Dinh dưỡng với phụ nữ có thai doc

DINH DƯỠNG VỚI PHỤ NỮ CÓ THAI Khi một người phụ nữ mang thai, những người thân đều cầu chúc cho được “mẹ tròn, con vuông”, ngụ ý là sự sinh nở sẽ được thuận lợi, dễ dàng và cả mẹ lẫn con

DINH DƯỠNG VỚI PHỤ NỮ CÓ THAI

Khi một người phụ nữ mang thai, những người thân

đều cầu chúc cho được “mẹ tròn, con vuông”, ngụ ý là sự sinh nở sẽ được thuận lợi, dễ dàng và cả mẹ lẫn con đều bình an, khỏe mạnh

Nhưng để đạt được như vậy, không chỉ dựa vào những lời cầu chúc, mà còn phải cần đến rất nhiều yếu tố khách quan, trong đó chế độ dinh dưỡng dành cho người phụ nữ có thai đóng một vai trò rất quan trọng

Trước khi mang thai, trong thời kỳ mang thai cũng như khi cho con bú mà người mẹ có một chế độ dinh dưỡng đầy đủ thì cả mẹ lẫn con đều tránh được một số bệnh tật, rủi ro Đứa con sẽ tròn trĩnh, đủ cân đủ lạng, cơ thể vẹn toàn, trí óc phát triển tốt Cũng có trường hợp mẹ thiếu dinh dưỡng mà con vẫn khỏe, nhưng thực ra là người mẹ phải trả giá đắt, vì khi thai nhi phát triển đã rút lấy nhiều chất dinh dưỡng từ cơ thể người mẹ Hơn nữa, sự khỏe mạnh của đứa bé trong trường hợp này chắc chắn chưa phải là tối ưu, vì bé còn có khả năng phát triển tốt hơn nữa nếu như người mẹ có được một chế độ dinh dưỡng đầy đủ Và chỉ khi đó mới có thể thực sự được xem là “mẹ tròn, con vuông”, tốt đẹp cho cả mẹ lẫn con

Từ thuở xa xưa, các danh y như Hippocrates (460-377

1 Hệ tuần hoàn

– Lượng máu lưu thông tăng lên 1/3

– Nhịp tim tăng nhanh, từ 70 lên 85 nhịp một phút – Khối lượng máu trong cơ thể từ 4 lít tăng lên 5,2 lít; – Khối huyết tương tăng 40%

– Hồng cầu tăng 18%

Các gia tăng này đều là để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cho người mẹ và thai nhi

2 Tuyến nội tiết

Có nhiều thay đổi quan trọng

a Nang thượng thận tăng sản xuất hormon aldosterone

để giữ nước và muối trong cơ thể nhiều hơn cho nhu cầu của thai nghén

b Estrogen và progesteron từ noãn sào gia tăng để bảo

vệ thai nhi, tránh sẩy thai trong hai tháng đầu

c Lượng đường cao hơn trong máu người mẹ để nuôi thai

nhi, insulin từ tụy tạng gia tăng để kiểm soát ổn định

mức đường

d Tuyến giáp hơi lớn lên để tăng hấp thụ khoáng iod.

đ Progesteron, estrogen, human chorionic gonadotropin

từ nhau được sản xuất để duy trì thai trong 8 tuần lễ đầu

e Sau khi sinh con, tuyến yên tăng sản xuất prolactin để

kích thích việc tiết sữa cho con bú

3 Hệ tiêu hóa

Thực phẩm lưu lại dạ dày và ruột lâu hơn để được tiêu hóa kỹ và sự hấp thụ chất dinh dưỡng cao hơn cho nhu cầu

dùng toàn đạm thực vật sẽ có nguy cơ thiếu một vài loại

acid amin cần thiết.

Một cách cụ thể, nếu người mẹ uống hai ly sữa, ăn một miếng thịt nạc, miếng cá bằng lòng bàn tay, kèm theo các loại hạt, rau là có thể đủ cho nhu cầu trong ngày

b Carbohydrat

Vì chất đạm được dùng cho sự tăng trưởng tế bào, nên

carbohydrat sẽ là nguồn năng lượng chính cho mẹ và con Carbohydrat nên được sử dụng đa dạng từ gạo còn cám,

bánh mì, bột ngũ cốc bổ sung các loại vitamin, rau, trái

cây, khoai

c Chất béo

Chất béo rất cần thiết cho sự phát triển của não bộ thai nhi cũng như là nguồn năng lượng quan trọng

d Nước

Nước cần để gia tăng khối lượng máu; tránh khô da, táo bón cũng như tạo ra nước ối che chở phôi thai

đ Vitamin A

Vitamin A giúp da lành mạnh, thị giác tốt và xương mau

lớn

Nhu cầu vitamin A khi mang thai không cần gia tăng,

chỉ cần giữ đủ như mức bình thường là khoảng 750mcg mỗi ngày Lượng vitamin A này có thể dễ dàng có được trong

phó mát, sữa, bơ, các loại rau trái

thai hoặc sinh con nhẹ ký Nếu chỉ thiếu folacin (acid folic)

thì thai nhi dễ bị tật nứt đốt sống (spina bifida), khuyết tật

ống thần kinh (neural tube defect).

