Chống chỉ định phẫu thuật bảo tồn chi: Có ba yếu tố: Sacôm xâm lấn thần kinh chủ yếu của chi, không thể tái tạo được xương vì bệnh nhân quá trẻ, u ở đầu xa cẳng chân và bàn chân nếu cắt
Trang 1SACÔM EWING Ở TRẺ EM
(Kỳ 3)
TS Nguyễn Đại Bình
3.2 Điều trị phẫu thuật
Nguyên tắc phẫu thuật : Sacôm Ewing nhạy cảm tốt với tia xạ, nhưng tỷ lệ
tái phát cao sau tia xạ đơn thuần Phẫu thuật đơn thuần hay phẫu thuật phối hợp
với tia xạ khống chế tại chỗ tốt hơn nhiều so với tia xạ đơn thuần Khác với sacôm
xương, phẫu thuật trong sacôm Ewing không cần tàn phá rộng, tỷ lệ tàn phế tương
đối thấp
Phạm vi của phẫu thuật : Phạm vi của phẫu thuật tương đối hạn chế, hợp
lý, làm sao đáp ứng với hai mục tiêu cụ thể và kế tiếp nhau sau: Lấy bỏ tối đa khối
u nguyên phát, không phá huỷ nhiều chức năng của xương và cơ bám xương Tái
tạo lại xương, bảo tồn chức năng nâng đỡ của xương và chức năng vận động của
cơ bám xương
Nguyên tắc bảo tồn chi: Phẫu thuật bảo tồn đối với sacôm Ewing có một
phần tương tự như phẫu thuật bảo tồn trong sacôm xương nhưng có 3 điểm khác
biệt lớn Thứ nhất, sacôm Ewing nhạy cảm tia xạ còn sacôm xương không nhạy
Trang 2cảm Thứ hai, tuổi thường gặp của sacôm Ewing trẻ hơn sacôm xương Thứ ba,
sacôm Ewing khu trú ở thân xương còn sacôm xương
khu trú ở đầu xương
Chống chỉ định phẫu thuật bảo tồn chi: Có ba yếu tố: Sacôm xâm lấn thần
kinh chủ yếu của chi, không thể tái tạo được xương vì bệnh nhân quá trẻ, u ở đầu
xa cẳng chân và bàn chân (nếu cắt cụt dưới đầu gối thì chức năng chi giả còn tốt
hơn phẫu thuật bảo tồn chi)
Phẫu thuật theo vị trí giải phẫu:
- Sacôm Ewing cột sống: Phẫu thuật cắt u tại cột sống không thể có
diện cắt cách xa u 3 cm Bởi vậy, nên lấy tối đa khối u Hơn nữa, sau khi lấy bỏ
u cần phải ghép xương Cả hai yếu tố này cho thấy sự hạn chế của phẫu thuật
đối với sacôm Ewing tại cột sống Vị trí này tia xạ có tác dụng vượt trội so với
phẫu thuật
- Sacôm Ewing xương chậu: Xương chậu được chia làm 3 vùng
Vùng I là cánh chậu, vùng II là ổ chảo khớp háng, vùng III là ngành ngồi háng,
u ngồi, ngành ngồi mu và xương mu Nếu u ở vùng I hoặc vùng III thì sử dụng
phẫu thuật tốt, cắt u mà không cần tái tạo xương U ở vùng ổ chảo khớp háng
thì sau khi cắt u phải tạo lại xương và gắn một cái néo tự do để néo đầu xương
đùi vào, bảo đảm chức năng nâng đỡ và vận động hạn chế của chi dưới Phẫu
Trang 3thuật cắt từng phần xương chậu tương đôí khó nhưng trong điều trị sacôm
Ewing nên làm vì phẫu thuật đơn thuần hay có tia xạ phối hợp đều cho kết quả
tốt hơn tia xạ đơn thuần
- Sacôm Ewing đầu trên xương đùi: Có thể thực hiện phẫu thuật cắt
đoạn đầu trên xương đùi đối với sacôm Ewing ở đầu trên xương đùi, vùng đầu
xương, cổ xương, mấu chuyển lớn Việc tái tạo xương có thể thực hiện bằng
ghép xương đồng loại, thay chỏm đặc biệt Chức năng vận động sẽ được cải
thiện nhờ cơ chế dạng của khớp háng
- Sacôm Ewing đầu dưới xương đùi: Đầu dưới xương đùi đối với trẻ
lớn, dậy thì hoặc thanh niên thì sacôm Ewing ở đầu dưới xương đùi có thể
được cắt bỏ đoạn xương Tái tạo lại bằng lắp prothese khớp gối Chức năng của
khớp gối mới khá tốt mà nguy cơ tái phát thấp
- Đầu trên xương chày : Đối với trẻ lớn, dậy thì hoặc thanh niên thì
sacôm Ewing ở đầu trên xương chày có thể được cắt bỏ đoạn xương Tái tạo lại
bằng lắp prothese khớp gối Chức năng của khớp gối mới khá tốt nhờ cơ chế
của cơ tứ đầu đùi mà nguy cơ tái phát thấp Trong phẫu thuật, tạo hình cơ dép
là giải pháp tốt để tăng cường cơ che phủ khuyết hỗng vùng đầu gối
- Đầu dưới xương chày và bàn chân: Sacôm Ewing ở vùng này nên
chỉ định cắt cụt vì chức năng đi lại của chân giả dưới khớp gối khá tốt, thường
tốt hơn so với sau phẫu thuật bảo tồn chi Tuy nhiên, bệnh nhân và bố mẹ họ
Trang 4thường muốn phẫu thuật bảo tồn Vì vậy, cần phải giải thích và tư vấn đầy đủ
để chọn giải pháp hợp lý
- Đầu trên xương cánh tay: Sacôm Ewing ở đầu trên xương cánh tay
có thể được cắt bỏ đoạn xương Tái tạo lại bằng lắp chỏm prothese khớp vai,
thậm chí chỉ cần treo mỏm cắt xương vào bờ xương bả vai và xương đòn Chức
năng của khớp vai mới khá tốt mà nguy cơ tái phát thấp Trong phẫu thuật, có
thể tạo hình cơ ngực lớn hoặc cơ lưng rộng là giải pháp tốt để tăng cường cơ
che phủ khuyết hỗng vùng đầu trên cánh tay
- Đầu dưới xương cánh tay: Sacôm Ewing ở đầu dưới xương cánh
tay có thể được cắt bỏ đoạn xương Tái tạo lại bằng lắp chỏm prothese khớp
khuỷu, chức năng gấp, duỗi của cẳng tay khá tốt mà nguy cơ tái phát thấp Tuy
nhiên cần cân nhắc đối với trẻ nhỏ vì mất khả năng dài xương
- Xương bả vai: Sacôm Ewing ở thân xương bả vai có thể áp dụng
phẫu thuật cắt bỏ thân xương, bảo tồn ổ chảo khớp vai, chức năng vận động
hoàn toàn tốt Trường hợp vị trí u gần ổ chảo thì bắt buộc phải cắt phần xương
có ổ chảo hoặc cắt bỏ cả xương bả vai, đầu trên xương cánh tay được treo vào
xương đòn, chức năng cánh tay sẽ tốt
- Xương mác, xương sườn và xương đòn: Sacôm Ewing ở các loại
xương này được chỉ định cắt đoạn xương mà không cần tái tạo xương, ít ảnh
hưởng đến chức năng nâng đỡ và vận động