Bình luận các quy định của pháp luật về phí và lệ phí. Bước đầu đề xuất hướng hoàn thiện các quy định của pháp luật về vấn đề này

Khái niệm Theo Pháp lệnh số 38/2001/PL-UBTVQH về Phí và lệ phí thì tại Điều 2 của Pháp lệnh này có quy định: “Phí là khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải trả khi được một tổ chức, cá nhân

Trường Đại học Luật Hà Nội

BÀI TẬP HỌC KÌ

Môn: Luật Tài Chính

Đề số 02 :

Bình luận các quy định của pháp luật về phí và lệ phí Bước đầu đề xuất hướng hoàn thiện các quy định của pháp luật về vấn đề này

Hà Nội, 11 – 2012

MỤC LỤC

I Các Quy Định Của Pháp Luật Về Thu Ngân Sách Từ Phí Và Lệ Phí 1

1 Khái quát chung về thu ngân sách từ phí và lệ phí 2

1.1 Khái quát chung về phí 2

1.2 Khái quát chung về lệ phí 3

2 Quy định pháp luật về thu ngân sách từ phí và lệ phí 4

1.1 Ưu điểm 4

1.2 Hạn chế 5

II Đề Xuất Các Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Thu Ngân Sách Từ Phí Và Lệ Phí 7

1 Về mặt lý luận 7

1.1 Xác định lệ phí và phí thuộc Ngân sách nhà nước 7

1.2 Đảm bảo nguyên tắc mức thu phí và lệ phí 7

1.3 Việc sử dụng phí và lệ phí 8

2 Về mặt thực tiễn 8

Tài liệu tham khảo 11

A- MỞ BÀI

Trong cuộc sống hăng ngày chúng ta phải tiếp xúc với rất nhiều loại phí và

lệ phí Đơn giản khi đăng kí xe ô tô, xe máy chúng ta phải nộp lệ phí đăng kí trước bạ, khi lưu thông trên đường ta phải nộp phí cầu, đường bộ vậy phí và lệ phí là gì, nguồn thu ngân sách từ phí và lệ phí đóng vai trò như thế nào trong ngân sách, pháp luật quy định như thế nào về vấn đề này? Bài viết sẽ phân tích

và bình luận các quy định pháp luật về nguồn thu ngân sách từ phí và lệ phí đồng thời chỉ ra những hạn chế và bước đầu đề xuất các giải pháp để hoàn thiện pháp luật về nguồn thu ngân sách từ phí và lệ phí

I Các Quy Định Của Pháp Luật Về Thu Ngân Sách Từ Phí Và Lệ Phí.

1 Khái quát chung về thu ngân sách từ phí và lệ phí.

1.1 Khái quát chung về phí.

Khái niệm

Theo Pháp lệnh số 38/2001/PL-UBTVQH về Phí và lệ phí thì tại Điều 2

của Pháp lệnh này có quy định: “Phí là khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải trả

khi được một tổ chức, cá nhân khác cung cấp dịch vụ được quy định trong Danh mục phí ban hành kèm theo Pháp lệnh này.”

Chủ thể đầu tư vốn để cung cấp dịch vụ được phép thu phí có thể là Nhà nước hoặc tư nhân nên khoản thu về phí cũng có thể là khoản thu của Nhà nước (được tập trung vào NSNN) hoặc thu của các tổ chức, cá nhân Khoản thu từ phí vào NSNN, như vậy chỉ bao gồm những khoản thu từ những đối tượng thụ hưởng các dịch vụ do Nhà nước cung cấp Tuy nhiên giá phí này thông thường không hoàn toàn vì mục tiêu kinh tế mà còn mang ý nghĩa chính trị - xã hội Do vậy phần lớn chúng không được tính đủ chi phí (Nhà nước chỉ thu hồi một phần)

và không bị chi phối nhiều bởi quy luật thị trường

Đặc điểm

Có rất nhiều loại phí tuy nhiên không phải mọi loại phí đều là khoản thu của ngân sách nhà nước; Phí thu về không bù đắp toàn bộ chi phí đã bỏ ra; và Phí do cơ quan sự nghiệp thu

Các loại phí

- Có những loại phí tập trung toàn bộ vào NSNN, các đơn vị trực tiếp cung cấp không được sử dụng Các loại phí này thường do Chính phủ trực tiếp ban hành và quản lí mang tính chất quan trọng liên quan đến lợi ích quốc gia nnhư: phí cầu đường, phí bảo vệ môi trương…

