Nhìn về vốn văn hóa dân tộc

Mục tiờu cần đạt:• 1.Kiến thức: • Nắm đ ợc các luận điểm chủ yếu của bài viết và quan điểm của tác giả về những nét đặc thù của vốn văn hóa Việt Nam • 2.. T t ởng, thái độ: • Yêu quý, t

Nh×n vÒ

TrÇn §×nh h îu TiÕt thø :

A Mục tiờu cần đạt:

• 1.Kiến thức:

• Nắm đ ợc các luận điểm chủ yếu của bài viết và quan điểm của tác giả về những nét đặc thù của vốn văn hóa Việt Nam

• 2 Kĩ năng :

• Rèn luyện kỹ năng đọc hiểu văn bản khoa học và nghị luận

• 3 T t ởng, thái độ:

• Yêu quý, trân trọng, tự hào về truyền thống văn hóa của dân tộc và có ý thức xây dựng một nền văn hóa tiên tiến và đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc trong thời đại ngày nay

B chuẩn bị của thầy và trò

Thầy:

S u tầm một số tranh ảnh về những nét đặc sắc văn hóa của Việt nam và một

số n ớc trên thế giới

- Tham khảo một số t liệu viết về truyền thống văn hóa của dân tộc Việt nam

- Thiết kế bài giảng

HọC SINH:

- Đọc tr ớc văn bản ở nhà , tóm tắt nội dung văn bản và trả lời các câu hỏi

trong SGK

c Ph ơng pháp

Gv tổ chức giờ học theo ph ơng pháp:

+ Đọc hiểu thể loại văn bản nghị luận + đọc sáng tạo nghiên cứu, gợi tìm và đặt

câu hỏi nêu vấn đề

+ Tích hợp với bài tóm tăt văn bản NL, Đọc hiểu văn bản NL ở lớp 11

+ Thảo luận theo nhóm

+ Kết hợp tranh ảnh trực quan

c Tiến trình lên lớp

B ớc 1: ổn định tổ chức

B ớc 2: Kiểm tra bài cũ

B ớc 3: Bài mới

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt

HĐ1: Giới thiệu bài mới

GV: Dựa vào tri thức đọc hiểu

nêu ý nghĩa thời sự của vấn đề

bản sắc nền văn hóa dân tộc

trong thời đại hiện nay

HĐ2:Tìm hiểu chung

HS: Đọc và tóm tắt những nội

dung chính của phần tiểu dẫn

GV: Chốt nội dung trên màn

hình

I Tìm hiểu chung

1, Tiểu dẫn 1.1.Tác gi - ( 1926 – 1995) ả.- ( 1926 – 1995) -Là chuyên gia nghiên cứu lịch sử t t ởng và văn học VN trung cận đại

-Các tác phẩm chính : SGK 1.2 Vị trí đoạn trích

Trớch từ phần hai tiểu luân Về vấn đề tìm đặc săc văn hóa dân tộc in trong cuốn “ Đến hiện n hi n ện

GV: H ớng dẫn hs đọc văn bản

HS: Đọc văn bản

GV: Nêu vấn đề cho HS thảo luận và trả

lời

-Văn bản đề cập tới vấn đề gì ? Vấn đề

này theo em cũ hay mới? Tại sao?

- Em hiểu thế nào về văn hóa? Bản sắc

văn hóa dân tộc?

HS : Suy nghĩ trao đổi và trả lời , có thể

cho vd minh họa

- GV: Giới thiệu một số hình ảnh và đoạn

phim minh họa về văn hóa của dân tộc

Chốt nội dung trên màn hình

2 Văn bản

2.1 Nội dung vấn đề đ ợc đề cập trong văn bản : Bản sắc văn hóa của dân tộc là vấn đề có ý nghĩa thời sự trong bối cảnh xu thế toàn cầu hóa đang diễn ra ra trên rất nhiều lĩnh vực của đời sống hiện nay

2.2 Khái niêm văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc

2.2.1 Văn hóa: Những giá trị vật chất, tinh thần do con ng ời tạo ra trong lịch sử (Theo Từ điển tiếng Việt thông dụng của Nguyễn Nh ý)

2.2.2 Bản sắc văn hóa: là kết tinh thành quả, tổng hợp của quá trình sáng tạo, tiếp xúc cái vốn có riêng của dân tộc với những cái tiếp thu từ bên ngoài.

