Tiểu luận: Phát huy vai trò trưởng thôn, bản trong hoạt động quản lý xã hội potx

Thực tế xây dựng cộng đồng dân cư trên địa bàn thôn, bản trongnhững năm qua cho thấy: ở đâu đội ngũ cán bộ thôn bản có trình độ năng lực,trách nhiệm trong công tác, thì ở đó ý thức, trác

sở ở nước ta hiện nay (theo số liệu

của tỉnh Tuyên Quang)

MỤC LỤC

1 Tính cấp thiết của đề tài 2

PHẦN NỘI DUNG 4

Chương 1: 4

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THÔN, BẢN VÀ TRƯỞNG THÔN, BẢN 4

TRONG HOẠT ĐỘNG QLXH CẤP CƠ SỞ 4

Một số khái niệm cơ bản 4

Khái niệm quản lý 4

Chương 2: 9

THỰC TRẠNG SỰ PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA TRƯỞNG THÔN, BẢN 9

TRONG HOẠT ĐỘNG QLXH CẤP CƠ SỞ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 9

2.1.3 Những hạn chế của đội ngũ trưởng thôn, bản trong hoạt động QLXH cấp cơ sở 14

Chương 3: 17

GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA TRƯỞNG THÔN, BẢN 17

TRONG HOẠT ĐỘNG QLXH CẤP CƠ SỞ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 17

PHẦN KẾT LUẬN 21

Danh mục tài liệu tham khảo 22

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài.

Giữ vững ổn định chính trị - xã hội ở nông thôn và phát triển nôngnghiệp, nông thôn nâng cao đời sống nông dân là điều kiện đảm bảo sự ổnđịnh và phát triển của cũng như góp phần đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệphóa, hiện đại hóa đất nước Để đảm bảo ổn định chính trị - xã hội ở nông thônđòi hỏi phải tiến hành đồng thời nhiều biện pháp, trong đó biện pháp cơ bản lànâng cao chất lượng hệ thống chính trị cấp xã, song để hệ thống ấy vận hành

có hiệu quả thì việc giải tỏa những mâu thuẫn, xung đột ở nông thôn đảm bảo

sự ổn định chính trị - xã hội ở cơ sở thì cán bộ lãnh đạo cấp xã có vai trò đặcbiệt quan trọng Bởi vậy, nhiệm vụ xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã nóichung, “cán bộ” người trực tiếp gần dân nhất là trưởng thôn, bản, già làng nóiriêng chính là nhằm tạo dựng nhân tố giữ vững ổn định chính trị - xã hội ở cơsở

Thực tế xây dựng cộng đồng dân cư trên địa bàn thôn, bản trongnhững năm qua cho thấy: ở đâu đội ngũ cán bộ thôn bản có trình độ năng lực,trách nhiệm trong công tác, thì ở đó ý thức, trách nhiệm của nhân dân và hiệuquả hoạt động kinh tế - xã hội của cộng đồng được nâng cao và ngược lại.Nhưng bên cạnh đó vẫn còn một số trưởng thôn, bản, già làng vẫn chưa thực

sự phát huy hết vai trò của mình trong các hoạt động ở thôn, bản mình, còn cómột số trưởng thôn chưa nhận thức được hết ý nghĩa, trách nhiệm của mộttrưởng thôn- người đứng đầu thôn, bản

Xuất phát từ thực tế trên, việc phát huy vai trò của trưởng thôn, bảntrong hoạt động quản lý xã hội (QLXH) cấp cơ sở là một yêu cầu cấp bách vàthiết thực Với những lý do trên đây em chọn đề tài “phát huy vai trò củatrưởng thôn, bản trong hoạt động QLXH cấp cơ sở ở nước ta hiện nay” (theo

số liệu của tỉnh Tuyên Quang)

2.Tình hình nghiên cứu

Thôn, bản và trưởng thôn, bản, già làng là vấn đề được Đảng và Nhà nướcquan tâm và đã có nhiều đề tài nghiên cứu về vấn đề này Cho đến nay đã cónhiều công trình được công bố dưới nhiều dạng khác nhau như: “Tài liệu bồidưỡng kiến thức về quản lý Nhà nước (dành cho trưởng thôn, bản)”của ban tổchức cán bộ chính phủ, Hà Nội 1998 “Tính tự quản của cộng đồng làng xãvới việc kiện toàn hệ thống chính trị cơ sở” tạp chí tổ chức Nhà nước11.2002…vv Các tài liệu đó đề cập đến nhiều vấn khía cạnh khác nhau củavấn đề, song chưa có đề tài nào đề cập đến vấn đề “ phát huy vai trò củatrưởng thôn, bản trong hoạt động QLXH cấp cơ sở” mà đặc biệt là ở tỉnhTuyên Quang.