- Có loại phí nộp một phần cho NSNN, đối với các loại phí này đơn vị trực tiếp cung cấp được giữ lại một phần Phổ biến là các cơ quan đơn vị nghiên cứu…

- Các loại phí để lại toàn bộ cho đơn vị cung cấp sử dụng để nâng cao chất lượng hoạt động Ví dụ; học phí, viện phí

Tác dụng của phí

Phí là khoản thu có mục đích cụ thể được xác định ngay khi thu phí và được phân bổ ngay

- Tăng thu ngân sach, từ đó làm tăng khả năng đầu tư vào sản xuất trở lại hàng hóa dịch vụ đồng thời duy trì bảo dưỡng, tái tạo chúng

- Góp phần thực hiện công bằng xã hội (giữa người hưởng và không hưởng dịch vụ), nâng cao ý thưc cộng đồng của người dân, nâng cao ý thức giữ gìn của công của người dân

1.2 Khái quát chung về lệ phí.

Khái niệm lệ phí

Lệ phí là khoản thu do Nhà nước quy định để nhà nước phục vụ công việc quản lý hành chính nhà nước theo yêu cầu hoặc theo quy định của pháp luật Việt Nam có khoảng 15 loại lệ phí như lệ phí trước bạ, lệ phí đăng ký kinh doanh, lệ phí chứng thư, công chứng, lệ phí cấp quota.Đây là khoản thu do

những cơ quan hành chính thực hiện Đó là những đơn vị dự toán ngân sách, tức

là toàn bộ thu chi của nó gắn với thu chi ngân sách hay thu chi của nó là một bộ phận của thu chi ngân sách

Tiền lệ phí được dùng để bù đắp các khoản chi phí phát sinh khi giải quyết công việc của bộ phận quản lý trực tiếp và gián tiếp Ví dụ tiền lệ phí trước bạ nhà, đất không chỉ để đảm bảo hoạt động của bộ phận trước bạ mà còn bảo đảm hoạt động của cả hệ thống cơ quan quản lý nhà đất như Tổng cục địa chính,…

Do đó có một số lệ phí có số tiền thu lớn như lệ phí trước bạ nhà đất lên tới 2% giá trị nhà đất

Thu lệ phí nhằm đảm bảo thực hiện nguyên tắc thu theo khả năng đóng góp trong chính sách động viên vào ngân sách nhà nước và công bằng trong việc hưởng thụ các lợi ích từ chi tiêu của ngân sách

Tóm lại, lệ phí vừa mang tính chất phục vụ cho người nộp lệ phí về việc thực hiện một số thủ tục hành chính, vừa mang tính chất động viên đóng góp cho ngân sách nhà nước

Đặc điểm

Mọi khoản lệ phí đều là khoản thu của ngân sách nhà nước

Lệ phí bù đắp toàn bộ, đôi khi còn lớn hơn cả chi phí đã bỏ ra, khi đó còn được gọi là thuế

Do cơ quan quản lý Nhà nước thu

Các loại lệ phí

Lệ phí hành chính gắn liền với các hoạt động cung cấp dịch vụ hành chính của cơ quan Nhà nước: lệ phí cấp giấy phép hành nghề, lệ phí công chứng…

Tác dụng của lệ phí

Phần nhỏ để trả cho các chi phí cụ thể để tạo ra dịch vụ, phần lớn để trả cho sự đảm bảo về mặt hành chính pháp lí của Nhà nước Mục đích của từng loại lệ phí rất rõ ràng, thường phù hợp với tên gọi của nó

Lệ phí mang lại cho Nhà nước một khoản thu đáng kể Chỉ riêng lệ phí công chứng của Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh hàng năm cũng lên tới hàng chục tỉ đồng, Ngoài ra còn có các loại lệ phí trước bạ ô tô, xe máy, nhà đất… Vì vậy quản lí lệ phí tốt sẽ tăng thêm nguồn thu cho NSNN

2 Quy định pháp luật về thu ngân sách từ phí và lệ phí.

I.1 Ưu điểm.

