô niêm m̩c mi͏ng ÿ͋ h˱ͣng d̳n quá trình thành l̵p răng

1.1.2 BiӇu mô phát sinh răng

Vӟi sӵ tăng sinh cӫa biӇu mô hӕc miӋng nguyên thӫy, mӝt “bi͋u mô phát sinh

răng” ÿѭӧc tҥo thành, gӗm mӝt lӟp có 2-3 hàng tӃ bào lát, phӫ lên trên lӟp tӃ bào

ÿáy hình trө ngҳn gӗm 1-3 hàng tӃ bào BiӇu mô này phân cách vӟi trung mô bӣi màng ÿáy Ӣ dѭӟi vùng biӇu mô dày lên, bҳt ÿҫu có sӵ tͭ ÿ̿c các t͇ bào (trung mô

biӋt hoá, tө ÿһc, tiӅn thân cӫa nhú răng, bao răng)

Vào ngày thӭ 40 ÿӃn 44 sau thө tinh, vòm mi͏ng nguyên thͯy ÿã phát triӇn, các sѭӡn dӕc vòm miӋng cӫa các mào hàm trên xuҩt hiӋn ӣ hai bên lѭӥi, lѭӥi ÿã ÿҥt ÿѭӧc mӝt kích thѭӟc ÿáng kӇ Tuy vұy, chѭa có sӵ phân biӋt giӳa môi và các gӡ xѭѫng ә ӣ cҧ hàm trên lүn hàm dѭӟi Ӣ cung hàm dѭӟi, vùng dày lên cӫa biӇu mô xuҩt hiӋn ӣ phҫn sau sӟm hѫn so vӟi phҫn phía trѭӟc Ӣ hàm trên, quá trình diӉn ra trѭӟc khi hӧp nhҩt hai mào mNJi giӳa Ĉây

ÿѭӧc gӑi là d̫i “bi͋u mô nguyên thͯy”, d̫i “sinh răng” hay là ṱm răng (Hình 1.4) Vào

lúc này, không có mӝt mҫm răng nào trên ÿó (S͹ hình thành các d̫i sinh h͕c báo hi͏u b̷t

ÿ̯u s͹ phát tri͋n cͯa răng, ÿ˱ͫc h˱ͣng d̳n bͧi lͣp d˱ͣi bi͋u mô cͯa ngo̩i trung mô có ngu͛n g͙c tͳ mào th̯n kinh Ngoҥi trung mô này, còn ÿѭӧc gӑi là trung mô xác l̵p răng

có thӇ ÿã ÿѭӧc lұp trình cho nhiӋm vө cӫa chúng trong quá trình di chuyӇn) (Hình 1.5)

1.1.3 Lá răng

D̫i bi͋u mô phát sinh răng sӟm tҥo thành mӝt cung liên tөc, gӑi là lá răng ÿi qua

ÿѭӡng giӳa phía trѭӟc (khoҧng ngày thӭ 44 ÿӃn 48 sau thө tinh) Ӣ các cung hàm trên, chúng nҵm ӣ phía ngoài hѫn so vӟi cung hàm dѭӟi

Theo mӝt vài tác giҧ, hai lá biӇu mô: lá ngách mi͏ng và lá răng chính danh có chung nguӗn gӕc Các tác giҧ khác coi d̫i bi͋u mô nguyên thͯy ӣ giai ÿoҥn này là lá răng và coi

lá ngách miӋng là kӃt quҧ cӫa sӵ tăng sinh ÿӝc lұp cӫa biӇu mô hӕc miӋng vӅ sau Thӵc ra,

liên hӋ vӅ vӏ trí giӳa mҫm răng và lá ngách miӋng ӣ vùng trѭӟc có khác vӟi vùng sau: Ӣ vùng trѭӟc, lá ngách miӋng xuҩt hiӋn trӵc tiӃp theo mһt phҷng ÿӭng ngang vӟi mҫm các răng và lá răng; Ӣ vùng sau, lá ngách miӋng phát triӇn tách biӋt và có mӝt khoҧng cách ÿáng kӇ vӅ phía bên so vӟi lá răng (Hình 1.7)

1.2 Nguyên mҫm răng

Nguyên m̯m là nhͷng ÿám t͇ bào ti͇n vào trung mô do s͹ tăng sinh nhanh cͯa các t͇ bào ÿáy tr͹c ti͇p tͳ d̫i bi͋u mô nguyên thͯy.

