Bài Ca Ngất Ngưởng

Giới thiệu – kết cấuDựa theo hệ tư tưởng tác giả:  Tài năng, danh vị xã hội 6 câu đầu  Phong cách sống khác đời 12 câu kế  Khẳng định mình câu kết... Cảm hứng chủ đạo của bài thơBiểu

Bài ca ngất ngưởng

Nguyễn Công Trứ

Giới thiệu - hoàn cảnh sáng tác

Được viết năm 1848 (lúc Nguyễn

Công Trứ đã cáo quan)

Giới thiệu – thể thơ

Ca trù (hát nói) – một lối thơ khá tự do

so với thơ Đường, có kết hợp thể thơ song thất lục bát và lối hát chèo

Giới thiệu – thể thơ – bố cục

 Bố cục thường có những câu lục bát ở đầu hoặc cuối bài (câu mưỡu) để nói bao quát ý toàn bài

 Một bài đầy đủ thường có 11 câu (không kể những câu lục bát)

Giới thiệu – thể thơ - ngôn ngử

 Phần cố định bắt buộc về số tiếng: khổ

giữa (ngũ ngôn hoặc thất ngôn); câu

mưỡu (lục bát); câu cuối (sáu tiếng)

 Phần tự do: các câu còn lại, phổ biếng là

bảy, tám tiếng

 Có thể xen câu đối hoặc câu thơ chữ

Hán.

Giới thiệu – thể thơ – vần nhịp

 Câu đầu vần chân, thanh trắc

 Hai câu tiếp theo vần chân, thanh bằng

 Hai câu tiếp nữa vần chân, thanh trắc

⇒Cứ thế luân phiên đắp đối từng cặp cho đến hết.

⇒Thể hát nói có sự hài hòa giữa phầm ngâm và phần đối.

Giới thiệu – thể thơ

Do những đặc điểm trên, hát nói rất phù hợp với việc thể hiện những tư tưởng, tình cảm tự do, phóng túng.

Giới thiệu – kết cấu

Dựa theo hệ tư tưởng tác giả:

 Tài năng, danh vị xã hội (6 câu đầu)

 Phong cách sống khác đời (12 câu kế)

 Khẳng định mình (câu kết)

Cảm hứng chủ đạo của bài thơ

Biểu hiện tập trung ở từ “ngất ngưởng”

Xuất hiện bốn lần cùng với tựa đề

Nguyễn Công Trứ thể hiện về mình qua

thái độ sống, tư thế Một con người tinh

thần vươn lên thế tục, khác đời, bất chấp

đời Đó là một kiểu người thách thức, đối

lập xung quanh, ý thức được tài năng, bản

lĩnh, phẩm chất của mình

Vũ trụ nội mạc phi phận sự

Câu thơ chữ Hán bày tỏ quan

niệm “tề gia, trị quốc, bình thiên hạ”

Cũng là một cách Nguyễn Công

Trứ khẵng định bản lĩnh, tài năng

của mình

Ông Hí Văn tài bộ đã vào lồng

• Nguyễn Công Trứ coi việc làm quan như một

trói buộc, giam hãm vào lồng Điều này nói

lên tính cách của ông.

• Ông coi việc làm quan là mất tự do vậy mà

vẫn ra làm quan : Vì ông coi việc làm quan là

một điều kiện, một phương tiện để thể hiện

hoài bão vì dân vì nước và tài năng của

mình điều quan trọng là trong một môi

trường có nhiều trói buộc, ông vẫn thực hiện

được lí tưởng xã hội của mình và vẫn giữ

được bản lĩnh, cá tính.

Tài bộ >< vào lồng

Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông,

Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng

Lúc bình Tây, cờ đại tướng ,

Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên.

Sự ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ khi

đang làm quan

• Ngất ngưởng khi khẵng định tài năng hơn

đời

• Ngất ngưởng khi khẵng định chức vị cao

sang hơn đời, công lao hơn đời

• Lời kể thật sang, thật hồ hởi cũng là một

sự ngất ngưởng

Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông,

Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng

Lúc bình Tây, cờ đại tướng ,

Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên.