Nhu cầu folacin của người mẹ tăng gấp đôi bình thường

hoặc hơn nữa, vào khoảng 400mcg mỗi ngày Số lượng này được cung cấp đầy đủ trong rau lá xanh, trái cây, gan Nếu nhiều folacin quá thì sự hấp thụ kẽm sẽ giảm.

Nhu cầu vitamin B12 bình thường là 2mcg - 4mcg, khi có thai cần thêm khoảng 0,2mcg mỗi ngày Vitamin B12 có nhiều trong thực phẩm động vật, nên với những người ăn chay cần uống bổ sung

i Vitamin C

Nhu cầu vitamin C bình thường là 60mg mỗi ngày Khi mang thai, người mẹ cần tăng thêm khoảng 10mg Chỉ cần uống một ly nước cam là có thể đáp ứng đủ nhu cầu này

Vitamin C giúp thai nhi phát triển tốt xương và răng lợi,

tăng cường hấp thụ khoáng calci và sắt.

k Sắt

Sắt là khoáng chất cần thiết cho việc tạo hồng cầu Nhu cầu sắt lên cao nhất vào 3 tháng cuối của thai kỳ, khi thai nhi cần sắt để dự trữ cho khoảng 6 tháng sau khi sinh, vì trong sữa mẹ có rất ít sắt

Thai nhi ít khi bị thiếu sắt vì có thể lấy ở người mẹ, nhưng cũng vì thế mà người mẹ dễ bị thiếu sắt nếu không ăn đầy đủ, và sẽ dẫn đến thiếu máu

Nhu cầu sắt bình thường là 15mg, khi có thai người mẹ

trầm trọng thì người mẹ có thể bị bướu cổ (lớn tuyến giáp),

hormon tuyến giáp giảm và đến lượt thai nhi bị ảnh hưởng

Đứa con sinh ra có thể sẽ bị đần độn, thiểu năng tuyến giáp bẩm sinh, chậm phát triển trí tuệ, da và nét mặt thô, xương thiếu khoáng chất và cơ thể lùn thấp Những đứa trẻ này sẽ cần phải uống hormon tuyến giáp suốt đời.

Dùng muối iod và hải sản đều có thể giúp tránh được sự

thiếu hụt khoáng chất này

Các bệnh thường gặp

1 Bệnh tiểu đường

Khi mang thai, một số hormon liên hệ tới thai nghén

như estrogen, human chorionic gonadotropin, lactogen của

nhau (placenta) được tiết ra Các hormon này làm giảm tác

dụng của insulin khiến tụy phải làm việc nhiều hơn để sản

xuất thêm Nếu insulin sản xuất không đủ thì dấu hiệu của

bệnh tiểu đường sẽ xuất hiện Ở một số người, hiện tượng này mất đi sau khi sinh, nhưng hơn 50% trường hợp có nhiều nguy cơ mắc bệnh tiểu đường trong tương lai

Mọi phụ nữ có thai đều nên được kiểm tra kỹ các dấu hiệu của bệnh này, vì nếu không phát hiện hoặc không điều trị sẽ có nhiều nguy cơ tử vong cho cả mẹ lẫn con

Người mẹ có thể bị nhiễm độc, rút ngắn thai kỳ (sinh non), huyết áp cao cộng với các biến chứng thông thường của tiểu đường như bệnh võng mạc, thận, dây thần kinh Thai nhi có thể bị khuyết tật thần kinh, bệnh tim hoặc kém phát triển cột sống

Tiểu đường do thai nghén thường xảy ra vào giữa thời kỳ

tháng cuối của thai kỳ vì khối lượng máu của người mẹ gia tăng Hiện tượng này là bình thường và sẽ mất dần đi sau khi sanh khoảng một tuần

Nhưng nếu ứ đọng chất lỏng ở các phần khác của cơ thể kèm theo huyết áp lên cao, nước tiểu có nhiều ure thì lại là

