Các quy định của TRIMs pot

Trên nguyên tắc không được làm ảnh hưởng đến các quyền và nghĩa vụ theo quy định của Hiệp định GATT 1994, không nước thành viên nào được phép sử dụng các biện pháp đầu tư liên quan đến t

Các quy định của TRIMs

Hiệp định TRIMs quy định các quyền và nghĩa vụ của các nước thành viên trong việc sử dụng các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại mà cụ thể là thương mại hàng hoá.

2.1 Phạm vi áp dụng

Hiệp định này chỉ áp dụng đối với các biện pháp đầu tư có liên quan đến thương mại hàng hoá GATT 1994 cấm áp dụng các biện pháp đầu tư vi phạm các nguyên tắc đãi ngộ quốc gia và hạn chế số lượng Tuy nhiên, phạm vi này không được xác định rõ ràng Tại Vòng đàm phán Uruguay, Hiệp định TRIMs cũng quy định cấm áp dụng TRIMs trái với Ðiều III.4 (Ðãi ngộ quốc gia) hay Ðiều XI.1 (Hạn chế số lượng) của GATT 1994 gần như tương tự GATT 1947 (xem Hộp 22).

HỘP 22: Ðãi ngộ quốc gia và hạn chế về số lượng (Hiệp định TRIMs, Ðiều 2)

l Trên nguyên tắc không được làm ảnh hưởng đến các quyền và nghĩa vụ theo quy định của Hiệp định GATT 1994, không nước thành viên nào được phép sử dụng các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại hàng hoá (TRIMs) nếu các biện pháp này trái với các quy định tại Ðiều III hoặc Ðiều XI của GATT 1994.

2 Bản minh hoạ liệt kê các biện pháp TRIMs trái với nghĩa vụ đãi ngộ quốc gia theo quy định tại Ðiều III.4 của Hiệp định GATT 1994 và nghĩa vụ loại bỏ các hạn chế về

số lượng chung theo quy định tại Ðiều XI.1 của Hiệp định GATT 1994 được quy định tại Phụ lục kèm theo Hiệp định này.

Có 5 biện pháp đầu tư cụ thể bị cấm áp dụng: Ðiều III.4 cấm các quốc gia đặt

ra các biện pháp đối xử với hàng hoá nhập khẩu kém thuận lợi hơn đối với hàng hoá trong nước, nếu làm như thế sẽ vi phạm nguyên tắc đãi ngộ quốc gia Ví dụ như các biện pháp: 1) Yêu cầu tỷ lệ nội địa hoá; và 2) Yêu cầu cân bằng mậu dịch Ðiều XI.1 quy định không được sử dụng các hạn chế số lượng đối với hàng nhập khẩu và xuất khẩu như các biện pháp 3) Yêu cầu cân bằng mậu dịch dẫn đến hạn chế nhập khẩu; 4) Hạn chế giao dịch ngoại hối dẫn đến hạn chế nhập khẩu; và 5) Yêu cầu tiêu thụ nội địa dẫn đến hạn chế xuất khẩu.

Ngoài ra, cụ thể hơn GATT 1947, Hiệp định TRIMs còn cung cấp một danh sách minh họa chỉ rõ các biện pháp cấm áp dụng (xem Hộp 23); quan niệm về TRIMs trong Hiệp định rộng hơn, bao hàm cả các biện pháp mang tính bắt buộc theo luật pháp sở tại hay theo quy định hành chính và các biện pháp mà nếu tuân thủ nó sẽ được hưởng một số ưu tiên như trợ cấp hay giảm thuế Trên thực tế, Hiệp định TRIMs không có ý định đặt ra các nghĩa vụ mới mà chỉ làm sáng tỏ hơn các nghĩa vụ đã nêu trong GATT 1947.

HỘP 23: Danh sách minh họa các biện pháp TRIMs trái với nghĩa vụ đãi ngộ

quốc gia

1 Các biện pháp đầu tư TRIMs trái với nghĩa vụ đãi ngộ quốc gia theo quy định tại Điều IIX.4 của Hiệp định GATT 1994 bao gồm các biện pháp được thi hành theo các quy định của pháp luật trong nước hoặc các quyết định hành chính để nhằm đạt được lợi thế và đòi hỏi:

a Các doanh nghiệp phải mua hoặc phải sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc nội địa, hoặc được cung cấp từ các nguồn nội địa, bất kể chủng loại hạn ngạch, giá trị sản phẩm hay tỷ lệ hạn ngạch và giá trị sản xuất nội địa của các sản phẩm đó được quy định như thế nào;

b Hạn chế đối và hàng hoá nhập khẩu của một doanh nghiệp theo số lượng và giá trị hàng hoá sản xuất trong nước mà doanh nghiệp đó dùng để xuất khẩu

