Nhìn về vốn va­n hóa dân tộc

 Nắm được các luận điểm chủ yếu của bài viết và quan điểm của tác giả về những ưu, nhược điểm của văn hoá truyền thống Việt Nam. Nâng cao năng lực đọc hiểu văn bản khoa học, và văn bản

 Nắm được các luận điểm chủ yếu của bài viết và quan điểm của tác giả về những ưu, nhược điểm của văn hoá truyền thống Việt Nam.

 Nâng cao năng lực đọc hiểu văn bản khoa học, và văn bản chính luận.

 Nắm được các luận điểm chủ yếu của bài viết và quan điểm của tác giả về những ưu, nhược điểm của văn hoá truyền thống Việt Nam.

 Nâng cao năng lực đọc hiểu văn bản khoa học, và văn bản chính luận.

KẾT QUẢ CẦN ĐẠT

Tiết 88,89

NHÌN VỀ VỐN VĂN HÓA DÂN TỘC

TRẦN ĐÌNH HƯỢU

I TIỂU DẪN

1 Tác giả.

Trần Đình Hựu (1926 – 1995)

Quê ở xã Võ Liệt, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An

Là nhà nghiên cứu lịch sử, văn học Việt Nam trung cận đại

Năm 2000, ông được Nhà nước tặng giải thưởng về khoa học công

nghệ

Các tác phẩm chính:

Văn học Việt Nam giai đoạn giao thời 1900- 1930 (1988)

Nho giáo và văn học Việt Nam trung cận đại (1995)

Đến hiện đại từ truyền thống (1996)

Các bài giảng về tư tưởng phương Đông (2001)

2 Văn bản.

Văn bản đang học được trích từ phần II, bài Về vấn đề tìm đặc sắc văn

hóa dân tộc, in trong cuốn Đến hiện đại từ truyền thống Nhan đề do

II ĐỌC VĂN BẢN

III KHÁM PHÁ VĂN BẢN

Tham khảo: Khái niệm về văn hóa (Từ điển tiếng Việt, Hoàng Phê chủ

biên, Trung tâm từ điển học, 2002)

1 Tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử

2 Những hoạt động của con người nhằm thỏa mãn nhu cầu đời sống tinh thần.

3 Tri thức, kiến thức khoa học

4 Trình độ cao trong sinh hoạt xã hội, biểu hiện của văn minh

Nền văn hóa của ta không đồ sộ, chưa có những cống hiến lớn lao hay những đặc sắc nổi bật.

-Thần thoại không phong phú

-Không có ngành khoa học, kĩ thuật nào phát triển thành có truyền thống.-Tôn giáo hay triết học không phát triển cao

- Âm nhạc, hội họa, kiến trúc đều không phát triển đến tuyệt kĩ

- Số nhà thơ để lại nhiều tác phẩm thi ca thì không có

Vấn đề 1: Nhìn nhận chung về vốn văn hóa của dân tộc

Phần đầu đoạn trích, tác giả đã nhận định như thế nào về nền văn hóa dân tộc

Chứng minh cho nhận định trên

-Khuynh hướng, hứng thú, sự ưa thích.

-Hạn chế của trình độ sản xuất, của đời sống xã hội

-Đó là văn hóa của dân nông nghiệp định cư, không có nhu cầu lưu chuyển, trao đổi, không có sự kích thích của đô thị

Theo tác giả, nguyên nhân của vấn đề trên là gì ?

+ Coi trọng hiện thế trần tục hơn thế giới bên kia Tuy vậy, họ không bám nhiều vào hiện thế, không quá sợ hãi cái chết.

Vấn đề 2: Đặc điểm văn hóa Việt Nam: Quan niệm sống và ứng xử

Những biểu hiện của văn hóa Việt Nam trong quan niệm sống và ứng xử ?

Tham khảo: Người Tây tạng thường quán chiếu về cái chết Họ tin là

có thế giới khác sau khi chết Họ không đau khổ khi chết Họ đối diện

và dễ dàng chấp nhận mọi khó khăn ở đời, kể cả cái chết, với một tâm

hồn bình thản “Ngày mai hay đời sau, bạn không thể biết cái nào đến

trước”, là câu ngạn ngữ nổi tiếng của họ.

