Đề tài sáng kiến kn

Lí do cơ bản đối với chúng ta làđiều kiện kinh tế của chúng ta còn nhiều khó khăn, do đó vấn đề đầu tư cơ sở vậtchất, trang thiết bị phục vụ cho Giáo dục còn nhiều hạn chế.Ngành công ngh

NỘI DUNG ĐỀ TÀI TÊN ĐỀ TÀI:

SỬ DỤNG MÁY VI TÍNH ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG

DẠY HỌC MÔN KTCN (CÔNG NGHỆ) TẠI TRƯỜNG THPT

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Công nghệ thông tin là một phát minh lớn nhất của loài người cho đến ngàynay Công nghệ thông tin đang là một xu thế mà cả nhân loại đang cố gắng để tiếpcận và khai thác tất cả các ứng dụng để phục vụ tốt nhất nhu cầu về mọi mặt củacon người

Theo quan điểm của Đại hội Đảng IX.“ Giáo dục phải đi trước một bước sovới sự phát triển của Xã hội” Hay nói cách khác Giáo dục phải đi trước đón đầu

sự phát triển của Xã hội Vì vậy vấn đề ứng dụng công nghệ thông tin ngày naytrong viêc giảng dạy trong nhà trường là một vấn đề vô cùng cần thiết và khôngthể chậm trễ

Trong quá trình giảng dạy môn công nghệ ở trường phổ thông của bản thân,tôi tự nhìn nhận thấy Kỹ thuật là môn học có rất nhiều điểm khác biệt vì nó liênquan đến nhiều môn học cơ bản khác, mặt khác kỹ thuật rất thực tế nhưng rất trừutượng và đa dạng Do vậy nếu người giáo viên chỉ đơn thuần sử dụng các phươngpháp dạy học cũ thông thường, thì việc để học sinh có thể đạt được mục tiêu giáodục như mong muốn là vấn đề hết sức khó khăn Tại sao nói như vậy, vì từ trướcđến nay chúng ta đặt ra vấn đề giáo dục toàn diện cho học sinh, nhưng chưa baogiờ có sự kiểm tra hay nhìn nhận đúng mức về vấn đề đó có đáp ứng đúng mụcđích đề ra hay không Vì:Chúng ta đề ra chương trình giáo dục toàn diện nhưngviệc thực hiện vẫn còn mang tính hình thức về nhiều mặt Chúng ta giảng dạynhưng không được thực hành thường xuyên do cơ sở vật chất chưa thực sự đượcđầy đủ, trong khi dạy học kỹ thuật phải luôn gắn với thực hành Đồng thời chươngtrình học không tiếp cận được liên tục với sự phát triển nhanh chóng của nền khoa

học kỹ thuật đang phát triển như vũ bão hiện nay Lí do cơ bản đối với chúng ta làđiều kiện kinh tế của chúng ta còn nhiều khó khăn, do đó vấn đề đầu tư cơ sở vậtchất, trang thiết bị phục vụ cho Giáo dục còn nhiều hạn chế.

Ngành công nghệ thông tin hay nói cụ thể là Tin học từ khi ra đời đến nay

đã cho thấy khả năng ứng dụng và những ưu việt rõ ràng trong mọi lĩnh vực củađời sống xã hội, cũng như các hoạt động khoa học kỹ thuật và nghiên cứu Trongngành Giáo dục cũng đã có rất nhiều nghiên cứu cho thấy vai trò đặc biệt, cũngnhư những ưu việt khi sử dụng công nghệ thông tin trong việc tổ chức giảng dạy ởnhà trường phổ thông

Vì những lí do trên, cùng với việc tham gia thực tế giảng dạy môn côngnghệ ở trường trung học phổ thông, mà tôi quyết định lựa chọn vấn đề này đểthực hiện sáng kiến kinh nghiệm của mình, hy vọng mang một chút nhận thứccũng như những suy nghĩ và kinh nghiệm của bản thân, để đóng góp vào kho tàngkinh nghiệm giảng dạy của ngành Tôi rất mong được sự đóng góp ý kiến của tất

cả mọi người để việc giảng dạy môn công nghệ ở trường THPT của tôi có thể đạtkết quả tốt hơn, để các thế hệ học sinh sau này có một hành trang vào đời vữngvàng hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

II MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU

1 Mục đích nghiên cứu: Nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn công nghệ

tại trường THPT

2 Nhiệm vụ nghiên cứu.

* Cơ sở lý luận về phương pháp dạy học môn Kỹ thuật công nghiệp

* Nghiên cứu cơ sở lý thuyết dạy học hiện đại và phương pháp sử dụng công nghệthông tin trong dạy học

* Thực nghiệm giảng dạy tại trường THPT Bình Yên

* So sánh đánh giá và rút ra kết luận khoa học

3 Tổ chức nghiên cứu.

a) Thời gian nghiên cứu.

Sáng kiến được tiến hành nghiên cứu từ tháng 11/2009 đến tháng 4/2010

- Giai đoạn 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận ( Từ tháng 11/2009 đến tháng 12/2009).

- Giai đoạn 2: Khảo sát thực tiễn chất lượng dạy và học môn Kỹ thuật công

nghiệp tại lớp 11A5 trường THPT Bình Yên ( Từ tháng 01/2010 đến tháng02/2010)

- Giai đoạn 3: Tiến hành thực nghiệm giảng dạy tại lớp 11A5 ( Từ tháng 02/2010

đến tháng 04/2010)

- Giai đoạn 4: Tổng hợp và xử lý số liệu so sánh kết quả về chất lượng học tập

môn Kỹ thuật công nghiệp tại lớp 11A5 (lớp thực nghiệm)

- Giai đoạn5: Kết luận và báo cáo hoàn thành sáng kiến (Tháng 5)

b) Địa điểm nghiên cứu.

Trường THPT Bình Yên - huyện Định Hoá- tỉnh Thái Nguyên

c) Đối tượng nghiên cưú.

Hoạt động giảng dạy và học tập môn KTCN (Công nghệ) tại lớp 11A5

III QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN

1) Một số vấn đề về lý luận dạy học môn KTCN trong trường THPT:

1.1 Mục đích dạy môn KTCN ở trường THPT.

Môn học là sự cụ thể hoá nội dung trí dục, mục đích môn học được xây dựng trên

cơ sở mục tiêu giáo dục của trường phổ thông Do đó nó cũng gồm các mục đíchgiáo dưỡng, mục đích phát triển và mục đích giáo dục

Môn KTCN là môn học ứng dụng nhằm:

- Trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức kỹ thuật đại cương, những cơ sở khoahọc của các giải pháp kỹ thuật - công nghệ trong lĩnh vực sản xuất công nghiệplàm tiền đề cho các bậc học tiếp theo và vận dụng vào thực tiễn Đồng thời hìnhthành cho học sinh một số kỹ năng cơ sở, phổ biến trong sản xuất công nghiệp

- Góp phần hình thành ở học sinh năng lực nhận thức (tư duy và năng lực kỹ thuật

và khả năng hành động sáng tạo, khi vận dụng kỹ thuật vào thực tiễn)

- Góp phần giáo dục kỹ thuật tổng hợp và hướng nghiệp cho học sinh

Các mục đích trên cần đạt đến mức độ sau:

+ Học kỹ thuật không chỉ để “biết” mà còn để “làm được” do đó lý thuyếtphải đi đôi với thực hành, bài học phải mang tính thực tiễn, điển hình, khái quát,làm cơ sở để học sinh vận dụng vào tình huống cụ thể Muốn vậy cần phải pháthuy vai trò chủ thể của học sinh trong quá trình chiếm lĩnh và vận dụng kiến thức

+ Giáo dục ý thức tổ chức kỷ luật, tác phong công nghiệp, hình thành tâm

lý sẵn sàng đi vào lao động cho học sinh thông qua những nội dung cụ thể

1.2 Nhiệm vụ của môn KTCN phổ thông.

- Trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức cơ bản, hiện đại, phù hợp với thực tiễnsản xuất