2 Các biện pháp đầu tư TRIMs trái với nghĩa vụ loại bỏ hạn chế về số lượng chung theo quy định tại Ðiều XI.1 của hiệp định GATT 1994 bao gồm các biện pháp được thi hành theo các quy định của pháp luật trong nước hoặc các quyết định hành chính nhằm đạt được lợi thế và để hạn chế:

a Việc nhập khẩu của một doanh nghiệp đối với các loại sản phẩm có liên quan hoặc để sử dụng cho sản xuất trong nước nói chung hay theo số lượng hạn ngạch và giá trị của sản phẩm nội địa liên quan mà doanh nghiệp đó dùng để sản xuất;

b Việc nhập khẩu của một doanh nghiệp đối với các loại sản phẩm có liên quan hoặc để sử dụng cho sản xuất trong nước bằng cách hạn chế việc trao đổi ngoại

tệ của doanh nghiệp đó theo số lượng ngoại tệ liên quan mà doanh nghiệp đó được phép nhập vào; hoặc

c Việc bán hoặc xuất khẩu đối với các sản phẩm của một doanh nghiệp bất kể chủng loại, hạn ngạch, giá trị sản phẩm hay tỷ lệ hạn ngạch và giá trị sản xuất nội địa của các sản phẩm đó được quy định như thế nào.

3 Theo Hiệp định TRIMs của WTO, các nước phải chỉnh lý các biện pháp trái với hiệp định này trong một khoảng thời gian ấn định và chỉ có một số trường hợp ngoại lệ.

2.2 Các trường hợp ngoại lệ

Khi cần thiết, các trường hợp ngoại lệ theo quy định của Hiệp định GATT

1994 được áp dụng đối với các quy định của Hiệp định này.

Trong vòng 90 ngày kể từ khi Hiệp định WTO có hiệu lực, các thành viên sẽ phải thông báo cho Hội đồng Thương mại hàng hoá tất cả các biện pháp đầu tư đang được áp dụng không phù hợp với các điều khoản của hiệp định TRIMs Các biện pháp đó dù áp dụng chung hay cho riêng một số lĩnh vực cụ thể đều phải được thông báo về các đặc tính cơ bản của nó.

Mỗi thành viên sẽ phải loại bỏ các biện pháp nói trên trong vòng hai năm đối với các thành viên phát triển, 5 năm đối với các thành viên đang phát triển, và 7 năm đối với các thành viên kém phát triển kể từ ngày Hiệp định WTO có hiệu lực Theo yêu cầu, Hội đồng Thương mại hàng hoá có thể kéo dài giai đoạn chuyển đổi đối với thành yên kém phát triển, kể cả thành viên đang phát triển, nếu thành viên

đó bộc lộ các khó khăn trong việc thực hiện các điều khoản của Hiệp định này Trong khi xem xét yêu cầu, Hội đồng Thương mại hàng hoá sẽ tính đến sự phát triển riêng, nhu cầu thương mại và tài chính của thành viên liên quan.

Trong thời gian chuyển tiếp, một thành viên sẽ không được sửa đổi thời hạn của bất cứ biện pháp nào đã thông báo khác với thời hạn đang áp dụng vào ngày Hiệp định WTO có hiệu lực Các biện pháp được đưa ra trong vòng 180 ngày trước khi Hiệp định WTO có hiệu lực sẽ không được hưởng thời gian chuyển đổi nêu trên.

Để không gây khó khăn cho các doanh nghiệp đã thành lập là đối tượng của các biện pháp nói trên, các thành viên có thể áp dụng các biện pháp này trong thời gian chuyển đổi đối với các khâu đầu tư mới những lĩnh vực mà sản phẩm sản xuất

ra giống sản phẩm của doanh nghiệp đã thành lập và đối với các lĩnh vực cần thiết

để bảo đảm các điều kiện cạnh tranh công bằng giữa các khoản đầu tư mới và các doanh nghiệp đã thành lập Tuy nhiên, mọi biện pháp áp dụng cho các khoản đầu

tư mới sẽ phải thông báo cho hội đồng thương mại hàng hoá Thời hạn áp dụng TRIMs đối với các khoản đầu tư mới bằng thời hạn áp dụng cho các doanh nghiệp

đã thành lập để đảm bảo hiệu quả cạnh tranh và thời hạn áp dụng TRIMs sẽ cùng kết thúc một lúc.