Hiện nay, phí và lệ phí được quy định chủ yếu qua pháp lệnh cụ thể tại pháp lệnh số 38/2001/PL-UBTVQH Ngoài ra, phí và lệ phí trong từng ngành cụ thể được quy định trong các Nghị định và các văn bản hướng dẫn khác Có thể thấy, các văn bản pháp luật hiện hành quy định khá đầy đủ và chi tiết về từng loại phí và lệ phí Điều này tạo điều kiện cho mọi người có thể tiếp cận một cách

cụ thể và rõ ràng về từng loại phí, lệ phí; hiểu được trách nhiệm và nghĩa vụ của mình trong việc nộp phí và lệ phí Đồng thời cũng là khung pháp lý giúp cho các chủ thể thẩm quyền làm đúng chức trách của mình cũng như đưa ra các xử lý phù hợp đối với những sai phạm xung quanh vấn đề thu phí và lệ phí

Hơn nữa, Nhà nước cũng đưa ra một số loại phí; lệ phí được miễn như Phí

an ninh, trật tự; Phí phòng, chống thiên tai; Lệ phí cấp hộ tịch, hộ khẩu, CMND;

Lệ phí địa chính khi cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hoặc SXKD nông, lâm, ngư nghiệp (Đó là một nội dung ban hành kèm Chỉ thị 24/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ)

I.2 Hạn chế.

Không thể phủ nhận vai trò to lớn của các quy định pháp luật điều chỉnh về vấn đề thu ngân sách từ phí, lệ phí Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu đạt được, vấn đề thu ngân sách từ phí và lệ phí vẫn còn một số hạn chế sau:

-Hiện nay thì trong Danh mục chi tiết phí, lệ phí ban hành kèm Nghị định của Chính phủ có quy định rất nhiều loại phí và lệ phí, tuy nhiên Theo báo cáo giám sát về phí, lệ phí của Ủy ban Tài chính - Ngân sách (Quốc hội), tính đến

15/8/2007, còn 31 khoản phí, lệ phí trong tổng số 301 khoản phí, lệ phí có tên trong Danh mục chi tiết phí, lệ phí ban hành kèm Nghị định của Chính phủ vẫn chưa có văn bản hướng dẫn và chưa được phép thu

- Các quy định về thu phí và lệ phí vẫn chưa thực sự triệt để đã tạo nên những thực trạng trong việc thực thi vấn đề này: Vào hạ tuần tháng 9, Ủy ban Tài chính và Ngân sách Quốc hội cho rằng đã có tình trạng vi phạm trong việc thu phí và lệ phí, mà hậu quả là các khoản thu này đang đè nặng trên vai người dân Theo kết quả giám sát việc thực hiện các quy định của pháp luật về phí, lệ phí, thì việc huy động đóng góp sức dân đang nảy sinh nhiều vấn đề nổi cộm, gây bức xúc trong nhân dân Mức huy động đóng góp tự nguyện của người dân

đã được thực hiện tùy tiện tại các địa phương, gây ra những bất hợp lý giữa các vùng có cùng điều kiện phát triển kinh tế - xã hội

Trước đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng đã có văn bản báo cáo Chính phủ về việc người nông dân hiện đang phải chịu đến 122 khoản thu

có tính chất như thuế Kết quả khảo sát tại 46 tỉnh, thành phố, ở 135 xã, 117 hợp tác xã nông nghiệp của Cục Hợp tác xã và phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cho thấy đóng góp của các hộ nông dân ở mức cao và có sự chênh lệch lớn giữa các vùng với mức từ 250.000 đồng - 800.000 đồng, cá biệt có địa phương yêu cầu đóng tới 2 triệu đồng/hộ/năm Điều nghịch

lý là những vùng kinh tế khó khăn, thu nhập thấp thì mức đóng góp có xu hướng cao hơn các vùng thuận lợi

Nhiều địa phương đã hành chính hóa các khoản đóng góp có tính chất tự nguyện thông qua việc giao chỉ tiêu huy động, không phân biệt hoặc không giải thích cụ thể những khoản đóng góp nào có tính chất bắt buộc và khoản đóng góp

tự nguyện Thậm chí có địa phương, việc xác nhận những thủ tục hành chính liên quan đến lợi ích của người dân - vốn là dịch vụ công - cũng phải đóng lệ phí

Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn đề nghị xóa bỏ 18 khoản thu Đó là các khoản: Đăng ký khai sinh, đăng ký kết hôn, cấp mới hộ khẩu thường trú,

đăng ký hộ khẩu thường trú, đăng ký khai tử, cấp giấy chứng minh nhân dân, cấp lại bản chính giấy khai sinh, cắt chuyển hộ khẩu, xác nhận hộ khẩu, cấp đổi

sổ hộ khẩu vì thay đổi địa giới hành chính, chứng thực hồ sơ đi học & đi làm, xác nhận hộ tịch, đăng ký tạm trú & tạm vắng Đồng thời đề nghị xóa bỏ một số khoản thu khác như quỹ an ninh quốc phòng, quỹ phòng chống lụt bão, quỹ kinh

tế mới, xây dựng cơ sở hạ tầng điện hạ thế, thủy lợi phí (một phần) Tổng các khoản đóng góp đề nghị xóa bỏ này ước 1.200 tỉ đồng/năm, trong đó, phí và lệ phí: 20 tỉ đồng; quỹ an ninh quốc phòng: 200 tỉ đồng; quỹ phòng chống lụt bão:

300 tỉ đồng; thủy lợi phí: 650 tỉ đồng…

Tình trạng lạm thu phí và lệ phí đang diễn ra thường xuyên và rất đáng lo ngại Chẳng hạn ở các trường học, theo quy định của Luật Giáo dục ban hành năm 2005 thì ngoài học phí và lệ phí tuyển sinh, người đi học và gia đình họ không phải đóng thêm khoản tiền nào khác Nhưng trên thực tế, dư luận nhiều năm nay vẫn than phiền về vô số các khoản đóng góp của cha mẹ học sinh, từ xây dựng cơ sở hạ tầng, quỹ phát triển giáo dục, tiền điện, tiền nước, tiền mua

và sửa chữa máy vi tính cho nhà trường…

Thu Ngân Sách Từ Phí Và Lệ Phí.

Cần thiết phải tuân thủ quy trình quản lí phí và lệ phí thuộc NSNN Những bước của quy trình này là:

- Bước thứ nhất: Phân biệt hàng hóa dịch vụ công thành hàng hóa dịch vụ công cơ bản (những hàng hóa duchj vụ công gắn liền với quyền lợi cơ bản của công dân) và hàng hóa công vượt lợi (còn lại)

- Bước thứ hai: Xác định kết quả phải đạt được khi cung cấp hàng hóa, dịch

vụ công

- Bước thứ ba: Ước tính chi phí của hàng hóa, dịch vụ công cung cấp

- Bước thứ tư: Phân tích quan hệ lợi ích – chi phí trong quá trình cung cấp hàng hóa, dịch vụ công

- Bước thứ năm: Các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thường xuyên kiểm tra việc thu và sử dụng phí, lệ phí cũng như việc cung cấp hàng hóa, dịch vụ công tại các đơn vị

- Bước thứ sáu: Xác định thời hạn chấm dứt thu phí, lệ phí đối với hàng hóa, dịch vụ công đã thu đầy đủ kinh phí

- Đối với phí thuộc NSNN ; đảm bảo thu hồi vốn trong thời gian hợp lí có tính đến những chính sách của Nhà nước trong từng thời kì

- Đơn vị thu lệ phí và phí là cơ quan thuế và các cơ quan được pháp luật quy định Những đơn vị thu phải niêm yết hoặc thông báo công khai tại địa điểm thu về: tên gọi, mức thu, phương thức thu và mức thu Khi thu phải cấp đủ chứng từ thu theo đúng quy định của Bộ Tài chính

- Trường hợp tổ chức thu đã được NSNN bảo đảm kinh phí thì tổ chức đó phải nộp toàn bộ số phí thu dược vào NSNN

- Trường hợp tổ chức thu không được NSNN bảo đảm kinh phí cho hoạt động thu phí thì tổ chức đó được giữ lại 1 phần trong số phí thu được để trang trải chi phí thu phí, phần còn lại phải nộp vào NSNN

- Trường hợp tổ chức thu được ủy quyền thu phí ngoài chức năng, nhiệm

vụ thường xuyên thì tổ chức đó được giữu lại 1 phần trong số phí thu được để trang trải chi phí thu phí, phần còn lại phải nộp vào NSNN

- Toàn bộ lệ phí thu được đều thuộc NSNN Trường hợp ủy quyền thu thì

tổ chức thu lệ phí được giữ lại 1 phần trong số lệ phí thu được để trang trải chi phí thu lệ phí, phần còn lại phải nộp vào ngân sách Nhà nước

Một điều rất quan trọng nữa đó là cần sớm xem xét đưa ra Luật về phí và lệ phí để tập trung các quy phạm về phí và lệ phí nằm dải dác trong các văn bản dưới luật, tạo ra khung pháp lý cơ sở chung nhất, cao nhất áp dụng đối với mọi loại phí và lệ phí

