bài 23 Hướng động

Hướng động : thức phản ứng của cơ quan thực vật đối với tác nhân kích thích từ một hướng xác định.. Cơ chế hướng động ở mức tế bào:- Sự sinh trưởng không đồng đều của các tế bào ở hai

Cảm ứng là phản ứng của sinh vật đối với kích thích Khả năng của thực vật phản ứng đối với kích thích gọi là

tính cảm ứng.

Khí hậu trở lạnh.

Chim Sẻ xù lông giúp giữ

ấm cơ thể.

Kích thích

Lá cây xếp lại.

Cảm ứng của thực vật có những đặc điểm khác cảm ứng của động vật.

I KHÁI NIỆM HƯỚNG ĐỘNG:

Hình 23.1 Cảm ứng của cây non đối với điều kiện chiếu sáng.

Chậu 1: ở điều kiện chiếu sáng từ một hướng, thân cây non sinh trưởng hướng về nguồn sáng.

Chậu 2: khi không có nguồn sáng,

cây non mọc vống lên và có màu vàng úa.

Chậu 3: ở điều kiện chiếu sáng từ mọi hướng, cây non mọc thẳng, cây khỏe, lá có màu xanh lục.

Kết luận: ở các điều kiện chiếu sáng khác nhau, cây non có phản ứng sinh trưởng rất khác nhau.

I KHÁI NIỆM HƯỚNG ĐỘNG:

1 Hướng động :

thức phản ứng của cơ quan thực vật đối với tác nhân kích thích từ một hướng xác định.

- Hướng của phản ứng được xác định bởi

hướng của tác nhân kích thích.

Thân

Ánh

sáng

Ánh sáng (Kích thích)

Chú thích : hoocmôn Auxin kích thích

tế bào sinh trưởng nhanh.

2 Nguyên nhân:

Khi bị kích thích:Auxin di chuyển

Kết quả: phía không bị kích thích (phía tối) có nồng

độ auxin cao hơn  tế bào sinh trưởng nhanh hơn.

Phía bị kích thích

(phía sáng)

Phía không bị kích thích (phía tối)

Không bị kích thích

3 Cơ chế hướng động ở mức tế bào:

- Sự sinh trưởng không đồng đều của các tế bào

ở hai phía đối diện nhau của cơ quan (thân, rễ, bao lá mầm): Các tế bào ở phía không bị kích

thích sinh trưởng nhanh hơn phía bị kích thích

 thân uốn cong về phía có nguồn kích thích.

- Có hai loại hướng động chính:

+ Hướng động dương: sinh trưởng hướng tới

nguồn kích thích.

+ Hướng động âm: sinh trưởng tránh xa nguồn kích thích.

II Các kiểu hướng động: Một số kiểu hướng động tương ứng với tác nhân kích thích

Ánh sáng

Đất – trọng lực

1 Hướng sáng

4 Hướng nước Nước

2 Hướng trọng lực

5 Hướng tiếp xúc

Phân bón

Chất độc

3 Hướng hóa

II Các kiểu hướng động:

1 Hướng sáng:

Hướng sáng dương

Ánh sáng

Hướng

sáng

âm

Thân cây sinh trưởng (uốn cong) hướng về phía ánh sáng.

Thân:

Rễ:

Rễ cây sinh trưởng (uốn cong) ngược hướng ánh sáng.

Nguyên nhân:

- Hoocmon tác động: Auxin

- Tế bào rễ có độ mẫn cảm (Auxin) cao hơn tế bào thân

- Nồng độ Auxin kích thích tế

bào thân thì lại ức chế tế bào của rễ.

 Tế bào rễ phía không bị kích thích (phía tối) bị auxin ức chế  sinh trưởng chậm hơn  rễ uốn cong theo hướng

tránh xa nguồn kích thích.

II Các kiểu hướng động:

2 Hướng trọng lực:

So sánh sự sinh trưởng của các cây trên hình 23.3 (sách giáo khoa) và trả lời các câu hỏi sau:

- Vì sao thân và rễ trên hình 23.3a và hình 23.3c sinh trưởng theo

hướng nằm ngang?

- Phản ứng của thân và rễ cây đối với sự kích thích của trọng lực (hình 23.3b và 23.3d) có gì khác nhau?

- Do loại bỏ tác nhân trọng lực nên thân và rễ trên hình

23.3a và hình 23.3c sinh trưởng theo hướng nằm ngang.

So sánh sự sinh trưởng của các cây trên hình 23.3 (sách giáo khoa) :

- Khi có trọng lực thì rễ hướng trọng lực dương (hướng

xuống dưới) và thân hướng trọng lực âm (hướng lên trên).

P Loại P

- Phản ứng của cây đối với kích thích từ một phía của trọng lực là phản ứng sinh trưởng vì sự uốn

cong xảy ra tại miền sinh trưởng dãn dài của tế bào thân và rễ.