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1:

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THÔN, BẢN VÀ TRƯỞNG THÔN,

BẢN

TRONG HOẠT ĐỘNG QLXH CẤP CƠ SỞ.

Một số khái niệm cơ bản

Khái niệm quản lý

Quản lý là những tác động do con người thực hiện để tổ chức và điều chỉnhhành vi của những con người khác nhau nhằm phối hợp các cố gắng riêng lẻcủa từng người, từng nhóm người độc lập với nhau thành một cố gắng chunghướng vào việc biến đổi, cải tạo thế giới xung quanh, chinh phục thế giới ấy

vì lợi ích của con người Thuật ngữ “quản lý” xét về nội dung có nhiều cáchdiễn đạt khác nhau Với ý nghĩa thông thường, phổ biến thí quản lý có thểhiểu “là hoạt động nhằm tác động một cách có tổ chức và định hướng của chủthể quản lý vào một đối tượng nhất định để điều chỉnh cac quá trình xã hội vàhành vi của con người nhằm duy trì tính ổn định và phát triển của đối tượngtheo những mực tiêu đã dặt ra”

1.1.2 Khái niệm cấp cơ sở

Cấp cơ sở là đơn vị hành chính nhỏ nhất trong hệ thống hành chính 4 cấp ởnước ta Là nơi trực tiếp thực hiện mọi chủ trương, đường lối của Đảng, chínhsách, pháp luật của nhà nước Nghị quyết hội nghị lần thứ 5 ban chấp hànhtTrung ương Dảng cộng sản Việt Nam khóa IX chỉ rõ “cấp cơ sở xã, phường,thị trấn là nơi tuyệt đại bộ phận nhân dân cư trú sinh sống Hệ thống chính trị

cơ sở có vai trò rất quan trọng trong việc tổ chức và vân động nhân dân thựchiện đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, tăng cường đại

đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân, huy động mọi khả năngphát triển kinh tế - xã hội tổ chức cộng đồng dân cư”.

Từ nội dung trên có thể khái quát cấp cơ sở như sau:

Cấp cơ sở là cấp xã, phường, thị trấn là đơn vị hành chính lãnh thổ nhỏ nhất.Cấp cơ sở là cấp hành chính thấp nhất trong hệ thống hành chính của nước ta

1.1.3 Khái niệm QLXH cấp cơ sở

Để hiểu rõ khái niệm quản lý xã hội cấp cơ sở, trước hết cần làm rõ khái niệmQLXH Có thể hiểu QLXH là những tác động có ý thức của các chủ thể xã hội– có thể các nhân hoặc tổ chức vào xã hội nhằm sắp xếp và duy trì các phẩmchất đặc thù của xã hội, đáp ứng sự tồn tại và phát triển xã hội trong tất cả cáclĩnh vực hoạt động của nó như lao động và học tập, văn hóa, chính trị, tôn giáo

và các công tác xã hội khác Để vận hành hoạt động quản lý đối với xã hội làđòi hỏi tất yếu khách quan, do đó: “QLXH là sự tác động liên tục có tổ chức,hướng đích của chủ thể quản lý lên xã hội và khách thể của nó, nhằm phát triển

xã hội theo quy luật khách quan và đăc trung của xã hội” Như vậy QLXH làmột yếu tố không thể thiếu trong đời sống xã hội, xã hội phát triển càng cao thìvai trò của quản lý xã hội càng lớn và nội dung càng đa dạng và phức tạp

Là một cấp hành chính trong hệ thống chính của nhà nước ta, cấp cơ sở nhưmột xã hội thu nhỏ, một đơn vị kinh tế độc lập nhưng lại mang sắc thái riêngkhông giống bất kỳ một cấp hành chính nào Hoạt động QLXH cấp cơ sở ởnước ta được thực hiện bởi nhiều chủ thể khác nhau Bên cạch chủ thể cơ bản làNhà nước còn có chủ thể là các tổ chức do các cộng đồng dân cử khác nhauthiết lập nên để quản lý nhằm thực hiện những mục tiêu nhất định của cộngđồng các chủ thể quản lý này luôn tồn tại song hành nhưng mức độ và phươngthức tác động tới xã hội là khác nhau

Từ sự phân tích trên có thể hiểu QLXH cấp cơ sở như sau: “ QLXH cấp cơ sở

là sự tác động bằng quyền lực nhà nước và bằng các thiết chế xã hội khác đểđiều chỉnh các quả trình xã hội ở cơ sở và hành”

