SKKN Toán THCS ( Cực hay )

Vậy để góp phần tạo cho các em có vốn tri thức tơng đối tốt để vững bớc và tự tin trên con đờng học tập của mình đòi hỏi các em phải biết vẽ hình, dựng ảnh , sử dụng thành thạo thiết bị

TôI gửi những tài liệu này để cho các bạn tham khảo Nhằm nâng cao trình độ chuyên môn, phục vụ cho đất

nớc

Phần A - Mở đầu

><><><

I - Đặt vấn đề:

Trong xã hội hịên nay xã hội của khoa học công nghệ đòi hỏi mỗi chúng ta phải đạt tới một tri thức nhất định Đất nớc ta đã và đang hội nhập vào nền kinh tế lớn nhất thế giới, nên đòi hỏi đất nớc phải có sự đổi mới về mọi mặt để theo kịp các nớc phát triển Để làm đợc điều đó thì trớc tiên phải cải cách hệ thống giáo dục, để đào tạo ra đợc những con ngời có đầy đủ phẩm chất, năng lực phù hợp với yêu cầu của đất nớc và thế giới

Chính vì những yêu cầu trên, trong những năm gần đây đất nớc ta đang

đẩy mạnh công cuộc xã hội hoá giáo dục Biên soạn lại sách giáo khoa của các

bộ môn trong các bậc học theo phơng pháp tích cực Hoạt động của học sinh yêu cầu đợc nâng cao hơn để giúp ngời học chủ động trong việc tiếp thu kiến thức và vận dụng linh hoạt vào thực tiễn

Đổi mới phơng pháp dạy học nên đòi hỏi ngời giáo viên phải luôn đổi mới phơng pháp dạy học của mình theo hớng tích cực, đồng thời luôn tìm tòi, học hỏi, sáng tạo trong quá trình vận dụng một số phơng pháp dạy học môn Vật lý, cũng nh ở tất cả các môn học khác

Là một giáo viên giảng dạy môn Vật lý tại trờng THCS Quang Minh, tôi nhận thấy những định hớng trên rất phù hợp với xã hội hiện nay

Sau khi học tập và đợc bồi dỡng về phơng pháp giảng dạy môn Vật lý theo chơng trình đổi mới Tôi đợc phân công giảng dạy môn Vật lý ở các khối lớp và hiên nay đang giảng dạy môn Vật lý lớp 9 Trong khi giảng dạy tôi luôn học hỏi đồng nghiệp, tìm tòi, sáng tạo để giờ giảng đạt kết quả cao Bên cạnh

đó tôi luôn tìm tòi và nghiên cứu để đa ra những sáng kiến để vận dụng vào môn học của mình

II - Lý do chọn đề tài:

1 Lý do khách quan:

- Do đặc điểm tình hình là một xã vùng hai còn gặp nhiều những khó khăn nên hầu hết học sinh sau khi tốt nghiệp THCS, thì chỉ có một số ít có chí hớng học tập lên lớp trên Còn phần lớn các em do vốn tri thức hiểu biết còn hạn chế nên không muốn tiếp tục học lên lớp trên Vậy để góp phần tạo cho các em có vốn tri thức tơng đối tốt để vững bớc và tự tin trên con đờng học tập của mình đòi hỏi các em phải biết vẽ hình, dựng ảnh , sử dụng thành thạo thiết

bị TN và kỹ năng hình học

Do vậy để đảm bảo học sinh có vốn kiến thức tơng đối hoàn chỉnh về Vật lý, ngoài các nội dung trong sách giáo khoa học sinh còn đợc học một số

kỹ năng dựng ảnh trong Quang học

2 Lý do chủ quan:

Trong quá tình giảng dạy quang học môn Vật lý lớp 9 tôi nhận thấy học sinh tiếp thu kiến thức trong SGK rất chậm Những học sinh yếu kém không hứng thú với môn học tạo không khí lớp học căng thẳng

Qua tìm hiểu đối tợng học sinh tôi nhận thấy học sinh thờng vớng mắc

ở những bớc sau:

+ Học sinh không dựng đợc ảnh qua thấu kính

+ Học sinh khó xác định ảnh ảo hay ảnh thật lớn hơn hay nhỏ hơn vật

mà các phép toán hình học liên quan để giảng dạy có hiệu quả và đạt chất lợng tốt, học sinh tiếp thu môn học chủ động, vì thế tôi chọn đề tài " Kinh nghiệm dựng ảnh của một vật đặt trớc thấu kính trong giảng dạy quang học môn Vật lý 9"

Nhằm giúp học sinh mở rộng vốn hiều biết về kỹ năng dựng ảnh và nắm đợc các kỹ năng tính toán vào để làm bài tập