- Bản sắc văn hóa dân tộc vừa có mặt ổn

định vừa có mặt biến đổi

Gv : Văn bản thuộc thể loại nào?

- Cho biết bố cục của văn bản và nội

dung chính của mỗi phần

- Hãy vẽ lại sơ đồ hệ thống các luận

điểm của văn bản

HS : làm việc theo nhóm và trình

bày sơ đồ bằng bảng phụ

3.3 Thể loại và bố cục của văn bản -Văn bản thuộc loại chính luận - khoa học - Văn bản nhật dụng

- Bố cục : 3 phần + Nêu vấn đề :

Từ đầu -> gần gũi với nó: : Vốn văn hóa dân tộc trong thời kỳ trung đại

+ Trình bày vấn đề:

Tiếp -> đô thị : Đặc điểm nền văn hóa dân tộc

+ Kết luận chung Còn lại : Tinh thần chung và con đ ờng hình thành bản sắc văn hóa dân tộc Việt nam

3.4 Giải nghĩa từ khó :

vốn văn hóa dân tộc trong thời kỳ trung đại

Nhìn nhận chung

về vốn truyền thống văn hóa

Đặc điểm nền văn hóa dân tộc

Tinh thần chung và con đ ờng hình thành

của vốnvăn hóa dân tộc VN

HĐ3: Đọc hiểu các luận

điểm

Gv: Luận điểm thứ nhất có

những ý cơ bản nào ? Em

có nhận xét gì về cách triển

khai luận điểm của tác

giả?

Hs : Tóm tắt nội dung của

luận điểm 1, phân tích

cách triển khai luận điểm

Gv : Nêu vấn đề thảo luận:

Em có đồng ý với nhận

định của tác giả trong

luận điểm không?Vì sao?

Hs : nhận xét và nêu quan

điểm của riêng mình Bổ

sung dẫn chứng cụ thể, so

sánh với văn hóa một số

dân tộc khác để minh họa

II Đọc hiểu các luận điểm trong văn bản

1 Nhìn nhận chung về vốn văn hóa của dân tộc

“chúng ta không thể tự hào là nền văn hóa

của ta đồ sộ có những cống hiến lớn lao cho nhân loại hay có những đặc sắc nổi bật”

C minh

Nhận định

+ Kho tàng thần thoại không phong phú + Tôn giáo triết học đều không phát triển + Không có ngành khoa học, kỹ thuật nào phát triển có truyền thống

+ Rất yêu chuộng thơ ca nh ng các nhà thơ

không nghĩ sự nghiệp của mình là ở thơ ca

Ng nhân

-Vùa là do khuynh h ớng, húng thú, sự a

thích vừa là do những hạn chế của trình độ sản xuất, của đời sống xh (Văn hóa nông nghiệp định c , không có nhu cầu l u chuyển, trao đổi, không có sự kích thích của đời sống đô thị )

*Gv: Trong luận điểm 2

có những ý cơ bản nào ?

Hs : Tóm tắt nội dung

của luận điểm 2, phân

tích cách triển khai

luận điểm

*Gv : Nêu vấn đề thảo

luận cho các nhóm : Em

có đồng ý với nhận định

của tác giả trong luận

điểm không? Hãy lý

giải và làm rõ u khuyết

của từng ph ơng diện ?