Về việc minh bạch hoá, mỗi thành viên sẽ thông báo cho Ban thư ký các ấn phẩm mà trong đó có thể tìm thấy các quy định về TRIMs, kể cả các ấn phẩm do chính phủ và chính quyền địa phương, khu vực áp dụng trong phạm vi địa dư của mình.

Mỗi thành viên cần thể hiện thiện chí đối với các đề nghị cung cấp thông tin

và cung cấp các cơ hội để tra cứu về bất cứ vấn đề nào do các thành viên khác đặt

ra liên quan đến Hiệp định này Phù hợp với Ðiều X của GATT 1994 việc minh bạch hoá, không thành viên nào phải tiết lộ thông tin, nếu sự tiết lộ này có thể cản trở việc thi hành luật hay nói cách khác trái với lợi ích xã hội, hoặc có thể làm tổn hại lợi ích thương mại hợp pháp của các doanh nghiệp cụ thể, dù đó là doanh nghiệp quốc doanh hay tư nhân.

Một Uỷ ban về TRIMs được thành lập và mọi thành viên đều được tham gia

Uỷ ban có Chủ tịch, Phó Chủ tịch và họp ít nhất một năm một lần theo đề nghị của bất cứ thành viên nào Uỷ ban sẽ thực hiện các nghĩa vụ do HộI đồng Thương mại hàng hoá giao và cho phép các thành viên tham kiến về bất cứ vấn đề nào liên quan đến hoạt động của Ủy ban và việc thực hiện Hiệp định này Uỷ ban cũng sẽ hướng dẫn thực hiện Hiệp định này và sẽ báo cáo kết quả hàng năng lên Hội đồng Thương mại hàng hoá.

Nhiều nhất là sau 5 năm kể từ ngày Hiệp định WTO có hiệu lực, Hội đồng Thương mại hàng hoá sẽ xem xét lại hoạt động của Hiệp định này và sẽ đệ trình các sửa đổi lên Hội nghị bộ trưởng nếu thấy cần thiết Trong quá trình xem xét này, Hội

đồng Thương mại hàng hoá sẽ cân nhắc liệu Hiệp định có cần bổ sung các quy định

về chính sách đầu tư và chính sách cạnh tranh hay không.

HIỆP ĐỊNH TRIMS VÀ CÁC VẤN ĐỀ ĐẶT RA CHO VN

Là một trọng 16 Hiệp định đa phương của WTO, Hiệp địnhTRIMs quy định về các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại bị cấm sử dụng đối với các nước thành viên Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức của WTO, việc thực hiện các hiệp định của WTO nói chung và Hiệp định TRIMs nói riêng là nghĩa vụ bắt buộc Do đó, vấn đề điều chỉnh các chính sách nhằm tăng tính thích nghi của nền kinh tế Việt Nam, các ngành và doanh nghiệp là rất cần thiết.

Hiệp định TRIMs

Hiệp định TRIMs đã được ký kết vào cuối vòng đàm phán Urugoay và chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/1995 Sự ra đời của hiệp định này được coi là bước thoả hiệp bạn đầu của quan điểm các nước phát triển và đang phát triển về việc đưa ra quy định điều chỉnh hoạt động đầu tư nhằm hạn chế trở ngại cho thương mại quốc tế.

Mục tiêu chính của hiệp định là nhằm thúc đẩy việc mở rộng, phát triển tự

do hoá đầu tư và thương mại quốc tế để tăng trưởng và phát triển kinh tế của tất

cả các nước tham gia, đặc biệt là các nước đang phát triển, trên cơ sở đảm bảo tự

do cạnh tranh Ngoài ra, hiệp định cũng có tính đến các nhu cầu cụ thể về thương mại, phát triển và khả năng tài chính của các nước thành viên đang phát triển, nhất là các nước thành viên kém phát triển.

Hiệp định này chỉ áp dụng đối với các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại hàng hoál Trong GATT 1994 cũng đã quy định cấm áp dụng các biện pháp đầu tư vi phạm nguyên tắc đãi ngộ quốc gia và nghĩa vụ loại bỏ các hạn chế định lượng, nhưng phạm vi không được xác định rõ ràng Trong Hiệp định TRIMsm các quy định trở nên rõ ràng hơn bằng việc đưa ra một danh sách minh hoạ các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại cấm áp dụng đối với các nước thành viên WTO (xem bảng).