Nguyên m̯m cӫa các răng sӳa bҳt ÿҫu xuҩt hiӋn trѭӟc tiên ӣ vùng răng cӕi sӳa thӭ I

hàm dѭӟi; Ӣ hàm trên, chúng bҳt ÿҫu ӣ vùng răng cӱa Nguyên m̯m cͯa ṱt c̫ các

răng c͵a, nanh, c͙i sͷa I có th͋ ÿ˱ͫc th̭y ͧ kho̫ng ngày thͱ 44 ÿ͇n 48 sau thͭ tinh; vào lúc này biӇu mô hӕc miӋng nguyên thӫy ÿã có ÿһc ÿiӇm chung là có nhiӅu lӟp tӃ bào, sөn Meckel ÿã xuҩt hiӋn, cѫ hàm móng ÿã phӫ lan ra toàn bӝ sàn miӋng

Kho̫ng ngày thͱ 48 ÿ͇n 51 sau thͭ tinh, ӣ cҧ hàm trên và hàm dѭӟi, lá ngách miӋng

chҿ ra ÿӇ tҥo thành ngách miӋng, sөn Meckel ÿѭӧc hình thành ÿҫy ÿӫ và sӵ tҥo xѭѫng bҳt ÿҫu, các nguyên m̯m cͯa răng c͙i sͷa II xṷt hi͏n (ngày thͱ 51-53) Trong mӝt sӕ trѭӡng hӧp, có thӇ có nguyên m̯m kép ӣ dҧi biӇu mô và vì vұy, có các răng dѭ (thӯa) sӳa hoһc vƭnh viӉn phát triӇn và mӑc lên bên cҥnh các răng trên cung răng

Hình 1.1: Sӵ phát triӇn cӫa ӕng thҫn kinh

Ӕng thҫn kinh

Hình 1.2:

Sӵ phát triӇn cӫa mào thҫn kinh

Tҩm thҫn kinh

Rãnh thҫn kinh Mào thҫn kinh

Mào thҫn kinh

Hình 1.3:

Sӵ di cѭ cӫa các tӃ bào mào thҫn kinh (phôi 4 tuҫn)

A: Phôi B: thi Ӄt ÿӗ qua phôi tҥi a

Tҩm thҫn kinh

Hình 1.4:

Vӏ trí cӫa các dҧi biӇu mô nguyên thӫy

Hình 1.5:

Sӵ phát triӇn cӫa dҧi biӇu mô nguyên thӫy

Mӓm hàm trên

Mӓm hàm dѭӟi

Dҧi biӇu mô nguyên thӫy Ngoҥi trung mô Lѭӥi

Hình 1.6:

Giai ÿoҥn nө cӫa thai 8 tuҫn (36 mm CRL) (chú ý vӏ trí và khoҧng cách cӫa các mҫm)

Lá ngách miӋng

Hình 1.7:

Giai ÿoҥn nө (chú ý vӏ trí cӫa lá ngách miӋng)

Lѭӥi

Lá ngách miӋng

Nө răng

Có s͹ khác nhau vӅ kho̫ng cách giͷa các nguyên m̯m răng cNJng nh˱ cͯa m̯m răng ͧ giai ÿo̩n sau: Nguyên mҫm cӫa các răng trѭӟc không xӃp thành hàng có

hình cung ÿӅu ÿһn theo hình thӇ cung răng tѭѫng lai Nguyên mҫm các răng cӱa giӳa và răng nanh nҵm thiên vӅ phía môi, các răng cӱa bên thiên vӅ phía lѭӥi.