- Hình thành và rèn luyện cho học sinh những kỹ năng kỹ thuật

- Hình thành và phát triển tư duy kỹ thuật, bồi dưỡng năng lực kỹ thuật cho họcsinh

- Giáo dục kỹ thuật tổng hợp và hướng nghiệp cho học sinh

- Giáo dục ý thức công nghiệp

- Giáo dục thế giới quan khoa học và niềm tin cho học sinh

1.3 Một số biện pháp phát triển tư duy và bồi dưỡng năng lực kỹ thuật cho học sinh qua dạy học KTCN.

Việc hình thành tư duy kỹ thuật và bồi dưỡng năng lực kỹ thuật cho họcsinh phải là một qúa trình kết hợp nhiều yếu tố Tuy nhiên, ngay trong quá trìnhlĩnh hội tri thức, từng bước tư duy được hình thành và phát triển, đồng thời việcphát triển tư duy lại ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển tri thức mới Do đó trongqua trình dạy học bộ môn có thể áp dụng các biện pháp sau để thúc đẩy việc hìnhthành và phát triển tư duy kỹ thuật cho học sinh

1.3.1 Để phát triển tư duy kỹ thuật cho học sinh, cần phải cung cấp các phương tiện và công cụ tư duy, đó là ngôn ngữ kỹ thuật, đặc biệt là các khái niệm kỹ

thuật Cần làm sâu các biểu tượng mà các khái niệm phản ánh

1.3.2 Sử dụng hợp lý các phương tiện trực quan để tạo ra các hình ảnh trực quan

cảm tính, ấn tượng ban đầu, làm dữ liệu cho tư duy Đối tượng chọn để quan sátphải mang tính điển hình, đại diện cho nhóm đối tượng cần phản ánh

1.3.3 Tổ chức tốt quá trình dạy học thực hành, tham quan kỹ thuật để học sinh có

điều kiện vận dụng và hoàn thiện lý thuyết, rèn luyện động tác vật chất qua đócủng cố thao tác trí tuệ

1.3.4 Cấu trúc bài dạy phải phù hợp với logic nội dung kỹ thuật và lôgic của quá

trình nhận thức Sự hình thành bất cứ một tri thức mới cũng phải dựa vào hệthống tri thức và kinh nghiệm đã có ở con người Tri thức mới này lại là cơ sở đểhình thành tri thức mới khác Sự sắp xếp có hệ thống nội dung học tập cũng nhưtuần tự của chúng trong nội dung bài dạy không chỉ có ý nghĩa về mặt phát triển

tư duy lôgic, mà còn có tác dụng đối với hứng thú học tập của học sinh

1.3.4 Quá trình học tập cần phải thường xuyên rèn luyện cho học sinh những thao

tác cơ bản của tư duy như: phân tích - tổng hợp, quy nạp - diễn dịch, so sánh, kháiquát hoá… qua việc giải các bài toán kỹ thuật

1.3.5 Phát huy tính tích cực chủ động học tập của học sinh bằng cách áp dụng các

phương pháp dạy học tích cực với việc lấy học sinh làm trung tâm

1.3.6 Sử dụng các phương pháp nghiên cứu kỹ thuật - công nghệ trong dạy học

kỹ thuật để bồi dưỡng phương pháp nhận thức cho học sinh

1.4 Đặc điểm , đối tượng nghiên cứu của môn kỹ thuật công nghiệp ở trường phổ thông.

1.4.1 Tính đa chức năng đa phương án.

Một sản phẩm kỹ thuật có thể thực hiện những chức năng khác nhau, do đó

nó có tính chất đa chức năng Ví dụ: Động cơ đốt trong có thể có thể được dùng

làm nguồn động lực cho xe Ôtô, có thể làm nguồn động lực cho máy bơm nước, nén khí - thuỷ lực, máy phát điện v.v…

Mỗi sản phẩm kỹ thuật, mỗi nhiệm vụ kỹ thuật được chế tạo hay giải quyếtbằng nhiều phương pháp hay giải pháp khác nhau tuỳ thuộc vào điều kiện cụ thể