Các biện pháp bị cấm áp dụng theo Hiệp định TRIMs

1.Yêu cầu tỷ lệ nội địa

hoá (vi phạm điều III.4,

GATT 1994

Doanh nghiệp nước ngoài mua hoặc sử dụng các sản phẩm có xuất xứ trong nước hoặc từ một nguồn cung cấp trong nước, dù yêu cầu đó được xác định theo sản phẩm nhất định, theo số lượng hoặc giá trị sản phẩm hay theo một tỷ lệ trên khối lượng hoặc giá trị sản lượng sản xuất của doanh nghiệp

2.Yêu cầu cân bằng

thương mại (vi phạm

điều III.4 và XI.1, GATT

1994)

*Doanh nghiệp nước ngoài chỉ được mua hoặc sử dụng các sản phẩm nhập khẩu được giới hạn trong một tổng

số tính theo khối lượng hoặc giá trị sản phẩm nội địa

mà doanh nghiệp này xuất khẩu

3.Hạn chế về giao

dịch ngoại hối (vi

phạm điều XI.1, GATT

1994)

Hạn chế doanh nghiệp nước ngoài nhập khẩu sản phẩm

để sử dụng trong hoặc có liên quan đến sản xuất của mình bằng việc hạn chế khả năng tiếp cận và sử dụng ngoại hối đến một mức nhất định so với các nguồn thu ngoại hối của doanh nghiệp này

4.Hạn chế về xuất

khẩu (vi phạm điều

XI.1, GATT 1994)

Hạn chế doanh nghiệp nước ngoài xuất khẩu hoặc bán

để xuất khẩu các sản phẩm dưới hình thức sản phẩm cụ thề, hay số lượng hoặc giá trị sản phẩm hay theo một tỷ

lệ về số lượng họăc giá trị sản lượng sản xuất trong nước của doanh nghiệp

Theo yêu cầu của hiệp định, trong vòng 90 ngày kể từ khi hiệp định có hiệu lực, các nước thành viên sẽ phải thông báo cho Hội đồng Thương mại hàng hoá tất

cả các biện pháp đầu tư đang được áp dụng không phù hợp với quy định của hiệp định này, cho dù chúng được áp dụng chung hay riêng một số lĩnh vực cụ thể Đồng thời, sau một thời gian nhất định phải loại bỏ toàn bộ các biện pháp này.

Để mềm hoá các quy định của mình đối với các nước đang và kém phát triển, hiệp định yêu cầu phải loại bỏ các biện pháp nói trên trong vòng 2 năm đối với các thành viên phát triển, 5 năm đối với các thành viên đang phát triển và 7 năm đối với các thành viên kém phát triển kể từ ngày Hiệp định WTO có hiệu lực (1/1/1975) Khi được yêu cầu, Hội đồng Thương mại hàng hoá có thể kéo dài giai doạn quá độ để loại bỏ TRIMs đối với các thành viên đang và kém phát triển, nếu những thành viên đó bộc lộ các khó khăn trong việc thực hiện các điều khoản của hiệp định này.

Tình hình thực hiện Hiệp định TRIMs tại Việt Nam và vấn đề đặt ra

Thực tế cho thấy, TRIMs (các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại) thường được áp dụng tại các nước đang phát triển, những nước mà trong chiến lược phát triển kinh tế của mình, vấn đề thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài được quan tâm hàng đầu Đặc điểm cơ bản của các nước này là nền kinh tế phát triển ở trình độ thấp, công nghệ sản xuất lạc hậu và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế kém.

Xuất phát từ nhận thức cần phải tránh những hạn chế do hoạt động của các MNCs gây ra, vì sự phát triển của đất nước, bảo vệ và tăng cường khả năng cạnh tranh của các Công ty nội địa, đồng thời để đảm bảo cân bằng cán cân thanh toán, Chính phủ các nước đang phát triển thường áp dụng TRIMs Đó là những công cụ

quan trọng và cần thiết đối với nền kinh tế của các nước này, mặc dù chúng có những ảnh hưởng tiêu cực đến thương mại và đầu tư quốc tế Khi gia nhập WTO, các nước phải cam kết loại bỏ TRIMs, điều này đồng nghĩa với việc các nước phải tìm các biện pháp vừa tuân thủ các quy định của WTO, nhưng đồng thời vẫn tạo cơ hội phát triển cho các ngành công nghiệp trong nước.