3 Mục đích nghiên cứu chuyên đề.

Đề giảng dạy bộ môn Vật lý quang học đạt kết quả tốt hơn giúp học sinh phát huy đợc vai trò tích cực và chủ động sáng tạo của mình

4 Đối tợng nghiên cứu:

Học sinh khối 9 trờng THCS Quang Minh năm học 2004-2005 và 2005-2006

5 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Giúp học sinh nắm vững nội dung kiến thức trọng tâm chơng trình xác định đợc các dạng bài tập cơ bản của Vật lý quang học trên cơ sở để tổng hợp và đa ra phơng pháp dựng ảnh, xác định vị trí ảnh một cách nhanh chóng chính xác khi học xong chơng trình học sinh phải đạt các yêu cầu sau:

+ Giải đợc các bài tập trong SGK

+ Biết áp dụng kiến thức đã học vào thực tế

+ Sử dụng thành thạo các loại thấu kính và các dụng cụ đo

+ Ước lợng vẽ hình trực quan, chính xác

Phần B: Nội dung

><><><

I - Cơ sở lý luận và thực tiễn:

1 Cơ sở lý luận:

Vật lý quang học gắn liền với dựng ảnh vẽ hình và môn hình học đợc

áp dụng ngay trong việc tính toán chiều cao và khoảng cách của ảnh… nh nhng quang học không hoàn toàn chỉ là dựng ảnh mà quan trọng hơn là phải đặt vật

ở vị trí cách thấu kính nh thế nào để đợc ảnh theo ý muốn

Do vậy khi giảng dạy, giáo viên và học sinh phải nắm đợc nguyên tắc dựng ảnh vì ảnh sau khi đợc dựng giúp học sinh hình dung đợc đó là ảnh thật hay ảnh ảo, lớn hơn hay nhỏ hơn vật cùng chiều hay ngợc chiều với vật, Nh vậy khi dựng hình phải đảm bảo các yêu cầu sau:

+ Chính xác (Đúng tỷ lệ)

+ Đẹp và dễ quan sát

Dựng ảnh chính xác là ảnh sau khi dựng xong thể hiện đúng tính chất của vật đặt trớc một thấu kính hội tụ hay thiếu kính phân kỳ Nghĩa là ảnh phải cho thấy đợc kích thớc của ảnh so với vật, khoảng cách từ ảnh tới thấu kính và tới vật có đúng tỷ lệ không, nghĩa là

+ Đảm bảo tính đối xứng Khi tiêu điểm F, F' nằm trên trục chính của thấu kính thì ta có FO = F'O (O là quang tâm của thấu kính)

+ Đảm bảo tính song song, nếu tia sáng từ vật AB chiếu tới thấu kính

và song song với trục chính của thấu kính thì áp dụng song ảnh phải thể hiện

đợc AB//OI, BI//AO (O là quang tâm của thấu kính: I là điểm mà tia sáng chiếu từ B tới thấu kính, AB đợc đặt vuông góc với trục chính của thấu kính)

+ Đảm bảo tính quy luật: Tia sáng đi qua quang tâm (o) của thấu kính thì tia ló ra phải truyền thẳng Tia song song với trục chính của thấu kính thì tia ló ra phải đi qua tiêu điểm F' (Đối với thấu kính hội tụ) Còn tia ló ra phân

kỳ không đi qua tiêu điểm F' (Đối với thấu kính phân kỳ)

Hình dựng phải đúng theo quy ớc về đờng đứt đối với ảnh ảo và đờng khép kín đối với ảnh thật

Dựng ảnh đẹp là hình sau khi dựng phải rõ ràng, mép vẽ gọn, các ký hiệu đặt đúng chỗ dễ quan sát

Dựng ảnh dễ quan sát là ảnh sau khi dựng phải đúng các kích thớc mà

đầu bài cho phù hợp

2 Cơ sở thực tiễn:

Nội dung kiến thức Vật lý quang học lớp 9 đợc lựa chọn có tính hệ thống về cơ sở thực hành cao hơn sơ với kiến thức quang học ở lớp 7 nhng đa

số chủ yếu là hớng dẫn dựng ảnh trên cơ sở lý thuyết và cha chỉ ra rõ là muốn dựng đợc ảnh hoàn hảo phải cần vẽ mấy tia tới và phải có những tia đi tới thấu kính nh thế nào Hơn nữa việc tính toán liên quan đến còn hạn chế nên học sinh còn rất bỡ ngỡ khi lựa chọn vẽ các tia tới thấu kính để dựng đợc ảnh và rất lúng túng trong khi tính toán chiều cao của ảnh so với vật

Trong khi giảng dạy do kỹ năng thực hành của học sinh còn hạn chế, thí nghiệm cha đồng bộ Đã hạn chế rất nhiều đến việc quan sát thí nghiệm một cách chính xác để vận dụng vào vịêc dựng ảnh trên hình vẽ