1.2 Vai trò của thiết chế trưởng thôn, bản trong đời sống xã hội ở nông thôn.

“Thôn, làng, bản, ấp, mường, buôn, phum, sóc,…(sau đây gọi chung làthôn, bản) là đơn vị dân cư có truyền thống của nông thôn Việt Nam, mang tínhchất xã hội dân sự trong phạm vi cấp chính quyền cơ sở ( làng xã trước đây; xãhiện nay) có quan hệ liên kết cộng đồng để tiến hành sản xuất, phòng chốngthiên tai, địch họa, baoe vệ an ninh làng xóm” (Theo tài liệu bồi dưỡng trưởngthôn, bản về quản lý Nhà nước của Học viện Hành chính quốc gia)

Đặc trưng cơ bản của thôn, bản Việt Nam là tính tự quản và tính cộng đồngđược hình thành và tồn tại hàng ngàn năm nay Do đó, cần có một người đứngđầu thôn, bản để đại diện cho lợi ích của cộng đồng dân cư cùng sinh sống trênmột địa bàn, gọi là trưởng thôn, trưởng bản, già làng (gọi chung là trưởng thôn,bản) Vì vậy, vai trò của trưởng thôn, bản, già làng cũng tồn tại như một yêucầu khách quan do tính tự quản của thôn, bản đòi hỏi Tức là do yêu cầu củabản thân thôn, bản nên trưởng thôn bản có trách nhiệm như là đại diện chochính quyền cơ sở ở thôn, bản trong các hoạt động quản lý Nhà nước và xã hội

Có thể nói, trưởng thôn, bản giữ vai trò như một chiếc cầu nối giữa nhân dân vàchính quyền cấp cơ sở bởi trưởng thôn, bản là người đại diện cho nhân dântrong thôn, bản do đó sẽ có nghĩa vụ, quyền hạn tổ chức và chủ trì các cuộc họpcủa thôn, bản để bàn về những vấn đề thuộc thẩm quyền quyết định của nhândân, đóng góp ý kiến cho những công việc, chủ trương, dự án thuộc thẩmquyền quết định của Ủy ban nhân dân (UBND) xã và Hội đồng nhân dân(HĐND) xã; phát hiện và báo cáo kịp thời với với UBND xã những hành vi viphạm pháp luật, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân Mặtkhác, trưởng thôn, bản còn là người đại diện cho UBND xã tại thôn, bản đó làhướng dẫn, đôn đốc nhân dân trong thôn, bản thực hiện các nghị quyết củaHĐND, cac quyết định của UBND thực hện một số công việc do UBND xã ủyquyền; giữ gìn trật tự an toàn xã hội xây dựng cơ sở hạ tầng thôn, bản

Thôn, bản là cộng đồng dân cư được hình thành từ rất lâu cùng với sựhình thành và phát triển của làng xã Việt Nam, đây không phải là một cấp hànhchính mà chỉ là một tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, do đó nó sẽ diễn ranhững hoạt động sinh hoạt văn hóa thường xuyên của người dân và trưởngthôn, bản, già làng là một thiết chế được chính quyền cơ sở quan tam bởi đó làngười đứng đầu, nắm bắt mọi tình hình phát triển của cộng đồng dân cư, phục

vụ đời sống xã hội của cộng đồng như việc lễ hội, cưới, tang,…

1.3 Sự cần thiết phải nâng cao vai trò của trưởng thôn, bản trong hoạt động QLXH cấp cơ sở.

Nâng cao vai trò cuả trưởng thôn, bản trong hoạt động QLXH cấp cơ

sở là yêu cầu của bản thân các thôn, bản Đội ngũ trưởng thôn, bản có nhiềuđóng góp vào công tác QLXH ở cơ sở, song bên cạnh những kết quả đạt đượccòn không ít những thiếu sót cần phải khắc phục Trong khi đó các thôn, bảnhiện nay luôn vận động và phát triển để phù hợp với nền kinh tế thị trườngnhiều thành phần, đòi hỏi người trưởng thoon, bản phải nhanh nhạy, nắm bắt và

xử lý kịp thời các tình huống xảy ra trên địa bàn Để đáp ứng yêu cầu đó trưởngthôn, bản cần phải không ngừng học tập để nâng cao trình độ của mình Vì vậynâng cao vai trò của trưởng thôn, bản là một yêu cầu của quá trình vận động vàphát triển của thôn, bản