Việt Nam đã có một quá trình áp dụng TRIMs với các mục tiêu cơ bản là vừa thu hút được đầu tư trực tiếp nước ngoài, vừa đẩy mạnh phát triển sản xuất trong nước Các biện pháp Việt Nam đã sử dụng trong thời gian qua là yêu cầu về tỷ lệ nội địa hoá, yêu cầu cân đối ngoại tệ, yêu cầu phải gắn với phát triển nguồn nguyên liệu trong nước và yêu cầu tỷ lệ xuất khẩu bắt buộc Trong đó, biện pháp được tập trung áp dụng nhiều nhất là yêu cầu về tỷ lệ nội địa hoá trong các ngành sản xuất, lắp ráp ôtô và phụ tùng ôtô; sản xuất, lắp ráp xe máy và phụ tùng xe máy; sản xuất, lắp ráp sản phẩm hoàn chỉnh và phụ tùng thuộc ngành điện tử, cơ khí-điện Ngoài

ra, các dự án chế biến gỗ, sữa, dầu thực vật, đường mía cũng thuộc đối tượng các ngành phải thực hiện chương trình nội địa hoá nhằm phát triển nguồn nguyên liệu trong nước Song, do tính đặc thù nên phần lớn các dự án thuộc ngành này được xây dựng với mục đích sử dụng nguồn nguyên liệu rẻ, sẵn có trong nước Do vậy, các nhà đầu tư sẽ tự nguyện thực hiện chính sách nội địa hoá, kể cả trong trường hợp không được khuyến khích hoặc ưu đãi.

- Đối với ngành sản xuất, lắp ráp ôtô và phụ tùng ôtô

Thời gian qua, chiến lược và chính sách phát triển ngành công nghiệp ôtô Việt Nam đã kêu gọi đầu tư và dành nhiều ưu đãi cho ngành này Tuy nhiên, đến nay Việt Nam vẫn chưa thể thực sự nội địa hoá ôtô Nguyên nhân cơ bản là do các ngành công nghiệp phụ trợ cho các ngành công nghiệp nói chung và cho ôtô nói riêng ở Việt Nam còn manh mún, thô sơ, thiếu tính kỹ thuật chuyên sâu, thực tế những năm qua cho thấy tỷ lệ nội địa hoá chỉ đạt được từ 2-10% và chỉ tậph trung chủ yếu vào các công đoạn sản xuất đơn giản như hàn lắp khung, thân xe, sơn, tẩy rửa, lắp ráp thiết bị kiểm tra kèm theo.

- Đối với ngành sản xuất, lắp ráp xe máy và phụ tùng xe máy

Chương trình nội địa hoá ngành công nghiệp sản xuất, lắp ráp xe máy tại Việt Nam thời gian qua là một ví dụ điển hình về sự thành công và phát triển ban đầu Tỷ lệ nội địa hoá được quy định ngày trong Giấy phép đầu tư của doanh nghiệp đầu tư nước ngoài đã đáp ứng được tiến độ và tỷ lệ nội địa hoá như quy định Một số Công ty đạt tỷ lệ nội địa hoá cao như Honda Việt Nam (64-66%), VMEP (43-77%)… và một số Công ty có tỷ lệ được coi là thấp như Công ty Vina – Siam 40,8%, Lifan 41,2% Song, phần lớn sản phẩm nội địa được sử dụng là những chi tiết, linh kiện sản xuất với kỹ thuật công nghệ đơn giản, rất ít bộ phận chính, quan trọng, đòi hỏi kỹ thuật cao thuộc cụm động cơ.

- Đối với ngành sản xuất, lắp ráp các sản phẩm và phụ tùng điện tử và cơ khí-điện

Trong điều kiện kỹ thuật sản xuất ở nước ta còn lạc hậu, các ngành sản xuất, lắp ráp các sản phẩm và phụ tùng điện tử và cơ khí-điện cần được nội địa hoá để

từng bước tạo ra các ngành công nghiệp cơ bản trong nước Thời gian qua, việc thực hiện chương trình nội địa hoá đối với các ngành công nghiệp này chưa đạt mục tiêu đề ra Sáu doanh nghiệp đầu tư nước ngoài lớn nhất trong ngành này mới chỉ đạt mức nội địa hoá khoảng 30% Nguyên nhân chủ yếu là do các doanh nghiệp trong nước chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật trong việc cung cấp các linh kiện và phụ tùng, đặc biệt là các ngành sản xuất, lắp ráp đòi hỏi công nghệ cao.