Đó là tính đa phương án Ví dụ: Để truyền mômen từ trục khuỷu tới trục cam có

thể dùng dây xích, dùng dây đai, dùng bánh răng…

1.4.2 Tính tiêu chuẩn hoá.

Tiêu chuẩn hoá và thống nhất hoá là cơ sở của thương mại hoá và chuyểngiao công nghệ, đảm bảo tính kinh tế trong sản xuất công nghiệp… Nó là cơ sởcho việc đánh giá chất lượng sản phẩm, cấp bản quyền sở hữu công nghiệp và bảo

vệ quyền lợi cho người tiêu dùng

1.4.3 Tính kinh tế.

Hiệu quả kinh tế là mục đích hàng đầu của việc ứng dụng khoa học

-kỹ thuật - công nghệ vào sản xuất và đời sống Vì vậy hiểu quả kinh tế phải là yếu

tố thường xuyên được đề cập, khai thác khi giảng dạy kỹ thuật

Trong quá trình giảng dạy môn KTCN lớp 11 năm học 2008 - 2009 và nămhọc 2009 - 2010, tôi nhận thấy học sinh gặp nhiều khó khăn khi gặp phải các vấn

đề kỹ thuật có tính trừu tượng và tính thực tế mà các em do điều kiện xã hộikhông có cơ hội được tiếp cận bao giờ hoặc có biết nhưng chỉ là những cái thoángthấy bên ngoài mà không một lần được thực tế quan sát hay sử dụng cụ thể Ngoàiviệc giới thiệu cũng như các nội dung hình vẽ trên SGK và sự cố gắng mô phỏng

và trình bày của giáo viên, các em học sinh không có một sự quan sát cụ thể nào.Điều đó làm cho việc giảng dạy của giáo viên và sự học tập tiếp thu của học sinhgặp rất nhiều khó khăn Vì vậy rất cần phải có một phương thức nào đó giúp các

em có thể tiếp thu nội dung bài học một cách dễ dàng và nhanh hơn Muốn vậykhông có gì bằng là cho các em được quan sát cụ thể và thực tế

1.5 Đặc điểm, nội dung của môn kỹ thuật công nghiệp ở trường phổ thông 1.5.1 Tính cụ thể và trừu tượng.

Tính cụ thể được biểu hiện ở chỗ nội dung môn học phản ánh những đốitượng cụ thể (máy móc, thao tác, qui trình công nghệ…) Những nội dung này họcsinh có thể trực tiếp tri giác được ngay trên đối tượng nghiên cứu (thông quaphương tiện trực quan hoặc thao tác mẫu của giáo viên …)

Tính trừu tượng biểu hiện qua hệ thống các khái niệm kỹ thuật, nguyên lý

kỹ thuật… mà học sinh không thể trực tiếp tri giác được Ví dụ: Chu trình làm

việc của động cơ đốt trong, sự tạo thành hỗn hợp xăng và không khí trong bộ chế hoà khí… Để tiếp thu loại tri thức này đòi hỏi phải hình dung, tượng tượng

(tư duy) Song để có dữ liệu tư duy thì phải có nhận thức cảm tính (trực quan)

Hai đặc điểm nói trên đòi hỏi trong dạy học phải thống nhất giữa cụ thể vàtrừu tượng; giữa nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính, giữa cấu trúc bên ngoàivới nội dung, nguyên lý, diễn biến bên trong của mỗi đối tượng kỹ thuật

1.5.2 Tính thực tiễn.

Tính thực tiễn là bản chất vốn có của kỹ thuật, đối tượng nghiên cứu vàmục đích nghiên cứu của kỹ thuật là hoạt động thực tiễn của con người Sự ra đờicủa mỗi máy móc hay công nghệ kỹ thuật mới bao giờ cũng xuất phát từ nhu cầucủa con người và nó cũng chỉ tồn tại và phát triển khi nó đáp ứng nhu cầu ngàymột cao

1.5.3 Tính tổng hợp, tích hợp.

Tính tổng hợp thể hiện ở chỗ môn học được xây dựng trên cơ sở nguyên tắc

kỹ thuật tổng hợp Do đó kiến thức mang tính phổ thông, chìa khoá làm cơ sở chonội dung kỹ thuật sau này