Thân, bao lá mầm

Thân, bao lá mầm:

Hàm lượng auxin phía dưới cao hơn phía trên.

- Phản ứng của cây đối với trọng lực được gọi là hướng trọng lực.

- Đỉnh rễ cây sinh trưởng hướng theo hướng của trọng lực : hướng trọng lực dương.

- Đỉnh thân sinh trưởng ngược hướng của trọng

lực : hướng trọng lực âm.

Tế bào phía dưới sinh trưởng nhanh hơn  thân uốn cong lên trên.

- Phản ứng của cây đối với trọng lực được gọi là hướng trọng lực.

- Phản ứng của cây đối với kích thích từ một phía của trọng lực là phản ứng sinh trưởng vì sự uốn

cong xảy ra tại miền sinh trưởng dãn dài của tế bào thân và rễ.

Rễ Rễ: (Auxin ức chế tế bào sinh trưởng)

Hàm lượng auxin phía dưới cao hơn phía trên.

Tế bào phía dưới sinh trưởng chậm hơn  rễ uốn cong xuống dưới.

II Các kiểu hướng động:

3 Hướng hóa:

Hướng hóa

Hướng hóa

âm

Phân bón

Thực tiển sản xuất:

Rễ cây luôn hướng tới

phân bón trong đất.

4 Hướng nước:

Nước

Rễ cây sinh trưởng

mạnh về phía nguồn

nước.

II Các kiểu hướng động:

5 Hướng tiếp xúc:

- Tua cuốn: biến dạng của lá.

- Kích thích: tiếp xúc (va chạm).

- Cơ chế : sự sinh trưởng không

đồng đều tại hai phía của cơ

quan Các tế bào tại phía không

được tiếp xúc kích thích sinh

trưởng nhanh hơn  cơ quan

uốn cong về phía _ _.

- Tua cuốn

- Kích thích

tiếp xúc

 Cơ chế chung của các kiểu hướng động:

- Tốc độ sinh trưởng không đồng đều của các tế bào tại hai phía của cơ quan (thân, rễ, tua cuốn).

- Nguyên nhân: Do sự tái phân bố auxin dẫn đến nồng độ của hoocmon này không đồng đều tại hai phía của cơ quan.

 Tổng kết:

- Ở thân, bao lá mầm : auxin kích thích sinh

trưởng.

-Ở rễ: auxin ức chế sinh trưởng.

III Vai trò của hướng động trong đời sống thực

vật:

- Hãy nêu vai trò của hướng sáng dương của thân, cành cây và cho ví dụ minh họa.

- Hướng sáng âm và hướng trọng lực

dương của rễ có ý nghĩa gì đối với đời sống của cây?

- Nêu vai trò của hướng hóa đối với dinh dưỡng khoáng

và nước của cây.

- Hãy nêu những loài cây trồng có hướng tiếp xúc.

Hướng động giúp cây thích

nghi đối với sự biến đổi của

môi trường để tồn tại và phát

triển.

Tìm đến nguồn sáng để quang hợp Ví dụ:

cây mọc ở sát các bức tường cao luôn hướng

ra phía xa tường có nhiều ánh sáng hơn; cây

đặt ở cửa sổ luôn sinh trưởng hướng ra ngoài

của sổ đón các tia sáng chiếu đến.

Đãm bảo cho rễ mọc vào đất để giữ cây và

để hút nước cùng các chất khoáng có

trong đất.

Nhờ có tính hướng hoá, rễ cây sinh

trưởng hướng tới nguồn nước và phân

bón để dinh dưỡng.

Cây mướp, bầu, bí, dưa leo, nho, cây củ từ,

đậu cô ve…

Rễ chính

Thân

Rễ bên

Lá

a Cây mọc cong về phía ánh sáng, lá màu xanh

nhạt.

Học sinh lựa chọn câu trả lời đúng nhất cho

mỗi câu hỏi sau:

S

1 Sự sinh trưởng của cây non trong những điều kiện chiếu sáng khác nhau dẫn đến:

S

a Cử động sinh trưởng của cây về phía có ánh

2 Hướng động là:

của môi trường.

Đ

S

a Vì khi đặt cây nằm ngang, auxin phân bố đều ở hai

3 Tính hướng động của thân và rễ cây đều tùy thuộc

vào tác nhân kích thích là auxin, thế tại sao thân lại

hướng đất âm còn rễ lại hướng đất dương:

khác nhau.

diện của thân và rễ.

Đ

S

 Hoạt động nối tiếp

HS chuẩn bị bài 24: Ứng động

sáng của cây và sự vận động nở hoa?

chạm vào cây trinh nữ?

- Tìm hiểu vai trò của ứng động đối với đời sống của thực vật.