Người Tây phương ít có ý

Nhưng họ đau khổ nhiều bởi

những được - mất, hơn - thua

ở đời Và cuối cùng, họ sẽ

phải đón nhận cái mà họ

chưa bao giờ chuẩn bị: Chết

Ở đây không bàn về ý nghĩa của hai truyền thống Chỉ đưa ra để kết luận rằng: Người Việt có sự kết hợp hài hòa giữa hai truyền thống đó

+ Ý thức cá nhân và sở hữu không phát triển cao.

+ Mong ước: thái bình, an cư lạc nghiệp,

+ Sống thanh nhàn, thong thả, đông con nhiều cháu

+ Chuộng con người hiền lành, tình nghĩa + Ca tụng sự khôn khéo Không chuộng trí mà cũng không chuộng dũng

+ Giao tiếp: Chuộng hợp tình, hợp lí

+ Những cái khác bản thân: không dễ hoà hợp nhưng cũng không cự tuyệt đến cùng

Thiết thực, yên phận thủ thường, không mong gì cao

xa, khác thường hơn người

Có thể rút ra nhận định chung gì về văn hóa Việt Nam từ những dữ liệu trên

+ Không háo hức tráng lệ, huy hoàng

+ Không say mê huyền ảo, kì vĩ

+ Chuộng màu sắc : dịu dàng, thanh nhã, ghét sặc sỡ

+ Qui mô: Chuộng vừa khéo, xinh, vừa phải

+ Ăn mặc: Không chuộng sự cầu kì

Hướng vào vẻ đẹp dịu dàng, thanh

lịch, duyên dáng, qui mô vừa phải

Vấn đề 3: Đặc điểm văn hóa Việt Nam: Quan niệm về cái đẹp

Một vài quan niệm về cái đẹp trong văn hóa Việt Nam ?

- Giàu tính nhân bản, tinh tế, hướng tới sự hài hoà trên mọi phương diện.

- Tinh thần chung của văn hoá Việt Nam là thiết

thực, linh hoạt, dung hoà (Tiếp biến các giá trị văn hóa

từ nhiều nguồn gốc khác nhau, nhưng ở Việt Nam, các giá trị

đó không loại trừ nhau mà cùng chung sống hài hòa, bình ổn)

Từ các vấn đề trên, tác giả đưa đến nhận định gì về đặc điểm nổi bật nhất trong các sáng tạo văn hóa Việt Nam ?

Văn hoá Việt Nam chưa có tầm vóc lớn, chưa có vị trí quan

trọng, chưa nổi bật và chưa có khả năng tạo được ảnh hưởng

sâu sắc tới các nền văn hoá khác.

Không chuộng trí tuệ, không chuộng dũng.

Vấn đề 4: Những mặt hạn chế của văn hóa Việt Nam

Những đặc điểm nào có thể coi là hạn chế của vốn văn hoá dân tộc?

Đó là văn hoá của dân nông nghiệp định cư, không có nhu cầu

lưu chuyển, không có sự kích thích của đô thị

Phải chăng đó là kết quả của ý thức lâu đời về sự nhỏ yếu, về

thực tế khó khăn, nhiều bất trắc ?”

Từ những hạn chế trên, em hãy liên hệ thực tế, chỉ ra một vài hạn chế của văn hóa người Việt trong cuộc

sống hằng ngày (thảo luận 3 phút và trình bày)

Những nguyên nhân nào đã dẫn đến những hạn chế đó ?

Nhóm khác có thể bổ sung hay phản bác ý kiến của

Những tôn giáo nào có ảnh hưởng mạnh nhất đến văn hoá truyền thống của Việt Nam? Người Việt đã tiếp nhận tư tưởng của tôn giáo này theo hướng nào để tạo nên bản sắc văn hoá dân tộc?

Vấn đề 5: Tôn giáo trong đời sống văn hóa Việt Nam

Thảo luận và trình bày

Nhóm 1 tìm hiểu về Phật giáo

Nhóm 2 tìm hiểu về Nho giáo

Nhóm 3 tìm hiểu về Đạo giáo

Nhóm 4 tìm hiểu những nét chung

Người Việt thờ Phật

chủ yếu để cầu nguyện

chứ chưa phải để đạt được giác ngộ, giải thoát theo giáo lí

Nho giáo ảnh hưởng rộng nhưng đã dung hòa với các tôn giáo khác

Tuy vậy, trong văn hóa Việt, Nho giáo không được tiếp nhận ở khía cạnh nghi lễ tủn mủn, giáo điều khắc nghiệt

(Đã từng cho rằng Nho, Phật, Đạo là “tam giáo đồng nguyên”)

Văn miếu – quốc tử giám, nơi được

coi là trường đại học đầu tiên của

nghĩ đến sự nghiệp của một người có

Đạo giáo không ảnh hưởng nhiều trong văn hóa nhưng tư tưởng

Lão – Trang thì ảnh hưởng nhiều đến lớp trí thức cao cấp, để lại

dấu vết khá rõ trong văn học

Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ

Người khôn người đến chốn lao xao

Thu ăn măng trúc đông ăn giá

Côn Sơn suối chảy rì rầm,

Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai Côn Sơn có đá rêu phơi,

Ta ngồi trên đá như ngồi đệm êm.