Nâng cao vai trò của trưởng thôn, bản cũng chính là đáp ứng yêu cầucủa việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, nhằm phát huy quyền làm chủ sángtạo của nhân dân, động viên nhân dân phát triển kinh tế, ổn định chính trị - xãhội Dân chủ có thể hiểu như là một tất yếu, một đòi hỏi đương nhiên của nhândân, là trách nhiêm của chính quyền các cấp từ từ trung ương đến địa phương

và trưởng thôn, bản phải ham gia vào công tác quản lý hành chính ở thôn, bản

là yêu cầu của quá trình thực hiện dân chủ ở cơ sở Trách nhiệm và quyền hạncủa trưởng thôn, bản trong vấn đề này ngày càng được mở rộng để đảm bảo

quyền dân chủ của nhân dân Do đó trách nhiệm của trưởng thôn, bản được mởrộng hơn do yêu cầu của việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở.

Có thể nói hoạt động QLXH cấp cơ sở là một dạng quản lý cụ thể, bởi

vì chủ thể phải trực tiếp quản lý những hoạt động cụ thể, nhữn sự việc, sự kiệndiễn ra hàng ngày trong đời sống của nhân dân ở thôn, bản Đặc biệt đó là độingũ trưởng thôn, bản càng phải phát huy hơn nữa vai trò của mình trong cáchoạt động quản lý, trong vai trò là người đại diện cho nhân dân trước UBNDxã

Chương 2:

THỰC TRẠNG SỰ PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA TRƯỞNG

THÔN, BẢN TRONG HOẠT ĐỘNG QLXH CẤP CƠ SỞ Ở NƯỚC TA

HIỆN NAY

(THEO SỐ LIỆU CỦA TỈNH TUYÊN QUANG )

2.1 Thực trạng vè việc phát huy vai trò của trưởng thôn, bản trong hoạt động QLXH ở nước ta hiện nay (theo số liệu của tỉnh Tuyên Quang)

2.1.1 Một vài nét về đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội của tỉnh.

Tuyên Quang là một tỉnh miền núi phía bắc, phía Bắc giáp tỉnh HàGiang, phía Đông giáp Thái Nguyên và Bắc Kạn, phía tây giáp Yên Bái, phíaNam giáp Phú Thọ và Vĩnh Phúc Diện tích tự nhiên toàn tỉnh là 586.690 ha,trong đó có 70% là diện tích đồi núi Tuyên Quang có dân số trung bình là719.726 người (2004) với 22 dân tộc anh em cùng chung sống, trong đó dân

số trong đọ tuổi lao động là 387.992 người chiếm 53.9% Tuyên Quang có 5huyện, 1 thị xã, 3 phường, 5 thị trấn, 137 xã trong đó có 51 xã và 72 thôn bảnnằm trong vùng đặc biệt khó khăn

Là tỉnh nằm sâu trong nội địa, cách xa các trung tâm kinh tế thương mạilớn của cả nước, lại chưa có đường sắt nên việc thông thương sang các tỉnhkhác và ra nước ngoài chỉ nhờ vào hệ thống đường bộ (quốc lộ 2 và quốc lộ37) Tỉnh miền núi nên địa hình của tỉnh rất phức tạp bởi sự chia cắt của nhiềunúi cao và sông suối, đặc bịt là ở phía bắc Phía Nam tỉnh địa hình thấp dần, ít

bị chia cắt hơn, có nhiều núi đồi và thung lũng chạy dọc theo các sông

Tuyên Quang còn là tỉnh có tiềm năng du lịch lớn bởi có căn cứ địa cáchmạng mà ngày nay vẫn còn ghi đậm dấu ấn từ mái lán Nà Lừa, mái đìnhHồng Thái, cây Đa Tân Trào, nơi ngọn lửa cách mạng đã được Đảng và Bác

Hồ lãnh đạo Cũng tại đây trong thời kỳ chống Pháp Tuyên Quang còn là tỉnh

an toàn khu và thủ đô kháng chiến Bên cạnh đó Tuyên Quang còn có khu dulịch sinh thái Na Hang, Hàm Yên, Núi Dùm, suối khoáng Mỹ Lâm,…

Tuyên Quang tập trung đầu tư vào các lọa hình đào tạo, đặc biệt là đàotạo nghề, dạy nghề cho người lao động Hàng năm, tỉnh mở thêm các lớp đàotạo tại chức theo các chuyên nghành nông, lâm nghiệp Xây dựng giao thôngthủy lợi và kinh tế tài chính nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hộicủa tỉnh

2.1.2 Phát huy vai trò của trưởng thôn, bản trong hoạt động QLXH ở nước ta hiện nay (theo số liệu của tỉnh Tuyên Quang)- những kết quả đạt được

Trong những năm qua đội ngũ trưởng thôn, bản đã có những đóng gópkhông nhỏ vào công tác quản lý thôn, bản ở cơ sở, thay thế cho Ban quản trịhợp tác xã trước đây, Hầu hết các trưởng thôn, bản đều đã tích cực, chủ độngthực hiện tốt các nhiệm vụ ở thôn, bản, cụ thể là:

٭ Công tác tuyên truyền thực hiện pháp luật ở thôn, bản.