Giờ thực hành SGK chỉ bố trí một tiết nên học sinh còn rất bỡ ngỡ khi tiến hành làm thí nghiệm vì thời gian quá ít

- Kỹ năng hình học của học sinh còn hạn chế nên việc dựng ảnh và các phép tính có liên quan thực hiện rất chậm hơn nữa SGK không đa ra một

ví dụ cụ thể mà chỉ yêu cầu học sinh dựng ảnh và tự tính Vì sự am hiểu của học sinh vùng hai còn chậm nên khái niệm t duy lô gíc toán học còn hạn chế

- Dựng ảnh biểu diễn là trực quan vì vậy khi vẽ hình phải đúng, chính xác và đẹp Giáo viên phải hớng dẫn cho học sinh một cách tỷ mỉ về cách lấy các kích thớc làm sao cho đúng tỷ lệ Yêu cầu học sinh thao tác thực hành một cách cẩn thận nghiêm túc

- Trớc khi cho học sinh dựng ảnh yêu cầu học sinh vẽ đúng kích thớc của vật đặt trớc gơng vật đợc đặt trong tiêu cự hay ngoài tiêu cự và cách thấu kính bao nhiêu

II -Một số ví dụ minh hoạ:

1 Ví dụ 1: (Câu hỏi câu 5 - SGK vật lý trang 123)

Cho biết

f = 12cm; d = 8 cm

A: Nằm trên trục chính

Hãy dựng ảnh A'B' trong hai trờng hợp

+ Thấu kính hội tụ

+ Thấu kính phân kỳ

- GV: Lu ý học sinh vẽ thấu kính

hội tụ trớc, sau đó vẽ trục chính của

thấu kính

Hỏi: Vật AB nằm trong khoảng tiêu

cự của thấu kính hội tụ thì cho ảnh

ảo hay ảnh thật; cùng chiều hay

ng-ợc chiều; nằm cùng phía hay khác

phía

Sau khi học sinh trả lời giáo viên

h-ớng dẫn học sinh vẽ hình theo yêu

cầu của bài

* ảnh của vật AB tạo bởi thấu kính hội tụ

GV: Nhận xét ảnh sau khi học sinh

dựng xong

GV: Tiến hành các bớc nh trên

* ảnh của vật AB tạo bởi thấu kính hội tụ

Hỏi: Vật AB nằm trong khoảng tiêu

cự của thấu kính phân kỳ cho ảnh

ảo hay ảnh thật ? Cùng chiều hay

ngợc chiều ? nằm cùng phía hay

khác phía với vật ?

Vậy ảnh của vật tạo bởi thấu kính phân

kỳ luôn nằm trong khoảng nào ?

-Học sinh vẽ hình

2 VD 2: Vận dụng kiến thức hình học, tính khoảng cách tụ ảnh đến thấu kính và chiều cao của ảnh trong hai trờng hợp ở ví dụ 1 khi vật có chiều cao h = 6mm

Trớc khi làm ví dụ 2: yêu cầu học sinh hoàn thành hai hình vẽ trong ví

dụ 1 để dựa vào hình đó tiến hành là ví dụ 2 Giáo viên yêu cầu học sinh nhớ lại các tỉ số đồng dạng đã học ở môn hình học lớp 8 để áp dụng vào làm bài tập

* Hãy dựa vào hình 1 ở ví dụ 1 để tính

khoảng cách từ ảnh đến thấu kính ? và

chiều cao của ảnh?

Cho biết

f = OF = OF' = 12 cm

d = OA = 8 cm h= AB = 6 mm = 0,6 cm Tính: OA' = ? A'B' = ? Trong 2 trờng hợp Giải:

Dựa vào hình 1 ta có

- Tam giác A'B'F' đồng dạng với tam giác OIF'

- Tam giác OAB đồng dạng với tam giác O'A'B'

- Nhìn vào hình 1 hãy chỉ ra các cặp

tam giác đồng dạng ?

- Hãy dựa vào tỉ số đồng dạng để tính

OA' ? và A'B'

* Tam giác A'B'F'

* ABC OI F

V

ì OI = AB nên từ (1) và (2) ta có

Thay vào (2) ta đợc:

GV: Hớng dẫn cho học sinh làm trờng hợp

2 tơng tự nh trong trờng hợp 1

Vậy khoảng cách từ ảnh đến thấu kính hội tụ là 24 em

Chiều cao của ảnh là 1,8cm Trên đây là hai ví dụ đơn giản để vận dụng, rèn luyện kỹ năng dựng

