Lí do chọn đề tài: Dạy Mĩ thuật trong trường trung học cơ sở không phải là đào tạo HS trở thành hoạ sĩ mà là giúp các em biết cách cảm nhận cái đẹp của cuộc sống, của những tác phẩm nghệ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO AN GIANG PHỊNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO CHÂU PHÚ
MỸ THUẬT
TRUNG HỌC CƠ SỞ
B×nh Long, ngµy 10 th¸ng 11 n¨m 2010
Tác giả: Nguyễn Quốc Bảo.
Chức vụ: Giáo viên Mỹ Thuật.
Đơn vị: Trường THCS Bình Long.
SỬ
DỤN
G
ĐỒ
DÙN
G
DẠY
HỌC
Sáng kiến kinh nghiệm:
Trang 2SKKN “sö dông §å dïng d¹y häc trong gi¶ng d¹y mü thuËt”
A Đặt vấn đề
1 Lí do chọn đề tài:
Dạy Mĩ thuật trong trường trung học cơ sở không phải là đào tạo HS trở thành hoạ sĩ mà là giúp các em biết cách cảm nhận cái đẹp của cuộc sống, của những tác phẩm nghệ thuật và biết cách tự tạo ra cái đẹp cho bản thân mình, cho cuộc sống
Giáo dục thẩm mĩ chính là giáo dục cho HS biết cách vận dụng cái đẹp vào trong học tập và cuộc sống, nhằm khơi dậy khiếu thẩm mĩ vốn có ở tuổi thơ Từ đó bồi dưỡng cho các em niềm say mê, hứng thú tìm cái hay, cái đẹp trong nghệ thuật tạo hình Mĩ thuật còn giúp các em làm quen với các ngôn ngữ, phương tiện của tạo hình như: Đường nét, hình khối, màu sắc, bố cục Qua đó HS có thêm những kĩ năng để vận dụng những kiến thức giúp các em học các môn học khác và trong cuộc sống hằng ngày Theo qui luật phát triển của tự nhiên thì một khi đời sống vật chất của xã hội được nâng cao thì nhu cầu về mặt thẩm mỹ cũng phát triển, chính vì thế trong chương trình giáo dục mới thì mục tiêu giáo dục đặt ra đó là phải làm sao
để học sinh biết cảm nhận, biết tạo ra cái đẹp đã được đưa lên ngang hàng với các mục tiêu khác
Môn mĩ thuật lấy hoạt động thực hành phát triển năng lực cảm thụ, thông qua đó nhằm phát huy khả năng tư duy, tính độc lập, sáng tạo giúp HS thực hành được theo cách nhìn, cách nghĩ bằng cảm xúc riêng
Hầu hết tất cả các HS đều thích học Mĩ thuật, tuy nhiên để khơi gợi cảm xúc ban đầu của các em là một việc không dễ dàng, vì nếu không có cảm xúc, không có
sự hình dung về đề tài thì HS sẽ không thể thể hiện hết được tính sáng tạo của mình cũng như sự nhận biết đầy đủ về các hình ảnh mà mình sẽ thể hiện
Chính vì vậy mà thực tế đã đặt ra phải làm sao HS có được kiến thức, hình ảnh một cách trực quan và sinh động nhất Qua đó khơi gợi được cảm xúc về đề tài cho HS Và làm sao để HS có thể khai thác hết được các yếu tố thẩm mĩ của đối tượng về bố cục (cách sắp xếp), hình thể (hình dáng, kích thước, tỉ lệ, đậm nhạt )
để HS cảm nhận và thể hiện theo khả năng và sở thích riêng
Trang 3Nguyễn Quốc Bảo 2 Trường THCS Bình Long
SKKN “sö dông §å dïng d¹y häc trong gi¶ng d¹y mü thuËt”
2 Mục đích - ý nghĩa:
- Để góp phần nâng cao chất lượng Dạy và học môn Mĩ thuật trong trường Trung học cơ sở Giúp các em HS phát huy tối đa tính sáng tạo của bản thân cũng như khả năng cảm thụ thẩm mĩ của HS đối với các phân môn Mĩ thuật
- Sử dụng ĐDDH một cách khoa học và hiệu quả trong dạy Mĩ thuật