Tính tích hợp ở đây được hiểu với nghĩa là một mặt của quá trình pháttriển, là sự thống nhất các phần tử khác nhau trong một chỉnh thể thống nhất; kếtqủa của quá trình đó là sự ra đời của một hệ thống mới mà trong đó các phần tửliên hệ chặt chẽ với nhau hơn và bản thân thuộc tính của các phần tử cũng thayđổi Môn KTCN mang tính tích hợp vì nó là một môn học ứng dụng hàm chứanhững phần tử kiến thức thuộc nhiều môn khoa học khác nhau: toán học, vật lý,hoá học, kinh tế học, xã hội học…, nhưng lại liên quan thống nhất chặt chẽ vớinhau để phản ánh những đối tượng kỹ thuật cụ thể

1.6 Phương pháp dạy học KTCN ở trường phổ thông.

Dạy học KTCN ở trường phổ thông là việc vận dụng hài hoà các phươngpháp dạy học, để có thể đạt được hiệu quả cao nhất cho mục đích cuối cùng là họcsinh có thể chiếm lĩnh, linh hội tri thức một cách nhanh nhất và có kết quả nhất.

Vì vậy việc lựa chọn phương pháp phù hợp trong những điều kiện hoàn cảnh dạyhọc cụ thể là một vấn đề mà người giáo viên luôn cần phải suy nghĩ và cải tiếnkhông ngừng

Một số phương pháp dạy học áp dụng cho môn KTCN đem lại kết quả cao

đó là: + Phương pháp dạy học trực quan

+ Phương pháp dạy học thực hành

+ Các phương pháp dạy học hướng đối tượng lấy học sinh làm trung tâm

2) Khái quát về lý thuyết dạy học hiện đại và những ưu điểm nổi bật của việc ứng dụng CNTT vào dạy học môn KTCN.

2.1 Khái quát về lý luận dạy học hiện đại ( dạy học lấy HS làm trung tâm).

Tư tưởng chủ đạo của lý thuyết dạy học hiện đại là dạy học lấy học sinhlàm trung tâm Học sinh là chủ thể chủ động tích cực trong học tập để lĩnh hội trithức và người thầy đóng vai trò là người sự hướng dẫn quá trình lĩnh hội tri thứcđó

2.1.1 Bản chất của dạy học lấy học sinh làm trung tâm.

Trong dạy học lấy học sinh làm trung tâm, người ta quan tâm trước hết đếnviệc chuẩn bị cho học sinh thích ứng với đời sống xã hội, tôn trọng mục đích, nhucầu, khả năng, hứng thú và lợi ích học tập của học sinh Do đó, nội dung dạy họcphải được thiết kế theo hướng đáp ứng nhu cầu thực tế của người học hoặc theoyêu cầu của xã hội đối với người học, nghĩa là chú trọng các kỹ năng thựchành,vận dụng kiến thức, năng lực giải quyết vấn đề do thực tiễn đặt ra, hướngvào việc chuẩn bị tích cực cho tìm kiếm việc làm Phương pháp dạy học phải đảmbảo hướng vào, nhu cầu, khả năng, hứng thú của học sinh, tức coi trọng việc rènluyện cho học sinh phương pháp tự học, thông qua thảo luận, thí nghiệm, thực

hành, hoạt động tập dượt tìm tòi nghiên cứu, quan tâm khai thác vốn hiểu biết vàkinh nghiệm của học sinh Hình thức tổ chức lớp học cũng được thay đổi linh hoạtphù hợp với hoạt động học tập của học sinh do giáo viên tổ chức, hướng dẫn vàđiều tiết.Vì vậy giáo án phải thiết kế nhiều phương án theo kiểu phân nhánh đểgiáo viên có thể điều chỉnh liên tục theo tiến trình thảo luận của học sinh Khôngkhí lớp học linh hoạt, cởi mở về mặt tâm lý Học sinh và giáo viên cùng thảo luậncác khía cạnh của vấn đề Giáo viên không chỉ trình bày cho học sinh nghe về giảipháp giải quyết vấn đề, mà liên tục tạo ra các tình huống phát triển vấn đề để họcsinh thảo luận giải quyết.