Mặc dù không thành công như mong đợi, nhưng việc thực hện TRIMs tại Việt Nam đã đạt được một số kết quả như tăng thu hút vốn đầu tư nước ngoài; bảo hộ được các ngành công nghiệp trong nước, tạo ra sản phẩm có khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế; khuyến khích đầu tư nước ngoài vào những ngành công nghiệp then chốt; phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ; góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế hợp lý; tiếp cận và nhận chuyển giao công nghệ, kỹ thuật

và kinh nghiệm quản lý của các đối tác nước ngoài… Tuy nhiên, việc Việt Nam trở thành thành viên chính thức của WTO đã đặt ra những thách thức lớn, trong đó việc áp dụng một “sân chơi” bình đẳng cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước Song, các doanh nghiệp trong nước cũng gặp không ít khó khăn khi phải cạnh tranh với các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài có lợi thế hơn về nhiều mặt như vốn, công nghệ, kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý… Cho nên, các doanh nghiệp Việt Nam cần phải có một chiến lược kinh doanh đúng đắn, hiệu quả để đứng vững trong cạnh tranh và phát triển Bên cạnh đó, sự hỗ trợ hợp lý về mặt chính sách của nhà nước nhằm cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh là rất cần thiết và quan trọng.

Yêu cầu của việc thực hiện TRIMs là tạo dựng một số lợi thế nhất định cho các doanh nghiệp Việt Nam, từ cơ hội kinh doanh đến các điều kiện sản xuất kinh doanh khác so với các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài Tuy nhiên, cho đến nay, Việt Nam đã xoá bỏ các biện pháp trên theo cam kết gia nhập WTO thì năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam vẫn ở tình trạng đáng lo ngại Bên cạnh một số ít doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh cao, nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa có khả năng thâm nhập các thị trường, khu vực và thế giới, đồng thời luôn chịu sức ép mất thị trường khi hàng rào bảo hộ dần bãi bỏ.

Do vậy, để đạt được mục tiêu đưa Việt Nam cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020, ngoài những yếu tố khách quan, cơ chế chính sách đóng vai trò quan trọng, mang ý nghĩa quyết định trong giai đoạn hiện nay Muốn phát triển, Việt Nam phải vừa mở cửa nền kinh tế, phải vừa có cơ chế thúc đẩy nền kinh tế trong nước và có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp phù hợp trong điều kiện cho phép Các chính sách phải phù hợp với các nguyên tắc và thông

lệ quốc tế, đảm bảo thực hiện các cam kết song phương và đa phương, các hiệp định của WTO, trong đó có Hiệp định TRIMs Bên cạnh đó, phải tạo được môi trường đầu tư thuận lợi, ưu tiên một cách hợp lý cho phát triển một số lĩnh vực, ngành nghề trong nước.

Giải pháp thực hiện Hiệp định TRIMs ở Việt Nam trong quá trình tham gia WTO

Trong điều kiện hiện nay, khi Việt Nam đã chính thức gia nhập WTO và phải thực hiện Hiệp định TRIMs, những giải pháp mang tính bảo hộ sản xuất trong nước

sẽ không thể được áp dụng Việc hỗ trợ các doanh nghiệp cần tiến hành một cách gián tiếp Về thực chất, đây là việc tạo dựng một môi trường kinh doanh, mà ở đó các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài đều được “hưởng lợi” hơn từ môi trường đầu tư mang tính cạnh tranh hơn Điều này sẽ thu hút được đầu tư nước ngoài và thúc đẩy đầu tư trong nước.

Mô hình cho thấy theo lộ trình gia nhập WTO, tại thời điểm gia nhập WTO, các giải pháp liên quan đến bảo hộ (giải pháp áp dụng TRIMs) sẽ nhanh chóng giảm Cùng thời điểm đó, các giải pháp thực hiện Hiệp định TRIMs (ở đây là tạo dựng môi trường đầu tư, kinh doanh) sẽ tăng lên Khoảng thời gian quá độ nhằm giúp Chính phủ và các doanh nghiệp dần thích ứng với điều kiện mới Khoảng thời gian này thường là 5 năm (kể từ khi chính thức gia nhập WTO) đối với các nước đang phát triển như Việt Nam, nếu không được gia hạn thêm.