- Giúp HS tiếp thu nội dung bài học một cách sinh động và đầy đủ qua đó khơi gợi cảm hứng, tính sáng tạo trong HS
- Góp phần thực hiện mục tiêu của ngành giáo dục đặt ra cho mỗi ngành học, môn học
3 Đối tượng - phạm vi:
* Đối tuợng: Học sinh khối 7, 8
* Địa điểm: Trường THCS Bình Long
* Thời gian: năm học 2009 – 2010
4 Phương pháp nghiên cứu:
- Khảo sát
- Quan sát, phân tích rồi tổng hợp
- So sánh và đối chiếu
Trang 4Nguyễn Quốc Bảo 3 Trường THCS Bình Long
SKKN “sö dông §å dïng d¹y häc trong gi¶ng d¹y mü thuËt”
1 Cơ sở lí luận:
B Nội dung
Cha ông ta có câu “Trăm nghe không bằng một thấy” Vì vậy cho dù GV có
giảng hay thế nào, mô tả đối tượng cụ thể như thế nào đi chăng nữa thì tất cả HS cũng đều không thể hình dung ra hoàn toàn về đối tượng đó Như vậy, HS có thể hình dung chưa đúng về đối tượng dẫn tới có thể hiểu sai về đối tượng, hiểu sai kiến thức
Mĩ thuật là môn học của thị giác, thông qua thị giác HS có thể nhìn thấy cái
đẹp, cái chưa đẹp từ đó có thể tiếp thu kiến thức của bài học
Học mĩ thuật chủ yếu là học bằng ĐDDH vì ĐDDH chính là sự hiện diện
của kiến thức: Các khái niệm, thuật ngữ mĩ thuật được thể hiện một cách rõ ràng thông qua ĐDDH
Việc sử dụng ĐDDH một cách có hệ thống sẽ giúp HS tiếp thu kiến thức một cách đầy đủ và khoa học Qua đó HS biết tập trung vào đúng nội dung cần thể hiện
và tính sáng tạo của HS đối với bài vẽ sẽ đuợc phát huy tối đa Việc sử dụng ĐDDH còn giúp HS có nhiều lựa chọn cho mình khi thể hiện trên một đề tài cụ thể
Dạy học Mĩ thuật là người GV truyền cảm hứng cho HS giúp HS biết cảm thụ cái đẹp thông qua những hình ảnh cụ thể, sinh động qua đó giúp các em biết thổi hồn cho những bài vẽ của mình cũng như là biết cảm nhận cái đẹp của một tác phẩm một cách chân thực nhất
Với tâm lí lứa tuổi của HS trung học cơ sở là kiểu tư duy “trực quan sinh
động”, các em quan sát, nhìn, học tập, bắt chước Vì vậy việc sử dụng ĐDDH sé
giúp các em hiểu ngay về nội dung kiến thức mà không phải hình dung hay tưởng tượng lệch lạc với kiến thức bài học
2 Cơ sở thực tiễn:
Trong nhà trường, hầu hết các em HS đều rất thích học môn học Mĩ thuật Tuy nhiên, sự quan tâm đến môn học này ở các bậc phụ huynh còn nhiều hạn chế, nhiều em còn thiếu sách Mĩ thuật, màu vẽ, viết chì Các bậc phụ huynh chủ yếu yêu cầu các em chú trọng vào những môn như Toán, Tiếng Anh, nên nhiều khi
Trang 5môn Mĩ thuật bị coi nhẹ Chính vì vậy các yếu tố trên đã ảnh hưởng rất nhiều đến việc tiếp thu bài của các em
Việc sử dụng ĐDDH thiếu thẩm mĩ, chưa hệ thống, chưa khoa học, không phù hợp với từng phân môn, trong dạy học tiết có sử dụng đồ dùng tiết không sử dụng nên làm HS tiếp nhận kiến thức không sâu và không khơi gợi được đề tài cho
HS qua đó HS sẽ không có hứng thú làm bài, tiết học sẽ không đạt hiệu quả
Môn Mĩ thuật trung học cơ sở có 4 phân môn: phân môn Vẽ tranh, phân môn
Vẽ trang trí, phân môn Vẽ theo mẫu và phân môn Thường thức mĩ thuật Với mỗi một phân môn lại có những nét đặc trưng riêng biệt cho nên việc sử dụng ĐDDH cũng phải linh hoạt theo từng phân môn và nội dung của từng bài học cụ thể