ảnh và khả năng t duy toán học của học sinh

Do ví dụ 2 có 2 trờng hợp tính toán gần tơng tự nhau nên chỉ trình bày

1 trờng hợp, học sinh áp dụng vào trờng hợp sau để phát huy tính tự giác của

học sinh

Do kiến thức toán học của học sinh còn hạn chế nên trớc khi giảng

dạy các bài tập dạng này giáo viên cần cho học sinh nhớ lại kỹ năng hình học

để vận dụng vào bài

III - Một số kết quả b ớc đầu khi tiến hành:

1 Trong quá trình công tác giảng dạy bộ môn Vật lý quang học, đặc

biệt sau khi hớng dẫn học sinh một số kỹ năng dựng ảnh và tính toán, tiếp thu

nhận thức của học sinh có sự tiến bộ rõ rệt ở các mặt sau:

) 2 ( 8

' '

' ' '

' ' ' '

OA

OA AB

B A co B OA F B



) ( 24 '

96 ' 4 8

' 12

' 1

cm OA

OA OA

OA













) 1 ( 12

' 1 '

' ' '

' '

OF

OA OF OF

F A OI

B A











cm OA

AB B

8

24 6 , 0 8

' '

+ Học sinh dễ dàng dựng ảnh qua thấu kính một cách nhanh chóng và chính xác

+ Rèn luyện khả năng t duy logic và kỹ năng tính toán

+ Học sinh học môn học khác: Kỹ thuật, mỹ thuật, toán đạt kết quả cao hơn

2 Kết quả cụ thể khi kiểm tra, đánh giá học sinh thông qua số điểm bài kiểm tra

Giỏi (%)

Khá

(%)

Trung bình (%)

Yếu (%)

Kém (%)

IV - Một số đề nghị:

Sách giáo khoa vật lý 9 mới đã có nhiều đổi mới trong biên soạn để phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nớc Song vẫn còn một số hạn chế cần tiếp tục sửa đổi bổ sung, tăng thêm số tiết thực hành để học sinh vận dụng thành thạo, thuần thục Hệ thống bài tập cần đợc bổ sung thêm các dạng bài tập trắc nghiệm và cần

có tiết thực hành ngoại khoá để hớng học sinh vào thực tiễn hơn

Phơng tiện đồ dùng dạy học cho giáo viên cần trang bị đầy đủ hơn, đồng

bộ hơn, để giáo viên có thể thực hiện tốt một giờ dạy đạt chất lợng

V - Kết luận chung:

Chúng ta đã biết môn vật lý quang học đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống và thực tế Nhng để tiếp thu tốt bài giảng đòi hỏi học sinh phải có

kỹ năng dựng ảnh chính xác, vì ảnh sau khi dựng là cơ sở để tính toán Nhận thức đợc điều đó bài giảng, đòi hỏi học sinh phải có kỹ năng dựng ảnh chính xác vì ảnh sau khi dựng là cơ sở để tính toán Nhận thức đợc điều đó trong suốt quá trình giảng dạy tôi luôn luôn tìm tòi, học hỏi, đúc rút kinh nghiệm

để đa ra phơng án giảng dạy có hiệu quả và tối u nhất

Trong quá trình giảng dạy tôi nhận thấy trong khi giảng dạy không chỉ truyền thụ đầy đủ kiến thức đến học sinh mà phải hớng dẫn học sinh cách học và phơng pháp học tập có hiệu quả, tức là giúp học sinh biến quá trình

đ-ợc đào tạo thành quá trình tự đào tạo sau khi rời ghế nhà trờng

Trên đây là những suy nghĩa của tôi do thời gian thâm nhập thực tế cha nhiều nên còn những mặt hạn chế tôi rất mong sự góp ý và đóng góp ý kiến chân thành của đồng nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Quang Minh, ngày 20 tháng 01 năm 2007

XN của Hội đồng kh nhà trờng Ngời viết

Trần Mạnh Toàn

VI - C¸c tµi liÖu tham kh¶o:

1 SGK vËt lý 9

2 S¸ch bµi tËp vËt lý 9

3 S¸ch gi¸o khoa vËt lý 9

4 S¸ch bµi tËp n©ng cao vËt lý 9

5 Ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y m«n vËt lý trêng THCS

6 S¸ch h×nh hoch líp 8

Mục lục

Phần A: Mở đầu 1

II - Lý do chọn đề tài: 1

1 Lý do khách quan 1

2 Lý do chủ quan 2

3 Mục đích nghiên cứu chuyên đề 2

4 Đối tợng nghiên cứu 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

Phần B: Nội dung 3

I - Cơ sở lý luận và thực tiễn: 3

1 Cơ sở lý luận 3

2 Cơ sở thực tiễn 4

II - Một số ví dụ minh hoạ 5

1 Ví dụ 1 5

2 Ví dụ 2 6

III - Một kết quả bớc đầu khi tiến hành 7

IV - Một số đề nghị 8

V - Kết luận chung 8

VI - Các tài liệu tham khảo 10