Nhóm giải pháp liên quan đến đầu vào của các ngành công nghiệp

Thứ nhất, xây dựng cơ sở hạ tầng đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành kinh tế

Điều kiện phát triển cơ sở hạ tầng có ảnh hưởng quan trọng đến chi phí và rủi ro của các hoạt động đầu tư Để có thể phát triển cơ sở hạ tầng, Việt Nam cần một lượng vốn rất lớn Muốn huy động đủ vốn cho phát triển cơ sở hạ tầng cần có quy hoạch phát triển cơ sở hạ tầng, đa dạng hoá các nguồn vốn trong đó cần cố gắng giảm vốn nhà nước, tăng các nguồn vốn từ các thành phần khác như vốn nước ngoài, vốn tư nhân (PPI – Private Participation Infrastrycture) theo phương thức BOT, BT… Đối với nguồn vốn nhà nước dùng cho phát triển cơ sở hạ tầng, cần tuân thủ nghiêm ngặt quy chế đấu thầu nhằm tránh thất thoát, lãng phí vốn đầu tư

và nâng cao chất lượng hạ tầng cơ sở.

Thứ hai, phát triển các khu công nghiệp, khu công nghệ cao nhằm tăng cường thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài

Thực tế cho thấy, phát triển các khu công nghiệp và công nghệ cao tỏ ra rất

có hiệu quả trong thu hút đầu tư nước ngoài Đầu tư trong các khu vực này, các nhà đầu tư không những được đáp ứng cơ sở hạ tầng kỹ thuật chuyên dụng, dịch

vụ thuận lợi… mà sản phẩm của họ còn được tiêu thụ ở thị trường nội địa Khi đầu

tư có quy mô tăng lên thì yêu cầu phát triển các khu công nghiệp, khu công nghệ cao của Việt Nam cần được quy hoạch và có những chính sách thu hút đầu tư hợp

lý cả về xây dựng cơ sở hạ tầng lẫn đầu tư vào khu công nghiệp, khu công nghệ cao

từ đó làm giảm giá thành sản phẩm, tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Thứ ba, Việt Nam cần có chiến lược khuyến khích chuyển giao công nghệ, đầu tư nghiên cứu và ứng dụng nhằm nâng cao năng lực công nghệ quốc gia

Trong điều kiện tích luỹ nội bộ nền kinh tế còn thấp, khả năng tài chính của các doanh nghiệp trong nước còn hạn hẹp, việc đầu tư vốn đổi mới công nghệ ở quy

mô lớn rất khó thực hiện Do đó, việc hướng đến kỹ thuật và công nghệ từ đầu tư nước ngoài trở thành yêu cầu tất yếu cho quá trình phát triển, nhất là việc tiếp cận công nghệ nguồn từ các nước phát triển.

Qua nghiên cứu Hiệp định TRIMs, có thể nhận thấy việc khuyến khích hoặc yêu cầu chuyển giao công nghệ không bị cấm Do đó, Việt Nam cần phải triệt để khai thác khía cạnh này Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam tạo ra nhu cầu rất lớn về các sản hạn, trung gian hoặc sản phẩm phụ trợ Đây là cơ hội tốt cho các nhà đầu tư Các nhà đầu tư nước ngoài sẽ sẵn sàng chuyển giao các công nghệ nếu việc chuyển giao đem lại lợi nhuận cho họ và được bảo vệ các lợi ích chính đáng Điều này đòi hỏi cần phải có các quy định hợp lý, rõ ràng về quyền lợi mà họ được hưởng, đồng thời, chính sách bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ phải được thực thi nghiêm ngặt, vì các yêu cầu này thường dễ bị phản ứng bởi các nhà đầu tư.

Thứ tư, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực

Đây là yếu tố quan trọng góp phần tạo nên sự hấp dẫn của môi trường đầu

tư cũng như là điều kiện cần thiết cho việc chuyển giao công nghệ và cải tiến kỹ thuật Việc đào tạo đội ngũ công nhân kỹ thuật lành nghề và đội ngũ kỹ sư có trình

độ cao, có khả năng ứng dụng và cải tiến công nghệ cao là vấn đề cấp bách đặt ra đối với sự nghiệp đổi mới giáo dục – đào tạo hiện nay.

Thứ năm, quy hoạch và phát triển vùng nguyên liệu

Quy hoạch vùng nguyên liệu có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình vận hành và các dự án đầu tư Do đó, Việt Nam cần có quy hoạch phát triển ngành, vùng căn cứ vào các điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức của ngành, vùng đó Trong quy hoạch cần xác định rõ quy mô các vùng nguyên liệu để từ đó đề ra các giải pháp đầu tư phát triển các vùng nguyên liệu phù hợp Sớm khắc phục triệt để tình trạng

“quy hoạch treo”, “đền bù treo”, đặc biệt là khắc phục tình trạng quy hoạch mang tính chủ quan, dàn trải… như thời gian qua, làm kém hiệu qua đầu tư nói riêng, phát triển kinh tế xã hội nói chung.