Tho̩t tiên, không có lá răng ͧ vùng giͷa các nguyên m̯m răng, ngoài d̫i bi͋u mô nguyên thͯy ph̻ng Lá răng xṷt hi͏n m͡t cách thͱ phát vͣi s͹ tăng tr˱ͧng tích c͹c cͯa m̯m răng và s͹ tăng kho̫ng cách giͷa m̯m răng vͣi lͣp bi͋u mô phͯ cͯa khoang mi͏ng làm cho trên thi͇t ÿ͛ c̷t ngang m̯m răng, lá răng nh˱ m͡t cành, mang m̯m răng, cành này ngày càng dài theo các giai ÿo̩n cͯa m̯m răng (Hình 1.9, 1.10) ÿ͇n giai ÿo̩n chuông, lá răng b̷t ÿ̯u thoái hóa và phân rã (xem ph̯n cu͙i bài) Nhѭ vұy, có cuӝc “chҥy ÿua” vӅ tăng chiӅu dài cӫa dҧi biӇu mô nguyên

thӫy giӳa tӯng nguyên mҫm răng trong sӵ hình thành cӫa mӝt lá.

II SӴ HÌNH THÀNH VÀ CҨU TҤO CӪA MҪM RĂNG

2.1 Sӵ hình thành mҫm răng

M̯m răng là m͡t c̭u trúc có ngu͛n g͙c bi͋u mô và ngo̩i trung mô phát tri͋n tͳ nguyên m̯m răng, m͟i m̯m răng phát tri͋n ÿ͋ t̩o thành m͡t c˯ quan răng (g͛m răng và nha chu)

Hình thành m̯m răng là m͡t quá trình liên tͭc, tӯ nhӳng giai ÿoҥn sӟm nhҩt nhѭ ÿã

mô tҧ trên Nhӳng diӉn biӃn hình thái ngay sau khi thành lұp nguyên mҫm răng cho phép phân chia sӵ phát triӇn cӫa m̯m răng thành các giai ÿoҥn nͭ, ch͗m và chuông Mӛi mӝt trong các thành phҫn cӫa mҫm răng ÿѭӧc mô tҧ trên ÿây góp phҫn bҵng conÿѭӡng ÿһc hiӋu vào sӵ hình thành răng và mô quanh răng (Sѫ ÿӗ 1.1)

2.1.1 Giai ÿo̩n nͭ: (còn gӑi là giai ÿo̩n tăng sinh) ÿһc trѭng bӣi mӝt ÿám hình

cҫu tӃ bào biӇu mô, phát triӇn tӯ các tӃ bào biӇu mô cӫa lá răng; hình thành mӝt “cѫ quan men hình nө” (Hình 1.7, 1.8 và 1.9)

2.1.2 Giai ÿo̩n ch͗m: (còn gӑi là giai ÿo̩n b̷t ÿ̯u bi͏t hoá): các tӃ bào ngoҥi

trung mô hình thành mӝt nhú, cùng vӟi viӋc cѫ quan men hình nө lõm xu͙ng, tҥo thành mӝt ch͗m trên nhú răng Các tӃ bào xung quanh cѫ quan men và nhú răng phân chia và tҥo thành mӝt lӟp tӃ bào ngoҥi trung mô tө ÿһc: bao răng hay túi răng ĈӃn giai ÿoҥn này, mҫm răng gӗm cѫ quan men (ÿã có bӕn loҥi tӃ bào, xem phҫn

mô tҧ cѫ quan men dѭӟi ÿây), nhú răng và bao răng (Hình 1.8, 1.10)

