Phương pháp điều trị hoá chất có thể ứng dụng điều trị triệt căn bệnh ung thư dạ dày.. Phương pháp điều trị hoá chất có thể ứng dụng điều trị triệt căn bệnh ung thư vòm.. Phương pháp điề
Trang 14 Trình bày mục đích của điều trị hoá chất bệnh ung thư ?
5 Anh (chị) hãy chọn phương pháp nào để điều trị triệt căn bệnh ung thư tinh hoàn:
a Phẫu thuật b Xạ trị
c Hoá chất d Miễn dịch
6 Anh (chị) hãy chọn phương pháp nào để điều trị triệt căn bệnh lymphô ác tính không Hogkin:
a Phẫu thuật b Xạ trị
c Hoá chất d Miễn dịch
7 Phương pháp điều trị hoá chất có thể ứng dụng điều trị triệt căn bệnh ung thư dạ dày Đúng hay sai ?
8 Phương pháp điều trị hoá chất có thể ứng dụng điều trị triệt căn bệnh ung thư vòm Đúng hay sai ?
9 Phương pháp điều trị hoá chất có thể ứng dụng điều trị bệnh ung thư đại trực tràng Đúng hay sai ?
10 Phương pháp điều trị hoá chất có thể ứng dụng điều trị triệt căn bệnh ung thư cổ tử cung Đúng hay sai ?
11 Phương pháp điều trị hoá chất có thể ứng dụng điều trị triệt căn bệnh ung thư tinh hoàn Đúng hay sai ?
12 Phương pháp điều trị hoá chất có thể ứng dụng điều trị triệt căn bệnh lymphô ác tính không Hogdkin
Đúng hay sai ?
Trang 2bài 12: Điều trị đau do ung thư
A Mục tiêu
1 Trình bày được cơ chế đau do ung thư
2 Mô tả cách đánh giá mức độ đau do ung thư
3 Trình bày được các nguyên tắc điều trị và các phương pháp chống đau
B Nội dung
1 Đại cương
Đau là triệu chứng phổ biến của bệnh ung thư, người bệnh
có thể chết vì suy kiệt, đau Hiện nay đã có nhiều biện pháp giảm đau, có thể kiểm soát được trên 90% đau đớn do ung thư Tuy nhiên, khi khảo sát tại Mỹ mới chỉ có 40% đau đớn
do ung thư được điều trị đúng mức ở những nước đang phát triển và ở nước ta việc điều trị giảm đau mới chỉ là bước đầu, chưa được quan tâm đúng mức
Một số khối u gây đau nhức rất sớm như u thần kinh, ung thư xương, u não
Đa số bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối bị đau đớn, 60-80%
bị đau nặng
Nhiều bệnh nhân ung thư bày tỏ cảm giác không sợ chết bằng sự dằn vặt của đau đơn
Đau do ung thư là đau mãn tĩnh, dai dẳng, có khi kéo dài vài tháng đến vai năm nếu như không có biện pháp kiềm chế
2 Cơ chế đau do ung thư
Đau xuất hiện khi ung thư xâm lấn vào xương, thần kinh, phần mềm, tạng, đặc biệt trong ung thư vú, tiền liệt tuyến, phổi, thận, hắc tố
Khi có loét u, viêm xung quanh u đau tăng lên Đôi khi đau
do các biện pháp điều trị ung thư như: đau sau mổ lồng ngực,
đau do viêm cơ bị xạ trị, đau do viêm các rễ thần kinh trong
Trang 3Đau của các tạng có thể do khối u chèn ép hoặc bít tắc thường hay gặp ở các tạng rỗng như tắc ruột, niệm quản
Đau tạng có thể đỡ khi dùng các thuốc chống đau thông thường Trong trường hợp không đỡ phải điều trị chống chèn
ép, bít tắc bằng phẫu thuật, xạ trị
Đau nguồn gốc thần kinh gọi là đau loạn cảm hay lạc đường dẫn truyền vào do chấn thương các thần kinh ngoại vi Loại
đau này bỏng rát, như cắn xé da thịt, hay phối hợp với loạn cảm và tăng cảm Loại đau này phải dùng các thuốc chống co thắt, chống âu sầu, thuốc tê hoặc các biện pháp PT thần kinh mới cắt được
Cảm giác đau của bệnh nhân ung thư chịu tác động bởi nhiều yếu tố tâm lý, xã hội Vì vậy phải đánh giá đau trong một bối cảnh chung gọi là đau tổng thể
3 Các phương pháp đánh giá mức độ đau
Mối quan hệ giữa bệnh nhân và thầy thuốc: Đây là yếu tố
quan trọng nhất Đau là cảm giác chủ quan mà hiện nay chưa có test chẩn đoán và chưa có phương pháp để đo đếm Thầy thuốc phải thực sự thông cảm với bệnh nhân, phải bỏ thì giờ lắng nghe, và phải tin rằng đau đớn là thực sự, và cũng đảm bảo cho bệnh nhân rằng có thể khống chế được
đau đớn đó Một số phương pháp đánh giá đau như sau:
- Dựa vào các hình nét mặt để bệnh nhân đánh giá mức đau
đớn của mình
- Dựa hoàn toàn vào chủ quan bệnh nhân qua hỏi về thời gian đau trong ngày, các giờ không đau, hoạt động hàng ngày và tác dụng phụ của thuốc
- Dựa vào quan sát khách quan của thầy thuốc: phải quan sát
sự thiếu yên tĩnh, mất ngủ, kém ăn, liệt giường, sự phàn nàn của người nhà, những yêu cầu dùng thuốc của bệnh nhân