Nhóm giải pháp liên quan đến phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ

Thứ nhất, xây dựng quy hoạch phát triển cho các ngành, trong đó định hướng sự phát triển ngành công nghiệp phụ trợ Chẳng hạn, khi xây dựng quy hoạch cho ngành sản xuất, lắp ráp ôtô, xe máy, Việt Nam cần có chính sách khuyến khích, định hướng phát triển các doanh nghiệp sản xuất phụ tùng, linh kiện; các nhà máy sản xuất phôi thép, thép tấm, thép lá; nhà máy sản xuất các chế phẩm từ cao su tự nhiên.

Thứ hai, nhà nước tạo điều kiện cho công nghiệp phụ trợ phát triển bằng cách tạo các điều kiện về đầu vào như đất đai và nguyên vật liệu, hỗ trợ đào tạo phát triển nguồn nhân lực, cung cấp thông tin công nghệ, tham gia triển lãm sản phẩm;

không phân biệt đối xử doanh nghiệp trong nước với nước ngoài, doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác nhau.

Thứ ba,xây dựng các trung tâm đào tạo kinh doanh và công nghệ cũng như các trung tâm hỗ trợ kỹ thuật cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Thứ tư, đối với các doanh nghiệp trong nước, cần tạo dựng các sản phẩm chủ đạo, nổi trội Bên cạnh đó, cần tạo dựng hình ảnh sản phẩm của mình nhằm thu hút các nhà đầu tư (người mua) như xây dựng thương hiệu, khuếch trương sản phẩm Một giải pháp quan trọng nữa là cần nâng cao trình độ công nghệ, trình độ quản lý cho ngang tầm với các doanh nghiệp nước ngoài cùng loại.

Nhóm giải pháp liên quan đến quản lý vĩ mô và chiến lược của doanh nghiệp.

Thứ nhất, tăng cường hơn nữa tính min bạch và chiến lược của doanh nghiệp

Để tăng cường tính minh bạch và khả năng dự đoán của pháp luật, ngoài việc công khai lộ trình cam kết gia nhập WTO, Việt Nam cần công bố các chương trình luật pháp có liên quan cho tất cả các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài, nhằm toạ điều kiện cho các doanh nghiệp chủ động trong lập kế hoạch xây dựng chiến lược sản xuất kinh doanh của mình Bên cạnh đó, cần cải cách các chính sách liên quan đến đầu tư theo hướng giảm thiểu, tiến tới xoá bỏ các rào cản trái với quy định của WTO.

Thứ hai, xây dựng quy chế phê duyệt và quản lý dự án đầu tư thông thoáng đơn giản và hiệu quả

Quá trình thực hiện Hiệp định TRIMs khi gia nhập WTO đòi hỏi cần cải cách mạnh mẽ hành chính, nâng cao năng lực của các cơ quan có thẩm quyền liên quan, tạo dựng môi trường pháp lý ổn định ràng buộc trách nhiệm của cả cơ quan chức năng và nhà đầu tư… từ đó giảm được tối đa các rào cản hành chính và cũng đồng thời làm giảm chi phí đầu tư, tận dụng được các cơ hội đầu tư thuận lợi, nâng cao hiệu quả đầu tư cho các nhà đầu tư.

Thứ ba, các doanh nghiệp trong nước cần chuẩn bị tốt các điều kiện cần thiết để đáp ứng yêu cầu của các đối tác nước ngoài nói riêng và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế nói chung.

Hội nhập là con đường phát triển tất yếu nhưng không dễ dàng, bằng phẳng

Để hội nhập thành công, các doanh nghiệp phải chuẩn bị tốt về mọi mặt Các chính sách biện pháp hỗ trợ (nếu có) của Chính phủ chỉ đóng vai trò là chất “xúc tác”, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp tổ chức sản xuất kinh doanh một cách có hiệu quả Bản thân mỗi doanh nghiệp mới thực sự là người đóng vai trò quyết định đối với sự thành bại của chính mình trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế Doanh nghiệp cần xác định đúng đắn chiến lược đầu tư phát triển của mình phù hợp với tiến trình hội nhập quốc tế nói chung của nền kinh tế Trước hết, cần chú trọng tới việc phát triển nguồn nhân lực, đầu tư đổi mới máy móc, thiết bị công nghệ sản