Chính vì vậy mà thực tiễn đòi hỏi người GV làm sao phải tìm ra một phương pháp sử dụng ĐDDH một cách hợp lí và hiệu quả với từng phân môn cụ thể trong giảng dạy mĩ thuật
3 Các giải pháp cụ thể:
3.1 Đảm bảo các nguyên tắc khi sử dung ĐDDH trong dạy Mĩ thuật
a Tính chính xác:
ĐDDH dạy học phải đảm bảo phù hợp với nội dung bài dạy Mang trong nó kiến thức của bài dạy Tránh đưa ĐDDH không đúng hoặc khó hiểu với nội dung bài học sẽ làm HS hiểu sai kiến thức hoặc hiểu kiến thức một cách chung chung không rõ ràng
b Tính hệ thống:
Quá trình dạy học được coi là một hệ thống, nó bao gồm nhiều thành tố và các thành tố này có mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau, ảnh hưởng qua lại với nhau, quyết định chất lượng của nhau Chính vì vậy khi sử dụng ĐDDH cần phải đưa ra hợp lí, phù hợp với nội dung, hướng HS quan sát theo cấu trúc: từ đơn giản đến phức tạp, từ bao quát đến chi tiết
c Tính thẩm mĩ:
Học Mĩ thuật là học về cái đẹp, học cách cảm thụ cái đẹp nên yếu tố đầu tiên phải
quan tâm đến đó là “Cái đẹp” Chính vì vậy mà ĐDDH khi GV sử dụng phải đẹp và
mang tính thẩm mĩ, qua đó mới có thể khơi gợi cho HS sự sáng tạo và xúc cảm với cái đẹp
Trang 6d Tính cập nhât:
GV nên sử dụng ĐDDH mang hình ảnh của địa phương và những hình ảnh mang tính thời sự như: lễ hội, môi trường , giao thông để qua đó HS nắm được nội dung bài một cách đa dạng những vẫn gần gũi với mình
e Tính phù hợp:
ĐDDH nên phù hợp với trình độ của HS vì khi GV đưa ra những bức tranh rất đẹp nhưng lại khó đối với HS khi cho HS quan sát các em sẽ rất thích nhưng các
em cũng sẽ nản lòng vì không vẽ được như vậy Qua đó sẽ làm mất hứng thú của
HS, vì vậy khi đưa ĐDDH GV nên tìm những bức tranh phù hợp với trình độ và sở thích của HS mình
3.2 Sưu tầm và làm ĐDDH tự tạo:
Mĩ thuật là môn học của “thị giác” Thông qua “thị giác” sẽ giúp HS “tri
giác” được đối tượng một cách toàn vẹn nhất Chính vì vậy trong tất cả các bài học
trong chương trình mĩ thuật đều phải cần đến các giáo cụ trực quan như: tranh, ảnh, vật mẫu, máy chiếu và có khi là cả khung cảnh xung quanh các em (vẽ ngoài trời)
Do vậy việc sử dụng ĐDDH trong từng phân môn rất phong phú và đa dạng, với mỗi một bài học để đạt hiệu quả cao thì người GV phải sử dụng rất nhiều tranh ảnh và đồ dùng khác nhau Việc sưu tầm và làm đồ dùng tự tạo sẽ làm phong phú thêm kho đồ dùng của mỗi GV, qua đó tiết dạy sẽ trở nên trực quan và sinh động hơn, gợi cho HS nhiều cảm xúc cũng như các lựa chọn nội dung thể hiện cho mình
3.3 Ứng dụng phương tiện nghe nhìn, CNTT trong giảng dạy Mĩ thuật:
Việc sử dụng phương tiện sẽ giúp GV hướng HS tới kiến thức một cách sinh động và toàn vẹn nhất Thông qua những đoạn phim, ảnh chụp thực tế, âm thanh sinh động sẽ giúp HS có thêm nhiều hào hứng trong học tập Đảm bảo HS tri giác được toàn vẹn về đối tượng Ví dụ như các em HS ở nông thôn sẽ thấy được hình ảnh những ngôi nhà cao tầng, đường phố, xe cộ đông đúc ở thành phố lớn hay thấy được các hình ảnh lễ hội đang diễn ra sinh động với nhiều màu sắc Qua đó