2.1.3 Giai ÿo̩n chuông: (còn gӑi là giai ÿo̩n bi͏t hoá): sau quá trình tiӃp tөc lӟn

lên vӅ kích thѭӟc, mҫm răng tӯ giai ÿoҥn chӓm chuyӇn sang giai ÿoҥn chuông Có haiÿһc ÿiӇm: (1) hình thӇ tѭѫng lai cӫa thân răng ÿѭӧc xác ÿӏnh bӣi sӵ tiӃp xúc giӳa các tӃ bào biӇu mô men lӟp trong vӟi tӃ bào cӫa nhú răng, ÿây là kӃt quҧ cӫa sӵ phát triӇn tӯ giai ÿoҥn chӓm (bҳt ÿҫu biӋt hoá) sang giai ÿoҥn chuông trѭӣng thành và biӋt hoá Vӏ trí cӫa các tӃ bào và cӫa các giai ÿoҥn cҧm ӭng giӳa chúng trong viӋc xác lұp hình thӇ răng, gӑi là bi͏t hoá hình thái (2) có sӵ biӋt hoá ÿӇ tҥo thành nguyên bào men, nguyên bào ngà cNJng nhѭ mӝt chuӛi biӋt hoá cӫa các loҥi tӃ bào

khác cӫa mҫm răng Quá trình biӋt hoá các tӃ bào cѫ quan men và nhú răng nhѭ trên gӑi là bi͏t hoá t͇ bào, bi͏t hoá mô Các ÿһc ÿiӇm cӫa mҫm răng trong giai ÿoҥn chuông sӁ ÿѭӧc mô tҧ chi tiӃt trong phҫn sau Bӕn loҥi tӃ bào cӫa cѫ quan men trong giai ÿoҥn chuông ÿã có sӵ phân biӋt rõ ràng (Hình 1.11)

Theo cùng trình tӵ mà chúng ÿã xuҩt hiӋn, các ÿám t͇ bào bi͋u mô bi͏t hóa qua nhi͉u giai ÿo̩n

trung gian ÿ͋ trͧ thành m̯m răng ÿã sҹn sàng bҳt ÿҫu cho hoҥt ÿӝng Khi bҳt ÿҫu cӫa giai ÿoҥn

phát triӇn này (khoҧng ngày thӭ 45 – 48 sau thө tinh), các sѭӡn vòm miӋng vүn ӣ hai bên lѭӥi Khi

có sӵ tiӃp nӕi các sѭӡn vòm miӋng và hình thành vách mNJi (kho̫ng tu̯n thͱ 8), ch͗m răng vͣi

nhú răng và túi răng ÿã ÿ˱ͫc t̩o thành Ӣ cuӕi giai ÿoҥn này nghƭa là ngay trѭӟc khi tҥo thành

các chҩt cӭng cӫa răng (khoҧng 12 – 16 tuҫn), vòm miӋng thӭ cҩp ÿã cӕt hóa và phҫn lӟn xѭѫng hàm dѭӟi và xѭѫng hàm trên ÿã có thӇ thҩy ÿѭӧc

Nhӳng quá trình phát triӇn này ӣ thai con trai sӟm hѫn thai con gái; sӵ ÿóng cӫa vòm miӋng thӭ cҩp cNJng diӉn ra nhѭ vұy

2.2 Mҫm răng tӯ giai ÿoҥn chuông

VӅ cҩu tҥo, mӛi mҫm răng gӗm: Cѫ quan men, nhú răng và bao răng (Hình 1.12, 1.13)

2.2.1 Cѫ quan men

Cѫ quan men có 4 t̯ng phân biӋt vӅ ba mһt: hình thái hӑc, tӃ bào hӑc, và chӭc năng (Hình 1.11, 1.14):

x BiӇu mô men lӟp ngoài,

x Tҫng lѭӟi hay lѭӟi tӃ bào sao (trѭӟc ÿây gӑi là “tӫy men”),

x BiӇu mô men lӟp trong

2.2.1.1 Bi͋u mô men lͣp ngoài : tҥo thành mһt lӗi ngoài cӫa cѫ quan men và trҧi

rӝng ÿӃn vành ÿai chuông (vành c͝) n˯i bi͋u mô men lͣp ngoài và bi͋u mô men lͣp

trong g̿p nhau

Các tӃ bào cӫa biӇu mô men lӟp ngoài r̭t thay ÿ͝i v͉ hình thái tùy theo v͓ trí so vͣi

bi͋u mô men lͣp trong:

- Ӣ thӡi kǤ biӇu mô men lӟp trong chѭa biӋt hóa, chúng có hình khӕi vuông hoһc lăng trө,

- Khi ÿӕi mһt vӟi nguyên bào men, chúng dҽt hѫn và sҳp xӃp lӝn xӝn hѫn

Trong mӑi trѭӡng hӧp, biӇu mô men lӟp ngoài ti͇p xúc vͣi t͇ bào cͯa t̯ng l˱ͣi bҵng các th͋ n͙i (thӇ liên kӃt) và khͣp khe (liên kӃt khe); vӅ phía ngoài, chúng phân cách vӟi bao răng chính danh bӣi màng ÿáy

Nө răng Lá răng

Nhú răng tѭѫng lai

Cѫ quan men Nhú răng

Hình 1.8: S ѫ ÿӗ giai ÿoҥn nө (A) và chӓm (B)

Hình 1.9:

Giai ÿoҥn nө: hình ҧnh mô hӑc

(A) và sѫ ÿӗ (B)

BiӇu mô miӋng

Nө

Nhú răng tѭѫng lai

Hình 1.10:

Giaiÿoҥn chӓm: Hình ҧnh mô hӑc (A) và sѫ ÿӗ (B)

Niêm mҥc miӋng

Lá răng

Túi răng

Nhú răng

Lѭӟi tӃ bào sao BiӇu mô men lӟp ngoài

Tҫng trung gian Nguyên bào men Nguyên bào ngà Mao mҥch

Nhú răng BiӇu mô men lӟp trong

Hình 1.11:

Giai ÿoҥn chuông

Hình 1.12: ThiӃt ÿӗ dӑc cҥnh ÿѭӡng giӳa mҫm răng cӱa giӳa trên sӳa và nguyên mҫm răng cӱa giӳa trên vƭnh viӉn (thai 4 tháng, 135 mm CRL)

Vòm miӋng cӭng

Mào xѭѫng ә

BiӇu mô men lӟp ngoài Tҫng trung gian

Xѭѫng hàm trên Màng biӇu mô Hertwig Nhú

BiӇu mô men lӟp trong Tҫng lѭӟi

Nguyên bào ngà Ngà răng

Men răng

Mào xѭѫng ә

Lá răng thay thӃ Nguyên mҫm răng cӕi nhӓ Bao răng

2.2.1.2 T̯ng l˱ͣi (hay l˱ͣi t͇ bào sao): tҥo nên khӕi lӟn nhҩt cӫa cѫ quan men

Các tӃ bào có hình sao và có nhiӅu ÿuôi bào tѭѫng dài, nӕi vӟi nhau bҵng thӇ nӕi và khӟp khe Giӳa các tӃ bào có kho̫ng gian bào m̩ng l˱ͣi, ÿѭӧc lҩp bӣi mucopolysaccharide có tính acid và các chҩt cѫ bҧn ái thӫy, là sҧn phҭm cӫa các tӃ bào lѭӟi

2.2.1.3 T̯ng trung gian: ÿѭӧc tҥo thành bӣi tӯ 3 – 4 lӟp tӃ bào lát hình ÿa diӋn và

tѭѫng ÿӕi gҫn nhau, lͣp này n̹m k͇ c̵n vͣi bi͋u mô men lͣp trong Các tӃ bào lӟp trung gian ÿһc biӋt giàu men phosphatase kiӅm và acid Chúng cNJng có nhi͉u hình

th͋ khác nhau tùy n˯i chúng g̯n vͣi nguyên bào men hay g̯n vͣi lͣp bi͋u mô men lͣp trong ch˱a bi͏t hóa:

- Các tӃ bào cӫa lӟp trung gian gҫn vӟi biӇu mô men lӟp trong chѭa biӋt hóa có hình

ÿa diӋn và tiӃp nӕi vӟi nhau bҵng thӇ nӕi hay bҵng khӟp khe có ÿӝ dài trung bình (2Pm)

- Các tӃ bào lӟp trung gian gҫn vӟi nguyên bào men có dҥng dҽt hѫn và các khӟp khe dài hѫn (8Pm) Khoҧng liên bào trӣ nên nhiӅu acid mucopolysaccharid ngay trѭӟc khi có sӵ lҳng ÿӑng ch̭t căn b̫n r̷n

2.2.1.4 Bi͋u mô men lͣp trong: gӗm mӝt hàng tӃ bào trө thҩp, (khoҧng 25 Pm), có

nhân hình bҫu dөc và các bào quan phân tán tӵ do trong bào tѭѫng Nhӳng tӃ bào này liên hӋ vӟi nhau bҵng thӇ nӕi và bҵng khӟp khe (dài khoҧng 2 Pm) TӃ bào biӇu

mô men lӟp trong giàu phosphatase acid và duy trì ho̩t ÿ͡ng phân bào cho ÿ͇n khi

ÿ˱ͫc bi͏t hóa thành nguyên bào men BiӇu mô men lӟp trong phӫ mһt lõm cӫa cѫ

quan men hình chuông và ÿѭӧc phân cách vӟi các tӃ bào cӫa nhú (răng) bӣi màng ÿáy

ͦ vành c͝, màng ÿáy cͯa bi͋u mô men lͣp trong liên tͭc vͣi màng ÿáy cͯa bi͋u mô men lͣp ngoài, vì v̵y màng ÿáy bao phͯ toàn b͡ b͉ m̿t cͯa c˯ quan men

Cҫn nhҩn mҥnh mӝt sӕ ÿһc ÿiӇm sau ÿây:

1- Trong quá trình hình thành cѫ quan men hình chuông (vӟi bӕn lӟp) và khi

bҳt ÿҫu sӵ tҥo thành các chҩt căn bҧn cӭng cӫa răng, c˯ quan men ti͇p tͭc

lͣn lên b̹ng tăng sinh chӭ không ngӯng lҥi Tҥi thӡi ÿiӇm này, cѫ quan

menÿã hình thành ch͑ là ph̯n nh͗ cӫa rìa cҳn hoһc mһt nhai cӫa thân răng

tѭѫng lai

2- C˯ quan men ti͇p tͭc tăng tr˱ͧng cho ÿ͇n khi ÿ̩t ÿ˱ͫc kích th˱ͣc cͯa

thân răng t˱˯ng lai Sӵ tăng trѭӣng này chӫ yӃu là tӯ các tӃ bào cӫa vành

cә, nѫi hoҥt ÿӝng phân bào cӫa các tӃ bào biӇu mô men cӫa lӟp ngoài và lӟp trong; các tӃ bào cӫa tҫng lѭӟi và cӫa lӟp trung gian góp phҫn phát triӇn ÿӅu ÿһn các tӃ bào cӫa bӕn lӟp cѫ quan men Quá trình tҥo men và tҥo ngà diӉn ra theo hѭӟng nhai – chóp (Hình 1.15)

3- Các nguyên bào men t˱˯ng lai xṷt hi͏n ch͑ tͳ các t͇ bào con cͯa bi͋u

mô men lͣp trong Các t͇ bào bi͋u mô men lͣp ngoài không di chuy͋n qua ÿai c͝ vào vùng cͯa bi͋u mô men lͣp trong Ӣ vùng ÿã hoàn thành cӫa cѫ