- Dựa vào cả cảm giác chủ quan của bệnh nhân và sự quan sát khách quan của thầy thuốc Phương pháp này hiện nay
được dùng phổ biến nhất
Trang 4Thăm do diễn biến đau đớn: Đánh giá về mức độ, vị trí, thời
gian đau và thăm do các hoạt động sinh hoạt hàng ngày như ngủ, ăn, hoạt động và giao tiếp Cần lượng hoá mức độ đau
và mức độ ảnh hưởng tới sinh hoạt hàng ngày bằng thang
điểm từ 0-10
Thăm do hiệu quả giảm đau của các lý liệu pháp và thuốc:
Cùng với những tác dụng của thuốc Đồng thời, cần xác định thời gian tối đa giảm được đau và liệu lượng của các loại thuốc thích hợp Tại Bệnh viện K, đánh giá đau dựa vào bộ câu hỏi thang 10 điểm của nhóm nghiên cứu Madison
Đau là một trong những triệu chứng lâm sàng của bệnh ung thư, do ung thư xâm lấn phá huỷ các tổ chức xung quanh, các dây thần kinh, người bệnh có thể chết vì đau, suy kiệt
4 Nguyên tắc điều trị đau bằng thuốc
- Bước đầu tiên là nắm bắt được bệnh sử chi tiết, khám xét bệnh nhân cẩn thận để xác định nguồn gốc của đau
+ Do ung thư gây ra, hoặc có liên quan đến ung thư, do điều trị ung thư hay do những rối loạn khác
+ Do bộ phận nhận cảm đau, do bệnh thần kinh hoặc do cả hai
- Điều trị bắt đầu bằng giải thích tỉ mỉ và thực hiện các phương pháp kết hợp thể chất với tâm lý người bệnh Các phương pháp điều trị có dùng thuốc và không dùng thuốc
- Dùng thuốc có tác dụng giảm đau do ung thư phải được dùng đúng liều, đúng khoảng thời gian
+ Đường uống là đường được ưa chuộng hơn cả khi dùng các thuốc giảm đau, bao gồm morphine
+ Đối với đau kéo dài, thuốc nên được dùng đều đặn theo từng khoảng thời khoảng thời gian và không phải nhất thiết chỉ dùng khi cần
- Điều trị chống đau theo bậc thang: trừ khi bệnh nhân đau nặng, điều trị ban đầu thường dùng những thuốc không có opioid và điều chỉnh liều, nếu cần thiết có thể tăng đến liều
Trang 5+ Nếu dùng thuốc không có opioid không đủ để giảm đau lâu hơn được khi có nên sử dụng 1 thuốc có opioid kết hợp với thuốc không có opioid
+ Nếu khi dùng một thuốc có opioid cho trường hợp đau nhẹ đến đau vừa (vi dụ: Codein) không đủ để giảm đau trong thơi gian dài hơn, nên dùng một thuốc có opioid dùng cho trường hợp đau vừa đến đau nặng thay thế (ví dụ: Morphine)
Ba bậc thang của thuốc giảm đau
Hình 4
- Đối với từng cá thể: liều đúng là liều có tác dụng giảm đau Liều uống morrphine có thể trong phạm vi ít nhất là 5mg
đến liều lớn nhất 1.000mg
- Các thuốc dùng cho điều trị hỗ trợ nên được dùng đúng chỉ
định
Đối với đau do bệnh nhân thần kinh nên dùng thuốc chống trầm cảm tricyclic hoặc một thuốc chống co giật
- Quan tâm đến từng chi tiết: cần theo dõi đáp ứng của bệnh nhân với điều trị để đảm bảo thu được hiệu quả cao nhất mà tác dụng phụ lại hạn chế ở mức thấp nhất nếu có thể
- Đánh giá và điều trị đau do ung thư có kết quả nhất khi phối hợp với các phương pháp
c Câu hỏi lượng giá
1 Cơ chế đau do ung thư ?
2 Các phương pháp đánh giá đau ?
Trang 63 Ba bậc thang của đau ?
4 Các thuốc điều trị chống đau ?
5 Các phương pháp điều trị đau ?
6 Nguyên tắc điều trị chống đau ?
7 Đau là triệu chứng phổ biến của bệnh ung thư Đúng hay sai ?
8 Đau là triệu chứng sớm của bệnh ung thư Đúng hay sai ?
9 Xạ trị là một trong những phương pháp điều trị
chống đau Đúng hay sai ? Cho ví dụ minh hoạ ?
10 Phẫu thuật là một trong những phương pháp điều trị chống đau Đúng hay sai Cho ví dụ minh hoạ ?
11 Hoá chất là một trong những phương pháp điều trị chống đau Đúng hay sai Cho ví dụ minh hoạ ?
Trang 7Tài liệu tham khảo
1 Bộ môn Ung thư (2001), Bài giảng ung thư học, Nhà xuất
bản y học
2 Bệnh viện K (1999), Hướng dẫn thực hành chẩn đoán điều
trị ung thư, Nhà xuất bản y học
3 Hiệp hội Quốc tế chống ung thư (1995), Ung thư học lâm
sàng, Nhà xuất bản y học
4 Hiệp hội Quốc tế chống ung thư (1995), Cẩm nang ung bước
học lâm sàng, Nhà xuất bản y học
5 Nguyễn Bá Đức (2003), Hoá chất điều trị bệnh ung thư,
Nhà xuất bản y học
6 Nguyễn Bá Đức (2003), Thực hành xạ trị bệnh ung thư,
Nhà xuất bản y học
6 Schraub S (1993), Cancerologie
7 Cohen A.M., Minsky B.D., Schilsky R.L (1997),
principles and practice of oncology, 5th Edition, Lippincott-Raven, pp 1197-1234