Hs : Chia các nhóm và

thảo luận về mặt tích

cực và hạn chế trong

từng ph ơng diện của

đặc điểm văn hóa dân

tộc VN

2 Đặc điểm văn hóa dân tộc VN trong truyền thống 2.1 Về Tôn giáo :

- ít tinh thần tôn giáo, coi trọng hiện thế

- Tin có linh hồn ma quỷ nh ng về t ơng lai lo cho con cháu hơn là linh hồn của mình

- Tâm trí nhân dân có Thần, có Bụt nh ng không có Tiên

2.2 Quan niệm về lối sống

-ý thức cá nhân và sở hữu không phát triển cao -Mong ớc thái bình, an c lạc nghiệp

- Sống thanh nhàn thong thả, có đông con, nhiều cháu

- Con ng ời đ ợc a chuộng : hiền lành, tình nghĩa

Tôn giáo về lối sống Q niệm thẩm mỹ Sinh hoạt

đặc điểm

nền Văn hóa dân tộc

G ơng mặt văn hóa Việt Nam trong quá khứ

2.3 Về quan niệm thẩm mỹ

- Cái đẹp vừa xinh, là khéo

- Màu sắc: dịu dàng thanh nhã

- Quy mô : vừa khéo vừa xinh, phải khoảng

2.4 Về sinh hoạt

- Giao tiếp, ứng xử: Chuộng hợp tình hợp lý

- Về ăn mặc: Không cầu kỳ

2.3 Về quan niệm thẩm mỹ

- Cái đẹp vừa xinh, là khéo

- Màu sắc: dịu dàng thanh nhã

- Quy mô : vừa khéo vừa xinh, phải khoảng

Tôn giáo Ng thuật ứng xử Sinh hoạt

đặc điểm

nền Văn hóa dân tộc

G ơng mặt văn hóa Việt Nam trong quá khứ

Tôn giáo Ng thuật ứng xử Sinh hoạt

đặc điểm

nền Văn hóa dân tộc

G ơng mặt văn hóa Việt Nam trong quá khứ

GV:- Trong phần

kết luận chung tác

giả đã đ a ra những

kết luận gì về nền

văn hóa của dân

tộc?

Hs : Đọc và tóm tắt

ý chính của kết luận

GV: Nêu vấn đề

thảo luận: Theo em

những đặc điểm

chung đó có những

u điểm và hạn chế

nào ? Tại sao?

-Bằng những dẫn

chứng cụ thể hãylàm

rõ nhận định về con

đ ờng hình thành

bản sắc văn hóa dân

tộc của tác giả

-HS : Tìm dẫn

chứng trong NT,

Tôn giáo … .

1.3 Kết luận chung:

1.3.1Khẳng định -Ng ời VNam sống có văn hóa, có nền văn hóa của mình -Tinh thần chung của văn hóa Việt Nam :

thiết thực – linh hoạt – dung hòa linh hoạt – linh hoạt – dung hòa dung hòa

•Hạn chế: Vì quá thiết thực nên không có khát vọng h ớng đến

những sáng tạo lớn , không đạt tới những giá trị phi phàm, kỳ vĩ Vì luôn dung hòa nên không có những giá trị đặc sắc nổi bật

•Ưu điểm: Nhạy cảm, tinh nhanh, khôn khéo tháo gỡ các khó

khăn, tìm đ ợc sự bình ổn trong cuộc sống

1.3.2 Con đ ờng hình thành bản sắc văn hóa dân tộc

Cái vốn có của dân tộc ( Thiết thực, linh hoạt, dung hòa)

Cái đ ợc chiếm lĩnh, đồng hóa

và sàng lọc, tinh luyện Văn hóa

n ớc ngoài

Bản sắc văn hóa dân tộc

Dung hợp

HĐ4: Đánh giá và rút ra

bài học

GV: H ớng dẫn HS nêu ý

kiến đánh giá của mình

theo những gợi ý sau :

- Cách lập luận và triển

khai luận các luận điểm

của tác giả trong văn

bản?

- Quan điểm, t t ởng và thái

độ của tác giả đ ợc thể

hiện trong văn bản?

- ý nghĩa giá trị của văn

bản trong cuộc sống hiện

đại?