Để giảm bớt gánh nặng cho người dân, mới đây Ủy ban Tài chính và Ngân sách Quốc hội đã yêu cầu Chính phủ xem xét bãi bỏ một số loại phí, lệ phí liên quan đến mọi công dân thuộc các lĩnh vực dịch vụ công mà các cơ quan hành chính có trách nhiệm cung cấp, như cắt chuyển, xác nhận, cấp đổi, đăng ký hộ khẩu; đăng ký tạm trú, tạm vắng; đăng ký khai tử; chứng thực hồ sơ đi học… Ủy ban còn đề nghị Chính phủ nghiên cứu quy định chính sách xã hội thông qua hình thức bảo hiểm y tế để người nghèo có điều kiện được chăm sóc sức khỏe tốt hơn Đồng thời sớm chỉ đạo phương án đổi mới chính sách học phí đối với các cơ sở đào tạo công lập, tư thục và từng bước tính toán đầy đủ các khoản thu hợp lý vào học phí, để chấm dứt tình trạng lạm thu trong học đường

Hiện nay có nhiều khoản thu phí và lệ phí mà các địa phương, các ngành đặt ra nhưng không kiểm soát nổi, cũng rất cần được bãi bỏ Chính điều này khiến cho yêu cầu minh bạch các khoản thu phí và lệ phí càng trở nên cần thiết, bởi cũng như trong việc đóng thuế, người dân cần biết đồng tiền đóng góp của mình có mang lại hiệu quả gì không?

Có thể dẫn chứng trường hợp cụ thể diễn ra trong năm 2006, sau khi Chính phủ ban hành các quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh phí và lệ phí qua đó nhiều khoản thu phí được bãi bỏ, vậy mà tổng thu về phí tăng, nguyên nhân là do sự phân công rạch ròi cho các địa phương thu phí và nhiều công trình hạ tầng đã phát huy hiệu quả nhờ sự đóng góp của người dân

Để hạn chế việc thu phí và lệ phí tùy tiện, các địa phương cũng nên khuyến khích người dân phát huy tinh thần dân chủ Điều 15 Pháp lệnh về phí và lệ phí ghi rõ: Tổ chức, cá nhân thu phí, lệ phí phải cấp chứng từ thu Trường hợp

không được cấp chứng từ, hay cấp chứng từ không đúng qui định của Bộ Tài chính thì người dân có quyền khiếu nại, tố cáo với cơ quan nhà nước có thẩm quyền Trong bất cứ lĩnh vực nào, sự minh bạch đều hạn chế được tiêu cực, với phí và lệ phí thì sự minh bạch cũng giúp làm nhẹ bớt gánh nặng đóng góp hiện nay của người dân

Thủ tướng Chính phủ vừa ký ban hành nghị định qui định về việc xử phạt

vi phạm hành chính trong lĩnh vực phí, lệ phí Theo đó, những hành vi không có thẩm quyền mà tự đặt ra qui định về danh mục, mức thu, việc miễn giảm, quản

lý, sử dụng phí, lệ phí sẽ bị phạt tiền từ 20-50 triệu đồng Và đi kèm theo đó là các hình thức xử phạt bổ sung như tịch thu toàn bộ phần chênh lệch, chịu toàn

bộ chi phí hoàn trả phần tiền chênh lệch có được do thực hiện sai, vi phạm qui định về phí, lệ phí

Trong khi đó, hành vi thu phí vượt quá mức đã được quy định cũng sẽ bị phạt từ 2-10 triệu đồng, sử dụng sai mục đích tiền phí, lệ phí thu được bị phạt từ 500.000 đồng - 50 triệu đồng (tùy theo số tiền sử dụng sai mục đích)

Ngay cả hành vi không lập chứng từ khi thu phí, lệ phí nếu bị phát hiện cũng sẽ bị phạt từ 500.000 đồng - 5 triệu đồng Trường hợp không thực hiện niêm yết hoặc thông báo công khai tại địa điểm thu phí, lệ phí ở vị trí thuận tiện

để đối tượng nộp phí dễ nhận biết, theo nghị định này, sau khi bị cảnh cáo đối với lần vi phạm đầu tiên, từ lần vi phạm thứ hai trở đi sẽ bị phạt 500.000 - 1 triệu đồng

Nghị định 106 của Chính phủ cũng qui định cán bộ, công chức đang thi hành nhiệm vụ trong lĩnh vực phí, lệ phí được giao có hành vi vi phạm sẽ bị xử

lý kỷ luật theo qui định về cán bộ, công chức chứ không áp dụng theo nghị định này

Trong khi đó, người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này mà vụ lợi cá nhân hoặc thiếu tinh thần trách nhiệm, bao che thì tùy tính chất, mức độ vi phạm cũng sẽ bị xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự

và phải bồi thường nếu gây thiệt hại cho Nhà nước Ngoài ra,Ủy ban Thường vụ