HS sẽ thể hiện bài vẽ một cách trung thực thông qua cách nhìn của trẻ thơ
Trang 73.4 Sử dụng ĐDDH trong từng phân môn cụ thể:
a Phân môn Vẽ tranh
Với phân môn này GV chủ yếu là gợi mở nội dung đề tài cho HS Vì vậy ĐDDH chủ yếu mang tính giới thiệu về các hình ảnh, nội dung của chủ đề cần thể hiện Do đó GV sử dụng ĐDDH cần nhấn mạnh khai thác về chủ đề, tư tưởng cách thể hiện các chủ đê khác nhau trong cùng một đề tài Mối liên quan giữa hình ảnh nhóm chính, nhóm phụm Màu sắc đậm nhạt trên tổng thể bức tranh
Khi sử dụng ĐDDH với phân môn này GV nên giới thiệu một số chủ đề trọng tâm, tránh giới thiệu tràn lan nhiều chủ đề sẽ làm cho HS khó khăn trong việc lựa chọn chủ đề cho mình Nên hướng HS vào những chủ đề gần gũi với HS, địa phương mình
b Phân môn Vẽ theo mẫu:
Ở phân môn này có 2 dạng chính:
+ Mẫu mô phỏng: Vẽ theo trí nhớ
+ Mẫu thực: Vẽ theo mẫu được bày sẵn trước mặt
Do vậy việc sử dụng ĐDDH ở phân môn này rất quan trọng vì HS sẽ tìm hiểu cấu trúc của mẫu, qua đó tìm ra hình dáng, đặc điểm và tỉ lệ của mẫu Việc sử dụng ĐDDH hướng HS quan sát từ tổng thể tới chi tiết bám sát vật mẫu khi thể hiện trên bài vẽ của mình
Với khả năng của HS trung học cơ sở thì yêu cầu cần đạt của phân môn này là
vẽ hình cân đối với khuôn khổ giấy và vẽ được nét đặc trưng của vật mẫu, vẽ được 3
độ đậm nhạt chính
c Phân môn Vẽ trang trí:
Sử dụng ĐDDH khai thác triệt để về: hoạ tiết, cách sắp xếp mảng, màu sắc, tính ứng dụng trong thực tế của chúng
Khai thác độ đậm nhạt của màu và nhấn mạnh kiến thức vẽ màu ở hoạ tiết trọng tâm Khai thác sự thay đổi của các mảng vì đây chính là sự cần thiết để sáng tạo ra nhiều bài trang trí đẹp
Cho học sinh thấy được bài trang trí cần vẽ tỉ mỉ, cẩn thận và cân đối
Trang 8d Phân môn Thường thức Mĩ thuật:
Đây là một phân môn môn người GV có thể phải sử dụng ĐDDH suôt cả tiết học ở phân môn này đòi hỏi phải khai thác triệt để ĐDDH để HS nhận ra cái đẹp, cái hay của tác phẩm
Nên sưu tầm nhiều ĐDDH phục vụ cho bài dạy ở phân môn này để HS có thể
so sánh và rút ra kết luận đúng cho bài học
Đây là phân môn mang tổng hoà kiến thức của các phân môn trên,vì vậy GV phải khai thác hết về hình ảnh, bố cục, nội dung, màu sắc
4 Kết quả đạt được:
- Khảo sát trên toàn khối 7 bao gồm 7 lớp với tổng số 240 HS
- Thời gian khảo sát là trong các tiết mĩ thuật ở học kì I năm học 2009 - 2010
- Kết quả thu được như sau:
Kết quả
khảo sát Hoàn thành sản phẩm tốt Hoàn thành sản phẩm
Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ
Không sử dụng
ĐDDH 73 30,42% 167 69,58%
Có sử dụng
ĐDDH 173 72,1% 67 27,9%
Trang 9C Kết luận
“Nghệ thuật là sự sáng tạo ra những sản phẩm vật thể hoặc phi vật thể chứa đựng những giá trị lớn về tư tưởng - thẩm mỹ, mang tính chất văn hóa làm rung động cảm xúc, tư tưởng tình cảm cho người thưởng thức.”