-Nghệ thuật liệt kê, sử dụng điệp từ kết

hợp âm điệu nhịp nhàng thể hiện một

phong thái cứng cõi, đỉnh đạc

-Cách dùng nghệ thuật liệt kê và phép

điệp …có tác dụng khoe tài, vừa nhấn

mạnh các chức danh mà thơ đã trải qua

-Sử dụng nhiều tứ Hán Việt mang màu

sắc trang trọng

Đoạn thơ là niềm tự hào của tác giả về ban thân, với một tài năng phi thường và một ý chí mạnh mẽ

Sự ngất ngưởng khi về nghỉ hưu

Ngất ngưỡng trong lối sống khác đời:

Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng.

Khi có phận sự thì xuôi ngược hết mình, còn khi đã

về trí sĩ, “ngất ngưởng” vui sống bất chấp ai cười

Trả áo mũ cho triều đình, ông về quê không cưỡi

ngựa mà là cưỡi bò vàng đeo đạc ngựa, đó là một sự

“ngất ngưởng”, rất khác người.

Sự ngất ngưởng khi về nghỉ hưu

Ngất ngưỡng trong sở thích khác đời

khi lên chùa vẫn Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì

Khiến cho Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng

Đi vãn cảnh chùa chiền, đi thăm cảnh đẹp : “Kìa

núi nọ phau phau mây trắng”,

ông đã mang theo “một đôi dì” (một hai nàng hầu)

Và do đó “Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng”.

Sự ngất ngưởng khi về nghỉ hưu

Ngất ngưởng ở nhân cách vượt ra

ngoài vòng cương tỏa, vượt lên thói

tục Ông coi rẻ sự được mất, sự khen

chê tầm thường

Được mất dương dương người thái thượng

Khen chê phơi phới ngọn đông phong

Sự ngất ngưởng khi về nghỉ hưu

Ngất ngưởng ở nhân cách vượt ra

ngoài vòng cương tỏa, vượt lên thói

tục:

Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng

Không Phật, không Tiên, không vướng tục

• Con người sống vượt ra ngoài khuôn

khổ lễ giáo phong kiến mà vẫn trước

sau trọn vẹn đạo quân thần

Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú,

Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung.

Nguyễn Công Trứ là con người sống vượt ra ngoài khuôn khổ lễ giáo phong kiến mà vẫn trước sau trọn vẹn đạo quân thần.

Bài thơ kết thúc bằng một câu khẳng định tư

thế hiên ngang, trong phong cách khác đời,

hoàn toàn đối lập với tập đoàn phong khiến

đương thời

Trong triều ai ngất ngưởng như ông!

 Xây dựng hình tượng phần nào có ý vị trào phúng nhưng không che khuất được phẩm chất một nhà nho chân chính “được mất dương dương”

danh lợi

cũng xác định đạo nghĩa của chính mình

“nghĩa vua tôi”

Nghệ thuật toàn bài

=> bộc lộ lối sống ngất ngưởng của mình, rất hợp lí trong sự thống nhất giữa nội dung và hình thức tác phẩm Một lối sống tự do phóng khoáng đã tìm đến một thể loại có nhiều phá cách, tự do.

Nghệ thuật toàn bài

Đại từ xưng hô có tính khẩu ngữ được sử dụng nhiều và đa dạng:

Ông (3 lần)

Tay (2 lần): tay ngất ngưởng, tay kiếm cung

=> Ngôn ngử có tính chất điệu nói, đồng thời làm nổi bật sự ý thức về cá nhân có phần cao ngạo.

Nghệ thuật toàn bài

 Cách nói giản dị, tự nhiên như ngôn ngữ giao tiếp hằng ngày: đã vào lồng, kìa núi

nọ, đủng đỉnh một đôi dì, bụt cũng nực cười

 Bên cạnh những câu toàn chữ Hán: Vũ trụ nội mạc phi phận sự - Đô môn giải tổ chi niên

=> Làm nỗi bật tính cách “ông ngất ngưởng”

 Nhận định về Nguyễn Công Trứ: xem thường danh lợi, có bản lĩnh, tài năng và phẩm chất cao đẹp