Như vậy, dạy học lấy học sinh làm trung tâm có thể coi là một cách tiếp cậnquá trình dạy học, một quan điểm chỉ đạo sự dạy học Theo quan điểm này, ngườigiáo viên phải vận dụng các phương pháp dạy học khác nhau để phát huy tính tíchcực, tự lực và hoạt động sáng tạo của học sinh, đặc biệt là các phương pháp dạyhọc tính cực Các phương pháp dạy học tích cực dựa trên cơ sở tâm lý học, chorằng nhân cách của trẻ được hình thành và phát triển thông qua các hoạt động chủđộng sáng tạo, thông qua các hành động có ý thức của trẻ

2.2 So sánh quan điểm dạy học truyền thống (lấy giáo viên làm trung tâm) và quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm.

2.2.1 Về mục đích dạy học.

Đây là điểm khác nhau cơ bản giữa hai quan điểm này.Trong dạy học truyềnthống lấy giáo viên làm trung tâm, người ta quan tâm trước hết đến nhiệm vụtruyền đạt cho hết những kiến thức trong sách giáo khoa, học sinh phải ghi nhớ

và tái hiện lại được

Trong dạy học lấy học sinh làm trung tâm, người ta hướng vào việc chuẩn

bị cho học sinh sớm thích ứng với đời sống xã hội, tôn trọng nhu cầu, lợi ích,hứng thú và khả năng của học sinh

2.2.2 Về nội dung dạy học.

Mục đích dạy học khác nhau, nên nội dung dạy học cũng phải có cấu trúckhác nhau

Trong dạy học lấy giáo viên làm trung tâm thì chương trình sách giáo khoabiên soạn theo logic nội dung môn học, chú trọng đến các kiến thức lý thuyết, sựphát triển các khái niệm, định luật nguyên lý theo một trình tự nhất định

Trong dạy học lấy học sinh làm trung tâm, người ta chú ý phát triển các kỹnăng thực hành, vận dụng kiến thức lý thuyết, bồi dưỡng năng lực phát hiện vàgiải quyết các vấn đề do thực tiễn đặt ra

2.2.3 Về phương pháp dạy học.

Từ mối liên hệ có tính quy luật giữa mục đích, nội dung và phương phápdạy học sẽ quy định sự khác nhau về phương pháp dạy học giữa hai quan điểmnày

Trong dạy học lấy giáo viên làm trung tâm, phương pháp dạy học chủ yếu

là thuyết trình giảng giải cặn kẽ nội dung bài học, thầy nói trò ghi chép và ghinhớ, đôi khi trả lời một số câu hỏi theo nội dung bài dạy, giáo án được soạn theotrình tự đường thẳng

Trong dạy học lấy học sinh làm trung tâm thì giáo viên phải coi trọng việcrèn luyện cho học sinh phương pháp tự học, tự hoạt động, tìm tòi, tập dượt nghiêncứu ( tức là dạy phương pháp là chính, dạy phương pháp thông qua nội dung cụthể của bài học) Giáo viên chú trọng việc vận dụng vốn hiểu biết và kinh nghiệmsống của học sinh để xây dựng bài học Do đó giáo án phải soạn theo kiểu phânnhánh, giáo viên linh hoạt điều chỉnh theo diễn biến của tiết học, theo mức độhoạt động tích cức của học sinh Giáo án thiết kế theo quan điểm này là một hệthống các tình huống học tập của học sinh (bao gồm cả việc dự kiến những đềxuất vấn đề mới của học sinh) đi song song với một hệ thống các thao tác và việclàm tương ứng để học sinh thực sự hoạt động chiếm lĩnh tri thức Tiến trình bàidạy sẽ không tuân theo các bước lên lớp một cách máy móc, mà giáo viên phảilinh hoạt tuân theo lôgic của quá trình học sinh hoạt động chiếm lĩnh tri thức