điều cần quan tâm Đây có thể là dấu hiệu của chứng tiền sản kinh (preeclampsia), đôi khi tiếp tục đưa tới sản kinh

(eclampsia), một tình trạng hiếm gặp nhưng cực kỳ nghiêm

trọng, có thể đe dọa tính mệnh của cả mẹ lẫn con Khi thấy có các dấu hiệu này, người bệnh cần thông báo ngay cho bác sĩ điều trị

4 Thiếu máu

Số lượng hồng cầu và hemoglobin trong máu của người

có thai thường ở dưới mức trung bình Nguyên nhân thông thường là do thiếu chất sắt trong thực phẩm hoặc thiếu các yếu tố khác như đạm, vitamin B6, B12, C, folacin, khoáng

chất đồng, hoặc do mất máu mà không được thay thế

Dinh dưỡng với đầy đủ khoáng chất sắt trong thực phẩm (nhất là thịt, gan) là điều cần thiết Đôi khi bác sĩ cũng cho uống thêm từ 30 - 60mg sắt mỗi ngày

5 Sụt cân hoặc tăng cân

Khi người mẹ sụt cân đến hơn 15% trọng lượng cơ thể thì dễ bị bệnh tim, phổi, thiếu hồng cầu, nhau thai sẽ nhỏ và nhẹ, ít phần tử tiếp nhận dinh dưỡng và thải chất bã, do đó có tác dụng xấu cho thai nhi

Nhưng tăng cân quá mức cũng không tốt, có thể đưa tới huyết áp cao, tiểu đường, thai nhi quá lớn Thai nhi đến thời điểm ra đời mà nặng trên 4,5kg cũng có rủi ro bệnh

Chỉ được dùng thuốc chống acid khi có hướng dẫn của

thầy thuốc

7 Táo bón

Vào những tháng cuối của thai kỳ, nhiều bà mẹ than phiền bị táo bón Phân thường rắn và vài ngày mới đại tiện một lần

Nguyên nhân có thể là do thai lớn, tạo sức ép vào hệ tiêu hóa hoặc do giảm sức căng của bắp thịt vùng bụng nên sự tiêu hóa thực phẩm chậm lại, phân nằm ở đại tràng lâu hơn

Để giảm bớt táo bón, khi mang thai nên uống nhiều nước, ăn nhiều rau trái có chất xơ, ngũ cốc, gạo lức và năng vận động cơ thể theo chỉ dẫn của thầy thuốc

Chỉ dùng thuốc nhuận tràng khi có hướng dẫn của thầy thuốc để tránh tác dụng phụ

Một triệu chứng khác là người mẹ mang thai đến cuối thai kỳ thường hay tiểu tiện nhiều lần hơn, vì thai ép vào bàng quang, làm căng lên và gia tăng nhu cầu tiểu tiện

8 Nôn ói

Triệu chứng này thường xảy ra vào tháng đầu của thai kỳ, khi hormon human chorionic gonadotropin lên cao để

giúp noãn sào thụ tinh làm tổ ở dạ con Đến tháng thứ tư,

hormon này giảm thì nôn ói cũng giảm theo.

Nôn ói có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong ngày, nhưng thường nhất là vào sáng sớm, khi vừa thức dậy Có người bị nhiều, có người chỉ bị nhẹ trong ít ngày

Không có thuốc và cũng không nên dùng thuốc để giải

Một số rủi ro khi mang thai

Một số thói quen không tốt có thể đưa tới rủi ro cho thai nhi và người mẹ:

1 Rượu

Các chuyên gia đều đồng ý rằng, không có một lượng rượu nào có thể gọi là an toàn cho người mẹ đang mang thai Người mẹ nghiện rượu sẽ đưa tới nhiều rủi ro bất thường cho thai nhi, mà hội chứng “khuyết tật” là rõ ràng nhất Trẻ sinh ra nhẹ cân, ngắn chiều cao, đầu mỏ, mũi rộng Khi lớn lên, những đứa bé này sẽ chậm phát triển trí tuệ và mọi chức năng cơ thể

Lý do là vì rượu từ máu người mẹ sẽ qua nhau thai đi vào thai nhi, hòa trong máu và tế bào Vì thai nhi chưa có loại

enzym cần thiết để phân hủy rượu nên rượu gây ra hậu quả

xấu cho não bộ, nhất là vào thời kỳ đầu của thai kỳ, khi hệ thần kinh đang được kiến tạo

Vì thế, tốt nhất là khi có thai không nên uống bất kỳ loại rượu bia nào, dù là với một lượng rất nhỏ

2 Thuốc lá

Carbon monoxyd (CO) trong khói thuốc lá bám vào hemoglobin trong máu, gây trở ngại cho sự chuyên chở oxy