Do vậy “cái đẹp” là một phạm trù rất đa dạng và rộng lớn, nó mang tính thời
sự, tính dân tộc và tính lịch sử Chính vì vậy, dạy cho học sinh cảm nhận được “cái
đẹp” là một điều vô cùng khó khăn Vì “cái đẹp” của các em là cái đẹp thông qua
con mắt của trẻ thơ, sự áp đặt của người lớn về “cái đẹp” đôi khi sẽ “giết chết” sự
sáng tạo hồn nhiên, ngây thơ trong các em
Dạy học là khó, dạy nghệ thuật lại càng khó hơn, cần phải mang tính nghệ thuật cao, dạy cho các em thấy được “cái đẹp” nhưng lại phải phù hợp với lứa tuổi
của các em Phải thấy được “cái nhìn” của trẻ thơ trong mỗi bài làm của các em
Dạy học Mĩ thuật không nhằm đào tạo HS trở thành hoạ sĩ hay người làm nghề mĩ
thuật, mà cái chính là dạy cho các em “thẩm mĩ”, dạy cho các em nhận biết được
“cái đẹp” trong các tác phẩm nghệ thuật cũng như trong cuộc sống hằng ngày.
Việc khơi gợi những cảm xúc, hứng thú cho các em vô cùng quan trọng trong mỗi bài học Nó chính là khởi nguồn cho sự sáng tạo và nó cũng là liều thuốc kích thích giúp các em húng thú học tập và làm bài thực hành Do vậy, sử dụng ĐDDH đúng cách và hợp lí sẽ đóng vai trò quyết định sự thành công của tiết dạy
Mĩ thuật ở trường trung học cơ sở
Kiến nghị đề xuất:
Với tầm quan trọng của ĐDDH trong môn Mĩ thuật Rất mong các cấp quản
lí cung cấp, hỗ trợ đầy đủ ĐDDH giúp GV lên lớp hiệu quả và đạt chất lượng cao
Bình Long, Ngày 10 tháng 11 năm 2011
Người viết sáng kiến
Nguyễn Quốc Bảo
Trang 10Mục lục
A.Đặt vấn đề
Trang
1
1 Lí do chọn đề tài 1
2 Mục đích - ý nghĩa 2
3 Đối tượng - phạm vi 2
4 Phương pháp nghiên cứu 2
1 Cơ sở lí luận 3
2 Cơ sở thực tiễn 3
3 Các giải pháp cụ thể 4
3.1 Đảm bảo các nguyên tắc khi sử dung ĐDDH trong dạy Mĩ thuật 4
3.3 Ứng dụng phương tiện nghe nhìn, CNTT trong giảng dạy Mĩ thuật 5
3.4 Sử dụng ĐDDH trong từng phân môn cụ thể 6
4 Kết quả đạt được 7
Trang 11Tài liệu Tham khảo
1 Sách giáo viên 6,7,8,9 môn Mỹ Thuật
2 Tài liệu từ các nguồn trên Internet
3 Đổi mới Phương pháp dạy học ở Trung học cơ sở - NXB Giáo dục
4 Mĩ thuật và phương pháp dạy học Mĩ thuật ở Trung học cơ sở ( Tài liệu đào tạo Giáo viên) - NXB Giáo dục
5 Tài liệu tập huấn của Bộ GD&ĐT_Dự án phát triển Giáo viên năm 2007
Các chữ viết tắt
GV: Giáo viên HS: Học sinh ĐDDH: Đồ dùng dạy học CNTT: Công nghệ thông tin