Thơ Hai-ku của Ba-shô

H ớng dẫn đọc -> đọc chậm, trầm, nhẹ nhàng, trữ tình mỗi dòng thơ là một lần ngắt nhịp, theo đúng cách chia đoạn của thơ Hai-c ví dụ: bản phiên âm la-tinh và dịch nghĩa bài thơ số

Ngườiưthựcưhiện:ưNguyễnưThịưMinh Ngọc

TrườngưTHPTưHuỳnhưThúcưKháng

ThànhưPhốưVinh-NghệưAn

Thơ Hai-cư của Ba-sụ

I Giới thiệu tỏc giả,

thể loại

1.ưTácưgiảưBa-sô

- Tiểu sử: Matsuô Basho

(1644-1694), sinh ra

ở Miê

- Cuộc đời: lãng du nh

một “vị hành giả của

cát bụi và ánh sáng”

- Sự nghiệp: nổi tiếng

nhất là tập thơ Hai-c

2 Đặc tr ng thơ Hai-c

- Hình thức: ngắn gọn, chỉ gồm 17 âm tiết, ngắt làm 5/7/5 (khoảng 7-8 chữ Nhật vì tiếng Nhật đa âm)

- Tứ thơ: ghi lại phong cảnh, sự vật, sự việc trong

một khoảnh khắc hiện tại, từ đó khơi gợi cảm xức, suy t (quy tắc sử dụng “Quý ngữ“ (từ chỉ mùa)

- Quan niệm về con ng ời và thiên nhiên:

+) con ng ời-vạn vật nằm trong cái nhìn nhất thể hoá +) thiên nhiên ở trong quy luật chuyển hoá, t ơng

giao

- Cảm thức thẩm mỹ: đề cao cái đơn sơ,vắng lặng, u huyền, mềm mại, nhẹ nhàng

II H ớng dẫn đọc hiểu

1 H ớng dẫn đọc

-> đọc chậm, trầm, nhẹ nhàng, trữ tình

mỗi dòng thơ là một lần ngắt nhịp, theo đúng cách chia đoạn của thơ

Hai-c

ví dụ: bản phiên âm la-tinh và dịch

nghĩa bài thơ số 3

B¶n phiªn ©m la-tinh, dÞch nghÜa bµi 3

B¶n phiªn ©m:

Teni to raba

kien namida zo atsuki

akino shimo

B¶n dÞch nghÜa:

CÇm gi÷ trong lßng

bµn tay con/ tan biÕn

vµo n íc m¾t nãng hæi/

lµn s ¬ng cña mïa thu

Gi¶i nghÜa tõ trong

v¨n b¶n:

- teni: lßng bµn tay

- to: trong

- raba: cÇm gi÷

- kien: tan biÕn

- namida: n íc m¾t

- atsuki: nãng hæi

- akino: cña mïa thu

- shimo: lµn s ¬ng

2 H íng dÉn ph©n lo¹i chïm th¬

- 3 nhãm:

+ Chïm th¬ vÒ t×nh c¶m con ng êi (bµi 1-> bµi 5)

+ Chïm th¬ vÒ thiªn nhiªn (bµi 6

“ bµi 7 )

+ Bµi th¬ cña lßng kh¸t khao sù sèng (bµi 8)

3 Hướng dẫn tỡm hiểu một số văn bản

a Bài Hai-cư số 3

- Hoàn cảnh ra đời: đ ợc khơi nguồn từ

hình ảnh mớ tóc bạc,di vật của ng ời

mẹ quá cố khi Bashô về thăm quê.

- Quý ngữ: làn s ơng thu

=> chuỗi hình ảnh kết hợp: giọt n ớc

mắt -> mớ tóc bạc -> làn s ơng thu.

- Tr ờng liên t ởng, gợi mở các lớp nghĩa:

+ Tóc mẹ nh s ơng - con khóc cho đời mẹ buồn

th ơng trong nỗi ngậm ngùi

+ Giọt n ớc mắt nh s ơng - hòa tan nỗi đau của con vào thiên nhiên để tìm nơi sẻ chia.

+ Cuộc đời mỏng manh nh hạt s ơng ngắn ngủi, vô th ờng.

Bài thơ mơ hồ, đa nghĩa, ghi dấu khoảnh

khắc thiêng liêng của tình mẫu tử, nối kết

b) Bài Hai-c số 6

+) biểu t ợng cho vẻ đẹp thiên nhiên và tâm hồn con ng ời Nhật Bản (Quốc hoa)

+) gợi cảm nhận về sự tồn tại mong

manh, ngắn ngủi của cái Đẹp

- Chuçi h×nh ¶nh liªn kÕt thÕ giíi sù vËt:

nhµng, thÓ hiÖn quan niÖm v¹n vËt t ¬ng giao.

Không gian

Làn sóng hồ

III Tổng kết, luyện tập

1 Tổng kết

Con đ ờng tiếp cận thơ Hai-c :

- Tìm quý ngữ, xác định mùa.

- Xâu chuỗi, liên kết các hình ảnh có trong

bài thơ.

- Từ chuỗi hình ảnh mở rộng liên t ởng, t ởng t ợng, kí ức tâm hồn để khám phá các lớp

nghĩa có trong bài thơ.

2 LuyÖn tËp

ảnh liên kết

Các lớp nghĩa của VB

IV Bµi tËp cñng cè: 1 Thö s¸ng t¸c th¬ Hai-c

Lêi khuyªn cña nhµ th¬ NhËt Soichi Furuta:

- Quan s¸t, kh¸m ph¸

- Më réng liªn t ëng, t ëng t îng, t©m hån

- Thiªn nhiªn ë quanh ta vµ ë trong ta

- Ghi chÐp l¹i nh÷ng ý t ëng bÊt ngê

- Tr¸nh dïng h×nh ¶nh s¸o mßn, dïng tÝnh tõ nÕu kh«ng cÇn thiÕt

- §äc nhiÒu th¬ Hai-c cña c¸c bËc thÇy ®i tr íc

Hai bài thơ Hai-c của du học sinh Việt Nam tại Canada (trích từ webside: quangduc.com) Hãy phát hiện lỗi và sửa lại những bài thơ trên cho

đúng “tinh thần Hai-c “

1 Tháng ba

tràng hoa giáng sinh

còn trên khung cửa xám

2 Trong đêm đen đóa hoa quỳnh đang nở sáng long lanh

2 So s¸nh th¬ tø tuyÖt § êng LuËt vµ th¬ Hai-c

Tø th¬

Quan niÖm vÒ con ng

êi, thiªn nhiªn

H×nh thøc

Ng«n ng÷

Xin chân thành cảm ơn sự

động viên giúp đỡ của quý thầy cô và các em học sinh!