Do đó, thai nhi sẽ bị giảm oxy, sinh ra nhẹ cân, chậm học

hỏi Thuốc lá cũng làm cho người mẹ thiếu oxy, tim phải

làm việc nhiều hơn, dễ bị sẩy thai Khi hút thuốc nhiều, người mẹ cũng ăn uống ít hơn nên suy dinh dưỡng

5 Ăn kiêng khem để bớt mập

Nếu người mẹ đang mang thai áp dụng một chế độ ăn uống kiêng khem để giảm cân, sẽ có nhiều nguy cơ thiếu dinh dưỡng cho cả mẹ lẫn con Ngay cả những phụ nữ không có thai mà giảm ăn uống cũng không tốt, có thể đưa tới rối loạn kinh nguyệt, không có trứng rụng, vô sinh

6 Cà phê

Một số nghiên cứu cho rằng người mẹ mang thai uống cà phê ở mức dưới 200mg mỗi ngày thì không có ảnh hưởng xấu cho thai nhi Nếu sử dụng trên 500mg mỗi ngày thì thai nhi có thể bị ảnh hưởng như nhẹ cân, vòng đầu nhỏ

Tuy nhiên, các chuyên gia y tế đều khuyên những bà mẹ khi mang thai nên tránh dùng cà phê

Kết luận

Dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng trong thai nghén Với thai nhi, đã có câu nói “Mẹ ăn sao thì con là vậy” Chế

độ dinh dưỡng dành cho người mẹ có được đầy đủ thì đứa con mới bụ bẫm, kháu khỉnh, trí tuệ tinh anh, mau lớn, còn người mẹ thì duy trì được sức khỏe, đủ sức chăm sóc tốt cho con và vui với gia đình

sinh lại có đầy đủ chất dinh dưỡng “Thì hà cớ gì phải ngồi

vạch áo cho con bú, hở bác? Vừa mắc cỡ lại xấu người đi.”

Cô cháu tân thời của tôi nói vậy Chả hiểu cô ta nói đùa hay nói thật

Nhưng có lẽ chẳng phải một mình cháu nói vậy, mà nhiều bà mẹ bây giờ cũng nghĩ như thế

Ngày nay, chỉ vài tuần sau khi sinh là các bà mẹ đều phải trở lại với công việc làm ăn, không có nhiều thì giờ ngồi cho con bú Nên cái tập tục cao đẹp ôm con vào lòng, cho con bú cũng dần dần đi vào dĩ vãng Nhất là với những người dân thành thị

Và nhất là tại các quốc gia văn minh, kỹ nghệ

Tại Hoa Kỳ, cách đây hơn nửa thế kỷ, có khoảng 65% trẻ

sơ sinh được ôm bầu sữa mẹ Đến cuối thế kỷ vừa qua thì con số trẻ em may mắn đó tụt xuống còn 25% Cũng có một số bà mẹ có lý do chính đáng như ít sữa, không đủ cho con bú, hoặc đau bệnh, kém sức khỏe Nhưng cũng có nhiều người là vì không được hướng dẫn về lợi ích của dòng sữa mẹ

Từ thuở tạo ra loài người, Thượng Đế đã tin cậy giao cho phụ nữ cái trọng trách mang thai, sinh con rồi cho con bú

Do đó họ mới được Thượng Đế ban cho cặp nhũ hoa bầu bĩnh đầy ắp sữa

Sữa mẹ là thực phẩm hoàn toàn thích hợp cho sự tăng trưởng của bé mới sinh Sữa bò có nhiều calci và chất đạm

khác cần cho con bê mau lớn, biết đi Còn trẻ sơ sinh lại cần tăng trưởng não bộ và dây thần kinh nhiều hơn, và sữa mẹ cung cấp những chất dinh dưỡng đúng với nhu cầu này

nhiều kháng thể giúp con chống trả với một số bệnh thường mắc phải trong thời gian mấy tháng đầu

3 Sữa mẹ là nguồn thực phẩm tự nhiên, hoàn toàn tinh

khiết và lúc nào cũng được giữ ở nhiệt độ thích hợp,

sẵn sàng khi con cần đến Người mẹ không cần phải

quan tâm đến bình sữa, nơi cất sữa, đồ pha sữa, đun nấu nước sôi

4 Sữa mẹ có thành phần hóa học đặc biệt thích hợp với

cơ thể trẻ sơ sinh mà khoa học cho đến nay vẫn không thể tạo ra được Sữa mẹ có đủ chất dinh dưỡng, từ chất đạm, chất béo, vitamin, khoáng chất Sữa mẹ lại dễ

tiêu hóa và dễ hấp thụ Chất béo trong sữa mẹ thuộc nhóm chưa bão hòa nên rất tốt cho trẻ