Trong ghềnh thông mọc như nêm, Tìm nơi bóng mát ta lên ta nằm.

Trong rừng có bóng trúc râm, Dưới màu xanh mát ta ngâm thơ nhàn Về đi sao chẳng sớm toan,

Nửa đời vướng bụi trần hoàn làm chi?

(Nguyễn Trãi)

Người ta tiếp xúc với tượng Phật nhiều hơn là đọc sách Phật, trong khi

đó, Phật là “vô tướng” Khổng Phu tử, Lão tử hay Giesu cũng tương tự

Đó là sự tổng hòa của:

+ Sự tạo tác của chính dân tộc

+ Khả năng chiếm lĩnh

+ Khả năng đồng hóa của các giá trị văn hóa bên ngoài

Các giá trị văn hóa của người Việt không phải là thành quả sáng tạo riêng của cộng đồng Việt Nam mà là sự tích tụ cả một quá trình tiếp nhận có chọn lọc và cải biến

Vấn đề 6: Con đường hình thành bản sắc dân tộc của văn hóa

Con đường nào hình thành bản sắc dân tộc của văn hóa

Về mặt đó, lịch sử chứng minh là dân tộc Việt Nam có bản lĩnh ?

- Một ngàn năm, bằng mọi thủ đoạn, tập đoàn phong kiến phương

Bắc cũng không thể thực hiện được ý đồ thôn tính Việt Nam

- Thơ Đường luật ảnh hưởng khá nặng tính quy phạm của Trung Hoa nhưng trong quá trình sử dụng, ông cha ta lần lượt phá vỡ tính quy

phạm

- Chưa có chữ viết thì mượn chữ Hán, nhưng không phải chỉ mượn

nguyên để sử dụng mà, trên cơ sở đó, ta còn sáng tạo ra chữ ghi âm tiếng Việt: chữ Nôm

- Phật giáo từ Ấn Độ, Trung Hoa Nhưng Phật trong văn hóa Việt vẫn có nét đặc trưng: Quan Âm thành Phật ở Hương tích, Phật hoàng Trần

Nhân Tông đã tạo được sự hài hòa giữa đạo – đời, nhà sư và nhà vua

Bản sắc văn hóa là cái riêng, cái độc đáo mang tính bền vững và tích

cực của một cộng đồng văn hóa Vì thế, nếu không có sự tạo tác

● Từ hiểu biết sâu sắc về vốn văn hóa dân tộc, tác giả đã phân tích

rõ những mặt tích cực và một số hạn chế của văn hóa truyền

thống Bài viết có văn phong khoa học chính xác, mạch lạc

● Nắm vững bản sắc văn hóa dân tộc, chúng ta có thể phát huy

điểm mạnh, khắc phục hạn chế để hội nhập với thế giới trong

thời đại ngày nay

Dựng nêu ngày tết, một nét văn hóa độc đáo của người Việt cần

Không tìm thấy ông Đồ, mình viết chữ không

đẹp, hãy nhờ vi tính hỗ trợ làm cặp câu đối chơi xuân

Mâm cúng tổ tiên cần giản dị,

gọn gàng, sạch sẽ vì bày

nhiều ra thì người đã mất

cũng … không ăn được.

Mua bánh chưng thì cũng tiện nhưng tự gói thì vui hơn.

Hạnh phúc là đây

Pháo cấm rồi Nhưng có thể dùng giấy cứng quấn thành hình viên pháo, xâu thành dây, treo chơi Có đốt cũng … không nổ.

Cháu mừng tuổi ông bà

Nhang có rồi, không cần thắp nữa

Đẹp quá Mặc trong ngày tết đi Cũng là để khôi phục văn hóa truyền thống.

Người thiết kế: Nguyễn Hoàng Thanh Quang Trường THPT Lê Hồng Phong, tỉnh Đăk Lăk.