Để thực hiện tốt nhiệm vụ trên đội ngũ trưởng thôn, bản đã khai thác tiệt

để các phương tiện hiện có của thôn, bản để tổ chức tuyên truyền các nộidung cần thiết cho nhân dân, cần nắm và thực hiện như: Luật đất đai, Luật vàcác pháp lệnh về thuế, Luật hôn nhân và gia đình, Luật bầu cử Quốc hội…trên loa, đài phát thanh, các cuộc họp thôn, bản… Kể từ khi quy chế dân chủ

ra đời (năm 1998) đội ngũ trưởng thôn, bản đã là người trực tiếp tuyên truyền

và tổ chức thực hiện quy chế dân chủ trên địa bàn thôn, bản, đặc biệt là trongviệc xây dựng các hương ước, quy ước, cơ sở hạ tầng của thôn, bản Hàngnăm các trưởng thôn đã trực tiếp tổ chức nhiều cuộc họp với nhân dân để giảiquyết những vướng mắc tồn tại có liên quan đến quyền và lợi ích hợp phápcủa nhân dân, đôn đốc nhân dân trong thôn, bản thực hiện các nghĩa vụ đốivới Nhà nước Nhiều nơi trưởng thôn, bản đã tổ chức các cuộc họp để nhândân đóng góp ý kiến, xây dựng quy ước làng văn hóa – gia đình văn hóa mới,

các trưởng thôn, bản đã thực hiện tốt các nhiệm vụ này, tiêu biểu là một sốtrưởng thôn, bản ở huyện Hàm Yên, Sơn Dương, thị xã Tuyên Quang.

٭Công tác thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước.

Trưởng thôn, bản đã giúp UBND xã đôn đốc các tổ chức kinh tế xã hội

và nhân dân trong thôn, bản thực hiện các nghĩa vụ đối với Nhà nước, để tạođiều kiện cho các tổ chức, công dân thực hiện tốt nghĩa vụ đó trưởng thôn,bản đã thường xuyên thông báo đầy đủ, kịp thời, chính xác các chỉ tiêu về loạithuế, mức thuế, nghĩa vụ lao động công ích, nghĩa vụ quân sự,… để các tổchức, công dân được biết đồng thời vận động nhân dân tự giác thực hiện cácnghĩa vụ đối với Nhà nước

٭Công tác tổ chức nhân dân thực hiện quy chế dân chủ.

Thực hiện dân chủ ở cơ sở chính là quá trình thực hiện dân chủ ở thôn,bản Việc thực hiện công khai những điều dân biết, dân bàn, giám sát kiểmtra, thực hiện…cũng đều phải tiến hành ở tại các thôn, bản Vì vậy vai trò củatrưởng thôn, bản trong vieevj thực hiện quy chế dân chủ thôn, bản là rất quantrọng Thực hiện việc tuyên truyền quy chế dân chủ ở cơ sở đội ngũ trưởngthôn, bản đã tiến hành tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh của thôn, bản,trưởng thôn, bản vừa đọc vừa giải thích về quy chế dân chủ cho nhân dânhiểu Hầu hết các thôn bản đã thực hiện tốt các việc công khai tài chính vớinhân dân Hàng năm, trưởng thôn, bản thực hiện báo cáo thu chi các nguồnquỹ do dân đóng góp trước hội nghị thôn, bản, có nơi niêm yết công khai ởnhà văn hóa thôn, bản Có thể nói, người trực tiếp triển khai thực hiện quy chếdân chủ ở cơ sở chính là trưởng thôn, bản Những năm qua tình trạng mấtđoàn kết nội bộ bè phái, dòng họ ở các thôn, bản giảm nhiều Qua khảo sát hothấy nơi nào thực hiện tốt quy chế dân chủ thì hiện tượng bè phái, dòng họ,mất đoàn kết nội bộ được khắc phục

٭ Công tác xây dựng và phát triển kinh tế ở thôn, bản.

Xây dựng thôn, bản bao gốm các công việc: xây dựng và thực hiện các