6 Sữa mẹ thường ít đóng cục hơn sữa bò nên ít khi gây

ra táo bón, tiêu chảy hoặc dị ứng

7 Đặc biệt sữa mẹ có nhiều kháng thể chống lại một số

bệnh tật Trẻ sơ sinh bú sữa mẹ được hưởng sự miễn dịch tự nhiên đối với các bệnh như bại liệt, bệnh do các vi khuẩn E Coli, Salmonella, Shigella gây ra cho

hệ tiêu hóa

8 Cho con bú sữa mẹ rất an toàn, không bị nhiễm hóa

chất, kháng sinh, lại không phải mất tiền mua các loại sữa đặc biệt dành cho trẻ sơ sinh Hơn nữa, ngay cả loại sữa đắt tiền nhất cũng vẫn không tốt bằng sữa mẹ

9 Khi bú sữa mẹ, em bé thường tự nhả núm vú khi no

bụng Như vậy tránh được trường hợp bú quá nhiều

Mỗi tuần đều nên theo dõi mức tăng cân của trẻ.

Một vài vấn đề cần lưu ý

1 Sữa mẹ thường có rất ít vitamin A và các khoáng

chất sắt, đồng Thường thì không gây tác hại gì, vì

cơ thể trẻ đã dự trữ một số lớn các chất này đủ dùng trong khoảng 6 tháng đầu tiên Nhưng nếu chế độ dinh dưỡng trong thời gian mang thai kém, trẻ sinh

ra nhẹ ký, người mẹ cần lưu ý bổ sung đầy đủ các chất dinh dưỡng này trong thời gian cho con bú

2 Đôi khi người mẹ có thể không đủ sữa cho con bú Tuy nhiên, trường hợp này ít khi xảy ra, trừ phi người mẹ mắc một bệnh nào đó gây ra thiếu sữa, tắt tuyến sữa Nếu thiếu sữa kéo dài, cần cho trẻ bú dặm thêm sữa bình

Chế độ dinh dưỡng cho người mẹ

Trong khi nuôi dưỡng con bằng sữa của mình thì người mẹ cũng cần lưu tâm tới chế độ dinh dưỡng đầy đủ cho bản thân Người mẹ phải tăng thêm khẩu phần ăn, cân đối đa dạng các loại thực phẩm như thịt, cá, trứng, sữa, rau trái và các loại vitamin, khoáng chất Nước uống khoảng 2 lít mỗi

ngày để bù đắp lại số chất lỏng chuyển sang sữa

Ngay sau khi sinh, nếu người mẹ không phải uống thuốc, bé chào đời bình thường khỏe mạnh, thì có thể cho con bú mỗi bên vú vài phút Những giọt sữa non (colustrum) rất là

quý giá vì có nhiều chất bổ dưỡng cũng như kháng thể

của em bé Vì thế, khi sử dụng bất cứ loại thuốc nào cũng cần phải tham khảo ý kiến của bác sĩ điều trị để biết là có nên tiếp tục cho con bú hay không

Khi dùng các thuốc sau đây thì không cho con bú:

– Thuốc atropin, thuốc warfarin chống đông máu.

– Thuốc chữa bệnh tuyến giáp

– Thuốc chữa ung thư

– Thuốc có chất á phiện

– Kháng sinh tetracyclin, metronidazole và nhiều thuốc

khác

Cafeine, nicotine với lượng nhỏ có thể không sao, nhưng

nếu nhiều thì sẽ có tác dụng không tốt đến em bé

Kết luận

Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng quý giá mà tạo hóa ban tặng cho con người Mỗi con người chỉ có được một thời gian rất ngắn ngủi để tận hưởng dòng sữa mẹ Thật không may khi vì bất cứ lý do nào đó mà một đứa trẻ sinh ra không được nuôi bằng những giọt sữa ngọt của mẹ hiền Ngoài sự bất lợi về mặt dinh dưỡng, trẻ lớn lên thiếu sự vuốt ve trìu mến và gần gũi với người mẹ cũng sẽ có một tâm lý khởi đầu cuộc sống không tốt lắm Vì thế, những bậc làm cha mẹ nên hiểu rõ và cân nhắc tất cả những ưu điểm của việc nuôi con bằng sữa mẹ, đừng vì thiếu hiểu biết mà để cho đứa con thân yêu của mình phải chịu một sự thiệt thòi không gì có thể bù đắp được