-HS : Thảo luận theo

nhóm , viết vào phim

trong và lần l ợt lên trình

bày bằng máy chiếu

2 Đánh giá và rút ra bài học 2.1 Đánh giá chung

• Cách lập luận và triển khai các luận điểm mạch lạc,

logic khoa học nh một học liệu mở

• Bài viết ít có dẫn chứng và ít đ a những dẫn chứng cụ thể

nh ng ng ời đọc dễ dàng chia sẻ và tán đồng với tác giả

đồng thời dễ dàng bổ sung dẫn chứng minh họa cho ý kiến của tác giả )

•T t ởng và thái độ của tác giả

- Với một giọng điệu diềm tĩnh, cái nhìn khách quan khi nhìn nhận đánh giá về vốn truyền thống văn hóa của dân tộc ( vừa chỉ ra đ ợc những hạn chế , những u điểm vừa khẳng định đ ợc nét riêng mang tính đặc thù tcủa nền văn hóa truyền thống của dân tộc ) tác giả đẫ gửi gắm một thông điệp : Chúng ta tự hào vì Dân tộc VNam sống có văn hóa, Đất n ớc VN có nền văn hóa của mình nh ng chúng ta cần phải biết nhận ra những hạn chế , những lạc hậu những kém phát triển của mình, tiếp thu có sàng lọc và tinh luyện những yếu tố tiến tiến của các n

ớc trên thế giới để xây dựng một nền văn hóa hiện đại tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc

Gv: Qua đọc hiểu

văn bản , em rút ra

đ ợc những bài học

gì ?

Hs : Tự do phát

biểu những nhận

thức mà mình đã

có đ ợc qua giờ

học

Gv : Tổng hợp và

chốt lại các ý kiến

-Chúng ta đang xây dựng đất n ớc trong điều kiện gia l u hội

nhập với các n ớc trên thế giới Nền văn hóa dân tộc đang

đứng tr ớc nhiều cơ hội và thách thức lớn Trong điều kiện chúng ta cần tránh đ ợc hai khuynh h ớng cực đoan : Dân tộc chủ nghĩa và tự ti dân tộc đồng thời có ý thức xây dựng một nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc

1.2 Bài học

•Về ph ơng pháp tìm hiểu đặc sắc văn hóa của VN

•Nhận thức về mục tiêu xây dựng một nền văn hóa tiên tiến

đậm đà bản sắc dân tộc trong thời đại hiện nay

•Về vai trò của thế hệ trẻ trong việc đ a VN rgần với thế giớ,

tiếp cận trình độ của thế giớ trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội và khoa học đồng thời khẳng định có một bản sắc

Vn , mộtbản lĩnh VN Giữa bạn bè quốc tế

• Mối quan hệ giữa phát triển nền kinh tế và nền văn hóa

của dân tộc

HĐ5: Kiểm tra, đánh giá _

GV : Ra đề kiểm tra ( lựa chon

các bài tập , 2, 3, 5, 6,7 trong sách

bài tập )

Mục đích: Củng cố bài học và

đánh giá khả năng tiếp nhận bài

học của học sinh

Hình thức : Học sinh thảo luận

theo nhốm , đại diện trình bày

bằng phimh trong qua máy chiếu

HĐ6 : H ớng dẫn – Ra bài tập về

nhà

III Củng cố - luyện tập Bài 2: Xác định nội dung mục đích mà tác giả

h ớng tới khi nói về những đặc điểm nổi bật của văn hóa Việt Nam

Bài 3: Căn cứ vào đâu mà tác giả khẳng định :

Giữa các dân tộc chung s ta không thể tự hào là nền văn hóa của ta đồ sộ, có những cống hiến lớn lao cho nhân loại, hay có những đặc sắc nổi bật”? Phải chăng tác giả đã đánh mất lòng tự hào dân tộc khi viết những điều trên ?

Bài 5: Tìm trong đoạn trích những câu mang tính

chất cắt nghĩa nguyên nhân tạo thành các đặc

điểm văn hóa VN

Bài 6: Sau khi nêu một loạt các điểm “ không

đặc sắc ” của văn hóa VN, tác giả lại khẳng

định : “ Ng ời VN có nền văn hóa của mình” Lập luận nh vậy có mâu thuẫn không ? Vì sao

Bài 7: Theo tác giả tinh thần chung của văn hóa

Việt Nam là gì? Trình bày cách hiểu của em về

các khái niệm “ tạo tác”; “ dung hợp” đ ợc dùng

trong bài?